Nghiên cứu nhận thức và hành vi của người dân về túi nilon gây ô nhiễm môi trường tại Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nhận thức và hành vi của người dân về sử dụng túi nilon gây ô nhiễm môi trường, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện

Trường đại học

Đại học Quốc gia Hà Nội

Chuyên ngành

Xã hội học

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

luận văn thạc sĩ

2014

Phí lưu trữ

35 Point

Mục lục chi tiết

LỜI CẢM ƠN

LỜI CAM ĐOAN

MỞ ĐẦU

0.1. Lý do chọn đề tài

0.2. Ý nghĩa khoa học, ý nghĩa thực tiễn

0.2.1. Ý nghĩa khoa học

0.2.2. Ý nghĩa thực tiễn

0.3. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

0.3.1. Mục đích nghiên cứu

0.3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

0.4. Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

0.4.1. Đối tượng

0.4.2. Khách thể

0.4.3. Phạm vi nghiên cứu

0.4.4. Giới hạn nghiên cứu

0.5. Phương pháp nghiên cứu

0.5.1. Phương pháp luận

0.5.2. Phương pháp thu thập thông tin

0.5.3. Phương pháp phân tích tài liệu

0.5.4. Phương pháp phỏng vấn sâu

0.5.5. Phương pháp phỏng vấn thu thập thông tin bằng phiếu trưng cầu ý kiến

0.5.6. Mẫu nghiên cứu

0.5.7. Phương pháp quan sát

0.5.8. Xử lý thông tin

0.6. Giả thuyết nghiên cứu và khung lý thuyết

0.6.1. Giả thuyết nghiên cứu

0.6.2. Khung lý thuyết

0.7. Hạn chế của đề tài

0.8. Cấu trúc luận văn

1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1. Phương pháp luận nghiên cứu

1.2. Các hướng tiếp cận xã hội học

1.3. Tổng quan vấn đề nghiên cứu

1.4. Tổng quan địa bàn nghiên cứu

1.4.1. Vài nét về Phường Ngã Tư Sở, quận Đống Đa, Hà Nội

1.4.2. Vài nét về Xã Dương Xá, huyện Gia Lâm, Hà Nội

1.5. Các khái niệm công cụ

1.5.1. Môi trường và Ô nhiễm môi trường

2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG TÚI NILON CỦA NGƯỜI DÂN

2.1. Mức độ sử dụng túi nilon trong sinh hoạt

2.2. Lý do sử dụng túi nilon

2.3. Xử lý túi nilon sau sử dụng

3. CHƯƠNG 3: NHẬN THỨC CỦA NGƯỜI DÂN VỀ TÁC HẠI TÚI NILON

3.1. Mức độ hiểu biết của người dân về tác hại khi sử dụng túi nilon

3.2. Nhận thức tác hại của túi nilon đến môi trường

3.3. Tác hại của túi nilon đến sức khỏe

3.4. Nhận thức về sản phẩm thay thế

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhận thức và hành vi sử dụng túi nilon gây ô nhiễm môi trường

Túi nilon đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống hàng ngày của người dân Việt Nam. Tuy nhiên, việc sử dụng túi nilon cũng đồng nghĩa với việc gia tăng ô nhiễm môi trường. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu nhận thức và hành vi của người dân về vấn đề này, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của túi nilon.

1.1. Tình hình sử dụng túi nilon tại Việt Nam

Việt Nam là một trong những quốc gia có mức tiêu thụ túi nilon cao. Theo thống kê, mỗi năm, hàng triệu tấn túi nilon được sử dụng, gây áp lực lớn lên môi trường. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến cảnh quan mà còn đến sức khỏe cộng đồng.

1.2. Tác động của túi nilon đến môi trường

Túi nilon gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng do thời gian phân hủy kéo dài. Chúng không chỉ làm mất mỹ quan mà còn ảnh hưởng đến hệ sinh thái, gây hại cho động vật và thực vật.

II. Vấn đề ô nhiễm môi trường do túi nilon và thách thức hiện tại

Ô nhiễm môi trường do túi nilon đang trở thành một vấn đề cấp bách. Nhiều quốc gia đã áp dụng các biện pháp cấm hoặc hạn chế sử dụng túi nilon, nhưng tại Việt Nam, việc này vẫn còn nhiều thách thức.

2.1. Nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm môi trường

Nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm môi trường từ túi nilon bao gồm thói quen tiêu dùng của người dân và sự thiếu hụt các biện pháp quản lý hiệu quả. Nhiều người vẫn chưa nhận thức rõ về tác hại của túi nilon.

2.2. Thách thức trong việc giảm thiểu sử dụng túi nilon

Việc thay đổi thói quen tiêu dùng không phải là điều dễ dàng. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để nâng cao nhận thức và khuyến khích sử dụng sản phẩm thay thế thân thiện với môi trường.

III. Phương pháp giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường từ túi nilon

Để giảm thiểu ô nhiễm môi trường do túi nilon, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các giải pháp này không chỉ dừng lại ở việc cấm sử dụng mà còn cần nâng cao nhận thức của người dân.

3.1. Giải pháp thay thế túi nilon

Sử dụng các sản phẩm thay thế như túi vải, túi giấy là một trong những giải pháp hiệu quả. Những sản phẩm này không chỉ thân thiện với môi trường mà còn có thể tái sử dụng nhiều lần.

3.2. Tuyên truyền và giáo dục cộng đồng

Tăng cường các hoạt động tuyên truyền về tác hại của túi nilon và lợi ích của việc sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường. Các chương trình giáo dục có thể được tổ chức tại trường học, cộng đồng để nâng cao nhận thức.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về túi nilon

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhận thức của người dân về tác hại của túi nilon còn hạn chế. Tuy nhiên, có một số tín hiệu tích cực từ việc áp dụng các giải pháp thay thế.

4.1. Kết quả từ các chương trình giảm thiểu túi nilon

Một số chương trình đã được triển khai tại các địa phương, cho thấy sự thay đổi tích cực trong hành vi tiêu dùng của người dân. Sự tham gia của cộng đồng là rất quan trọng trong việc đạt được mục tiêu này.

4.2. Nghiên cứu trường hợp thành công

Nghiên cứu tại một số địa phương cho thấy việc áp dụng các biện pháp cấm túi nilon đã giúp giảm thiểu đáng kể lượng rác thải từ túi nilon. Điều này cho thấy sự cần thiết của các chính sách mạnh mẽ hơn.

V. Kết luận và tương lai của vấn đề ô nhiễm môi trường từ túi nilon

Túi nilon gây ô nhiễm môi trường là một vấn đề nghiêm trọng cần được giải quyết. Tương lai của môi trường phụ thuộc vào hành động của mỗi cá nhân và cộng đồng.

5.1. Tương lai của túi nilon và môi trường

Nếu không có biện pháp kịp thời, ô nhiễm môi trường từ túi nilon sẽ ngày càng nghiêm trọng. Cần có sự thay đổi trong nhận thức và hành động của người dân để bảo vệ môi trường.

5.2. Khuyến nghị cho các chính sách môi trường

Các chính sách cần được điều chỉnh để khuyến khích sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đạt được hiệu quả cao nhất.

19/08/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Luận văn thạc sĩ nhận thức và hành vi của người dân về sử dụng túi nilon gây ô nhiễm môi trường

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam là một trong những quốc gia có mật độ dân số cao trên thế giới, với dân số đứng thứ 3 Đông Nam Á và thứ 14 toàn cầu. Quá trình gia tăng dân số nhanh chóng đã tạo ra áp lực lớn lên môi trường tự nhiên, đặc biệt là vấn đề ô nhiễm do chất thải sinh hoạt. Trong đó, túi nilon được sử dụng rộng rãi trong sinh hoạt hàng ngày nhưng lại là một trong những nguồn gây ô nhiễm nghiêm trọng do thời gian phân hủy kéo dài từ hàng trăm đến hàng nghìn năm. Theo khảo sát tại Hà Nội, bình quân mỗi gia đình sử dụng từ 6-10 chiếc túi nilon mỗi ngày, chiếm tới 63,5% số hộ khảo sát, với mức tiêu thụ túi nilon lên tới hàng tỷ chiếc mỗi năm, gây lãng phí tài chính và ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

Nghiên cứu tập trung vào nhận thức và hành vi của người dân tại phường Ngã Tư Sở (quận Đống Đa) và xã Dương Xá (huyện Gia Lâm), Hà Nội, nhằm phân tích thực trạng sử dụng túi nilon, mức độ hiểu biết về tác hại của túi nilon đối với môi trường và sức khỏe, cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng. Mục tiêu là đề xuất các giải pháp nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi tiêu dùng nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường do túi nilon gây ra. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 11/2012, với phạm vi nghiên cứu cụ thể tại hai địa bàn nội thành và ngoại thành Hà Nội, giúp so sánh sự khác biệt trong nhận thức và hành vi giữa các nhóm dân cư.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hai lý thuyết xã hội học chính:

Lý thuyết hành động xã hội của T. Parsons: Xem hành động xã hội là trung tâm nghiên cứu, nhấn mạnh vai trò của các chuẩn mực xã hội và vai trò cá nhân trong việc duy trì sự ổn định xã hội. Lý thuyết này giúp giải thích nhận thức về tác hại của túi nilon và các hành vi sử dụng túi nilon trong sinh hoạt hàng ngày, dựa trên mục đích và lợi ích cá nhân.
Lý thuyết hành vi lựa chọn của George Homans: Phân tích hành vi cá nhân dựa trên nguyên tắc lựa chọn duy lý, trong đó hành vi được lặp lại nếu mang lại lợi ích hoặc phần thưởng. Lý thuyết này giúp lý giải vì sao người dân vẫn sử dụng túi nilon phổ biến do sự tiện dụng và chi phí thấp, đồng thời giải thích sự khác biệt trong hành vi phân loại và xử lý rác thải túi nilon.

Các khái niệm chính bao gồm: nhận thức (quá trình hiểu biết và phản ánh thực tế), hành vi (phản ứng có tổ chức của cá nhân trong xã hội), túi nilon (bao bì nhựa khó phân hủy), môi trường và ô nhiễm môi trường (sự biến đổi các thành phần môi trường gây hại cho con người và sinh vật).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu định lượng thu thập từ 200 phiếu khảo sát ngẫu nhiên tại hai địa bàn nghiên cứu, kết hợp với phỏng vấn sâu 10 trường hợp đại diện các ngành nghề khác nhau. Ngoài ra, nghiên cứu còn sử dụng tài liệu thứ cấp từ các báo cáo, sách, tạp chí chuyên ngành và các văn bản pháp luật liên quan.
Phương pháp phân tích: Dữ liệu định lượng được xử lý bằng phần mềm SPSS để phân tích mối quan hệ giữa các biến như giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn với nhận thức và hành vi sử dụng túi nilon. Phỏng vấn sâu được sử dụng để làm rõ các nguyên nhân và động cơ hành vi.
Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu từ tháng 11/2012, phân tích và tổng hợp kết quả trong vòng 6 tháng tiếp theo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mức độ sử dụng túi nilon: 63,5% hộ gia đình sử dụng từ 6-10 chiếc túi nilon mỗi ngày, 30,5% sử dụng dưới 5 chiếc, và 6% sử dụng từ 11-15 chiếc. Gia đình có số thành viên trên 5 người có xu hướng sử dụng nhiều túi nilon hơn (18,8% dùng 11-15 chiếc/ngày) so với gia đình ít người hơn.
Lý do sử dụng túi nilon: 60,5% người dân cho biết sử dụng túi nilon do thói quen, 59,5% vì không mất tiền mua, 51,5% vì tiện dụng, 31% do không có lựa chọn khác, và 22% vì độ bền, dẻo dai của túi. Phụ nữ sử dụng túi nilon nhiều hơn nam giới do vai trò nội trợ.
Hành vi xử lý túi nilon sau sử dụng: 47,5% người dân vứt túi nilon chung với rác thải khác, 41% để riêng, 11,5% rửa sạch để tái sử dụng. Nam giới có tỷ lệ vứt chung cao hơn (46,5%) so với nữ (35,5%), trong khi nữ giới rửa lại để dùng lại nhiều hơn (18% so với 4% nam giới). Người cao tuổi có ý thức phân loại rác tốt hơn người trẻ tuổi.
Nhận thức về tác hại của túi nilon: 52,5% người dân thường xuyên nghe tuyên truyền về tác hại của túi nilon, 47,5% thỉnh thoảng nghe. Kênh truyền hình (63,5%) và đài phát thanh phường/xã (47%) là hai kênh thông tin chính. Người dân ở xã Dương Xá chủ yếu tiếp nhận thông tin qua đài phát thanh xã (65%), trong khi ở Ngã Tư Sở chủ yếu qua truyền hình (86%). Nam giới tiếp cận thông tin qua truyền hình và internet nhiều hơn nữ giới.

Thảo luận kết quả

Sự phổ biến của túi nilon trong sinh hoạt hàng ngày chủ yếu do tính tiện dụng, chi phí thấp và thói quen lâu năm, mặc dù người dân đã nhận thức được tác hại môi trường và sức khỏe. Hành vi xử lý rác thải túi nilon chưa đồng bộ, phần lớn người dân vẫn vứt chung với rác thải khác, làm giảm hiệu quả thu gom và tái chế, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Sự khác biệt về hành vi xử lý rác giữa các nhóm tuổi và giới tính cho thấy cần có các chiến lược tuyên truyền và giáo dục phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Kết quả cũng cho thấy vai trò quan trọng của các kênh truyền thông đại chúng trong việc nâng cao nhận thức, tuy nhiên, mức độ tiếp nhận thông tin còn khác biệt giữa các địa bàn và nhóm dân cư. Việc áp dụng các chính sách thuế bảo vệ môi trường đối với túi nilon và quy định về túi nilon thân thiện môi trường là cần thiết để thúc đẩy thay đổi hành vi tiêu dùng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố số lượng túi nilon sử dụng theo hộ gia đình, bảng phân tích lý do sử dụng túi nilon, biểu đồ hành vi xử lý túi nilon theo giới tính và độ tuổi, cũng như bảng tần suất tiếp nhận thông tin qua các kênh truyền thông.

Đề xuất và khuyến nghị

Tăng cường tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức: Sử dụng đa dạng các kênh truyền thông phù hợp với từng nhóm đối tượng (truyền hình, đài phát thanh, internet) để nâng cao nhận thức về tác hại của túi nilon và lợi ích của sản phẩm thay thế. Thời gian thực hiện: liên tục, chủ thể: các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức xã hội.
Khuyến khích sử dụng sản phẩm thay thế thân thiện môi trường: Phát triển và phổ biến các loại túi thân thiện môi trường, túi tự hủy sinh học, đồng thời hỗ trợ người dân tiếp cận và sử dụng sản phẩm này. Thời gian: 1-3 năm, chủ thể: doanh nghiệp, chính quyền địa phương.
Xây dựng hệ thống thu gom, phân loại rác thải tại nguồn: Thiết lập các điểm thu gom riêng biệt cho rác thải túi nilon, đồng thời hướng dẫn người dân phân loại rác tại gia đình để tăng hiệu quả tái chế. Thời gian: 2 năm, chủ thể: chính quyền địa phương, công ty môi trường.
Áp dụng chính sách thuế và quản lý sản xuất túi nilon: Thực hiện nghiêm túc Luật Thuế bảo vệ môi trường và các quy định về sản xuất túi nilon thân thiện môi trường nhằm hạn chế sản xuất và tiêu thụ túi nilon khó phân hủy. Thời gian: ngay lập tức và duy trì, chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà quản lý và hoạch định chính sách môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách giảm thiểu ô nhiễm từ túi nilon, thiết kế chương trình tuyên truyền và quản lý chất thải hiệu quả.
Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng bảo vệ môi trường: Áp dụng thông tin để tổ chức các chiến dịch nâng cao nhận thức, vận động người dân thay đổi hành vi tiêu dùng.
Doanh nghiệp sản xuất và phân phối bao bì: Tham khảo để phát triển sản phẩm thân thiện môi trường, đáp ứng yêu cầu pháp luật và nhu cầu thị trường.
Cộng đồng dân cư và người tiêu dùng: Hiểu rõ tác hại của túi nilon, từ đó thay đổi thói quen sử dụng, phân loại và xử lý rác thải đúng cách, góp phần bảo vệ môi trường sống.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao túi nilon lại gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng?
Túi nilon có thời gian phân hủy rất lâu, từ 400 đến 1000 năm, khi thải ra môi trường sẽ tồn tại lâu dài, gây ô nhiễm đất, nước và không khí, đặc biệt khi đốt tạo ra khí độc hại như đi-ô-xin.
Người dân sử dụng túi nilon nhiều nhất vì lý do gì?
Phần lớn do thói quen sinh hoạt (60,5%), không mất tiền mua (59,5%) và sự tiện dụng (51,5%) của túi nilon khiến người dân khó từ bỏ.
Các kênh truyền thông nào hiệu quả nhất trong việc nâng cao nhận thức về tác hại của túi nilon?
Truyền hình (63,5%) và đài phát thanh phường/xã (47%) là hai kênh chính được người dân tiếp nhận thông tin nhiều nhất.
Có sự khác biệt nào về hành vi xử lý túi nilon giữa các nhóm tuổi và giới tính không?
Người cao tuổi và nữ giới có xu hướng phân loại và tái sử dụng túi nilon nhiều hơn, trong khi người trẻ tuổi và nam giới thường vứt chung với rác thải khác.
Chính sách nào đã được áp dụng để giảm thiểu sử dụng túi nilon?
Luật Thuế bảo vệ môi trường và Nghị định số 67/2011/NĐ-CP quy định thuế đối với túi nilon, cùng với Thông tư 07/2012/TT-BTNMT về tiêu chí túi nilon thân thiện môi trường nhằm hạn chế sản xuất và tiêu thụ túi nilon khó phân hủy.

Kết luận

Người dân tại hai địa bàn nghiên cứu sử dụng túi nilon phổ biến với mức trung bình 6-10 chiếc/ngày, chủ yếu do thói quen và sự tiện dụng.
Nhận thức về tác hại của túi nilon đã được nâng cao nhờ các kênh truyền thông, nhưng hành vi xử lý rác thải túi nilon còn hạn chế, phần lớn vứt chung với rác thải khác.
Có sự khác biệt rõ ràng về nhận thức và hành vi giữa các nhóm tuổi, giới tính và trình độ học vấn, đòi hỏi các giải pháp tuyên truyền phù hợp.
Các chính sách thuế và quy định về túi nilon thân thiện môi trường là công cụ quan trọng để thúc đẩy thay đổi hành vi tiêu dùng.
Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đa dạng địa bàn để có cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề ô nhiễm môi trường do túi nilon tại Việt Nam.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và cộng đồng cần phối hợp triển khai các giải pháp đồng bộ nhằm giảm thiểu sử dụng túi nilon, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Người dân được khuyến khích thay đổi thói quen tiêu dùng, ưu tiên sử dụng sản phẩm thân thiện môi trường.

Hãy cùng chung tay bảo vệ môi trường bằng cách nói không với túi nilon khó phân hủy!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài + Chương 2: Thực trạng và hành vi của người dân về sử dụng túi nilon Trong chương này, tác giả đi sâu mô tả hai vấn đề: 2. Mức độ sử dụng túi nilon trong sinh hoạt 2. Lý do sử dụng túi nilon 2. Xử lý túi nilon sau sử dụng + Chương 3: Nhận thức của người dân về tác hại của túi nilon Ở chương này tác giả tìm hiểu các vấn đề sau: 3.

Mức độ hiểu biết của người dân về tác hại khi sử dụng túi nilon 3. Nhận thức tác hại của túi nilon đến môi trường 3. Tác hại của túi nilon đến sức khỏe 3. Nhận thức về sản phẩm thay thế Phần Kết luận và khuyến nghị - Danh mục tham khảo và phụ lục 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.

Phƣơng pháp luận nghiên cứu Nghiên cứu này được dựa trên cơ sở các nguyên tắc của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử luôn xem xét sự vật, hiện tượng trong một quá trình phát triển và những mối liên hệ phổ biến. Áp dụng quan điểm này tác giả phân tích nhận thức và hành vi của người dân về sử dụng túi nilon gây ô nhiễm môi trường trong mối quan hệ với các đặc điểm kinh tế, xã hội, đặc trưng văn hóa. Đi sâu tìm hiểu thực trạng sử dụng túi nilon trên địa bàn nghiên cứu ở các khía cạnh: Mức độ sử dụng hàng ngày, lý do sử dụng và hành vi xử lý túi nilon sau khi sử dụng. Bên cạnh đó, tác giả còn tìm hiểu mức độ hiểu biết của người dân về tác hại nói chung của túi nilon, tác hại đến môi trường, đến sức khỏe của con người nói chung và nhận thức về sản phẩm thay thế qua phân tích một số tài liệu về ô nhiễm môi trường từ rác thải sinh hoạt do con người thải ra hàng ngày, qua phỏng vấn sâu và phỏng vấn bằng bảng trưng cầu ý kiến.

Các hƣớng tiếp cận xã hội học Các hướng tiếp cận lý thuyết - Lý thuyết hành động xã hội Lý thuyết hành động xã hội gắn liền với tên tuổi của M.Durkhiem và đặc biệt là Parsons. Thuyết hành động xã hội đã đi sâu phân tích và xây dựng một hệ thống lý thuyết về những mối quan hệ cá nhân giữa người với người, thông qua đó lý giải toàn bộ những mối quan hệ xã hội. Ở luận văn này chúng tôi sử dụng lý thuyết hành động xã hội của T. Parsons, xuất phát từ chỗ ông coi “hành động xã hội là đối tượng nghiên cứu quan trọng nhất của xã hội học”, thuyết hành động xã hội của T.

Parsons đã cố gắng đi sâu phân tích và xây dựng một hệ thống lý thuyết về những mối quan hệ cá nhân giữa người với người, thông qua đó lý giải toàn bộ những mối quan hệ xã hội. Trong tác phẩm quan trọng nhất của mình “Cơ cấu hành động xã hội”, Parsons đã coi xã hội như một hệ thồng tồn tại trên cơ sở của những hành động qua lại phức tạp giữa những cá nhân trừu tượng. Những hành động xã 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hội nói trên được quy định bởi vai trò và chức năng xã hội của các cá nhân cũng như sự tuân thủ các chuẩn mực xã hội. Thuyết hành động xã hội nhấn mạnh vai trò quan trọng của sự cân bằng trong hành vi của các cá nhân đối với sự ổn định của xã hội, coi sự cân bằng là hình thức tồn tại lý tưởng của một xã hội lành mạnh.

Lý thuyết Hành động xã hội được vận dụng trong đề tài này để lý giải việc nhận thức được tác hại của túi nilon cho môi trường và sức khỏe con người; những lý do dẫn đến hành vi lựa chọn sử dụng túi nilon trong sinh hoạt hàng ngày của các hộ gia đình hiện nay. Hành động của họ có mục đích gì, có vì lợi ích nào không? - Lý thuyết Hành vi và lý thuyết Hành vi lựa chọn của George Homans Đại đa số hành vi của con người là có dự định trước. Dự định này do nhiều yếu tố tác động tới trong đó hai yếu tố quan trọng nhất là thái độ đối với hành vi và chuẩn mực chủ quan. Chuẩn mực chủ quan chính là những chuẩn mực của cộng đồng phản ánh trong nhận thức của cá nhân, được cấu thành bởi hai yếu tố: ảnh hưởng của những người xung quanh và uy tín của người đó đối với đối tượng.

Thái độ đối với hành vi lại được cấu thành bởi hai yếu tố: Niềm tin về kết quả do hành vi mang lại và sự đánh giá ý nghĩa của kết quả này. Có thể thấy lý thuyết này chỉ ra rằng hành vi của con người bị ảnh hưởng bởi hai nhân tố là thái độ đối với hành vi và ảnh hưởng của môi trường xã hội cũng như những chuẩn mực bên trong của cá nhân. Những chuẩn mực xã hội tất nhiên là có ảnh hưởng không nhỏ tới cá nhân trong quá trình thực hiện hành vi. Trên cơ sở tìm hiểu cá nhân hóa những chuẩn mực xã hội, người ta có sự xem xét về tầm quan trọng trong tương quan so sánh giữa những chuẩn mực bên trong và thái độ của xã hội đối với hành vi của mình.

Từ đó, chủ thể lựa chọn cách thực hiện hành vi của mình. Homans là nhà xã hội học người Mỹ, một trong những tác giả tiêu biểu nhất của lý thuyết trao đổi xã hội. George Homans đã đưa ra “mô hình lựa chọn duy lý” của hành vi cá nhân theo các nguyên tắc cơ bản:  Nếu một dạng hành vi được thưởng, hay có lợi thì hành vi đó có xu hướng lặp lại 19 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com  Hành vi được thưởng hay được lợi trong hoàn cảnh nào thì cá nhân sẽ có xu hướng lặp lại hành vi đó trong hoàn cảnh như vậy.  Nếu như phần thưởng, mối lợi đủ lớn thì cá nhân sẽ sẵn sàng bỏ ra nhiều “chi phí” vật chất và tinh thần để đạt được nó.

 Mức độ hài lòng, thỏa mãn với những phần thưởng, mối lợi cá nhân giành được cao nhất ở lần đầu có xu hướng giảm dần. Với lý thuyết lựa chọn hành vi của George Homans, những cách lý giải về hành vi của cá nhân trong cộng đồng liên quan tới môi trường không chỉ liên quan đến khía cạnh kinh tế mà còn liên quan đến khía cạnh giá trị, chuẩn mực, nhận thức về môi trường của cá nhân trong cộng đồng đó. Lý thuyết hành vi lựa chọn được đề tài vận dụng để lý giải vì sao người dân hiện nay vẫn còn sử dụng rất nhiều túi nilon trong đời sống hàng ngày. Bên cạnh đó hành vi phân loại rác thải này tại nguồn là một trong những yếu tố quan trọng để giảm thiểu ô nhiễm môi trường hiện nay ở nước ta, nhưng chưa được người dân tích cực thực hiện.

Tổng quan vấn đề nghiên cứu Bảo vệ môi trường để phát triển bền vững đã trở thành quan điểm của nhân loại bước vào thế kỷ XXI. Vào giữa những năm 80, nước ta lần đầu tiên đã đưa ra “Kế hoạch hành động về Bảo vệ Môi trƣờng 1991-2000”. Tháng 12 năm 1990, hội nghị quốc tế về Môi trường và Phát triển bền vững đã được tổ chức ở Hà Nội. Theo khuyến nghị của Hội nghị, Chính phủ đã thông qua Kế hoạch 10 năm về môi trường, được hiểu như chiến lược quốc gia về Môi trường cho giai đoạn 1991 – 2000.

Thực hiện kế hoạch này cũng như hàng loạt các hoạt động quản lý môi trường liên quan, chúng ta bước đầu đạt được những kết quả quan trọng. Nhiều chính sách, văn bản pháp luật về bảo vệ môi trường đã được ban hành như Luật bảo vệ Môi trường (1993). Đặc biệt, năm 1998, Bộ Chính trị Ban chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành chỉ thị 36/CT-TW về “Tăng cƣờng công tác bảo vệ môi trƣờng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc”. 20 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Bên cạnh đó, các nhà khoa học đã có những nghiên cứu về vấn đề môi trường trong những năm gần đây có nhiều khuyến nghị thiết thực cho các cơ quan ban ngành đưa ra các chính sách về môi trường.

Một trong những nghiên cứu khá sớm về vấn đề này Luận văn Thạc sỹ Xã hội học của Vũ Thị Kiều Dung (bảo vệ năm 1995): “Một số vấn đề nhận thức và thói quen của dân cư Hà Nội đối với vệ sinh môi trường”. Luận văn này đã chỉ ra ở những khu vực có hệ thống cấp thoát nước và quản lý rác thải hoàn chỉnh hơn trong cộng đồng, nhận thức, thái độ và thói quen của dân cư đối với môi trường vệ sinh đô thị thường cao hơn. Ngoài ra, tác giả còn phát hiện ra sự khác biệt về mức sống của các nhóm dân cư ở các khu vực được đô thị hóa khác nhau, có ảnh hưởng nhất định đến những khác biệt trong nhận thức và thái độ ứng xử của họ đối với môi trường vệ sinh đô thị. Năm 1999, trên Tạp chí Xã hội học số 3&4, tác giả Vũ Cao Đàm đã nêu ra các vấn đề “Nghiên cứu xã hội học trong sự phát triển của tư tưởng môi trường”, trong đó tác giả đã chỉ rõ tầm quan trọng của các nghiên cứu xã hội học liên quan đến lĩnh vực môi trường cùng với việc chỉ ra các cách tiếp cận khác nhau trong nghiên cứu về môi trường như: Tiếp cận dịch tễ học; tiếp cận sinh thái học; tiếp cận công nghệ học; tiếp cận kinh tế học.

Bên cạnh đó, tác giả cũng nêu ra những phương pháp nghiên cứu của xã hội học môi trường, đặc biệt tập trung vào vấn đề xung đột môi trường cũng như vấn đề điều hòa và quản lý xung đột môi trường. Có thể nói, sau hơn 10 năm các hướng nghiên cứu của xã hội học môi trường đã phát triển theo nhiều hướng khác nhau, một mặt thể hiện tính đa dạng, phức tạp của diễn biến môi trường, mặt khác thể hiện sự quan tâm ngày càng nhiều của cộng đồng xã hội đối với các vấn đề môi trường.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ