Luận văn thạc sĩ sự nhận thức và thích ứng với biến đổi khí hậu trong sản xuất nông nghiệp của người dân ven biển huyện xuyên mộc tỉnh bà rịa vũng tàu

Luận văn thạc sĩ phân tích sự nhận thức và thích ứng với biến đổi khí hậu trong sản xuất nông nghiệp của người dân ven biển huyện Xuyên Mộc.

• Tác giả: Trần Thanh Hòa
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hữu Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Nhận Thức Và Thích Ứng Với Biến Đổi Khí Hậu Trong Nông Nghiệp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 1.3.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 1.4. Bố cục luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Biến đổi khí hậu (climate change)
• 2.2. Thích ứng với biến đổi khí hậu
• 2.3. Sản xuất nông nghiệp
• 2.4. Vùng ven biển
• 2.5. Thích ứng với biến đổi khí hậu trong sản xuất nông nghiệp
• 2.6. Các biểu hiện của biến đổi khí hậu
• 2.7. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp
• 2.8. Cơ sở thực tiễn
• 2.8.1. Kinh nghiệm quốc tế về sự nhận thức và thích ứng với biến đổi khí hậu trong sản xuất nông nghiệp của người dân vùng ven biển
• 2.8.2. Kinh nghiệm về sự nhận thức và thích ứng với biến đổi khí hậu trong sản xuất nông nghiệp của người dân vùng ven biển Việt Nam
• 2.8.3. Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực của đề tài
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội của huyện Xuyên Mộc
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm về kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Tình hình sản xuất nông nghiệp
• 3.2. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội của các xã ven biển huyện Xuyên Mộc
• 3.3. Chọn điểm nghiên cứu
• 3.4. Quy trình các bước nghiên cứu
• 3.5. Thu thập dữ liệu nghiên cứu
• 3.5.1. Dữ liệu thứ cấp
• 3.5.2. Dữ liệu sơ cấp
• 3.6. Xử lý và phân tích dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Tình hình biến đổi khí hậu tại huyện Xuyên Mộc
• 4.1.1. Mực nước biển
• 4.1.2. Các hiện tượng thời tiết cực đoan đi kèm với những thiệt hại do nó gây ra cho hoạt động sản xuất nông nghiệp
• 4.1.3. Tác động của BĐKH đến khu vực nghiên cứu
• 4.2. Đánh giá nhận thức của người dân về BĐKH tại huyện Xuyên Mộc
• 4.2.1. Nhận thức chung của người dân về BĐKH
• 4.2.2. Nhận thức của người dân về xu thế biến động các biểu hiện của BĐKH
• 4.3. Thích ứng với BĐKH trong SXNN của người dân ven biển huyện Xuyên Mộc
• 4.3.1. Nguồn tiếp cận thông tin về tình hình thời tiết, thiên tai của người dân tại địa phương
• 4.3.2. Thích ứng với BĐKH của người dân trong trồng trọt
• 4.3.3. Thích ứng với BĐKH của người dân trong chăn nuôi
• 4.3.4. Thích ứng với BĐKH của người dân trong nuôi trồng thủy sản
• 4.3.5. Thích ứng với BĐKH của người dân trong khai thác thủy sản
• 4.3.6. Đánh giá những thuận lợi, khó khăn về sự thích ứng với BĐKH trong SXNN của người dân ven biển huyện Xuyên Mộc
• 4.3.7. Vai trò của chính quyền địa phương trong ứng phó với BĐKH để đảm bảo SXNN của người dân ven biển huyện Xuyên Mộc
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhận thức và thích ứng với biến đổi khí hậu trong nông nghiệp

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với sản xuất nông nghiệp toàn cầu. Tại Việt Nam, đặc biệt là ở các vùng ven biển như huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, tác động của BĐKH đã gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Việc nâng cao nhận thức và thích ứng với BĐKH trong nông nghiệp không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo sinh kế cho người dân.

1.1. Khái niệm về biến đổi khí hậu và tác động đến nông nghiệp

Biến đổi khí hậu được định nghĩa là sự thay đổi lâu dài trong các yếu tố khí hậu. Tác động của nó đến nông nghiệp bao gồm sự thay đổi về nhiệt độ, lượng mưa và tần suất các hiện tượng thời tiết cực đoan. Những thay đổi này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cây trồng và chăn nuôi.

1.2. Tầm quan trọng của nhận thức về biến đổi khí hậu

Nhận thức về BĐKH giúp người dân hiểu rõ hơn về các rủi ro và cơ hội mà BĐKH mang lại. Việc nâng cao nhận thức này là bước đầu tiên để thực hiện các biện pháp thích ứng hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp.

II. Những thách thức trong sản xuất nông nghiệp do biến đổi khí hậu

Sản xuất nông nghiệp tại huyện Xuyên Mộc đang phải đối mặt với nhiều thách thức do BĐKH. Các hiện tượng như bão, lũ lụt, hạn hán ngày càng trở nên phổ biến, gây thiệt hại lớn cho người nông dân. Việc nhận diện và đánh giá các thách thức này là rất cần thiết để có những giải pháp thích ứng kịp thời.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp

BĐKH gây ra sự biến động lớn trong sản xuất nông nghiệp, làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão và hạn hán đã làm thiệt hại nghiêm trọng đến mùa màng và chăn nuôi.

2.2. Những khó khăn trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu

Người dân ven biển gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và công nghệ mới để thích ứng với BĐKH. Thiếu nguồn lực và hỗ trợ từ chính quyền cũng là một trong những rào cản lớn.

III. Phương pháp thích ứng với biến đổi khí hậu trong nông nghiệp

Để giảm thiểu tác động của BĐKH, người dân ven biển huyện Xuyên Mộc đã áp dụng nhiều phương pháp thích ứng khác nhau. Những biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ sản xuất mà còn nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng.

3.1. Thay đổi giống cây trồng và vật nuôi

Việc lựa chọn giống cây trồng và vật nuôi phù hợp với điều kiện khí hậu mới là một trong những biện pháp quan trọng. Nông dân đã bắt đầu chuyển đổi sang các giống cây trồng có khả năng chịu hạn và mặn tốt hơn.

3.2. Ứng dụng công nghệ trong sản xuất nông nghiệp

Công nghệ mới như hệ thống tưới tiêu thông minh và các phương pháp canh tác bền vững đang được áp dụng để nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm thiểu rủi ro do BĐKH.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thích ứng

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp thích ứng đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho người dân ven biển. Những thay đổi trong phương pháp sản xuất đã giúp cải thiện năng suất và thu nhập cho nông dân.

4.1. Kết quả từ các biện pháp thích ứng

Nhiều hộ nông dân đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong năng suất cây trồng và vật nuôi sau khi áp dụng các biện pháp thích ứng. Điều này không chỉ giúp họ ổn định cuộc sống mà còn góp phần vào phát triển bền vững của địa phương.

4.2. Vai trò của chính quyền trong hỗ trợ thích ứng

Chính quyền địa phương đã có những chính sách hỗ trợ thiết thực cho người dân trong việc thích ứng với BĐKH, từ việc cung cấp thông tin đến hỗ trợ tài chính cho các dự án nông nghiệp bền vững.

V. Kết luận và hướng đi tương lai trong thích ứng với biến đổi khí hậu

Việc nhận thức và thích ứng với BĐKH trong sản xuất nông nghiệp là một quá trình liên tục và cần sự tham gia của tất cả các bên liên quan. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao năng lực cho người dân và phát triển các chính sách hỗ trợ hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của giáo dục và nâng cao nhận thức

Giáo dục và nâng cao nhận thức về BĐKH là rất quan trọng để người dân có thể chủ động thích ứng. Các chương trình đào tạo và hội thảo cần được tổ chức thường xuyên để cập nhật thông tin mới.

5.2. Đề xuất các giải pháp chính sách hỗ trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ từ chính quyền để giúp người dân ven biển có thể thích ứng hiệu quả với BĐKH. Các giải pháp này nên bao gồm hỗ trợ tài chính, công nghệ và thông tin.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang là thách thức toàn cầu, ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều lĩnh vực, trong đó sản xuất nông nghiệp (SXNN) là ngành chịu tác động nặng nề nhất. Tại Việt Nam, nhiệt độ trung bình đã tăng khoảng 0,7°C trong 50 năm qua, mực nước biển dâng khoảng 20 cm, gây ra các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, hạn hán, xâm nhập mặn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến SXNN, đặc biệt ở các vùng ven biển. Huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, với diện tích đất nông nghiệp chiếm 35% toàn tỉnh và giá trị sản xuất nông nghiệp chiếm trên 40% GTSX nông nghiệp tỉnh, là khu vực trọng điểm chịu ảnh hưởng của BĐKH. Nhiệt độ trung bình tại đây tăng 0,022°C/năm, độ ẩm tăng 0,08%/10 năm, trong khi mực nước biển dâng khoảng 0,325 cm/năm, cùng với sự gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan đã gây thiệt hại lớn cho SXNN.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng nhận thức và các biện pháp thích ứng với BĐKH trong SXNN của người dân ven biển huyện Xuyên Mộc, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao khả năng thích ứng, góp phần ổn định thu nhập và phát triển bền vững nông nghiệp địa phương. Nghiên cứu tập trung vào 3 xã ven biển Phước Thuận, Bưng Riềng và Bình Châu, trong giai đoạn 2010-2016, sử dụng số liệu sơ cấp và thứ cấp để phân tích các biểu hiện BĐKH, tác động đến SXNN, nhận thức và hành vi thích ứng của người dân. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chính sách và chiến lược ứng phó BĐKH tại các vùng ven biển nhạy cảm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình về biến đổi khí hậu và thích ứng trong sản xuất nông nghiệp. Theo UNFCCC (1992) và IPCC (2007), BĐKH là sự biến đổi trạng thái khí hậu do tác động của con người và các quá trình tự nhiên, biểu hiện qua sự thay đổi nhiệt độ, lượng mưa, mực nước biển và tần suất thiên tai. Thích ứng với BĐKH được định nghĩa là khả năng điều chỉnh của hệ thống tự nhiên và xã hội nhằm giảm thiểu thiệt hại và tận dụng cơ hội do BĐKH mang lại.

Ba khái niệm chính được sử dụng gồm: (i) Biến đổi khí hậu và các biểu hiện như tăng nhiệt độ, thay đổi lượng mưa, mực nước biển dâng, thiên tai; (ii) Thích ứng với BĐKH trong SXNN là sự điều chỉnh hành vi, kỹ thuật canh tác, cơ cấu cây trồng, vật nuôi để giảm thiểu tổn thương; (iii) Vùng ven biển là khu vực chuyển tiếp giữa đất liền và biển, chịu tác động mạnh của BĐKH và nước biển dâng, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế nông nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng, chủ yếu là thống kê mô tả. Nguồn dữ liệu gồm: (i) Số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý nhà nước tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, UBND huyện Xuyên Mộc, các báo cáo khí tượng thủy văn; (ii) Số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát 105 hộ dân tại 3 xã ven biển Phước Thuận, Bưng Riềng và Bình Châu, sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có hệ thống với 35 hộ/xã.

Quy trình nghiên cứu gồm: xây dựng khung lý thuyết, thiết kế bảng hỏi, thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp, xử lý dữ liệu bằng phần mềm Excel, phân tích thống kê mô tả, so sánh và đối chiếu với các nghiên cứu trước. Phân tích tập trung vào nhận thức của người dân về BĐKH, tác động đến SXNN, các biện pháp thích ứng đã áp dụng và vai trò của chính quyền địa phương trong hỗ trợ thích ứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biểu hiện BĐKH tại Xuyên Mộc: Nhiệt độ trung bình tăng 0,022°C/năm từ 1980 đến 2016, độ ẩm tăng 0,08%/10 năm, mực nước biển dâng khoảng 0,325 cm/năm. Lượng mưa phân bố không đều, có năm cao nhất đạt 2.083 mm (2012), thấp nhất 1.197 mm (2004). Các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lớn kéo dài ngày càng gia tăng.

2. Tác động đến SXNN: Người dân đánh giá bão, mưa lớn, nắng nóng bất thường gây thiệt hại lớn đến năng suất cây trồng, vật nuôi; chuồng trại, cơ sở hạ tầng bị hư hỏng; dịch bệnh bùng phát; thủy sản nuôi chết hàng loạt; nguồn lợi thủy sản ven bờ suy giảm. Ví dụ, sản lượng nuôi trồng thủy sản tăng trưởng 9,32%/năm nhưng chịu thiệt hại do biến đổi khí hậu. Sản lượng khai thác thủy sản tăng 4,48%/năm nhưng bị ảnh hưởng bởi xói lở bờ biển và biến động thời tiết.

3. Nhận thức của người dân: Qua khảo sát, đa số người dân có nhận thức tốt về các biểu hiện BĐKH và tác động tiêu cực đến SXNN. Họ nhận biết rõ các hiện tượng như bão, hạn hán, xâm nhập mặn và ảnh hưởng đến sản xuất. Tuy nhiên, mức độ nhận thức về nguyên nhân và các biện pháp thích ứng còn hạn chế, cần nâng cao hơn nữa.

4. Biện pháp thích ứng: Người dân đã áp dụng các biện pháp như thay đổi giống cây trồng, vật nuôi; điều chỉnh kỹ thuật canh tác; chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; nâng cấp cơ sở hạ tầng; đa dạng hóa sinh kế. Ví dụ, trong trồng trọt, người dân chọn giống chịu hạn, chịu mặn; trong chăn nuôi, tăng cường phòng chống dịch bệnh; trong nuôi trồng thủy sản, kiểm soát chất lượng nước và trữ nước mặn.

5. Vai trò chính quyền địa phương: Chính quyền đã hỗ trợ thông tin dự báo thời tiết, hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ vật tư, tổ chức tập huấn nâng cao nhận thức và năng lực thích ứng cho người dân. Tuy nhiên, sự phối hợp và nguồn lực còn hạn chế, cần tăng cường hơn nữa để đảm bảo hiệu quả ứng phó BĐKH.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy BĐKH đã và đang tác động rõ rệt đến SXNN tại huyện Xuyên Mộc, phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về tác động của BĐKH đến nông nghiệp vùng ven biển. Sự gia tăng nhiệt độ và mực nước biển dâng làm giảm diện tích đất canh tác, tăng rủi ro thiên tai, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Nhận thức của người dân về BĐKH là cơ sở quan trọng để thực hiện các biện pháp thích ứng hiệu quả.

Các biện pháp thích ứng của người dân tương đồng với kinh nghiệm quốc tế như Trung Quốc, Thái Lan và Camerun, bao gồm đa dạng hóa sinh kế, thay đổi giống cây trồng, cải tạo cơ sở hạ tầng và tăng cường quản lý tài nguyên. Tuy nhiên, mức độ áp dụng còn hạn chế do thiếu thông tin, nguồn lực và hỗ trợ kỹ thuật. Vai trò của chính quyền địa phương là then chốt trong việc hỗ trợ người dân nâng cao năng lực thích ứng, cần được tăng cường về mặt chính sách, tài chính và đào tạo.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ nhiệt độ trung bình tăng theo năm, biểu đồ phân bố lượng mưa, bảng thống kê các biện pháp thích ứng và tỷ lệ hộ dân áp dụng, giúp minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường truyền thông và nâng cao nhận thức: Triển khai các chương trình truyền thông đa phương tiện, tổ chức tập huấn, hội thảo nâng cao nhận thức về BĐKH và tác động đến SXNN cho người dân ven biển trong vòng 1-2 năm tới, do chính quyền địa phương phối hợp với các tổ chức phi chính phủ thực hiện.

2. Hỗ trợ kỹ thuật và chuyển giao công nghệ: Cung cấp giống cây trồng, vật nuôi chịu hạn, chịu mặn; hướng dẫn kỹ thuật canh tác thích ứng; xây dựng mô hình trình diễn tại các xã ven biển trong 3 năm tới, do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì.

3. Phát triển cơ sở hạ tầng thích ứng: Đầu tư nâng cấp hệ thống thủy lợi, kênh mương, đê biển, cơ sở vật chất phục vụ SXNN nhằm giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, hoàn thành trong 5 năm, do UBND huyện và tỉnh phối hợp thực hiện.

4. Đa dạng hóa sinh kế và hỗ trợ tài chính: Khuyến khích người dân chuyển đổi nghề, phát triển dịch vụ, du lịch ven biển; hỗ trợ vay vốn ưu đãi, bảo hiểm nông nghiệp để giảm rủi ro, triển khai trong 3 năm, do Ngân hàng Chính sách xã hội và các tổ chức tài chính địa phương thực hiện.

5. Tăng cường vai trò quản lý và phối hợp liên ngành: Xây dựng kế hoạch ứng phó BĐKH đồng bộ, tăng cường phối hợp giữa các ngành, địa phương và cộng đồng trong giám sát, cảnh báo và ứng phó thiên tai, thực hiện liên tục, do Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về nông nghiệp và môi trường: Giúp hiểu rõ tác động của BĐKH đến SXNN, từ đó xây dựng chính sách, kế hoạch thích ứng phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và học viên cao học, sinh viên chuyên ngành quản lý công, nông nghiệp, môi trường: Cung cấp cơ sở lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và dữ liệu thực tiễn để phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan.

3. Người dân và tổ chức cộng đồng tại vùng ven biển: Nâng cao nhận thức về BĐKH, học hỏi các biện pháp thích ứng hiệu quả, từ đó chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong sản xuất và sinh hoạt.

4. Các tổ chức phi chính phủ và nhà tài trợ: Tham khảo để thiết kế các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, tài chính và nâng cao năng lực thích ứng cho cộng đồng ven biển, đảm bảo hiệu quả và bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến sản xuất nông nghiệp ven biển?
   BĐKH làm tăng nhiệt độ, thay đổi lượng mưa, gây xâm nhập mặn, bão lũ, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cây trồng, vật nuôi, hạ tầng SXNN và sinh kế người dân ven biển.

2. Người dân ven biển huyện Xuyên Mộc đã áp dụng những biện pháp thích ứng nào?
   Họ thay đổi giống cây trồng, vật nuôi, điều chỉnh kỹ thuật canh tác, nâng cấp cơ sở hạ tầng, đa dạng hóa sinh kế và theo dõi thông tin dự báo thời tiết để giảm thiểu thiệt hại.

3. Vai trò của chính quyền địa phương trong thích ứng với BĐKH là gì?
   Chính quyền cung cấp thông tin dự báo, hỗ trợ kỹ thuật, tài chính, tổ chức tập huấn và xây dựng chính sách nhằm nâng cao năng lực thích ứng cho người dân.

4. Làm thế nào để nâng cao nhận thức của người dân về BĐKH?
   Thông qua các chương trình truyền thông, đào tạo, hội thảo, sử dụng phương tiện truyền thông đại chúng và mạng lưới cộng đồng để phổ biến kiến thức và kỹ năng ứng phó.

5. Các giải pháp đề xuất có thể áp dụng trong bao lâu để đạt hiệu quả?
   Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ trong vòng 1-5 năm, tùy theo tính chất từng giải pháp, nhằm đảm bảo thích ứng bền vững và giảm thiểu rủi ro do BĐKH.

Kết luận

• Nhiệt độ trung bình tại huyện Xuyên Mộc tăng 0,022°C/năm, mực nước biển dâng 0,325 cm/năm, cùng với sự gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến SXNN.
• Người dân ven biển huyện Xuyên Mộc có nhận thức tương đối tốt về BĐKH và đã áp dụng nhiều biện pháp thích ứng trong trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng và khai thác thủy sản.
• Các biện pháp thích ứng cần được hỗ trợ kỹ thuật, tài chính và nâng cao năng lực quản lý từ chính quyền địa phương để phát huy hiệu quả.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ về truyền thông, kỹ thuật, cơ sở hạ tầng và đa dạng hóa sinh kế nhằm nâng cao khả năng thích ứng của người dân trong 1-5 năm tới.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách, cán bộ quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng trong việc ứng phó với BĐKH tại vùng ven biển.

Các cơ quan chức năng và cộng đồng cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, giám sát diễn biến BĐKH và hiệu quả thích ứng để điều chỉnh kịp thời.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1, trình bày vấn đề nghiên cứu đề tài và giới thiệu tổng quát về câu hỏi, đối tượng, phạm vi và cách thu thập, phân tích số liệu nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu. Chương 2, trình bày chi tiết về cơ sở lý luận và thực tiễn về sự nhận thức và thích ứng với BĐKH trong SXNN của người dân. Chương 3, thể hiện các quy trình, phương pháp nghiên cứu được áp dụng trong quá trình thực hiện đề tài. Chương 4, phân tích kết quả nghiên cứu về những biểu hiện BĐKH và ảnh hưởng của nó đến hoạt động SXNN, đồng thời thể hiện được nhận thức của người dân về BĐKH cũng như những biện pháp mà người dân ven biển đã áp dụng trong hoạt động SXNN để thích ứng với BĐKH.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 Chương 5, đưa ra kết luận và đề xuất các kiến nghị để nâng cao khả năng nhận thức và thích ứng với BĐKH trong SXNN của người dân ven biển huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU Nội dung của chương này nhằm mục đích giới thiệu những cơ sở lý luận và thực tiễn liên quan đến đối tượng nghiên cứu của luận văn là sự nhận thức và thích ứng với BĐKH trong SXNN của người dân ven biển. Phần thứ nhất, giới thiệu những khái niệm về BĐKH, thích ứng với BĐKH, SXNN, vùng ven biển, các biểu hiện của BĐKH và ảnh hưởng của nó đến SXNN, cũng như nêu khái niệm về sự thích ứng với BĐKH trong SXNN. Phần thứ hai, trình bày những kinh nghiệm về sự nhận thức và thích ứng với BĐKH trong SXNN của người dân vùng ven biển của một số nước trên thế giới cũng như tại các tỉnh của Việt Nam.

Phần thứ ba của chương, tác giả lược khảo một số nghiên cứu thuộc lĩnh vực của đề tài, từ đó đề xuất khung phân tích của đề tài.1 Biến đổi khí hậu (climate change) Theo Công ước khung của Liên Hiệp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC) thì “Biến đổi khí hậu là sự biến đổi của khí hậu do hoạt động của con người gây ra một cách trực tiếp hoặc gián tiếp làm thay đổi thành phần của khí quyển toàn cầu và do sự biến động tự nhiên của khí hậu quan sát được trong những thời kỳ có thể so sánh được” (United Nations, 1992). Theo Ủy ban liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC, 2007) thì BĐKH là sự biến đổi về trạng thái của hệ thống khí hậu, có thể nhận biết qua sự biến đổi về trung bình và biến động của các thuộc tính của nó, được duy trì trong một thời gian dài, điển hình là hàng thập kỷ hoặc dài hơn. BĐKH có thể do các quá trình tự nhiên bên trong hệ thống khí hậu hoặc do tác động thường xuyên của con người, đặc biệt tăng hiệu ứng nhà kính làm thay đổi thành phần cấu tạo của khí quyển. Bộ Tài nguyên và Môi trường (2008) định nghĩa BĐKH là sự biến đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình và/hoặc sự dao động của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường là vài thập kỷ hoặc dài hơn.2 Thích ứng với biến đổi khí hậu Để ứng phó với BĐKH, thế giới đang thực hiện cùng lúc 02 chiến lược: Giảm thiểu BĐKH và thích ứng với BĐKH.

Các thách thức đối với 02 chiến lược TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 này đều rất lớn. Tuy nhiên, những thách thức này có thể được giải quyết thông qua những chính sách chủ động và phù hợp về khí hậu (Trần Thọ Đạt và Vũ Thị Hoài Thu, 2012). Năng lực thích ứng thường được xem xét trong bối cảnh thay đổi về môi trường để gắn kết giữa năng lực thích ứng với những vấn đề về quản trị môi trường. Gần đây, năng lực thích ứng được xem xét trong bối cảnh BĐKH toàn cầu.

Năng lực thích ứng với BĐKH được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau: IPCC (2007) định nghĩa thích ứng với BĐKH là khả năng tự điều chỉnh của một hệ thống trước sự biến đổi của khí hậu để làm giảm nhẹ các thiệt hại tiềm tàng, tận dụng các cơ hội, hoặc đương đầu với các hậu quả. Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường (2008), thì thích ứng với BĐKH là sự điều chỉnh hệ thống tự nhiên hoặc kinh tế - xã hội đối với hoàn cảnh hoặc môi trường thay đổi, nhằm mục đích giảm khả năng bị tổn thương do dao động và BĐKH hiện hữu hoặc tiềm tàng và tận dung các cơ hội do nó mang lại. Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID, 2009) cho rằng thích ứng với BĐKH là năng lực của xã hội để thay đổi theo cách làm cho xã hội được trang bị tốt hơn để có thể quản lý những rủi ro hoặc nhạy cảm từ những ảnh hưởng của BĐKH. Mặt khác, theo Quyen Dinh Ha (2013) thì thích ứng với BĐKH còn có nghĩa là tất cả những phản ứng đối với BĐKH nhằm làm giảm tính dễ bị tổng thương.

Cây cối động vật, và con người không thể tồn tại một cách đơn giản như trước khi có BĐKH nhưng hoàn toàn có thể thay đổi các hành vi của mình để thích ứng và giảm thiểu các rủi ro từ những thay đổi đó. Như vậy, có thể thấy rằng, năng lực thích ứng với BĐKH phản ánh khả năng của một hệ thống hoặc xã hội trong việc điều chỉnh hoặc ứng phó với BĐKH nhằm đạt được 3 mục tiêu: (i) giảm khả năng bị tổn thương do BĐKH gây ra, (ii) giảm nhẹ các thiệt hại có thể xảy ra, và (iii) tận dụng các cơ hội mới do BĐKH mang lại.3 Sản xuất nông nghiệp Theo Vũ Đình Thắng (2006) thì nông nghiệp là một trong những ngành kinh tế quan trọng và phức tạp, vì cơ sở để phát triển nông nghiệp là việc sử dụng tiềm năng sinh học – cây trồng, vật nuôi. Nông nghiệp nếu hiểu theo nghĩa rộng bao gồm TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 cả ngành lâm nghiệp, diêm nghiệp và thủy sản. Còn nông nghiệp hiểu theo nghĩa hẹp là chỉ có ngành trồng trọt, ngành chăn nuôi và ngành dịch vụ.

Trong đó, trồng trọt và chăn nuôi là hai ngành sản xuất chính của nông nghiệp. Ben G (2014) nêu khái niệm nông nghiệp là ngành có liên quan đến nuôi trồng và chăn nuôi gia súc. Thuật ngữ "nông nghiệp" có thể được định nghĩa là: Nghệ thuật và khoa học của cây trồng, cây trồng khác và vật nuôi nhằm cung cấp thực phẩm cho con người hoặc mang lại các lợi ích kinh tế khác. Nông nghiệp là cả một nghệ thuật và khoa học, nó có hai bộ phận chính: Thực vật hoặc trồng trọt và động vật hoặc chăn nuôi.

Mục đích cuối cùng của nông nghiệp là để sản xuất thực phẩm, đáp ứng nhu cầu của con người quần áo, thuốc men, dụng cụ, nhà ở, hoặc cho lợi ích kinh tế hay lợi nhuận. Theo quan điểm của Đặng Thị Hoa (2017) thì SXNN là ngành sản xuất vật chất với đối tượng sản xuất chủ yếu là cây trồng, vật nuôi nhằm cung cấp các sản phẩm cho con người và cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp. Với quan điểm này, tùy theo phạm vi và mục tiêu nghiên cứu mà SXNN có thể được hiểu theo nghĩa rộng (nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, diêm nghiệp) hay nghĩa hẹp (trồng trọt, chăn nuôi).4 Vùng ven biển Ngân hàng phát triển tây Châu Phi (BOAD – Banque Ouest Africaine De Developpement, 1973) cho rằng không có định nghĩa chính xác về vùng ven biển. Họ cho rằng vùng ven biển bao gồm vùng nước, vùng biển, cửa sông và một số phần đất dọc bờ biển nơi có hoạt động của con người và các quá trình tự nhiên.

Giới hạn của những vùng đất khác nhau được xác định không chỉ bằng sinh thái và địa chất, đặc điểm mà còn được xác định dưới góc độ chính trị và quản lý hành chính. Theo Scialabba and Nadia (1998), vùng ven biển được định nghĩa là giao diện hoặc các khu vực chuyển tiếp giữa đất liền và biển, bao gồm cả các hồ nội địa lớn. Vùng ven biển không giống như các lưu vực sông, không có ranh giới tự nhiên chính xác, rõ ràng để khoanh định khu vực ven biển. Đặng Thị Hoa (2017) định nghĩa vùng ven biển là các mảng không gian nằm chuyển tiếp giữa lục địa và biển, luôn chịu tác động tương hỗ giữa lục địa và biển, TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 hệ tự nhiên và hệ nhân văn, các ngành và người sử dụng tài nguyên vùng bờ theo cả cấu trúc dọc và cấu trúc ngang, giữa cộng đồng dân địa phương và các thành phần kinh tế khác.

Như vậy, vùng ven biển là dải tương đối hẹp của nước, đất đai và các yếu tố tự nhiên có tính năng là bãi biển, vùng đất ngập nước, cửa sông, đầm phá, các rạn san hô và cồn.5 Thích ứng với biến đổi khí hậu trong sản xuất nông nghiệp Dựa trên những khái niệm, quan điểm về BĐKH, về thích ứng với BĐKH, về SXNN, và theo Đặng Thị Hoa và Chu Thị Thu (2013) thì thích ứng với BĐKH trong SXNN là sự điều chỉnh hệ thống tự nhiên hoặc con người đối với hoạt động canh tác nông nghiệp nhằm giảm khả năng bị tổn thương do BĐKH gây ra và có thể tận dụng các cơ hội do BĐKH mang lại cho SXNN. Như vậy, bản chất của thích ứng với BĐKH trong SXNN chính là thay đổi nhận thức, là thay đổi hành vi ứng xử của người dân nhằm ứng phó với các điều kiện khí hậu, thời tiết cực đoan ở hiện tại hoặc tiềm ẩn trong tương lai để giảm thiểu thiệt hại và có thể tận dụng các cơ hội của nó nếu có cho SXNN. Thích ứng với BĐKH trong SXNN là cách mà người dân làm để ngày càng giảm thiểu được thiệt hại do BĐKH gây ra cho SXNN, để hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, làm muối, nuôi trồng thủy sản,… ít bị tổn thương, giữ được năng suất cao và ổn định,… từ đó góp phần nâng cao kết quả và hiệu quả trong SXNN cho gia đình (Đặng Thị Hoa và Chu Thị Thu, 2013). Cũng theo nghiên cứu của Đặng Thị Hoa và Chu Thị Thu (2013) thì: (i) Nghiên cứu thích ứng với BĐKH trong SXNN bao gồm những nghiên cứu thích ứng với khí hậu hiện tại cũng như với khí hậu trong tương lai; (ii) Thích ứng diễn ra ở cả trong tự nhiên và hệ thống kinh tế - xã hội.