Luận văn thạc sĩ về Nhận diện Hoạt động Nghiên cứu và Triển khai tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội

Luận văn thạc sĩ phân tích hoạt động nghiên cứu và triển khai RD tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội, góp phần nâng cao hiệu quả y tế.

• Tác giả: Đinh Thanh Hà
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Nhận diện hoạt động nghiên cứu và triển khai (R&D) tại viện y học cổ truyền quân đội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cảm ơn
• Danh mục các chữ viết tắt
• Mục lục và danh mục các bảng, biểu đồ, hình
• Phần mở đầu
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Mẫu khảo sát
• 0.6. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.7. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.8. Phương pháp chứng minh giả thuyết
• 0.9. Kết cấu của Luận văn
• 1. Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.1. Hoạt động khoa học và công nghệ
• 1.1.1. Khái niệm khoa học
• 1.1.2. Khái niệm nghiên cứu khoa học
• 1.1.3. Khái niệm công nghệ
• 1.1.4. Mối quan hệ giữa khoa học, NCKH và công nghệ
• 2. Chương 2: Thực trạng hoạt động R&D tại Viện YHCT Quân đội và các yếu tố ảnh hưởng chủ yếu
• 2.1. Giới thiệu tóm tắt về Viện YHCT Quân đội
• 2.2. Lịch sử phát triển
• 2.3. Chức năng, nhiệm vụ
• 2.4. Một số hoạt động
• 2.5. Kết quả nhận diện hoạt động R&D tại Viện YHCT Quân đội
• 2.6. Công tác tổ chức và quản lý R&D
• 2.7. Bàn luận kết quả
• 2.8. Các loại hình R&D qua từng thời kỳ
• 2.9. Năng lực R&D qua từng thời kỳ
• 2.10. Công tác tổ chức, quản lý R&D qua từng thời kỳ
• 2.11. Kết luận Chương 2
• 3. Chương 3: Các giải pháp thúc đẩy hoạt động R&D tại Viện YHCT Quân đội
• 3.1. Các căn cứ để đề xuất giải pháp
• 3.1.1. Căn cứ khoa học
• 3.1.2. Căn cứ thực tiễn
• 3.2. Đề xuất một số giải pháp
• 3.2.1. Hoàn thiện cơ quan quản lý R&D và tổ chức R&D
• 3.2.2. Nâng cao năng lực R&D
• 3.2.3. Nâng cao hiệu quả đánh giá NCKH và tổ chức nguồn lực R&D
• 3.3. Kết luận Chương 3
• Kết luận và Khuyến nghị
• Danh mục tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nhận diện R D tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội

Viện Y học Cổ truyền Quân đội là một trong những cơ sở đầu ngành về y học cổ truyền tại Việt Nam. Hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) tại viện đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng điều trị và phát triển sản phẩm y học cổ truyền. Nhận diện R&D không chỉ giúp xác định các đề tài nghiên cứu mà còn đánh giá hiệu quả của các hoạt động nghiên cứu, từ đó tạo cơ sở cho việc hoạch định chính sách và quản lý khoa học công nghệ tại viện.

1.1. Khái niệm và vai trò của R D trong y học cổ truyền

R&D trong y học cổ truyền bao gồm các hoạt động nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai. Những hoạt động này không chỉ giúp phát triển các phương pháp điều trị mới mà còn nâng cao hiệu quả của các sản phẩm y học cổ truyền. Việc nhận diện R&D giúp xác định rõ ràng các mục tiêu nghiên cứu và nguồn lực cần thiết.

1.2. Lịch sử phát triển R D tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội

Viện Y học Cổ truyền Quân đội đã có lịch sử phát triển R&D kéo dài hơn 30 năm. Trong thời gian này, viện đã thực hiện nhiều đề tài nghiên cứu và phát triển sản phẩm y học cổ truyền, góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho quân nhân và cộng đồng.

II. Thách thức trong hoạt động R D tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội

Mặc dù Viện Y học Cổ truyền Quân đội đã đạt được nhiều thành tựu trong hoạt động R&D, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, phương pháp nghiên cứu chưa đồng bộ và sự thiếu hụt trong việc đánh giá kết quả nghiên cứu đang cản trở sự phát triển của viện.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực cho R D

Nguồn lực cho R&D tại viện còn hạn chế, bao gồm nhân lực, tài chính và cơ sở vật chất. Điều này ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các đề tài nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới.

2.2. Phương pháp nghiên cứu chưa đồng bộ

Phương pháp nghiên cứu hiện tại chưa được chuẩn hóa, dẫn đến sự không nhất quán trong kết quả nghiên cứu. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong nghiên cứu là cần thiết để nâng cao chất lượng và tính khả thi của các đề tài.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả R D tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội

Để nâng cao hiệu quả hoạt động R&D, Viện Y học Cổ truyền Quân đội cần áp dụng các phương pháp quản lý khoa học và công nghệ hiện đại. Việc cải thiện quy trình nghiên cứu và tổ chức quản lý sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao chất lượng nghiên cứu.

3.1. Cải thiện quy trình nghiên cứu

Cần xây dựng quy trình nghiên cứu rõ ràng, từ khâu xác định đề tài đến đánh giá kết quả. Việc này sẽ giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động R&D.

3.2. Tăng cường hợp tác với các tổ chức nghiên cứu

Hợp tác với các tổ chức nghiên cứu trong và ngoài nước sẽ giúp viện tiếp cận được các công nghệ mới và phương pháp nghiên cứu tiên tiến, từ đó nâng cao chất lượng nghiên cứu.

IV. Ứng dụng thực tiễn của R D tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội

Các kết quả nghiên cứu từ hoạt động R&D tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội đã được ứng dụng vào thực tiễn điều trị, mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe cộng đồng. Việc phát triển các sản phẩm y học cổ truyền từ nghiên cứu đã giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ cho người bệnh.

4.1. Phát triển sản phẩm y học cổ truyền

Viện đã phát triển nhiều sản phẩm y học cổ truyền từ các đề tài nghiên cứu, góp phần vào việc nâng cao chất lượng điều trị và chăm sóc sức khỏe cho người dân.

4.2. Đánh giá hiệu quả điều trị từ R D

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng các sản phẩm y học cổ truyền phát triển từ R&D có hiệu quả cao trong việc điều trị nhiều bệnh lý, từ đó khẳng định giá trị của y học cổ truyền trong hệ thống y tế.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của R D tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội

Nhận diện R&D tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội không chỉ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn tạo cơ sở cho việc phát triển bền vững trong lĩnh vực y học cổ truyền. Tương lai của R&D tại viện hứa hẹn sẽ có nhiều bước tiến mới, góp phần vào sự phát triển của y học cổ truyền tại Việt Nam.

5.1. Tầm quan trọng của R D trong tương lai

R&D sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển y học cổ truyền, giúp viện nâng cao vị thế và chất lượng dịch vụ y tế.

5.2. Định hướng phát triển R D tại Viện

Viện cần xây dựng chiến lược phát triển R&D rõ ràng, tập trung vào việc nâng cao năng lực nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ mới trong y học cổ truyền.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động nghiên cứu và triển khai (R&D) đóng vai trò then chốt trong phát triển khoa học và công nghệ (KH&CN), đặc biệt trong lĩnh vực y học cổ truyền (YHCT) – một ngành khoa học có hệ thống lý thuyết đặc thù và giá trị văn hóa sâu sắc. Viện Y học cổ truyền Quân đội, với lịch sử hơn 30 năm phát triển, là cơ sở đầu ngành trong lĩnh vực này tại Việt Nam, đã thực hiện 163 đề tài nghiên cứu khoa học (NCKH) và tạo ra hơn 50 chủng loại thuốc khác nhau. Tuy nhiên, số lượng và chất lượng sản phẩm nghiên cứu chưa tương xứng với tiềm năng dồi dào về dược liệu và nguồn lực của Viện.

Nghiên cứu nhằm nhận diện hoạt động R&D tại Viện YHCT Quân đội trong ba giai đoạn phát triển (1978-1993, 1994-2003, 2004-2008), tập trung phân tích thực trạng các loại hình nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai, đồng thời đánh giá năng lực R&D và công tác tổ chức, quản lý. Mục tiêu cụ thể là xác định các yếu tố ảnh hưởng chủ yếu đến hoạt động R&D, từ đó đề xuất các giải pháp thúc đẩy hoạt động này nhằm nâng cao hiệu quả và vị thế của Viện.

Phạm vi nghiên cứu giới hạn tại Viện YHCT Quân đội, tập trung vào giai đoạn 2004-2008 khi Viện chuyển từ trực thuộc Cục Quân y sang Bộ Quốc phòng. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp dữ liệu cơ sở cho công tác quản lý, hoạch định chính sách R&D, đồng thời góp phần phát triển bền vững nền YHCT Việt Nam trong bối cảnh hội nhập và phát triển KH&CN toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về hoạt động KH&CN, đặc biệt tập trung vào hoạt động R&D theo phân loại của UNESCO và OECD, gồm ba loại hình chính: nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai. Khái niệm năng lực R&D được phân tích qua bốn yếu tố nguồn lực đầu vào: nhân lực, tài lực, vật lực và tin lực, cùng với vai trò của công tác tổ chức và quản lý R&D.

Ngoài ra, luận văn áp dụng lý thuyết quản lý theo hệ thống, nhấn mạnh vai trò của tổ chức trong việc biến đổi nguồn lực đầu vào thành sản phẩm đầu ra, đồng thời phân tích đặc thù của YHCT dựa trên cơ sở lý luận về âm dương, ngũ hành và tam tài trong triết học phương Đông. Sự khác biệt về phương pháp luận giữa YHCT và y học hiện đại cũng được làm rõ nhằm tạo nền tảng cho việc nhận diện và đánh giá hoạt động R&D trong lĩnh vực này.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống, lịch sử và kết hợp định tính - định lượng. Dữ liệu được thu thập từ:

• Điều tra toàn bộ 163 đề tài NCKH của Viện trong 30 năm (1978-2008).
• Phiếu điều tra gửi tới 26 đơn vị trực thuộc Viện và 50 cán bộ khoa học có học vị sau đại học.
• Phỏng vấn sâu 15 cán bộ chủ chốt của Viện.

Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê toán học để xác định xu hướng và tỷ lệ các loại hình nghiên cứu, đồng thời áp dụng suy luận logic để đánh giá các yếu tố tổ chức, quản lý và năng lực R&D. Cỡ mẫu toàn bộ đề tài và mẫu chọn cán bộ khoa học đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy cao. Timeline nghiên cứu tập trung vào ba giai đoạn phát triển của Viện, đặc biệt chú trọng giai đoạn 2004-2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân bố các loại hình nghiên cứu: Trong 30 năm, Viện thực hiện 50 đề tài nghiên cứu cơ bản (30,7%), 99 đề tài nghiên cứu ứng dụng (khoảng 60,7%), và phần còn lại là các đề tài triển khai. Giai đoạn 1994-2003 có 38,2% đề tài nghiên cứu cơ bản, giảm nhẹ còn 35,8% trong giai đoạn 2004-2008. Số lượng đề tài nghiên cứu ứng dụng duy trì ổn định với trung bình 34-37 đề tài mỗi giai đoạn.

2. Năng lực nhân lực R&D: Năm 2008, Viện có cơ cấu nhân lực R&D đa dạng về trình độ và chuyên môn, với tỷ lệ cán bộ có trình độ sau đại học tăng qua các giai đoạn. Nhân lực bậc cao chiếm khoảng 40% tổng số cán bộ nghiên cứu, cao hơn mức trung bình của các cơ sở YHCT khác trong Bộ Y tế.

3. Nguồn lực tài chính và vật chất: Kinh phí NCKH tăng dần qua các giai đoạn, với mức chi trung bình hàng năm khoảng 1,5 tỷ đồng trong giai đoạn 2004-2008. Cơ sở vật chất và thiết bị nghiên cứu được cải thiện, tuy nhiên vẫn còn hạn chế về trang thiết bị hiện đại so với yêu cầu phát triển R&D.

4. Công tác tổ chức và quản lý R&D: Viện đã xây dựng cơ cấu tổ chức R&D theo mô hình kết hợp bệnh viện - viện nghiên cứu - trường học, nhưng công tác quản lý còn thiếu sự chuyên môn hóa và đồng bộ với hệ thống quản lý KH&CN quốc gia. Việc đánh giá kết quả nghiên cứu chưa thực sự hiệu quả, ảnh hưởng đến việc phân bổ nguồn lực và phát triển đề tài.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy hoạt động R&D tại Viện YHCT Quân đội đã có sự phát triển tích cực, đặc biệt trong nghiên cứu ứng dụng và triển khai, phù hợp với xu hướng phát triển YHCT hiện đại. Tuy nhiên, tỷ lệ đề tài nghiên cứu cơ bản còn thấp, ảnh hưởng đến khả năng đổi mới sáng tạo và phát triển tri thức nền tảng.

Năng lực nhân lực được cải thiện rõ rệt, nhưng vẫn cần tăng cường đào tạo chuyên sâu và thu hút nhân tài để đáp ứng yêu cầu nghiên cứu ngày càng cao. Kinh phí và vật lực tuy tăng nhưng chưa đủ để đầu tư cho các đề tài có tính chất phức tạp và dài hạn.

Công tác tổ chức và quản lý R&D chưa đồng bộ, dẫn đến hiệu quả sử dụng nguồn lực chưa tối ưu. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, Viện cần hoàn thiện hệ thống quản lý, áp dụng các tiêu chuẩn đánh giá khoa học hiện đại để nâng cao chất lượng và hiệu quả nghiên cứu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh số lượng đề tài theo loại hình nghiên cứu qua các giai đoạn, biểu đồ cơ cấu nhân lực theo trình độ, và bảng tổng hợp kinh phí đầu tư R&D qua từng năm để minh họa xu hướng phát triển và những hạn chế hiện tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện cơ quan quản lý và tổ chức R&D: Xây dựng bộ phận chuyên trách quản lý R&D với chức năng rõ ràng, áp dụng mô hình tổ chức ma trận hoặc dự án để tăng tính linh hoạt và hiệu quả. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: Ban Giám đốc Viện phối hợp với Bộ Quốc phòng.

2. Nâng cao năng lực nhân lực R&D: Tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về phương pháp nghiên cứu hiện đại, kỹ năng quản lý dự án và kỹ thuật mới trong YHCT. Thu hút nhân tài và hợp tác quốc tế để nâng cao trình độ. Thời gian: liên tục, ưu tiên 3 năm đầu; chủ thể: Phòng Đào tạo và Ban Quản lý khoa học.

3. Tăng cường đầu tư tài chính và vật chất: Đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước, hợp tác quốc tế, và các dự án xã hội hóa. Nâng cấp trang thiết bị nghiên cứu hiện đại, xây dựng phòng thí nghiệm đạt chuẩn quốc tế. Thời gian: 3-5 năm; chủ thể: Ban Tài chính và Ban Quản lý dự án.

4. Cải tiến công tác đánh giá và quản lý kết quả nghiên cứu: Áp dụng tiêu chuẩn đánh giá quốc tế, xây dựng hệ thống đánh giá định lượng và định tính kết quả nghiên cứu, gắn kết chặt chẽ giữa đánh giá và phân bổ nguồn lực. Thời gian: 1-2 năm; chủ thể: Ban Quản lý khoa học và Hội đồng khoa học Viện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý KH&CN trong lĩnh vực y học cổ truyền: Giúp hiểu rõ về cơ cấu, tổ chức và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động R&D, từ đó hoạch định chính sách và chiến lược phát triển phù hợp.

2. Các nhà nghiên cứu và cán bộ khoa học tại Viện YHCT và các cơ sở nghiên cứu tương tự: Cung cấp cơ sở dữ liệu và tiêu chí nhận diện các loại hình nghiên cứu, hỗ trợ nâng cao hiệu quả nghiên cứu và quản lý đề tài.

3. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Quản lý khoa học và công nghệ: Là tài liệu tham khảo thực tiễn về phương pháp nghiên cứu, phân tích năng lực R&D và công tác tổ chức quản lý trong lĩnh vực y học cổ truyền.

4. Các tổ chức tài trợ và đối tác hợp tác quốc tế: Giúp đánh giá thực trạng và tiềm năng hợp tác trong lĩnh vực R&D YHCT, từ đó xây dựng các chương trình hỗ trợ và đầu tư hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động R&D tại Viện YHCT Quân đội bao gồm những loại hình nào?
   Hoạt động R&D được phân thành ba loại hình chính: nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai. Mỗi loại hình có đặc trưng riêng về mục tiêu và sản phẩm nghiên cứu, từ khám phá bản chất đến ứng dụng và sản xuất thử nghiệm.

2. Năng lực R&D của Viện được đánh giá qua những yếu tố nào?
   Năng lực R&D được đánh giá qua bốn yếu tố chính: nhân lực (trình độ, số lượng), tài lực (nguồn kinh phí), vật lực (cơ sở vật chất, thiết bị) và tin lực (nguồn thông tin, khả năng xử lý dữ liệu).

3. Những khó khăn chính trong công tác quản lý R&D tại Viện là gì?
   Công tác quản lý còn thiếu sự chuyên môn hóa, chưa đồng bộ với hệ thống quản lý KH&CN quốc gia, đánh giá kết quả nghiên cứu chưa hiệu quả, ảnh hưởng đến phân bổ nguồn lực và phát triển đề tài.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động R&D tại Viện?
   Cần hoàn thiện tổ chức quản lý, nâng cao năng lực nhân lực, tăng cường đầu tư tài chính và vật chất, cải tiến công tác đánh giá kết quả nghiên cứu theo tiêu chuẩn quốc tế.

5. Vai trò của YHCT trong hệ thống y tế hiện đại là gì?
   YHCT đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe, với ưu điểm sử dụng dược liệu tự nhiên, ít tác dụng phụ và tính chỉnh thể trong điều trị. Việc phát triển R&D trong YHCT góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Kết luận

• Hoạt động R&D tại Viện YHCT Quân đội đã phát triển đa dạng qua ba giai đoạn, với sự gia tăng số lượng đề tài nghiên cứu ứng dụng và triển khai.
• Năng lực R&D được cải thiện qua các yếu tố nhân lực, tài lực, vật lực và tin lực, tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục.
• Công tác tổ chức và quản lý R&D chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn lực và chất lượng nghiên cứu.
• Việc nhận diện chính xác các loại hình R&D giúp Viện hoạch định chiến lược phát triển phù hợp và nâng cao hiệu quả nghiên cứu.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện tổ chức quản lý, nâng cao năng lực nhân lực, tăng cường đầu tư và cải tiến công tác đánh giá là cần thiết để thúc đẩy hoạt động R&D trong giai đoạn tiếp theo.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chính sách phát triển R&D phù hợp với thực tiễn và xu hướng khoa học công nghệ.

Các nhà quản lý, nhà khoa học và cán bộ nghiên cứu tại Viện YHCT Quân đội cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp nâng cao năng lực R&D, góp phần phát triển bền vững nền y học cổ truyền Việt Nam trong thời kỳ mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Hoạt động khoa học và công nghệ 1. Khái niệm khoa học Khoa học “là hệ thống tri thức về mọi loại quy luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những quy luật của tự nhiên, xã hội, tư duy” [20].

Đây là định nghĩa được UNESCO sử dụng chính thức trong các văn kiện và phổ biến trong giới khoa học trên toàn thế giới. Hệ thống tri thức ở đây được hiểu là trạng thái tĩnh tại của tri thức khoa học, được tích luỹ từ trong các hoạt động tìm tòi, sáng tạo của nhân loại thông qua các hoạt động NCKH và nó khác với tri thức kinh nghiệm - được tích luỹ một cách rời rạc, ngẫu nhiên từ kinh nghiệm cuộc sống [8]. Khái niệm nghiên cứu khoa học Nghiên cứu khoa học “là sự phát hiện bản chất sự vật, phát triển nhận thức khoa học về thế giới; hoặc là sáng tạo phương pháp mới và phương tiện kỹ thuật mới để làm biến đổi sự vật phục vụ cho mục tiêu hoạt động của con người” [8]. Chức năng của NCKH là nhằm tìm ra bản chất, quy luật của sự vật, hiện tượng để giải thích thế giới, làm thoả mãn nhu cầu nhận thức thế giới; và tìm ra giải pháp ứng dụng vào sản xuất để cái biến thế giới, phục vụ nhu cầu tồn tại của con người.

Khái niệm công nghệ Theo Luật Khoa học và Công nghệ (2000), “Công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm” [21]. Định nghĩa này cho thấy, công nghệ bao hàm cả “phần mềm” (là phần tri thức công nghệ như phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết) và “phần cứng” (các vật mang tri thức công nghệ như công cụ, phương tiện). Và chức 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] năng cơ bản của công nghệ là biến tri thức khoa học thành giải pháp kỹ thuật nhờ sự tổng hợp các nguồn lực để tạo ra sản phẩm. Sự khác nhau giữa tri thức khoa học và tri thức công nghệ, hiểu theo cách đơn giản, khoa học là tri thức hiểu (khám phá thế giới), còn công nghệ là tri thức làm (tạo ra sản phẩm).

Mối quan hệ giữa khoa học, NCKH và công nghệ: Giữa khoa học, NCKH và công nghệ có mối quan hệ qua lại như sau: - Khoa học, với tư cách là một kho tàng tri thức, cũng là kho tàng thông tin do loài người tạo ra qua các thời kỳ, giúp tạo ra công nghệ. Và cũng chính khoa học, bằng việc cung cấp thông tin cho NCKH, đã hỗ trợ và thúc đẩy NCKH phát triển. - NCKH là một hoạt động xã hội của con người nhằm tạo ra tri thức để thoả mãn nhu cầu nhận thức thế giới và tạo ra công nghệ để thoả mãn nhu cầu biến đổi thế giới. - Công nghệ, do bản thân cũng chính là thông tin với các thông số kỹ thuật của nó nên cũng bổ sung cho kho tàng tri thức; bên cạnh đó, nó cũng có chức năng như những vật mang tri thức dưới dạng vật lý (ổ cứng máy tính) giúp lưu trữ tri thức.

Ngày nay, công nghệ đóng vai trò hết sức quan trọng trong NCKH. Ba yếu tố trên có mối quan hệ qua lại và tương hỗ lẫn nhau, được thể hiện trong mô hình dưới đây. Nghiên cứu khoa học (Tạo ra tri thức - tạo ra công nghệ) Khoa học Công nghệ (Sự tĩnh tại của tri thức - kho (Được tạo ra từ tri thức KH và tri thức) NCKH) Hình 1.1: Mối quan hệ giữa khoa học, NCKH và công nghệ 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Khái niệm hoạt động khoa học và công nghệ Hoạt động KH&CN là “các hoạt động có hệ thống liên quan chặt chẽ với việc sản xuất, nâng cao, truyền bá và ứng dụng các tri thức khoa học và kỹ thuật trong mọi lĩnh vực của khoa học và công nghệ, là các khoa học tự nhiên và công nghệ, các khoa học y học và nông nghiệp, cũng như các khoa học xã hội và nhân văn” [37].

Đây là định nghĩa của UNESCO, bản dịch của tác giả Vũ Cao Đàm. Định nghĩa này được đặc trưng bởi hai khía cạnh cơ bản, đó là: Thứ nhất, nó liên quan tới bản chất của các hoạt động KH&CN; chúng tập trung và gắn chặt với sản xuất công nghiệp, phân bố và sử dụng các kiến thức khoa học và kỹ thuật. Chính trong phạm vi các hoạt động KH&CN mà các kiến thức khoa học và kỹ thuật được tạo ra, truyền bá, thu thập, sửa đổi, cải biến, làm cho phù hợp với nhu cầu và được sử dụng. Thứ hai, nó liên quan tới các lĩnh vực hoạt động mà nó bao quát như: - Hoạt động NCKH (nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng) và triển khai, viết tắt tiếng Anh là R&D; - Hoạt động dịch vụ KH&CN; - Hoạt động chuyển giao công nghệ [6].

Mối quan hệ giữa hoạt động KH&CN với một số hoạt động xã hội khác được trình bày trong hình dưới đây. Hoạt động kh&cn Sản xuất kinh doanh Nghiên cứu và Dịch vụ Chuyển giao Triển khai (R&D) KH&CN công nghệ Nghiên cứu Nghiên cứu Triển cơ bản ứng dụng khai Hình 1.2: Hoạt động khoa học và công nghệ trong mối quan hệ với sản xuất 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đề tài nghiên cứu này không bàn một cách toàn diện về các hoạt động KH&CN mà chỉ giới hạn trong phạm vi các hoạt động nghiên cứu và triển khai. Công tác tổ chức, quản lý khoa học và công nghệ Hệ thống tổ chức các cơ quan hành chính nhà nước Việt Nam được chia thành 2 loại là: quản lý theo vùng lãnh thổ (gồm các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các đơn vị hành chính cấp dưới) và quản lý theo ngành (gồm các bộ, cơ quan ngang bộ và các đơn vị cấp dưới). Trong công tác quản lý nhà nước về KH&CN, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về KH&CN và giao Bộ KH&CN chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong việc thực hiện quản lý nhà nước về KH&CN.

Các bộ và ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm trong việc thực hiện quản lý nhà nước về KH&CN tại ngành và địa phương mình. Từ cấp trung ương xuống dưới địa phương và cơ sở đều thành lập ra các tổ chức KH&CN để triển khai các hoạt động KH&CN liên quan tới địa phương mình hoặc ngành mình quản lý [13], [21]. Công tác tổ chức, quản lý KH&CN có thể được khái lược tại bảng 1.1: Khái lược công tác quản lý và tổ chức KH&CN Cơ quan quản lý nhà Cấp quản lý Tổ chức KH&CN nước về KH&CN Cấp trung ương Bộ KH&CN Viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức dịch vụ KH&CN Cấp bộ, tỉnh Cục, sở KH&CN Viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức dịch vụ KH&CN Cấp cơ sở, huyện Phòng hoặc ban KH&CN Khoa, trung tâm nghiên cứu, tổ chức dịch vụ KH&CN 1. Quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ * Khái niệm quản lý 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Quản lý là một hoạt động thực tiễn đặc biệt của con người, thực hiện tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu hiệu quả nhất của tổ chức trong điều kiện biến động của môi trường [25].

Theo Lý thuyết Hệ thống, quản lý có thể được mô hình hoá như sau: Đầu vào Đầu ra (Các nguồn (Mục lực) Khách thể quản lý tiêu) van va n Lệnh Thông tin điều Chủ thể phản hồi khiển quản lý Môi trường Hình 1.3: Sơ đồ quản lý theo lý thuyết hệ thống Nguồn: Vũ Cao Đàm, Lý thuyết hệ thống, Trường Đại học KHXH&NV, 2007, tr.24 Theo Lê Hồng Lôi, “Quản lý là hoạt động thực tiễn có tổ chức mà con người tiến hành để thực hiện mục đích nhất định” [17]. Vậy nguyên tắc của quản lý là phải gắn liền với một tổ chức cụ thể, ở đó quy định cách ứng xử giữa chủ thể và đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu. Trong thực tiễn, đại đa số hoạt động của loài người được tiến hành dưới hình thức hoạt động tập thể có tổ chức, trong đó quản lý là một yếu tố cần thiết nhằm đảm bảo sự phối hợp thống nhất giữa các cá nhân để đạt được mục tiêu chung [38]. Quản lý có năm công cụ cơ bản đó là: lập kế hoạch, xây dựng tổ chức, xác định biên chế, lãnh đạo và kiểm tra [14].

Đề tài nghiên cứu này chỉ đề cập đến công cụ tổ chức của hoạt động quản lý. Xây dựng Xác định Lập kế hoạch Lãnh đạo tổ chức biên chế Kiểm tra 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.4: Quy trình của hoạt động quản lý * Nội dung quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ Nội dung quản lý nhà nước về KH&CN bao gồm [21]: - Xây dựng và chỉ đạo chiến lược, chính sách, quy hoạch, kế hoạch, nhiệm vụ KH&CN; - Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về KH&CN; - Tổ chức bộ máy quản lý về KH&CN; - Tổ chức, hướng dẫn đăng ký hoạt động của tổ chức KH&CN, Quỹ phát triển KH&CN; - Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ; - Quy định việc đánh giá, nghiệm thu, ứng dụng và công bố kết quả NCKH và phát triển công nghệ; chức vụ khoa học; giải thưởng KH&CN và các hình thức ghi nhận công lao về KH&CN của tổ chức, cá nhân; - Tổ chức quản lý công tác thẩm định KH&CN; - Tổ chức, chỉ đạo công tác thống kê, thông tin KH&CN; - Tổ chức, chỉ đạo việc đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ về KH&CN; - Tổ chức, quản lý hợp tác quốc tế về KH&CN; - Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về KH&CN; giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo trong hoạt động KH&CN; xử lý các vi phạm pháp luật KH&CN. * Cơ quan quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ Theo Luật Khoa học và Công nghệ năm 2000, cơ quan quản lý nhà nước về KH&CN bao gồm: - Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về KH&CN. Hàng năm, Chính phủ báo cáo với quốc hội về việc thực hiện các chính sách, biện pháp 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] để phát triển KH&CN; việc sử dụng ngân sách nhà nước đầu tư phát triển KH&CN; kết quả hoạt động KH&CN.

- Bộ KH&CN chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong việc thực hiện quản lý nhà nước về KH&CN. - Các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ có trách nhiệm quản lý nhà nước về KH&CN theo sự phân công của Chính phủ.