Nhân tố ảnh hưởng hợp tác chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng tại TP.HCM - Luận văn ThS

Phân tích các yếu tố then chốt tác động đến hiệu quả hợp tác trong chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng tại TP. Hồ Chí Minh, nâng cao năng lực cạnh tranh ngành.

• Tác giả: Phạm Thị Ngọc Liên
• Người hướng dẫn: TS. Trần Văn Khoát
• Trường học: Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Những nhân tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành vật liệu xây dựng tại Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về hợp tác chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng TP

Chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng tại TP.HCM bao gồm nhiều tác nhân như nhà sản xuất, nhà phân phối và nhà bán lẻ. Sự hợp tác giữa các bên giúp tối ưu hóa nguồn lực, giảm chi phí và đáp ứng nhu cầu thị trường. Ngành vật liệu xây dựng có đặc điểm riêng với sản phẩm cồng kềnh và chu kỳ cung ứng dài. Hợp tác chuỗi cung ứng là yếu tố then chốt để nâng cao cạnh tranh và phát triển bền vững. Các loại hợp tác chính bao gồm hợp tác dọc, ngang và đa chiều. Hợp tác dọc liên kết nhà cung cấp, nhà sản xuất và khách hàng theo chiều dọc. Hợp tác ngang diễn ra giữa các công ty cùng cấp trong chuỗi để chia sẻ nguồn lực. Sự đa chiều kết hợp cả hai để tăng tính linh hoạt. Tại TP.HCM, ngành vật liệu xây dựng đóng vai trò quan trọng trong phát triển hạ tầng đô thị. Hợp tác giúp giảm tồn kho, cải thiện giao hàng và ứng phó với biến động thị trường. Mục tiêu là tạo ra giá trị gia tăng cho toàn bộ chuỗi cung ứng.

1.1. Khái niệm hợp tác chuỗi cung ứng

Hợp tác chuỗi cung ứng là sự phối hợp giữa các tổ chức nhằm đạt mục tiêu chung như giảm chi phí và tăng hiệu quả. Có ba loại hợp tác: dọc, ngang và đa chiều. Hợp tác dọc tập trung vào mối quan hệ giữa nhà sản xuất và nhà cung cấp hoặc khách hàng. Hợp tác ngang là giữa các công ty cùng cấp trong chuỗi, ví dụ như liên kết nhà phân phối. Sự đa chiều kết hợp cả hai loại để tăng tính linh hoạt và chia sẻ nguồn lực. Loại hợp tác này giúp các tác nhân thích ứng nhanh với thay đổi thị trường. Mối quan hệ hợp tác dựa trên lợi ích chung và sự tin tưởng lẫn nhau.

1.2. Đặc điểm ngành vật liệu xây dựng TP.HCM

Ngành vật liệu xây dựng tại TP.HCM có sản phẩm đa dạng như xi măng, sắt thép và gạch ngói. Chuỗi cung ứng thường dài với nhiều tầng lớp trung gian từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng. Giá vật liệu chịu ảnh hưởng của thị trường quốc tế và chính sách trong nước. Nhu cầu xây dựng tăng trưởng nhanh trong khu vực đô thị hóa. Sự hợp tác giúp quản lý nguồn cung ổn định và giảm rủi ro biến động giá. Các doanh nghiệp trong ngành thường có quy mô khác nhau, từ nhỏ đến lớn. Điều này đòi hỏi sự phối hợp linh hoạt để đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường xây dựng.

II. Phân tích nhân tố ảnh hưởng đến hợp tác chuỗi cung ứng

Nhiều nhân tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng tại TP.HCM. Các nghiên cứu chỉ ra rằng sự tin tưởng, cam kết, quyền lực, chia sẻ thông tin, văn hóa hợp tác, hỗ trợ của chính phủ và giá vật liệu là những yếu tố quan trọng. Tin tưởng xây dựng mối quan hệ lâu dài và giảm rủi ro. Cam kết đảm bảo sự tham gia tích cực từ tất cả các bên. Quyền lực có thể thúc đẩy hoặc cản trở hợp tác tùy thuộc vào cách sử dụng. Chia sẻ thông tin giúp ra quyết định tốt hơn và phối hợp hiệu quả. Văn hóa hợp tác tạo môi trường thuận lợi cho sự phối hợp. Chính sách hỗ trợ từ chính phủ và giá cả ổn định cũng đóng vai trò lớn trong việc thúc đẩy hợp tác. Các nhân tố này tương tác với nhau để ảnh hưởng đến hiệu suất chuỗi cung ứng.

2.1. Nhân tố nội bộ trong chuỗi cung ứng

Nhân tố nội bộ bao gồm sự tin tưởng và cam kết giữa các tác nhân. Tin tưởng giúp giảm rủi ro và tăng cường hợp tác thông qua mối quan hệ bền vững. Cam kết thể hiện sự sẵn sàng đầu tư thời gian và nguồn lực vào mục tiêu chung. Ngoài ra, quyền lực trong chuỗi cung ứng cũng ảnh hưởng đến cách thức hợp tác. Công ty có quyền lực lớn có thể dẫn dắt chuỗi, nhưng cần cân bằng để tránh xung đột. Các yếu tố nội bộ khác như năng lực quản lý và quy trình hoạt động cũng góp phần vào sự hợp tác. Sự phối hợp nội bộ tốt là nền tảng cho hợp tác bên ngoài hiệu quả.

2.2. Nhân tố bên ngoài và môi trường

Nhân tố bên ngoài bao gồm sự hỗ trợ của chính phủ và giá vật liệu xây dựng. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, cải thiện hạ tầng logistics giúp hợp tác hiệu quả hơn. Giá vật liệu biến động ảnh hưởng đến lợi nhuận và quyết định hợp tác giữa các tác nhân. Văn hóa hợp tác trong ngành cũng là yếu tố bên ngoài, cần được xây dựng thông qua đào tạo và giao lưu. Môi trường kinh tế và cạnh tranh thị trường cũng tác động đến sự hợp tác. Các yếu tố như công nghệ và tiêu chuẩn ngành có thể thúc đẩy hoặc cản trở hợp tác. Quản lý nhân tố bên ngoài đòi hỏi sự linh hoạt và thích ứng từ các doanh nghiệp.

III. Giải pháp nâng cao hợp tác chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng

Để nâng cao hợp tác chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng tại TP.HCM, các doanh nghiệp có thể áp dụng nhiều giải pháp. Đầu tiên, xây dựng lòng tin thông qua hợp đồng rõ ràng và thực hiện cam kết. Thứ hai, tăng cường chia sẻ thông tin bằng công nghệ như hệ thống quản lý chuỗi cung ứng. Thứ ba, phát triển văn hóa hợp tác qua đào tạo và hoạt động chung. Chính phủ cũng có vai trò hỗ trợ bằng chính sách ưu đãi và phát triển hạ tầng logistics. Các giải pháp này giúp giảm chi phí, tăng hiệu quả và ứng phó với biến động thị trường. Hợp tác chiến lược với đối tác lâu dài cũng là cách để chia sẻ rủi ro và lợi ích. Áp dụng công nghệ số hóa giúp theo dõi và phối hợp thời gian thực. Cuối cùng, tham gia vào các hiệp hội ngành để chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực.

3.1. Tăng cường tin tưởng và cam kết chiến lược

Tăng cường tin tưởng và cam kết đòi hỏi sự minh bạch trong kinh doanh. Các công ty nên thiết lập mối quan hệ đối tác lâu dài, chia sẻ lợi ích và rủi ro. Cam kết được thể hiện qua đầu tư vào công nghệ chung và quy trình tiêu chuẩn. Điều này giúp giảm xung đột và tăng hiệu quả hợp tác. Hợp đồng chi tiết và cơ chế giám sát rõ ràng hỗ trợ xây dựng niềm tin. Các bên cần thường xuyên giao tiếp và đánh giá tiến độ hợp tác. Sự cam kết từ lãnh đạo doanh nghiệp là yếu tố then chốt để thúc đẩy hợp tác bền vững.

3.2. Cải thiện chia sẻ thông tin và văn hóa hợp tác

Cải thiện chia sẻ thông tin và văn hóa hợp tác là giải pháp then chốt. Sử dụng công nghệ thông tin để chia sẻ dữ liệu thời gian thực về tồn kho và đơn hàng. Xây dựng văn hóa hợp tác thông qua đào tạo, hội thảo và nhóm công tác liên ngành. Điều này giúp các tác nhân hiểu biết lẫn nhau và phối hợp tốt hơn. Các nền tảng kỹ thuật số như ERP hoặc SCM hỗ trợ tích hợp thông tin. Văn hóa hợp tác khuyến khích sự cởi mở và hỗ trợ lẫn nhau. Các hoạt động giao lưu và đào tạo định kỳ giúp củng cố mối quan hệ hợp tác.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn trong ngành vật liệu xây dựng

Tóm lại, hợp tác chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng tại TP.HCM là yếu tố quyết định thành công trong ngành. Các nhân tố như tin tưởng, cam kết, chia sẻ thông tin và văn hóa hợp tác cần được chú trọng. Áp dụng các giải pháp nâng cao hợp tác sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí, tăng lợi nhuận và phát triển bền vững. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở cho các doanh nghiệp cải thiện chuỗi cung ứng của mình. Hợp tác hiệu quả còn giúp ứng phó với biến động giá và nhu cầu thị trường. Các doanh nghiệp nên xem xét hợp tác như một chiến lược cốt lõi để nâng cao cạnh tranh. Ứng dụng thực tiễn đòi hỏi sự nỗ lực từ tất cả các tác nhân trong chuỗi. Kết luận nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác trong ngành vật liệu xây dựng đang phát triển.

4.1. Kết luận chính từ nghiên cứu hợp tác chuỗi cung ứng

Kết luận chính từ nghiên cứu cho thấy rằng sự tin tưởng và cam kết có ảnh hưởng tích cực nhất đến hợp tác. Chia sẻ thông tin và văn hóa hợp tác cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu suất. Các yếu tố bên ngoài như chính sách hỗ trợ và giá cả cần được quản lý hiệu quả. Nghiên cứu đề xuất mô hình với bảy nhân tố ảnh hưởng đến hợp tác. Kết quả này cung cấp hướng dẫn cho doanh nghiệp trong ngành vật liệu xây dựng. Sự hợp tác không chỉ giảm chi phí mà còn tăng cường khả năng ứng phó thị trường. Các giả thuyết nghiên cứu được xác nhận thông qua dữ liệu thực tế tại TP.HCM.

4.2. Ứng dụng thực tiễn cho doanh nghiệp và chính sách

Ứng dụng thực tiễn cho doanh nghiệp bao gồm xây dựng mối quan hệ đối tác chiến lược và áp dụng công nghệ chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp nên tham gia vào các hiệp hội ngành để chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực. Chính phủ nên ban hành chính sách hỗ trợ logistics và đào tạo nguồn nhân lực. Điều này giúp ngành vật liệu xây dựng TP.HCM phát triển bền vững. Các giải pháp cụ thể bao gồm tiêu chuẩn hóa quy trình và tăng cường hợp tác công tư. Ứng dụng công nghệ số giúp theo dõi và tối ưu hóa chuỗi cung ứng. Sự hợp tác đa chiều giữa các tác nhân là chìa khóa cho thành công lâu dài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về đề tài. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu.

Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị. 5 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 Khái quát về chuỗi cung ứng 2.1 Khái niệm chuỗi cung ứng Thuật ngữ “Chuỗi cung ứng” (Supply chain) xuất hiện vào cuối những năm 1980 và được sử dụng rộng rãi trong những năm 1990 (Michael H. Hugos, 2011, trích từ Phan Đình Mạnh, 2019). Cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về chuỗi cung ứng theo nhiều hướng tiếp cận khác nhau và có những định nghĩa khác nhau về chuỗi cung ứng.

Theo Ganeshan và cộng sự (1995), chuỗi cung ứng là một mạng lưới các lựa chọn sản xuất và phân phối nhằm thực hiện các chức năng thu mua nguyên liệu, chuyển đổi nguyên liệu thành bán thành phẩm, thành phẩm và phân phối chúng đến khách hàng. Lambert, Stock và Ellram (1998, tr. 13 - 15) lập luận rằng chuỗi cung ứng là sự liên kết các doanh nghiệp nhằm đưa sản phẩm hay dịch vụ ra thị trường. Theo Mentzer và cộng sự (2001, tr.

4) cho rằng chuỗi cung ứng là tập hợp của ba thực thể hoặc nhiều hơn (có thể là pháp nhân hoặc thể nhân) liên quan trực tiếp đến dòng chảy qua lại của sản phẩm, dịch vụ, tài chính và thông tin từ nguyên liệu đến khách hàng. Christopher (2005) giải thích rằng chuỗi cung ứng là mạng lưới của những tổ chức liên quan đến những mối liên kết các dòng chảy ngược và xuôi theo những tiến trình và những hoạt động khác nhau nhằm tạo ra giá trị trong từng sản phẩm và dịch vụ cho khách hàng. Chuỗi cung ứng bao gồm mọi công đoạn có liên quan, trực tiếp hay gián tiếp đến việc đáp ứng nhu cầu khách hàng. Chuỗi cung ứng không chỉ gồm nhà sản xuất và nhà cung cấp, mà còn nhà vận chuyển, kho, người bán lẻ và khách hàng (Chopra Sunil và Peter Meindl, 2009).

6 Theo Hội đồng tổ chức chuỗi cung ứng (Courtesy of Supply chain Council, Inc), chuỗi cung ứng bao gồm mọi hoạt động liên quan đến việc sản xuất và phân phối một sản phẩm hoặc dịch vụ hoàn chỉnh, bắt đầu từ nhà cung cấp đầu tiên đến khách hàng cuối cùng. Chuỗi cung ứng là một hệ thống bao gồm các tổ chức, con người, các hoạt động, thông tin và các nguồn lực liên quan đến việc di chuyển một sản phẩm hoặc dịch vụ từ nhà cung cấp đến khách hàng (Lydia Perry, 2018, tr. Từ các khái niệm nói trên cho thấy chuỗi cung ứng bao gồm ba hoạt động cơ bản như sau: • Cung cấp: Đó là việc mua nguyên liệu như thế nào? Mua từ đâu và khi nào nguyên liệu được cung cấp nhằm đảm bảo quá trình sản xuất được liên tục. • Sản xuất: là quá trình chuyển đổi các nguyên vật liệu thành sản phẩm hoàn chỉnh.

• Phân phối: là quá trình lưu chuyển sản phẩm đến khách hàng cuối cùng thông qua mạng lưới phân phối, một cách kịp thời và hiệu quả. Tóm lại, chuỗi cung ứng bao gồm các hoạt động từ mua nguyên liệu, sản xuất ra sản phẩm cho đến phân phối sản phẩm cho khách hàng cuối cùng. Nói cách khác, chuỗi cung ứng của một mặt hàng là một quá trình bắt đầu từ nguyên liệu thô cho tới khi tạo thành sản phẩm hoàn chỉnh và được phân phối đến người tiêu dùng nhằm đạt hai mục tiêu: tạo mối liên kết giữa các nhà cung cấp với nhau và giữa các khách hàng với nhau, góp phần gia tăng hiệu quả cho mỗi thành phần và trên toàn hệ thống. Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, chúng tôi dựa vào khái niệm chuỗi cung ứng của Mentzer & cộng sự (2001) và Christopher (2005) để mô tả chuỗi cung ứng của ngành VLXD gồm ba thực thể là nhà cung cấp VLXD, nhà phân phối và khách hàng sử dụng VLXD.

7 Như vậy, chuỗi cung ứng của ngành VLXD có thể được hiểu là sự liên kết các nhà cung cấp, nhà phân phối và khách hàng để đưa sản phẩm VLXD từ nhà cung cấp đến với khách hàng.2 Các loại chuỗi cung ứng Có nhiều mô hình chuỗi cung ứng khác nhau, sau đây là những mô hình chuỗi cung ứng cơ bản.1 Chuỗi cung ứng đơn giản Theo Michael H. Hugos (2019), chuỗi cung ứng đơn giản là chuỗi cung ứng bao gồm ba thành phần cơ bản, hay gồm một công ty với các nhà cung cấp và khách hàng của họ. Trong chuỗi cung ứng này, công ty được hiểu là nhà sản xuất (Manufacturers). Nhà cung cấp (Suppliers) là những công ty cung cấp nguyên vật liệu cho nhà sản xuất, và khách hàng là các nhà phân phối (Distributors) hoặc khách hàng trực tiếp mua sản phẩm của các nhà sản xuất.

Ngoài ra, nhà cung cấp nguyên vật liệu cũng được xem là những nhà sản xuất nguyên vật liệu thô (Michael H. Mô hình chuỗi cung ứng đơn giản được trình bày trong hình 2.1 như sau: Nhà cung Khách Công ty cấp hàng Hình 2.1 Chuỗi cung ứng đơn giản Nguồn: Michael H.2 Chuỗi cung ứng mở rộng Michael H. Bên cạnh đó, có nhiều khách hàng trung gian như: khách hàng (là các nhà phân phối sản 8 phẩm cho nhà sản xuất), khách hàng cuối cùng (là những người mua sản phẩm để sử dụng). Ngoài ra, còn có các nhà cung cấp dịch vụ như: vận chuyển, kho bãi, tài chính, nghiên cứu thị trường, thiết kế sản phẩm, công nghệ thông tin, … Mô hình chuỗi cung ứng mở rộng được trình bày trong hình 2.

Nhà Khách cung cấp Nhà Khách Công ty hàng khởi đầu cung cấp hàng cuối cùng Nhà cung cấp dịch vụ Hình 2.2 Chuỗi cung ứng mở rộng Nguồn: Michael H.3 Các thành phần tham gia trong chuỗi cung ứng 2.1 Nhà sản xuất Nhà sản xuất (manufacturers) là những tổ chức làm ra sản phẩm. Nhà sản xuất (NSX) bao gồm các công ty sản xuất nguyên liệu thô và những công ty sản xuất ra sản phẩm hoàn chỉnh. NSX nguyên liệu thô là những công ty khai khoáng, khai thác dầu khí, khai thác gỗ, … NSX cũng bao gồm những công ty trồng trọt, chăn nuôi và đánh bắt hải sản (Michael H. Hugos (2019), các NSX sản phẩm hoàn chỉnh sử dụng nguyên liệu thô hoặc linh kiện được cung cấp bởi các nhà sản xuất khác để tạo ra sản phẩm của họ.

NSX cũng có thể tạo ra những sản phẩm vô hình như âm nhạc, sản phẩm giải trí, 9 phần mềm, các mẫu thiết kế. NSX cũng có thể là những đơn vị thực hiện dịch vụ như: cắt cỏ, dọn dẹp văn phòng, giải phẫu, đào tạo kỹ năng, … Tóm lại, NSX là những đơn vị sản xuất ra các loại sản phẩm để cung cấp cho khách hàng. Trong phạm vi của nghiên cứu này, NSX vật liệu xây dựng được hiểu là những công ty, doanh nghiệp chuyên sản xuất các loại VLXD như xi măng, sắt thép, gạch, cát, đá, thiết bị vệ sinh, … để đáp ứng nhu cầu vật tư cho các dự án, công trình xây dựng công nghiệp và dân dụng.2 Nhà phân phối Nhà phân phối (Distributors) là những công ty mua một lượng lớn sản phẩm từ NSX để phân phối cho khách hàng. Nhà phân phối (NPP) còn được gọi là nhà bán buôn (wholesalers).

NPP giúp NSX giảm ảnh hưởng từ những biến động về nhu cầu thị trường bằng cách dự trữ hàng tồn kho và thực hiện hầu hết công việc bán hàng để tìm kiếm và phục vụ khách hàng (Michael H. Bên cạnh việc quảng bá và bán sản phẩm, NPP cũng thực hiện các chức năng như: quản lý hàng tồn kho, vận hành nhà kho, vận chuyển sản phẩm, hỗ trợ khách hàng và thực hiện các dịch vụ sau bán hàng. NPP cũng có thể là người môi giới sản phẩm giữa người bán và người mua mà không sở hữu sản phẩm đó (đại lý bán hàng). Ngoài ra, NPP còn có thể đóng vai trò là tổ chức nghiên cứu nhu cầu của khách hàng để cung cấp thông tin cho NSX.

Như vậy, NPP là những đơn vị mua sản phẩm của NSX để phân phối cho khách hàng. Trong phạm vi của nghiên cứu này, NPP vật liệu xây dựng được hiểu là những công ty, doanh nghiệp mua một số lượng lớn các loại VLXD như xi măng, sắt thép, gạch, cát, đá, thiết bị vệ sinh, … để cung cấp cho khách hàng là các công ty xây dựng công nghiệp và dân dụng.3 Nhà bán lẻ 10 Nhà bán lẻ (Retailers) là những cửa hàng dự trữ hàng hóa và bán với số lượng nhỏ cho cộng đồng (khách hàng cuối cùng). Nhà bán lẻ (NBL) thuận tiện trong việc thu thập thông tin về nhu cầu và thị hiếu của khách hàng đối với từng loại sản phẩm. NBL cũng quảng bá sản phẩm đến khách hàng, họ thường kết hợp giữa giá cả, chọn lựa sản phẩm, dịch vụ, sự tiện lợi thành những công cụ chính để thu hút khách hàng (Michael H.

Trong nghiên cứu này, NBL vật liệu xây dựng được hiểu là những cửa hàng mua VLXD của các nhà phân phối như xi măng, sắt thép, gạch, cát, đá, thiết bị vệ sinh, … để cung cấp cho khách hàng là các công ty, chủ thầu xây dựng và khách hàng cá nhân mua VLXD để xây nhà, sửa nhà.4 Khách hàng Khách hàng (customers) hay người tiêu dùng (consumers) là những tổ chức hay cá nhân mua và sử dụng sản phẩm (Michael H. Khách hàng là tổ chức (customers) có thể mua sản phẩm làm nguyên liệu đầu vào hoặc kết hợp với sản phẩm khác để bán lại cho khách hàng của họ. Khách hàng cá nhân/người tiêu dùng cuối cùng (consumers) họ mua sản phẩm với mục đích là để sử dụng sản phẩm đó. Trong phạm vi của nghiên cứu này, khách hàng tổ chức được hiểu là các công ty xây dựng mua VLXD để thực hiện các dự án, công trình xây dựng.

Còn khách hàng cá nhân là những hộ gia đình, cá nhân mua VLXD để xây nhà, sửa nhà.5 Nhà cung cấp dịch vụ Nhà cung cấp dịch vụ (Service provider) là các tổ chức cung cấp dịch vụ cho các NSX, NPP, NBL và khách hàng. Nhà cung cấp dịch vụ (NCCDV) đã phát triển chuyên môn và kỹ năng tập trung vào một hoạt động cụ thể mà chuỗi cung ứng cần. Họ thực hiện các dịch vụ hiệu quả hơn so với các NSX, NPP hay NBL (Michael H. 11 Một số NCCDV phổ biến như NCCDV vận tải, NCCDV kho bãi, NCCDV tài chính: như cho vay, phân tích tín dụng.