Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây dong riềng tại xã Phúc Lộc, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn

Bài viết đánh giá hiệu quả kinh tế cây dong riềng tại xã Phúc Lộc, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn, phân tích tiềm năng và lợi ích kinh tế của loại cây này.

• Tác giả: Lý Thị Hò
• Người hướng dẫn: Th.S Bùi Thị Minh Hà
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây dong riềng tại xã Phúc Lộc, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu
• 1.3.1. Trong học tập
• 1.3.2. Trong thực tiễn
• 1.4. Bố cục của khóa luận
• 2. PHẦN 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Một số khái niệm về hiệu quả kinh tế
• 2.2. Các chỉ tiêu ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế
• 2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế
• 2.4. Cơ sở thực tiễn
• 2.4.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ dong riềng tại Việt Nam
• 2.4.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ dong riềng tại tỉnh Bắc Kạn
• 2.4.3. Tình hình sản xuất và tiêu thụ Dong riềng tại xã Phúc Lộc
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 3.3.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 3.3.3. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 3.4. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.4.1. Các chỉ tiêu phản ánh tình hình sản xuất cây dong riềng của hộ
• 3.4.2. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất cây dong riềng
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.2. Phân tích hiệu quả kinh tế sản xuất cây dong riềng
• 4.2.1. Tình hình chung về sản xuất và tiêu thụ dong riềng trên địa bàn xã
• 4.2.2. Hiệu quả sản xuất, kinh doanh dong riềng tại xã Phúc Lộc
• 4.3. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cho dong riềng
• 4.3.1. Giải pháp chung
• 4.3.2. Giải pháp cụ thể
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cây dong riềng và hiệu quả kinh tế

Cây dong riềng là một loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, đặc biệt tại xã Phúc Lộc, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiệu quả kinh tế của việc trồng cây dong riềng, xem xét các yếu tố như năng suất, chi phí sản xuất, và thu nhập của nông dân. Hiệu quả kinh tế được đo lường thông qua tỷ lệ giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra, phản ánh khả năng tối ưu hóa nguồn lực trong sản xuất nông nghiệp.

1.1. Tầm quan trọng của cây dong riềng

Cây dong riềng không chỉ là nguồn nguyên liệu chính cho sản xuất miến dong mà còn góp phần vào phát triển bền vững kinh tế nông thôn. Tại xã Phúc Lộc, cây dong riềng đã trở thành cây trồng chủ lực, giúp nâng cao thu nhập cho nông dân và thúc đẩy kinh tế nông thôn. Nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng, việc phát triển cây dong riềng phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai của địa phương.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá hiệu quả kinh tế của cây dong riềng tại xã Phúc Lộc, bao gồm phân tích thực trạng sản xuất, hiệu quả kinh tế, và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. Nghiên cứu cũng nhằm làm rõ tính bền vững của việc phát triển cây dong riềng trong bối cảnh thị trường nông sản hiện nay.

II. Phương pháp nghiên cứu và đánh giá hiệu quả kinh tế

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập số liệu sơ cấp và số liệu thứ cấp để phân tích hiệu quả kinh tế của cây dong riềng. Các chỉ tiêu đánh giá bao gồm năng suất, chi phí sản xuất, và lợi nhuận. Phương pháp so sánh giữa cây dong riềng và các cây trồng khác như ngô cũng được áp dụng để làm rõ giá trị kinh tế của cây dong riềng.

2.1. Thu thập và xử lý số liệu

Số liệu được thu thập từ các hộ nông dân trồng dong riềng tại xã Phúc Lộc, bao gồm thông tin về diện tích, năng suất, và chi phí sản xuất. Các số liệu này được xử lý và phân tích để tính toán hiệu quả kinh tế thông qua các công thức như tỷ lệ giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra.

2.2. Phân tích hiệu quả kinh tế

Kết quả nghiên cứu cho thấy, cây dong riềng mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với các cây trồng khác như ngô. Cụ thể, lợi nhuận từ cây dong riềng cao hơn đáng kể, đồng thời chi phí sản xuất cũng được tối ưu hóa. Điều này khẳng định tiềm năng phát triển của cây dong riềng trong sản xuất nông nghiệp tại địa phương.

III. Kết quả nghiên cứu và giải pháp phát triển

Nghiên cứu chỉ ra rằng, cây dong riềng tại xã Phúc Lộc mang lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân và thúc đẩy kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, vẫn còn một số khó khăn như thị trường tiêu thụ chưa ổn định và chi phí sản xuất cao. Các giải pháp được đề xuất bao gồm hỗ trợ khoa học kỹ thuật, mở rộng thị trường tiêu thụ, và tăng cường chính sách nông nghiệp.

3.1. Hiệu quả kinh tế và thu nhập

Kết quả nghiên cứu cho thấy, cây dong riềng mang lại thu nhập cao hơn so với các cây trồng khác như ngô. Điều này khẳng định tiềm năng phát triển của cây dong riềng trong sản xuất nông nghiệp tại địa phương. Tuy nhiên, cần có các giải pháp để ổn định thị trường tiêu thụ và giảm chi phí sản xuất.

3.2. Giải pháp phát triển bền vững

Để phát triển bền vững cây dong riềng, cần tăng cường hỗ trợ khoa học kỹ thuật, mở rộng thị trường tiêu thụ, và thực hiện các chính sách nông nghiệp phù hợp. Các giải pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế và đảm bảo sự phát triển lâu dài của cây dong riềng tại xã Phúc Lộc.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành nông nghiệp giữ vai trò trọng yếu trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, với hơn 70% dân số sống dựa vào sản xuất nông nghiệp và sinh kế nông thôn. Tỉnh Bắc Kạn có tổng diện tích tự nhiên là 485.705 ha đất nông nghiệp, 19.011 ha đất phi nông nghiệp và 7.280 ha đất chưa sử dụng, sở hữu địa hình đồi núi phù hợp để phát triển các loại nông - lâm sản có chỉ dẫn địa lý và nhãn hiệu tập thể như cam, quýt, hồng không hạt, gạo Bao thai Chợ Đồn và miến dong. Nghị quyết số 02-NQ/ĐH ngày 17/10/2015 của Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Bắc Kạn lần thứ XI (nhiệm kỳ 2015-2020) đã xác định nhiệm vụ trọng tâm: "Thực hiện phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, tạo ra sản phẩm có thương hiệu, sức cạnh tranh trên thị trường", trong đó xác định cây dong riềng là một trong những cây trồng mũi nhọn.

Tại huyện Ba Bể, diện tích gieo trồng cây nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn và địa phương đã mở rộng diện tích dong riềng lên hơn 822 ha nhằm cung cấp nguyên liệu chế biến miến dong thương phẩm. Xã Phúc Lộc là vùng sản xuất và chế biến dong riềng tập trung lớn nhất của huyện Ba Bể, chiếm gần 30% diện tích toàn huyện (khoảng 229,2 ha tại các vùng quy hoạch). Tuy nhiên, quá trình mở rộng diện tích canh tác làm nảy sinh các vấn đề về đầu ra, nguy cơ tư thương ép giá và biến động giá tinh bột nguyên liệu. Nhằm cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc phát triển vùng nguyên liệu, sinh viên Lý Thị Hò thực hiện khóa luận tốt nghiệp: "Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây dong riềng tại xã Phúc Lộc, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn" thuộc chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên (năm 2019).

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài gồm:

• Mục tiêu tổng quát: Đánh giá hiệu quả kinh tế trồng cây dong riềng trên địa bàn xã Phúc Lộc, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá được thực trạng sản xuất dong riềng tại xã Phúc Lộc, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn.
  2. Phân tích được hiệu quả của sản xuất dong riềng tại xã Phúc Lộc, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn.
  3. Phân tích được những thuận lợi, khó khăn và làm rõ tính bền vững của việc phát triển sản xuất dong riềng.
  4. Đề xuất được giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của dong riềng trong thực tiễn sản xuất.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các hộ nông dân trồng dong riềng và các vấn đề kinh tế vi mô liên quan đến hiệu quả kinh tế của cây dong riềng.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được triển khai tại xã Phúc Lộc, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn, tập trung thu thập số liệu nông hộ tại hai thôn trọng điểm là thôn Cốc Diển và thôn Cốc Muồi.
• Phạm vi thời gian: Thời gian thực hiện điều tra thực tập từ ngày 13/08/2018 đến ngày 23/12/2018. Chuỗi số liệu thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 3 năm từ 2016 đến 2018; số liệu sơ cấp điều tra hộ nông dân được thực hiện vào năm 2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng lý thuyết kinh tế nông nghiệp về hiệu quả kinh tế và kinh tế hộ:

• Khái niệm hiệu quả kinh tế: Được xác định là tương quan so sánh giữa kết quả sản xuất đạt được với tổng khối lượng hao phí lao động sống và lao động vật hóa bỏ ra nhằm đạt mức tiết kiệm chi phí trên một đơn vị sản phẩm. Nghiên cứu đồng thời xem xét hiệu quả xã hội (tạo việc làm, tăng thu nhập, ổn định trật tự nông thôn) và hiệu quả môi trường (độ che phủ, giảm xói mòn rửa trôi, hạn chế sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật).
• Khái niệm và đặc điểm kinh tế hộ nông dân: Dẫn chiếu theo định nghĩa của Frank Ellis (1988), hộ nông dân là đơn vị kinh tế cơ sở vừa sản xuất vừa tiêu dùng, sử dụng chủ yếu lao động gia đình, có quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế và thường lựa chọn phương thức sản xuất tránh rủi ro.
• Các công thức xác định hiệu quả:
  • Dạng tỷ số: $H = Q / C$ (Kết quả thu được / Chi phí sản xuất).
  • Dạng hiệu số: $H = Q - C$ (Kết quả thu được - Chi phí sản xuất).
  • Tỷ lệ thuận ($Đầu\ ra / Đầu\ vào$) và tỷ lệ nghịch ($Đầu\ vào / Đầu\ ra$).
• Hệ thống chỉ tiêu hạch toán kinh tế hộ:
  • Giá trị sản xuất nông nghiệp ($GO$): $GO = \sum_{i=1}^n (Q_i \times P_i)$ với $Q_i$ là sản lượng và $P_i$ là đơn giá.
  • Chi phí trung gian ($IC$): Toàn bộ chi phí vật chất và dịch vụ thực tế chi ra cho quá trình sản xuất (giống, phân bón...).
  • Giá trị tăng thêm ($VA$): $VA = GO - IC$.
  • Thu nhập hỗn hợp ($MI$): $MI = VA - (A + T + L)$ (với $A$ là khấu hao, $T$ là thuế, $L$ là chi phí thuê lao động ngoài).
  • Lợi nhuận sản xuất ($Pr$): $Pr = MI - L \times P_i$ (với $L \times P_i$ là chi phí cơ hội của lao động gia đình).
  • Các chỉ tiêu hiệu quả so sánh: Hiệu quả trên một đơn vị diện tích 1 sào ($GO/sào$, $VA/sào$, $TPr/sào$); hiệu quả sử dụng chi phí trung gian/vốn ($GO/IC$, $VA/IC$, $TPr/IC$); hiệu quả sử dụng công lao động ($GO/CLĐ$, $VA/CLĐ$, $TPr/CLĐ$).
• Văn bản pháp quy và chính sách liên quan: Quyết định số 1976/QĐ-TTg ngày 30/10/2013 của Thủ tướng Chính phủ về danh mục dự án ưu đãi đầu tư; Quyết định 206/QĐ-BYT-2015; Quyết định 3808/2009/QĐ-UBND của UBND tỉnh Bắc Kạn về phát triển dong riềng giai đoạn 2010-2015, định hướng đến 2020; Đề tài bảo hộ nhãn hiệu tập thể miến dong Bắc Kạn do Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Kạn chủ trì.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

• Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Tiếp cận báo cáo thống kê kinh tế - xã hội, báo cáo khuyến nông từ UBND xã Phúc Lộc trong các năm 2016, 2017 và 2018.
• Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp: Chọn mẫu ngẫu nhiên 40 hộ nông dân canh tác dong riềng tại 2 thôn có quy mô diện tích lớn nhất xã Phúc Lộc gồm 30 hộ tại thôn Cốc Diển và 10 hộ tại thôn Cốc Muồi. Sử dụng phiếu điều tra bảng hỏi in sẵn kết hợp phỏng vấn trực tiếp chủ hộ, trưởng thôn và cán bộ nông nghiệp xã.
• Phương pháp xử lý và phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel để làm sạch, tổng hợp và tính toán các chỉ số kinh tế. Áp dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh (số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân) để đối chiếu kết quả giữa cây dong riềng và cây ngô. Đơn vị diện tích tính toán quy chuẩn theo sào Bắc Bộ ($360\ m^2$), sản phẩm dong riềng hạch toán quy đổi theo khối lượng tinh bột tươi tại thời điểm điều tra năm 2018.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả nêu bật bối cảnh nông nghiệp tỉnh Bắc Kạn với thế mạnh phát triển cây trồng đặc sản có giá trị kinh tế. Cây dong riềng đã phát triển từ cây tự cấp thành cây nguyên liệu cho các cơ sở sản xuất miến dong tại huyện Ba Bể với quy mô hơn 822 ha. Tại xã Phúc Lộc, dong riềng đóng vai trò cây mũi nhọn xóa đói giảm nghèo nhưng bộc lộ nhiều thách thức về thị trường tiêu thụ và biến động giá cả. Tác giả xác lập hệ thống mục tiêu nghiên cứu tổng quát, 4 mục tiêu cụ thể, ý nghĩa nghiên cứu đối với công tác học tập và sản xuất thực tiễn, đồng thời khái quát kết cấu khóa luận gồm 5 phần chính.

Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương này tổng kết cơ sở lý luận về hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp, phân tích mối quan hệ giữa hiệu quả kinh tế với hiệu quả xã hội và môi trường. Tác giả luận giải đặc trưng của kinh tế hộ nông dân theo lý thuyết của Ellis (1988), chỉ rõ hạn chế về vốn, đất đai và tâm lý phòng ngừa rủi ro của người sản xuất quy mô nhỏ. Đồng thời, chương trình bày các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế nông hộ gồm chính sách pháp luật, điều kiện tự nhiên - môi trường và đặc điểm nội tại của nông hộ.

Về cơ sở thực tiễn, tác giả tổng hợp tình hình phát triển cây dong riềng tại Việt Nam (các tỉnh Hưng Yên, Tuyên Quang, Cao Bằng, Thái Nguyên, Bắc Kạn). Tại tỉnh Bắc Kạn, cây dong riềng mang lại thu nhập bình quân từ 80 đến 90 triệu đồng/ha, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Kạn đã hoàn thành việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tập thể "Miến dong Bắc Kạn". Tại xã Phúc Lộc, toàn xã trồng gần 229,2 ha dong riềng (chiếm gần 30% diện tích toàn huyện), cung cấp nguyên liệu cho hơn 20 cơ sở chế biến tinh bột, thu hút 220 đến 240 lao động mùa vụ; thu nhập từ dong riềng hỗ trợ 3,8% hộ dân xây nhà kiên cố và 96,1% hộ có nhà bán kiên cố, tạo việc làm trong vụ 3 và giảm thiểu tình trạng phá rừng trái phép.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày cụ thể đối tượng nghiên cứu là các hộ nông dân và chỉ tiêu kinh tế sản xuất cây dong riềng tại xã Phúc Lộc. Giới hạn không gian tại xã Phúc Lộc (trọng tâm là thôn Cốc Diển và Cốc Muồi), thời gian thực tập từ 13/08/2018 đến 23/12/2018, số liệu chuỗi thời gian thứ cấp 2016-2018 và số liệu khảo sát sơ cấp năm 2018. Mô tả chi tiết phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên 40 hộ (30 hộ thôn Cốc Diển, 10 hộ thôn Cốc Muồi) thông qua bảng câu hỏi cấu trúc. Thiết lập hệ thống công thức tính toán các chỉ tiêu $GO, IC, VA, MI, Pr$ và hệ thống tỷ số phản ánh hiệu quả trên 1 sào, trên 1.000 đồng chi phí trung gian ($IC$) và trên 1 công lao động ($CLĐ$).

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 tập trung phân tích thực nghiệm qua các nhóm nội dung:

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội: Phúc Lộc có tổng diện tích tự nhiên 6.292,82 ha, địa hình đồi núi dốc trên 75° chiếm trên 70%, độ cao 400 - 1.200 m so với mực nước biển. Đất lâm nghiệp chiếm 78,54% (4.942,23 ha năm 2018), đất sản xuất nông nghiệp chỉ chiếm 8,40% (528,74 ha). Đất đai chủ yếu thuộc hạng thuế 4, 5, 6 (hạng 5 chiếm trên 60%), hàm lượng mùn nghèo (< 1,0%). Dân số toàn xã là 3.142 người với 643 hộ phân bố tại 19 thôn; lao động nông nghiệp chiếm 96,64% (1.784 người trên tổng số 1.846 lao động). Giá trị kinh tế năm 2018 đạt 33,127 tỷ đồng, trong đó nông - lâm - thủy sản chiếm 92,38% (30,602 tỷ đồng). Tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn đa chiều năm 2018 ở mức cao là 54,5%.
2. Thực trạng sản xuất dong riềng toàn xã (2016 - 2018): Diện tích gieo trồng tăng từ 82,6 ha (2016) lên 84,3 ha (2017) và đạt 86,5 ha (2018). Năng suất củ tăng từ 676,1 tạ/ha (2016) lên 712,7 tạ/ha (2017) và 782,3 tạ/ha (2018). Sản lượng củ tương ứng tăng từ 5.880,7 tấn lên 6.517,5 tấn. Kênh tiêu thụ diễn ra tự do theo sơ đồ: Người sản xuất $\rightarrow$ Thương lái $\rightarrow$ Người tiêu dùng, hoàn toàn thiếu hợp đồng bao tiêu bền vững.
3. Đặc điểm nhóm 40 hộ điều tra: Độ tuổi trung bình chủ hộ là 36,0 tuổi; trình độ học vấn bình quân đạt lớp 5,0; nhân khẩu trung bình 5,0 người/hộ; lao động chính bình quân 3,0 người/hộ. Quy mô diện tích trồng dong riềng bình quân đạt 3,1 sào/hộ; năng suất củ bình quân đạt 2.183,4 kg/sào; sản lượng tinh bột tươi thu được bình quân 1.612,5 kg/hộ; giá bán tinh bột tươi bình quân là 8,5 nghìn đồng/kg.
4. Chi phí và hiệu quả sản xuất dong riềng so sánh với cây ngô trên 1 sào: Dong riềng có tổng chi phí sản xuất 4.197,5 nghìn đồng/sào (trong đó chi phí trung gian là 402,5 nghìn đồng gồm giống và phân đạm, NPK, kali; chi phí 25,3 công lao động là 3.795,0 nghìn đồng; không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật). Cây ngô có tổng chi phí 1.739,0 nghìn đồng/sào (chi phí trung gian 184,0 nghìn đồng, công lao động 9,7 công tương ứng 1.455,0 nghìn đồng). Tổng giá trị sản xuất ($GO$) dong riềng đạt 13.649,8 nghìn đồng/sào, giá trị gia tăng ($VA$) đạt 13.247,3 nghìn đồng/sào và lợi nhuận ($TPr$) đạt 9.452,3 nghìn đồng/sào, vượt trội so với cây ngô ($GO$ đạt 2.394,4 nghìn đồng; $VA$ đạt 2.210,4 nghìn đồng; lợi nhuận đạt 655,4 nghìn đồng).
5. Thuận lợi, khó khăn và giải pháp: Khó khăn lớn nhất là người dân thiếu vốn, trình độ thâm canh hạn chế, hạ tầng giao thông cách trở và bị tư thương ép giá. Tác giả đề xuất các giải pháp chung và cụ thể: mở rộng tập huấn kỹ thuật, tăng cường vốn qua chính sách bán vật tư trả chậm, nâng cấp đường giao thông liên thôn và thành lập các tổ hợp tác/hợp tác xã để ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết các kết quả nghiên cứu, khẳng định việc đưa giống dong riềng DR1 vào sản xuất tại xã Phúc Lộc là hướng chuyển đổi cây trồng phù hợp với điều kiện sinh thái vùng núi dốc, tạo việc làm và tăng thu nhập rõ rệt cho đồng bào địa phương. Đưa ra các kiến nghị cụ thể: đối với chính quyền các cấp (hỗ trợ vốn tín dụng, hoàn thiện quy hoạch vùng trồng, đầu tư hạ tầng đường giao thông, hỗ trợ xúc tiến thương mại); đối với hộ nông dân (chủ động tuyển chọn củ giống đạt chuẩn, bón phân đúng quy trình kỹ thuật, thăm đồng thường xuyên nhằm phát hiện sớm bệnh nấm, chủ động liên kết sản xuất và theo dõi sát biến động giá cả thị trường).

Kết quả và đóng góp

Khóa luận cung cấp các số liệu định lượng chi tiết so sánh hiệu quả kinh tế trên 1 sào ($360\ m^2$) giữa cây dong riềng và cây ngô tại xã Phúc Lộc năm 2018:

STT	Chỉ tiêu kinh tế	Đơn vị tính	Cây dong riềng	Cây ngô	Tương quan dong riềng/ngô (lần)
1	Năng suất bình quân	kg/sào	2.183,4	154,0	14,2
2	Giá bán bình quân quy đổi	1.000 đ/kg	8,5	5,6	1,5
3	Tổng giá trị sản xuất ($GO$)	1.000 đ	13.649,8	2.394,4	5,7
4	Chi phí trung gian ($IC$)	1.000 đ	402,5	184,0	2,2
5	Giá trị gia tăng ($VA$)	1.000 đ	13.247,3	2.210,4	6,0
6	Chi phí công lao động ($CLĐ$)	1.000 đ	3.795,0	1.455,0	2,6
7	Tổng chi phí ($TC$)	1.000 đ	4.197,5	1.739,0	2,4
8	Lợi nhuận sản xuất ($TPr$)	1.000 đ	9.452,3	655,4	14,7
9	Hiệu quả vốn $GO/IC$	lần	33,9	12,9	2,6
10	Hiệu quả vốn $VA/IC$	lần	32,9	11,9	2,8
11	Hiệu quả vốn $TPr/IC$	lần	23,5	3,5	6,7
12	Hiệu quả lao động $GO/CLĐ$	lần	3,6	1,6	2,3
13	Hiệu quả lao động $VA/CLĐ$	lần	3,5	1,5	2,3
14	Hiệu quả lao động $TPr/CLĐ$	lần	2,5	0,5	5,0

Các giải pháp và kiến nghị cụ thể do tác giả đề xuất:

• Giải pháp kỹ thuật: Khuyến cáo ứng dụng giống dong riềng DR1 có khả năng thích ứng cao, kháng sâu bệnh và hàm lượng tinh bột lớn. Tăng tần suất tập huấn kỹ thuật thâm canh và phòng trừ bệnh nấm cho nông dân thông qua cán bộ khuyến nông cơ sở.
• Giải pháp vốn đầu tư: Đề xuất cơ chế cung ứng vật tư nông nghiệp (phân bón) theo phương thức trả chậm sau khi thu hoạch củ, đơn giản hóa thủ tục vay vốn tín dụng chính sách tại địa phương.
• Giải pháp tiêu thụ và liên kết thị trường: Khuyến nghị thành lập các tổ hợp tác, hợp tác xã sản xuất dong riềng tại các thôn nhằm tạo tư cách pháp nhân ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm trực tiếp với các xưởng chế biến miến, khắc phục tình trạng phụ thuộc hoàn toàn vào tư thương tự do.

Đóng góp của khóa luận:

• Cung cấp bức tranh thực nghiệm hoàn chỉnh về hiệu quả kinh tế cây dong riềng cấp hộ tại một xã vùng cao đặc biệt khó khăn của tỉnh Bắc Kạn.
• Chứng minh bằng số liệu hạch toán cụ thể rằng cây dong riềng mang lại lợi nhuận cao gấp 14,7 lần và giá trị gia tăng cao gấp 6,0 lần so với cây ngô truyền thống trên cùng một đơn vị diện tích.
• Xác định rõ cây dong riềng tại địa phương không cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, góp phần khẳng định tính an toàn sinh thái và độ thân thiện với môi trường canh tác vùng đồi dốc.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Phạm vi khảo sát sơ cấp còn hẹp, mới thu thập ngẫu nhiên tại 40 hộ nông dân tập trung ở 2 thôn (Cốc Diển và Cốc Muồi) trên tổng số 19 thôn của toàn xã Phúc Lộc.
• Thời gian khảo sát thực địa ngắn (từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2018), các chỉ tiêu tài chính và giá bán được tính toán theo thời điểm điều tra năm 2018, chưa phản ánh đầy đủ chu kỳ biến động giá bột dong tươi qua nhiều vụ sản xuất khác nhau.
• Số liệu tính toán hạch toán chủ yếu dựa trên sản phẩm củ quy đổi ra tinh bột tươi của hộ, chưa mở rộng phân tích chuỗi giá trị chế biến sâu thành phẩm miến dong khô tại các cơ sở chế biến trên địa bàn.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng quy mô mẫu khảo sát ra toàn bộ các thôn có quy hoạch trồng dong riềng tại xã Phúc Lộc và đối chiếu với các xã lân cận trong huyện Ba Bể hoặc huyện Na Rì.
• Nghiên cứu phân tích chuỗi giá trị và phân phối thặng dư kinh tế giữa các tác nhân tham gia: người trồng dong riềng, thương lái trung gian, cơ sở tinh chế bột và xưởng sản xuất miến dong thương phẩm có nhãn hiệu tập thể.
• Đánh giá định lượng tác động của chính sách bảo hộ nhãn hiệu tập thể "Miến dong Bắc Kạn" đối với mức độ ổn định giá và thu nhập của nông hộ.

Giá trị tham khảo

• Khóa luận là tài liệu tham khảo thực tế cho sinh viên và học viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Khuyến nông và Phát triển nông thôn khi thực hiện các đề tài điều tra nông hộ và đánh giá hiệu quả kinh tế cây trồng.
• Cung cấp quy trình hạch toán chi phí - thu nhập chuẩn theo đơn vị diện tích sào Bắc Bộ, các công thức tính toán chỉ tiêu kinh tế vi mô ($GO, IC, VA, MI, Pr$) kèm tỷ số hiệu quả vốn và lao động dễ áp dụng cho các nghiên cứu tương tự.
• Cung cấp nguồn số liệu kinh tế - xã hội và số liệu canh tác dong riềng xác thực giai đoạn 2016-2018 cho cán bộ chính quyền, phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Ba Bể, UBND xã Phúc Lộc trong việc xây dựng đề án quy hoạch vùng nguyên liệu và quản lý các cơ sở chế biến miến dong địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Chi phí sản xuất và lợi nhuận trên 1 sào cây dong riềng tại xã Phúc Lộc chênh lệch như thế nào so với cây ngô?

Theo số liệu điều tra năm 2018 của khóa luận, trên 1 sào canh tác:

• Cây dong riềng có tổng chi phí sản xuất là 4.197,5 nghìn đồng (chi phí trung gian $IC$ là 402,5 nghìn đồng; công lao động là 25,3 công tương ứng 3.795,0 nghìn đồng), tạo ra tổng giá trị sản xuất $GO$ là 13.649,8 nghìn đồng và lợi nhuận đạt 9.452,3 nghìn đồng.
• Cây ngô có tổng chi phí là 1.739,0 nghìn đồng (chi phí trung gian $IC$ là 184,0 nghìn đồng; công lao động là 9,7 công tương ứng 1.455,0 nghìn đồng), tạo ra $GO$ là 2.394,4 nghìn đồng và lợi nhuận đạt 655,4 nghìn đồng.
• Như vậy, tổng chi phí sản xuất dong riềng cao gấp 2,4 lần cây ngô nhưng lợi nhuận mang lại cao gấp 14,7 lần.

Quy mô mẫu điều tra sơ cấp của đề tài được phân bổ như thế nào?

Tác giả đã chọn mẫu ngẫu nhiên 40 chủ hộ tại 2 thôn có diện tích gieo trồng dong riềng trọng điểm của xã Phúc Lộc:

• Thôn Cốc Diển: Điều tra 30 hộ.
• Thôn Cốc Muồi: Điều tra 10 hộ. Phương pháp thu thập được thực hiện qua phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi in sẵn, kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ xã và trưởng thôn từ ngày 13/08/2018 đến ngày 23/12/2018.

Cây dong riềng tại xã Phúc Lộc có sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không và ảnh hưởng tới môi trường ra sao?

Theo ghi nhận từ hạch toán chi phí 40 hộ điều tra, chi phí thuốc bảo vệ thực vật cho cây dong riềng bằng 0. Cây dong riềng sinh trưởng tốt, ít bị sâu bệnh hại nghiêm trọng dưới điều kiện sinh thái địa phương, do đó quá trình canh tác không gây ô nhiễm hóa chất cho đất và nguồn nước mặt, được đánh giá là loại cây trồng thân thiện với môi trường.

Chuỗi tiêu thụ sản phẩm dong riềng tại xã Phúc Lộc diễn ra theo kênh nào và có hạn chế gì?

Sản phẩm dong riềng tại xã Phúc Lộc được tiêu thụ theo một kênh duy nhất: Người sản xuất $\rightarrow$ Thương lái $\rightarrow$ Người tiêu dùng. Hạn chế lớn nhất là giữa nông dân và các cơ sở chế biến tinh bột chưa có hợp đồng kinh tế ràng buộc, việc mua bán diễn ra tự do dẫn đến tình trạng nông dân dễ bị thương lái ép giá khi thị trường tinh bột biến động giảm.

Sản xuất và chế biến dong riềng đóng góp gì cho vấn đề việc làm và xã hội tại xã Phúc Lộc?

Cây dong riềng tạo sinh kế trong vụ thứ 3 (thời điểm trước đây đất bỏ hoang không canh tác), thu hút từ 220 đến 240 lao động làm việc tại hơn 20 cơ sở chế biến tinh bột trên địa bàn xã. Nguồn thu nhập từ dong riềng đã giúp giảm thiểu tình trạng phá rừng trái phép, đồng thời giúp 3,8% số hộ xây dựng được nhà ở kiên cố và 96,1% số hộ có nhà ở bán kiên cố.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lý Thị Hò đã đánh giá toàn diện thực trạng canh tác và phân tích định lượng hiệu quả kinh tế của cây dong riềng tại xã Phúc Lộc, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn qua hệ thống dữ liệu thực địa năm 2018. Kết quả nghiên cứu chứng minh cây dong riềng vượt trội hơn hẳn cây ngô về giá trị sản xuất, giá trị gia tăng và hiệu quả sử dụng lao động, đóng vai trò cây trồng chủ lực trong giảm nghèo tại địa bàn miền núi. Bên cạnh việc chỉ ra các điểm nghẽn về thị trường tiêu thụ tự do và thiếu hụt vốn đầu tư thâm canh, khóa luận đã đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật, tín dụng trả chậm và hợp tác liên kết có tính ứng dụng cao đối với định hướng phát triển nông nghiệp hàng hóa tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu - Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn - Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu - Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận - Phần 5: Một số giải pháp và kiến nghị nâng cao hiệu quả sản xuất của cây dong riềng trên địa bàn xã Phúc Lộc, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. h 4 PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. Một số khái niệm về hiệu quả kinh tế 2. Hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế trong Nông nghiệp: là tổng hợp các hao phí về lao động và lao động vật chất hóa để sản xuất ra sản phẩm nông nghiệp.

Nó thể hiện bằng cách so sánh kết quả sản xuất đạt được với khối lượng chi phí lao động và chi phí vật chất bỏ ra. Lúc đó ta phải tìm đến việc sử dụng đất đai và nguồn dự trữ vật chất, lao động, hay nguồn tiềm năng trong sản xuất nông nghiệp (vốn sản xuất, vốn lao động, vốn đất đai). Nghĩa là tiết kiệm tối đa các chi phí mà thực chất là hao phí lao động để tạo ra một đơn vị sản phẩm. Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế phản ánh mặt chất lượng các hoạt động kinh tế.

Vì vậy, nâng cao chất lượng hoạt động kinh tế là nâng cao hiệu quả kinh tế. Hiệu quả kinh tế là thước đo một chỉ tiêu chất lượng, phản ánh trình độ tổ chức sản xuất, trình độ lựa chọn, sử dụng, quản lý và khả năng kết hợp các yếu tố đầu vào của sản xuất của từng cơ sở sản xuất, kinh doanh cũng như toàn bộ nền kinh tế. Có thể nói hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế xã hội, phản ánh mặt chất lượng hiệu quả kinh tế và phản ánh lợi ích chung của toàn xã hội, là mặt lượng của mọi nền sản xuất xã hội. Theo quy luật mối liên hệ phổ biến và sự vận động phát triển thì mọi hiệu quả kinh tế của các thành viên trong xã hội đều có mối quan hệ với nhau và có tác động đến hiệu quả kinh tế của toàn bộ nền kinh tế quốc dân.

Song hiệu quả kinh tế không đơn thuần là một phạm trù kinh tế chỉ đề cập đến kinh tế tài chính mà nó còn gắn liền với ý nghĩa xã hội. Cơ sở của sự phát triển xã hội chính là sự tăng lên không ngừng của lực lượng vật chất và phát triển kinh tế có hiệu quả tăng khả năng tích luỹ và tiêu h 5 dùng không ngừng nâng cao trình độ văn hoá, khoa học, chăm sóc sức khoẻ cộng đồng, bảo vệ môi trường sinh thái, an ninh quốc gia… Do đó, trong quá trình sản xuất của con người không chỉ đơn thuần quan tâm đến hiệu quả kinh tế mà đòi hỏi phải xem xét đánh giá một cách tích cực và hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường sinh thái tự nhiên xung quanh. Tóm lại, hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế vốn có trong mọi hình thái kinh tế xã hội, nó phản ánh mặt chất lượng các hoạt động sản xuất kinh doanh của con người. Hiệu quả kinh tế là trong quá trình sản xuất kinh doanh phải biết tiết kiệm và sử dụng tối đa tiềm năng của nguồn lực, tiết kiệm chi phí, đồng thời phải thoả mãn nhu cầu ngày càng tăng số lượng và chất lượng sản phẩm, hàng hoá dịch vụ cho xã hội.

Tuy vậy, kết quả sản xuất kinh doanh cuối cùng cái cần tìm là lợi nhuận. Nhưng để đạt được mục đích tối đa hoá lợi nhuận và không ngừng phát triển tồn tại lâu dài thì cần quan tâm đến vấn đề hiệu quả kinh tế, phải tìm mọi biện pháp nâng cao hiệu quả kinh tế. Hiệu quả kinh tế xã hội là hiệu quả chung phản ánh kết quả thực hiện mọi mục tiêu mà chủ thể đặt ra trong một giai đoạn nhất định trong quan hệ với chi phí để có được những kết quả đó. Hiệu quả kinh tế biểu thị mối tương quan giữa các kết quả đạt được tổng hợp ở các lĩnh vực kinh tế - xã hội, với chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó.

Do vậy, hiệu quả kinh tế - xã hội phản ánh một cách tổng quát dưới góc độ xã hội. Hiệu quả xã hội biểu thị mối tương quan giữa kết quả sản xuất với các lợi ích xã hội do sản xuất mang lại. Cùng với sự công bằng trong xã hội, nó kích thích phát triển sản xuất có hiệu quả kinh tế cao. Nhờ phát triển sản xuất mà xã hội ngày càng nâng cao được mức sống của người lao động cả về mặt vật chất và tinh thần, đồng thời tỷ lệ thất nghiệp giảm, các mối quan hệ xã hội được cải thiện, môi trường sống, điều kiện làm việc, trình độ xã hội cũng đều được nâng lên.

h 6 Hiệu quả môi trường: Thể hiện bảo vệ tốt hơn môi trường như tăng độ che phủ mặt đất, giảm ô nhiễm đất, nước, không khí. Trong các loại hiệu quả thì hiệu quả kinh tế là quan trọng nhất, nhưng không thể bỏ qua hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường. Vì vậy khi nói tới hiệu quả kinh tế người ta thường có ý bao hàm cả hiệu quả xã hội. * Một số công thức tính hiệu quả kinh tế + Công thức 1: Hiệu quả kinh tế được xác định bằng tỷ số giữa giá trị kết quả thu được và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó.

Hiệu quả kinh tế = Kết quả thu được/Chi phí sản xuất hay H = Q/C Trong đó: H là hiệu quả kinh tế Q là kết quả thu được C là chi phí sản xuất + Công thức 2: Hiệu quả kinh tế được xác định bằng hiệu số giữa giá trị kết quả thu được và chi phí bỏ ra để thu được kết quả đó. Hiệu quả kinh tế = Kết quả thu được – Chi phí sản xuất hay H = Q – C + Công thức 3 : Đánh giá hiệu quả kinh tế dựa vào tỷ lệ đầu vào, đầu ra : Đầu ra Thuận = Đầu vào Đầu vào Nghịch = Đầu ra Trong đó: Thuận : 1 đơn vị yếu tố đầu vào sẽ đem lại bao nhiêu đơn vị đầu ra. Nghịch: Để có 1 đơn vị đầu ra thì cần bao nhiêu đơn vị yếu tố đầu vào. Các khái niệm về hộ kinh tế a, Khái niệm hộ.

Hộ nông dân là những hộ chủ yếu hoạt động nông nghiệp theo nghĩa rộng, bao gồm cả nghề rừng, nghề cá và hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn. Theo Ellis - 1988 thì "hộ nông dân là các nông hộ, thu hoạch các phương tiện sống từ ruộng đất, sử dụng chủ yếu lao động gia đình trong sản xuất nông trại, nằm trong một hệ thống kinh tế rộng hơn, nhưng về cơ bản được đặc trưng bởi việc tham gia một phần trong thị trường hoạt động với một trình độ hoàn chỉnh không cao. b, Đặc điểm kinh tế hộ. Là đơn vị kinh tế cơ sở, vừa là đơn vị sản xuất, vừa là đơn vị tiêu dùng.

Hộ nông dân là đơn vị sản xuất nhưng với quy mô nhỏ, họ cũng có đầy đủ các yếu tố, các tư liệu phục vụ sản xuất. Đó là các nguồn lực sẵn có của nông hộ như: lao động, đất đai, vốn, kỹ thuật, công cụ… Từ các yếu tố sản xuất đó nông hộ sẽ tạo ra các sản phẩm cung cấp cho gia đình và xã hội. Do sản xuất với quy mô nhỏ nên số lượng hàng hóa tạo ra của từng hộ là không lớn. Tư liệu sản xuất không đầy đủ nên chất lượng của sản phẩm làm ra cũng chưa cao.

Hộ nông dân là đơn vị tiêu dùng. Các sản phẩm tạo ra nhằm đáp ứng cho nhu cầu tiêu dùng của gia đình họ là chính, nếu còn dư họ sẽ cung cấp ra thị trường bằng cách trao đổi hoặc buôn bán. Cũng có một số nông hộ chuyên sản xuất để cung cấp ra thị trường. Hoạt động sản xuất chính của các nông hộ là trồng trọt và chăn nuôi.

Trước kia, hầu hết các nông hộ đều sản xuất để cung cấp cho nhu cầu của gia đình họ. Đó là đặc tính tự cung tự cấp của các hộ nông dân. Nhưng trong quá trình phát triển của đất nước, các hộ nông dân cũng đã có những bước đổi mới khá quan trọng. Họ đã tiến hành sản xuất chuyên canh để cung cấp sản phẩm cho xã hội.

Điều đó cũng có nghĩa là họ h 8 phải hoàn thiện tư liệu sản xuất để tăng năng suất lao động, nâng cao hiệu quả kinh tế. Do đa số các hộ nông lớn, năng suất lao động cao nên thu nhập của họ cũng khá cao nhưng mức độ dân đều thiếu tư liệu sản xuất: thiếu vốn, thiếu đất đai, kỹ thuật. nên họ thường đầu tư sản xuất thấp, họ luôn tránh rủi ro. Cũng vì vậy nên hiệu quả kinh tế mang lại của nông hộ thường không cao.

Chỉ có một số nông hộ mạnh dạn đầu tư với quy mô rủi ro cũng khá lớn. Đa số các nông hộ đều chọn cho mình cách sản xuất khá an toàn đó là họ luôn trồng nhiều loại cây khác nhau trong cùng một thời kỳ hoặc chăn nuôi nhiều vật nuôi một lúc. Điều này làm cho sản phẩm của họ luôn đa dạng nhưng số lượng thì không nhiều. Điều đó đồng nghĩa với việc họ tránh được rủi ro, nếu giá cả hàng hóa này giảm xuống thấp thì còn có hàng hóa khác.

Nhưng cách sản xuất này không mang lại hiệu quả cao cho nông hộ. c, Vai trò của kinh tế hộ. Tuy các hộ nông dân còn sản xuất một cách nhỏ lẻ, quy mô không lớn, năng suất chưa cao, hiệu quả kinh tế chưa cao. Nhưng không thể phủ nhận vai trò quan trọng của kinh tế hộ trong sản xuất nông nghiệp.

Các hộ nông dân đã sử dụng những điều kiện sẵn có để sản xuất, ổn định cuộc sống. Điều đó cũng giải quyết được một số lượng lớn lao động nhàn rỗi trong xã hội. Ngoài việc tạo ra các thành phẩm phục vụ cho nhu cầu của gia đình và xã hội, kinh tế hộ nông dân còn đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguyên liệu, hàng hóa, dịch vụ, là cầu nối hỗ trợ các doanh nghiệp sản xuất lớn đến với người tiêu dùng. Vì mô hình kinh tế hộ có quy mô sản xuất nhỏ, vốn đầu tư không lớn, công tác quản lý khá dễ dàng so với các loại hình sản xuất khác nên kinh tế hộ thường được chọn làm điểm khởi đầu.

Mô hình kinh tế hộ rất phù hợp với những nông hộ có ít vốn, chưa có nhiều kinh nghiệm sản xuất, tư liệu sản xuất còn hạn chế.