Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp logistics tại việt nam

Chuyên khảo phân tích Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp logistics tại việt nam, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp

• Tác giả: Dương Thị Thu Hương
• Người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Ngọc Diệp
• Trường học: Trường Đại học Thương mại
• Chuyên ngành: Logistics
• Đề tài: Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp logistics tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái Niệm và Tầm Quan Trọng của Phát Triển Bền Vững Logistics

Phát triển bền vững doanh nghiệp logistics là một trong những ưu tiên hàng đầu của các doanh nghiệp hiện nay. Theo Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED), phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, doanh nghiệp logistics Việt Nam phải thích ứng với các tiêu chuẩn quốc tế cao. Lĩnh vực vận tải, kho bãi đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc xây dựng mô hình phát triển bền vững không chỉ giúp doanh nghiệp tăng cường tính cạnh tranh mà còn bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội lâu dài.

1.1. Khái Niệm Logistics và Phát Triển Bền Vững

Logistics là quá trình quản lý dòng hàng hóa, dịch vụ và thông tin từ điểm gốc đến điểm tiêu thụ một cách hiệu quả. Phát triển bền vững trong logistics liên quan đến việc tối ưu hóa các hoạt động vận tải, kho bãi mà vẫn đảm bảo trách nhiệm môi trường và xã hội. Đây là sự cân bằng giữa ba yếu tố: lợi nhuận kinh tế, bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội.

1.2. Tình Hình Doanh Nghiệp Logistics Việt Nam

Theo thống kê 9 tháng đầu năm 2024, doanh nghiệp lĩnh vực vận tải, kho bãi tại Việt Nam tiếp tục tăng trưởng đáng kể. Các doanh nghiệp logistics lớn như các thành viên của Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) không ngừng phát triển. Tuy nhiên, sự phát triển này cần được xây dựng trên cơ sở bền vững để đảm bảo tính cạnh tranh lâu dài và trách nhiệm với cộng đồng.

II. Các Nhân Tố Chính Ảnh Hưởng đến Phát Triển Bền Vững

Các nhân tố phát triển bền vững doanh nghiệp logistics là những yếu tố quyết định sự thành công và longevity của các doanh nghiệp. Theo nghiên cứu khoa học tại Đại học Thương mại, có nhiều nhân tố tác động đến sự phát triển bền vững. Những yếu tố này bao gồm các khía cạnh liên quan đến công nghệ, nhân sự, quản lý chuỗi cung ứng (SCM), và chính sách môi trường. Để đạt được phát triển bền vững, doanh nghiệp cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ, giảm chi phí hoạt động và tối ưu hóa tác động môi trường. Sự kết hợp giữa các yếu tố này tạo thành một mô hình phát triển toàn diện.

2.1. Nhân Tố Công Nghệ và Đổi Mới

Công nghệ thông tin và tự động hóa là những yếu tố then chốt trong phát triển bền vững logistics. Ứng dụng công nghệ như hệ thống quản lý kho (WMS), GPS tracking, và hệ thống quản trị chuỗi cung ứng (SCM) giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình, giảm lãng phí và emissions. Các doanh nghiệp tiên phong trong Việt Nam đang đầu tư vào IoT và AI để cải thiện hiệu suất vận hành.

2.2. Nhân Tố Nhân Sự và Quản Lý

Chất lượng nhân sự và năng lực quản lý là yếu tố quan trọng khác. Đào tạo lao động, nâng cao kỹ năng chuyên môn, và xây dựng văn hóa doanh nghiệp bền vững giúp doanh nghiệp logistics phát triển lâu dài. Quy mô nhân sự và cơ cấu tổ chức cần được tối ưu để tăng năng suất lao động và đảm bảo chất lượng dịch vụ.

III. Tác Động Kinh Tế và Môi Trường

Doanh thu, chi phí và lợi nhuận của các doanh nghiệp logistics thay đổi đáng kể. Dữ liệu biến động từ 2023-2024 cho thấy sự tăng trưởng nhưng cũng cho thấy những thách thức trong quản lý chi phí. Phát triển bền vững không chỉ hướng tới lợi nhuận cao mà còn quan tâm đến giảm thiểu tác động tiêu cực lên môi trường. Việc giảm lượng khí thải CO2, tối ưu hóa tiêu thụ nhiên liệu và chuyển đổi sang năng lượng sạch là các ưu tiên. Doanh nghiệp logistics Việt Nam cần cân bằng giữa mục tiêu kinh tế và mục tiêu môi trường để đạt được sự phát triển thật sự bền vững.

3.1. Hiệu Quả Kinh Tế và Chi Phí Hoạt Động

Tối ưu hóa chi phí hoạt động là chiến lược quan trọng để tăng cạnh tranh. Doanh nghiệp cần quản lý chi phí vận tải, chi phí kho bãi, chi phí lao động một cách hiệu quả. Theo thống kê 9 tháng đầu năm 2024, các doanh nghiệp lĩnh vực vận tải, kho bãi ghi nhận mức lợi nhuận không đều, yêu cầu cải thiện quản lý tài chính và hoạt động.

3.2. Trách Nhiệm Môi Trường và Xã Hội

Phát triển bền vững đòi hỏi doanh nghiệp phải tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường quốc tế. Giảm lượng khí thải, sử dụng nhiên liệu sạch, và quản lý chất thải là các biện pháp quan trọng. Trách nhiệm xã hội bao gồm bảo vệ quyền lao động, an toàn lao động, và đóng góp cho cộng đồng địa phương.

IV. Chiến Lược Thúc Đẩy Phát Triển Bền Vững

Để thúc đẩy phát triển bền vững doanh nghiệp logistics tại Việt Nam, cần có sự phối hợp giữa doanh nghiệp, chính phủ và các tổ chức quốc tế. Các chiến lược chính bao gồm: nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của phát triển bền vững, đầu tư vào công nghệ xanh, xây dựng khung pháp lý hỗ trợ, và tạo cơ chế khuyến khích. Sự tham gia của Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) và các doanh nghiệp logistics lớn là rất quan trọng. Mô hình nghiên cứu đề xuất tập trung vào việc tích hợp các yếu tố kinh tế, môi trường và xã hội để tạo ra một hệ thống phát triển bền vững toàn diện.

4.1. Vai Trò của Công nghệ Xanh và Đổi Mới

Công nghệ xanh và đổi mới là chìa khóa để giảm tác động môi trường. Doanh nghiệp cần đầu tư vào xe điện, hệ thống quản lý tối ưu, và năng lượng tái tạo. Các doanh nghiệp logistics lớn tại Việt Nam đã bắt đầu chuyển đổi sang các giải pháp thân thiện với môi trường, tạo ra tiêu chuẩn mới cho ngành.

4.2. Hợp Tác Quốc Tế và Tuân Thủ Tiêu Chuẩn

Sự hội nhập với WTO và ASEAN yêu cầu doanh nghiệp logistics phải tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế cao. Hợp tác với các tổ chức quốc tế, tham gia các chương trình đào tạo, và áp dụng best practices từ các doanh nghiệp logistics toàn cầu là những cách để nâng cao chất lượng và sự bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu - Chương 2 Cơ sở lý luận về các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp logistic tại Việt Nam - Chương 3 Thực trạng phát triển của các doanh nghiệp logistic tại Việt Nam - Chương 4 Phương pháp và quy trình nghiên cứu - Chương 5 Phân tích kết quả nghiên cứu - Chương 6 Kết luận và khuyến nghị 1. Đóng góp của nghiên cứu 1. Đóng góp khoa học Đề tài xây dựng mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển bền vững của doanh nghiệp logistic, phân tích mức độ ảnh hưởng của các nhân tố. Từ đó đóng góp vào khung lý luận và nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực về các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển bền vững của doanh nghiệp logistic 1.

Đóng góp thực tiễn - Đánh giá thực trạng phát triển bền vững của các doanh nghiệp logistic tại Việt Nam - Giúp các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực logistic có cái nhìn tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng đến doanh nghiệp, từ đó định hướng xây dựng doanh nghiệp ngày càng bền vững hơn. - Cung cấp nguồn dữ liệu khoa học cho các nghiên cứu tiếp theo, các nhà nghiên cứu thị trường, doanh nghiệp trong lĩnh vực có liên quan. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA DOANH NGHIỆP LOGISTICS TẠI VIỆT NAM 2. Cơ sở lý thuyết về phát triển bền vững của doanh nghiệp logistics 2.

Khái niệm phát triển bền vững Ủy ban Môi trường và Phát triển thế giới (World Commission on Environment and Development - WCED) giới thiệu trong tác phẩm Our Common Future xuất bản năm 1987, phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng các nhu cầu hiện tại mà không làm phương hại đến khả năng đáp ứng các nhu cầu của các thế hệ trong tương lai (WCED, 1987). WTO (1993) tuyên bố rằng phát triển bền vững phải bao gồm ba nguyên tắc cơ bản của tính bền vững sinh thái, tính bền vững xã hội và văn hóa, và tính bền vững kinh tế cho cả thế hệ hiện tại và tương lai. Phát triển bền vững hướng đến cách tiếp cận quy hoạch 3 trụ cột: xã hội, kinh tế và môi trường nhằm cân bằng nhu cầu xã hội và kinh tế của các thế hệ con người hiện tại và tương lai với yêu cầu cấp thiết là bảo tồn hoặc ngăn ngừa thiệt hại không đáng có cho môi trường tự nhiên. Khái niệm logistics Theo Hội đồng quản trị logistics của Mỹ (Council of Logistics Management- CLM), “logistics là quá trình lập kế hoạch, thực hiện và kiểm soát việc lưu chuyển và lưu trữ hàng hóa, dịch vụ và thông tin liên quan một cách hiệu quả từ điểm xuất phát đến điểm tiêu dùng nhằm mục đích đáp ứng các yêu cầu của khách hàng.

Dưới góc độ quản trị chuỗi cung ứng, “logistics là quá trình tối ưu hóa về vị trí, lưu trữ và chu chuyển các tài nguyên/ yếu tố đầu vào từ điểm xuất phát đầu tiên là nhà cung cấp, qua nhà sản xuất, bán buôn, bán lẻ đến tay người tiêu dùng cuối cùng”. Ủy ban Quản lý logistics của Hoa Kỳ định nghĩa: “logistics là quá trình lập kế hoạch, chọn phương án tối ưu để thực hiện việc quản lý, kiểm soát việc di chuyển và bảo quản có hiệu quả về chi phí và ngắn nhất về thời gian đối với nguyên vật liệu, bán thành phẩm và thành phẩm, cũng như các thông tin tương ứng từ giai đoạn tiền sản xuất 9 cho đến khi hàng hóa đến tay người tiêu dùng cuối cùng để đáp ứng yêu cầu của khách hàng”. Trong Luật Thương mại năm 2005 của nước ta, Điều 233 không định nghĩa logistics mà định nghĩa dịch vụ logistics như sau: “Dịch vụ logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công đoạn bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hóa theo thỏa thuận của khách hàng để hưởng thù lao. Dịch vụ logistics được phiên âm theo tiếng Việt là dịch vụ lô-gi-stic.

Khái niệm doanh nghiệp logistics và phát triển bền vững logistics Theo căn cứ tại khoản 10 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020: “Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được thành lập hoặc đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh”. Như vậy, có thể hiểu doanh nghiệp logistics là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được thành lập hoặc đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan tới hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao. Về cơ bản, logistics bền vững liên quan đến việc làm cho các hoạt động thuộc logistics, hàng hóa, và vận tải bền vững hơn, giảm thiểu tác động môi trường của các hoạt động liên quan đến những quy trình này. Về bản chất, logistics bền vững là tìm cách cân bằng hiệu quả hoạt động với trách nhiệm với môi trường.

Không chỉ là vận chuyển hàng hóa từ điểm này đến điểm khác, mà còn thực hiện theo cách giảm lượng khí thải carbon, bảo tồn tài nguyên và thúc đẩy trách nhiệm xã hội. Hơn nữa, logistics bền vững xem xét toàn bộ vòng đời của một sản phẩm. Điều này bao gồm nguồn cung ứng vật liệu, sản xuất, vận chuyển và thậm chí là giai đoạn 10 cuối của sản phẩm. Mỗi giai đoạn đều mang đến cơ hội cho các doanh nghiệp thực hiện nhiều hoạt động thân thiện với môi trường hơn.

Để hiểu được chiều sâu về bền vững logistics, mấu chốt cần hiểu được cấu trúc nền tảng của nó, dựa trên ba trụ cột chính. Mỗi trụ cột này đại diện cho cách tiếp cận toàn diện mà bền vững logistics hướng tới, cân bằng giữa môi trường, kinh tế, và xã hội. Các trụ cột này có mối liên hệ mật thiết với nhau, là nền tảng để doanh nghiệp logistics hướng đến phát triển bền vững. Đầu tiên là môi trường bền vững.

Môi trường là vấn đề hàng đầu trong các thảo luận về logistics bền vững. Vì hoạt động logistics thường có đóng góp đáng kể vào lượng khí thải toàn cầu, do đó việc giảm lượng khí thải CO2 (cacbonic) là điều bắt buộc thông qua các biện pháp như chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang nhiên liệu sạch hơn, tối ưu hóa các tuyến đường để hạn chế mức tiêu thụ nhiên liệu không cần thiết và thậm chí xem xét các giải pháp giao hàng bằng điện hoặc hybrid. Hơn thế nữa, không chỉ là vấn đề khí thải, quản lý chất thải cũng là mối quan tâm lớn. Doanh nghiệp logistics cần đảm bảo vật liệu được tái chế hoặc tái sử dụng, và tối ưu hóa tài nguyên, đảm bảo không lãng phí tài nguyên.

Tiếp theo là kinh tế bền vững. Mục tiêu hướng đến là tính bền vững và lợi nhuận có thể cùng tồn tại một cách hài hòa. Chìa khóa là tìm ra cách tối ưu hóa hiệu quả chi phí trong các hoạt động bền vững. Điều này có thể được triển khai thông qua đầu tư vào các kho tiết kiệm năng lượng hoặc có thể liên quan đến việc hợp lý hóa chuỗi cung ứng để giảm lãng phí, dẫn đến tiết kiệm chi phí.

Bằng cách tích hợp các hoạt động bền vững, các doanh nghiệp không chỉ bảo vệ môi trường mà còn hướng đến các lợi ích kinh tế lâu dài, bền vững trong tương lai. Cuối cùng là xã hội bền vững. Con người là một trong những yếu tố quan trọng trong mục tiêu phát triển logistics bền vững. Bởi phát triển bền vững logistics không chỉ là việc di chuyển hàng hóa hiệu quả; mà còn là việc thực hiện điều đó trong khi ưu tiên phúc lợi và sự an toàn của mọi cá nhân liên quan.

Điều này có nghĩa là đảm bảo điều kiện làm việc an toàn trong kho, cung cấp đào tạo kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ cho người lao động, cung cấp đầy đủ phúc lợi xã hội cho các cá nhân trong công ty. Trong hoạt động logistics bền vững, các doanh nghiệp đóng vai trò tích cực trong việc cải thiện 11 cộng đồng nơi họ hoạt động và đảm bảo các hoạt động của họ tuân thủ các tiêu chuẩn đạo đức cao nhất. Tại các khu vực có nhiều doanh nghiệp logistics phát triển, nó không chỉ giúp tạo công ăn việc làm cho người dân địa phương, phát triển các khu mua sắm, giải trí, nhà trọ do lượng người lưu trú là các công nhân đến làm việc gia tăng; mà việc doanh nghiệp logistics hoạt động phát triển còn đóng góp một lượng thuế thu nhập doanh nghiệp nhất định vào ngân sách địa phương. Điều này vừa giúp các địa phương có thể xây dựng phát triển cơ sở hạ tầng vật chất, vừa giúp chất lượng cuộc sống của mọi người được nâng cao.

Lý thuyết về tripple bottom line của Rojek-Nowosielska (2015) được xem là khung phân tích cho PTBV của DN, bao gồm sự phát triển không chỉ về lợi nhuận mà còn là con người và hành tinh. Khái niệm PTBV DN đôi khi được đề cập đến với thuật ngữ là trách nhiệm xã hội DN. Khái niệm 3BL được Elkington giới thiệu lần đầu tiên vào năm 1994 trong một công trình được công bố trên tạp chí California Management Review và sau đó được mở rộng và giải thích chi tiết hơn trong quyển sách “Cannibals with Forks: the Tripple Bottom Line of 21st Century Business”. Theo đó doanh nghiệp cần thể hiện 03 khoản mục (3P: profit, people, planet) khi đo lường hoạt động của doanh nghiệp: 1) lợi nhuận của DN (corporate profit), 2) con người (CSR của DN) và 3) MT (trách nhiệm MT của DN) (Elkington,1994; Elkington & Rowlands, 1999).

Tóm lại, phát triển bền vững doanh nghiệp logistics dựa trên ba trụ cột chính bao gồm: môi trường bền vững, kinh tế bền vững và xã hội bền vững. Mục tiêu phát triển bền vững của doanh nghiệp logistics hướng đến đạt tăng trưởng và phát triển về kinh tế (bao gồm hiệu quả sử dụng vốn và nhân lực) đồng thời phải đảm bảo được môi trường không bị ảnh hưởng và phúc lợi xã hội của con người được nâng cao. Cơ sở lý thuyết về các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp logistics 2.