Đặt vấn đề Ngành chăn nuôi của nước ta đang ngày càng phát triển, nó không chỉ cung cấp một lượng lớn thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao mà còn mang lại thu nhập cho người chăn nuôi, góp phần vào ổn định đời sống người dân. Chăn nuôi lợn là một nghề quan trọng gắn liền với đời sống của người nông dân. Trong những năm gần đây, được sự quan tâm của Nhà nước cùng với xu hướng phát triển của xã hội thì chăn nuôi lợn cũng chuyển từ loại hình chăn nuôi nông hộ dần sang tập trung trang trại. Giúp cho ngành chăn nuôi lợn đạt được bước phát triển không ngừng cả về chất lượng và số lượng.
Mặt khác, nước ta cũng có nhiều điều kiện thuận lợi cho phát triển chăn nuôi, đặc biệt là chăn nuôi lợn như có nguồn nguyên liệu dồi dào cho chế biến thức ăn, sự đầu tư của nhà nước… Bên cạnh những thuận lợi đó, thì ngành chăn nuôi lợn còn gặp không ít khó khăn như phương thức chăn nuôi còn lạc hậu, dịch bệnh xảy ra nhiều gây tổn thất lớn cho người chăn nuôi. Tình hình dịch bệnh diễn ra khá phức tạp và có nhiều diễn biến xấu. Trong những năm gần đây bệnh hô hấp đã xuất hiện phổ biến trên đàn lợn, nhất là trong điều kiện nuôi với số lượng nhiều, mật độ nuôi cao như trong trại nuôi tập trung. Mặc dù tỷ lệ chết không cao nhưng gây thiệt hại lớn về kinh tế, do lợn sinh trưởng chậm, hiệu quả sử dụng thức ăn thấp, bệnh thường kéo dài và chi phí thuốc điều trị lớn, đặc biệt bệnh dễ lan rộng dẫn đến giảm hiệu quả chăn nuôi.
Bệnh đường hô hấp hay xảy ra khi mật độ nuôi cao, khi bệnh đã xảy ra việc khắc phục là khó khăn, do vậy để giảm thiệt hại do bệnh gây ra thì cần đề cao công tác phòng bệnh và trị bệnh. e 2 Xuất phát từ nhu cầu thực tế sản xuất, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Tình hình nhiễm bệnh đường hô hấp trên đàn lợn thịt và so sánh hiệu lực của thuốc điều trị bệnh tại trại lợn xã Tân Đức, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên”. Mục đích nghiên cứu - Xác định tỷ lệ nhiễm bệnh đường hô hấp trên đàn lợn của trại ông Đào Duy Lễ thuộc xã Tân Đức, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên. - Đánh giá được hiệu lực điều trị bệnh đường hô hấp của hai loại thuốc tylosin - 50 và tulavitryl.
Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá được tỷ lệ nhiễm bệnh đường hô hấp trên đàn lợn của trại lợn ông Đào Duy Lễ thuộc xã Tân Đức, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên. - Xác định biểu hiện triệu chứng lâm sàng của lợn mắc bệnh đường hô hấp. - Đánh giá được hiệu lực điều trị bệnh của hai loại thuốc tylosin - 50 và tulavitryl trong bệnh đường hô hấp. - Thông qua đó khuyến cáo được cho người chăn nuôi về biện pháp phòng và trị bệnh đường hô hấp cho lợn thịt.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Qua tiế p câ ̣n thực tế ta ̣i tra ̣i là điề u kiê ̣n để nâng cao tay nghề, rèn luyện các kỹ năng. - Vâ ̣n du ̣ng các kiế n thức đã ho ̣c vào thực tiễn, học tập bổ sung thêm kiến thức mới. - Nắ m bắ t đươ ̣c tin ̀ h hiǹ h chăn nuôi, dịch bệnh của trại.
Ý nghĩa trong thực tiễn - Qua điề u tra nắm bắt được tình hình mắc bê ̣n h đường hô hấp trên đàn lợn của tra .̣i - Có thêm các kinh nghiệm trong chẩn đoán và điều trị bệnh cho vật nuôi. - Đánh giá đươ ̣c hiê ̣u lực của các loại thuố c sử du ̣ng, từ đó có thể đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả bệnh đường hô hấ p. e 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.
Những hiểu biế t về hê ̣ hô hấ p của lợn Hô hấp là tập hợp nhiều quá trình để tế bào động vật sử dụng O2, thải trừ CO2 và chuyển hóa năng lượng vào dạng sinh học có ích thường là dạng hóa năng trong ATP. Nó có một vai trò hết sức quan trọng đối với sự sống vì trong điều kiện sinh lý bình thường động vật có thể nhịn ăn, nhịn uống trong một thời gian dài nhưng không thể nhịn thở quá 10 phút. Đối với gia súc khỏe động tác hô hấp hít vào, thở ra thường lặng lẽ và vừa đủ (trừ sau khi cơ thể vận động mạnh). Số lần gia súc hít vào và thở ra trong một phút khi nghỉ ngơi được gọi là tần số hô hấp, tần số này thay đổi theo giống và loài gia súc gồm ba pha bằng nhau: Hít vào, thở ra và ngừng thở.
Tần số hô hấp có thể tăng ở gia súc khỏe mạnh sau khi vận động hay tăng lên trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm môi trường thay đổi bất thường. Ở lợn, thực hiện hô hấp là nhờ sự co rút, phối hợp của nhiều cơ riêng biệt. Sự phối hợp trong điều hòa bởi trung khu hô hấp, là nhóm tế bào đặc biệt nằm trong hành tủy. Cơ quan hô hấp có phổi để trao đổi khí và hệ thống ống dẫn khí vào phổi (mũi, họng hầu, khí quản, phế quản).
Nhờ sự vận động của lớp vi lông nhung trên niêm mạc đường dẫn khí mà bụi được đẩy ra ngoài. Cơ quan cảm thụ trên đường hô hấp rất nhạy cảm với các phần tử vật lạ có trong không khí từ đó tạo ra các phản xạ tự vệ như ho, hắt hơi… để đẩy các vật lạ ra ngoài. Trong đường ống dẫn khí có dịch nhày, có các nhung mao. Lông mũi có tác dụng ngăn cản và giữ lại các vật lạ không cho chúng xâm nhập vào sâu bên trong đường hô hấp.
Các phế nang nằm trong một mạng lưới sợi liên kết đàn hồi rắn chắc. Số lượng phế nang lại rất lớn nên bề mặt trao đổi khí rộng, tạo điều kiện cho sự trao đổi khí được thuận lợi. e 4 Quá trình hô hấp của lợn gồm 3 giai đoạn. Tất cả các cơ quan chỉ có nhiệm vụ thực hiện việc hô hấp bên ngoài.
+ Hô hấp ngoài (hô hấp phổi): Là quá trình trao đổi khí giữa cơ thể với môi trường bên ngoài thông qua thành phế nang của phổi. + Hô hấp trong (hô hấp mô bào): Bao gồm sự trao đổi khí giữa máu và các tế bào của cơ thể, hay nói cách khác là quá trình mô bào sử dụng O2 và thải trừ CO2. Bất kì một bộ phận nào của cơ thể bị đau cũng gây nên phản xạ tăng nhanh nhịp hô hấp. Lợn khi bị bệnh thì tần số hô hấp có thể tăng lên 60 - 100 - 150, thậm chí tăng lên tới 200 lần/phút như bệnh suyễn.
Nguyên nhân gây bệnh Do trong quá trình hô hấp, mũi là nơi tiếp xúc đầu tiên với môi trường không khí, cùng với đặc tính phàm ăn, hay ủi rũi nền chuồng, máng ăn… nên trong đường hô hấp của lợn luôn có một hệ vi sinh vật cư trú. Bình thường giữa cơ thể và vi sinh vật ở trạng thái cân bằng, nhưng nếu có một nguyên nhân nào đó tác động gây bất lợi cho cơ thể lợn, làm phá vỡ thế cân bằng sinh học trên thì có thể có hàng loạt vi khuẩn sẽ tăng cường độc lực và nhân lên theo số lượng cư trú trong cơ thể tùy theo sức đề kháng của từng cá thể mà chúng có thể bị nhiễm nặng hay nhẹ. Bệnh thường lây trực tiếp qua đường hô hấp từ con ốm sang con khỏe qua đường không khí, chất thải dịch mũi… Mầm bệnh tập trung chủ yếu ở các dịch tiết đường hô hấp và có thể phát tán qua không khí đến 3,5km. Bệnh đường hô hấp thường xảy ra khi: + Thời tiết thay đổi từ ấm sang lạnh ẩm, thường cuối mùa thu sang mùa đông đến đầu mùa xuân.
+ Tiểu khí hậu trong chuồng nuôi kém, hàm lượng amoniac cao, nhiệt độ không khí ngày càng thay đổi lớn, thời tiết lạnh gây phân tiết histamin, bụi bặm. e 5 + Các stress do chăn nuôi quản lý kém. Lợn con cảm nhiễm mạnh. Lợn lớn có sức đề kháng cao hơn nhưng trở thành vật mang và thải trùng kéo dài nhiều năm.
Các trại lợn nuôi tập trung thường bị bệnh nhiều hơn lợn chăn nuôi hộ gia đình. Dựa vào sự có mặt thường xuyên hay không thường xuyên mà có thể chia vi khuẩn trong đường hô hấp thành 2 nhóm chính: - Nhóm vi khuẩn cố định: Là những vi khuẩn thường gặp trong đường hô hấp như: Pasteurella, Streptococcus, Staphylococcus, Diplococcus, Pneumoniae, Klebsiella, Haemophilus…. - Nhóm vi khuẩn không cố định: Là những vi khuẩn ít gặp trong đường hô hấp như: Samonella. Dịch tễ học của bệnh Ở lợn bệnh, chủ yếu là phổi, hạch phổi và chất bài xuất ở đường hô hấp (nước mũi, dịch màng phổi) chứa mầm bệnh.
Lợn khỏi bệnh mang và thải mầm bệnh ra môi trường xung quanh là điều kiện để bệnh phát sinh. Ngoài ra các yếu tố: Côn trùng, con người, trang thiết bị bảo hộ lao động, vận chuyển… cũng có thể mang mầm bệnh. Đường lây lan chủ yếu là tiếp xúc trực tiếp thông qua hô hấp, lợn khỏe tiếp xúc trực tiếp với lợn bị bệnh hoặc từ mẹ sang con. Lợn bệnh ho bài xuất một lượng rất lớn mầm bệnh ra không khí.
Các hạt nhỏ bắn ra không khí mang theo mầm bệnh sẽ tồn tại lâu hơn khi có độ ẩm cao và ít thông thoáng. Các vật dụng chăn nuôi và người cũng có thể mang mầm bệnh từ chuồng lợn bệnh sang chuồng lợn khỏe. Bệnh thường xảy ra khi có sự chuyển tiếp mùa vụ, chẳng hạn bệnh cúm lợn mầm bệnh lưu hành trên đàn lợn trong suốt một năm nhưng thường gây dịch vào cuối mùa hè đầu mùa thu,… Ở những nơi chăn nuôi tập trung, bệnh càng dễ xảy ra. Sự xuất hiện và lây lan bệnh thường liên quan đến vận chuyển lợn hoặc sản phẩm lợn chưa qua xử lý.
Những đối tượng thường gặp trong đường hô hấp của lợn * Vi khuẩn - Pasteurella multocida Theo Nguyễn Vĩnh Phước (1978) [29], thì Pasteurella multocida là một loại cầu trực khuẩn tác động chủ yếu đến bộ máy hô hấp của lợn gây thùy phế viêm. Có đặc điểm: + Hình thái: Là loại cầu trực khuẩn nhỏ, hình trứng hoặc hình bầu dục, hai đầu tròn, kích thước 0,25 - 0,4 x 0,4 - 1,5 µm, không có lông, không di động, không hình thành nha bào, bắt màu gram (–). + Đặc tính sinh hó a: Lên men không sinh hơi gluco, xaccaro, mannit, socbit. Lên men bất thường manno, ramno, levulo, inulin.
Không lên men lacto, arabino, xalixin, glixerin, dunxit, adonit.