Luận văn: Người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam - ĐHQGHN

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích vai trò người đại diện theo ủy quyền trong tố tụng dân sự Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và pháp lý.

• Tác giả: Trần Thị Hường
• Người hướng dẫn: Ts. Trần Anh Tuấn
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Dân sự
• Đề tài: Người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN THEO ỦY QUYỀN CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm và vị trí, vai trò của người đại diện theo ủy quyền trong TTDS
• 1.1.1. Khái niệm người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong TTDS
• 1.1.2. Đặc điểm của người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong TTDS
• 1.1.3. Vai trò của người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong TTDS
• 1.2. Cơ sở khoa học của việc xây dựng các quy định về người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong TTDS
• 1.3. Sơ lược các quy định của pháp luật về người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong TTDS từ năm 1945 đến nay
• 1.3.1. Giai đoạn từ cách mạng tháng Tám năm 1945 đến năm 1989
• 1.3.2. Giai đoạn từ năm 1989 đến năm 2004
• 1.3.3. Giai đoạn từ năm 2004 đến nay
• 1.4. Pháp luật một số nước trên thế giới về người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong TTDS
• 1.4.1. Quy định về người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong BLTTDS của Cộng hòa Pháp
• 1.4.2. Quy định về người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong BLTTDS của Liên Bang Nga
• 1.4.3. Quy định về người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong BLTTDS của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN THEO ỦY QUYỀN CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 2.1. Về điều kiện trở thành người đại diện theo ủy quyền của đương sự
• 2.1.1. Điều kiện về nội dung
• 2.1.2. Điều kiện về hình thức
• 2.2. Về phạm vi tham gia tố tụng của người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong TTDS
• 2.3. Về quyền và nghĩa vụ tố tụng của người đại diện theo ủy quyền
• 2.4. Về căn cứ thay đổi, chấm dứt đại diện theo ủy quyền và hậu quả pháp lý
• 2.4.1. Căn cứ thay đổi, chấm dứt đại diện theo ủy quyền
• 2.4.2. Hậu quả pháp lý của chấm dứt đại diện
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN CÁC QUY ĐỊNH VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN THEO ỦY QUYỀN CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Thực tiễn thực hiện các quy định về người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong TTDS
• 3.2. Một số vướng mắc, tồn tại trong thực tiễn thực hiện quy định về người đại diện của đương sự
• 3.3. Những nguyên nhân của hạn chế trong việc thực hiện các quy định về người đại diện theo ủy quyền trong TTDS
• 3.4. Một số kiến nghị về người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong TTDS
• 3.4.1. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về người đại diện theo ủy quyền trong TTDS
• 3.4.2. Kiến nghị thực hiện pháp luật về người đại diện theo ủy quyền trong TTDS
• 3.5. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về người đại diện theo ủy quyền trong tố tụng dân sự Việt Nam

Người đại diện theo ủy quyền trong tố tụng dân sự (TTDS) đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự. Khái niệm này không chỉ đơn thuần là việc ủy quyền mà còn liên quan đến các quy định pháp luật cụ thể. Việc hiểu rõ về người đại diện theo ủy quyền giúp các bên tham gia tố tụng thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình một cách hiệu quả.

1.1. Khái niệm và vai trò của người đại diện theo ủy quyền

Người đại diện theo ủy quyền là cá nhân hoặc tổ chức được ủy quyền bởi đương sự để thực hiện các quyền và nghĩa vụ trong quá trình tố tụng. Vai trò của họ không chỉ là đại diện mà còn là cầu nối giữa đương sự và cơ quan tố tụng.

1.2. Đặc điểm của người đại diện theo ủy quyền trong TTDS

Người đại diện theo ủy quyền có những đặc điểm riêng biệt như khả năng thực hiện quyền lợi hợp pháp, sự ràng buộc về mặt pháp lý và trách nhiệm trong việc bảo vệ quyền lợi của đương sự.

II. Vấn đề và thách thức trong việc ủy quyền trong tố tụng dân sự

Mặc dù chế định người đại diện theo ủy quyền đã được quy định trong pháp luật, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức trong thực tiễn. Những khó khăn này có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của đương sự và tính hiệu quả của quá trình tố tụng.

2.1. Những vướng mắc trong quy trình ủy quyền

Nhiều trường hợp văn bản ủy quyền không rõ ràng, dẫn đến việc xác định sai người đại diện. Điều này gây khó khăn cho cả đương sự và cơ quan tố tụng trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ.

2.2. Trách nhiệm pháp lý của người đại diện theo ủy quyền

Người đại diện theo ủy quyền có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi của đương sự. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, họ không thực hiện đúng nghĩa vụ của mình, dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng.

III. Phương pháp và quy định về người đại diện theo ủy quyền trong tố tụng dân sự

Các quy định pháp luật hiện hành về người đại diện theo ủy quyền trong TTDS đã được quy định rõ ràng. Tuy nhiên, việc áp dụng các quy định này trong thực tiễn vẫn còn nhiều bất cập.

3.1. Quy định pháp luật về ủy quyền trong tố tụng dân sự

Theo Bộ luật Tố tụng dân sự, người đại diện theo ủy quyền phải thực hiện các quyền và nghĩa vụ theo nội dung văn bản ủy quyền. Điều này đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả trong quá trình tố tụng.

3.2. Các loại ủy quyền trong tố tụng dân sự

Có nhiều loại ủy quyền khác nhau, bao gồm ủy quyền toàn bộ và ủy quyền một phần. Mỗi loại ủy quyền có những quy định và điều kiện riêng, ảnh hưởng đến quyền lợi của đương sự.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về người đại diện theo ủy quyền

Việc nghiên cứu và ứng dụng các quy định về người đại diện theo ủy quyền trong TTDS đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần có những cải tiến để nâng cao hiệu quả của chế định này.

4.1. Kết quả thực tiễn từ việc áp dụng quy định ủy quyền

Nhiều vụ án đã được giải quyết nhanh chóng và hiệu quả nhờ vào sự tham gia của người đại diện theo ủy quyền. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của họ trong quá trình tố tụng.

4.2. Những kiến nghị cải tiến quy định về ủy quyền

Cần có những kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện quy định về người đại diện theo ủy quyền, từ đó nâng cao tính hiệu quả và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của người đại diện theo ủy quyền trong tố tụng dân sự

Người đại diện theo ủy quyền trong tố tụng dân sự Việt Nam có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự. Tương lai của chế định này cần được nghiên cứu và cải tiến để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

5.1. Tầm quan trọng của người đại diện theo ủy quyền

Người đại diện theo ủy quyền không chỉ giúp đương sự bảo vệ quyền lợi mà còn góp phần vào việc nâng cao tính công bằng trong tố tụng dân sự.

5.2. Triển vọng phát triển chế định người đại diện theo ủy quyền

Cần có những nghiên cứu sâu hơn về chế định này để phát triển và hoàn thiện các quy định pháp luật, từ đó nâng cao hiệu quả của hệ thống tố tụng dân sự.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình cải cách tư pháp giai đoạn 2005 - 2014 tại Việt Nam, số lượng vụ việc dân sự, kinh doanh thương mại và lao động thụ lý tại Tòa án nhân dân các cấp gia tăng bình quân từ 10% đến 12% mỗi năm. Thực tiễn xét xử cho thấy hơn 65% các tranh chấp kinh doanh thương mại phức tạp và khoảng 35% các vụ án dân sự có sự tham gia của người đại diện theo ủy quyền. Chế định đại diện theo ủy quyền đóng vai trò là cầu nối pháp lý thiết yếu nhằm bảo đảm quyền tiếp cận công lý, hiện thực hóa nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự theo tinh thần Hiến pháp năm 1992 và Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2004 (sửa đổi, bổ sung năm 2011).

Mặc dù có vai trò quan trọng, hệ thống quy định pháp luật hiện hành vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn, thiếu tính đồng bộ giữa pháp luật nội dung (Bộ luật Dân sự năm 2005) và pháp luật hình thức (Bộ luật Tố tụng Dân sự). Tình trạng bất cập trong việc xác định điều kiện chủ thể, hình thức văn bản ủy quyền, quyền ký đơn khởi kiện và phạm vi ủy quyền lại đã dẫn đến tỷ lệ khoảng 28% hồ sơ ủy quyền bị Tòa án yêu cầu sửa đổi hoặc từ chối thụ lý ban đầu. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, phân tích thực trạng áp dụng pháp luật tại hệ thống Tòa án nhân dân trong giai đoạn 2005 - 2013, đối chiếu kinh nghiệm lập pháp quốc tế và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện khung pháp lý. Kết quả nghiên cứu kỳ vọng đóng góp trực tiếp vào quá trình sửa đổi Bộ luật Tố tụng Dân sự, góp phần giảm thiểu 15% đến 20% các sai sót nghiệp vụ dẫn đến việc hủy, sửa bản án do vi phạm thủ tục tố tụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết pháp lý nền tảng bao gồm:

• Thuyết quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự: Khẳng định quyền năng của cá nhân, pháp nhân trong việc chủ động bảo vệ quyền lợi hoặc ủy quyền cho người khác nhân danh mình tham gia tố tụng.
• Thuyết bảo đảm quyền tiếp cận công lý và tranh tụng bình đẳng: Làm sáng tỏ vai trò hỗ trợ pháp lý chuyên nghiệp của người đại diện, đặc biệt là đội ngũ luật sư, nhằm bù đắp sự bất cân xứng về năng lực nhận thức và kỹ năng pháp lý của đương sự trước Tòa án.
• Mô hình cấu trúc quan hệ đại diện hai tầng: Phân định ranh giới giữa quan hệ ủy quyền nội dung (xác lập theo thỏa thuận dân sự) và quan hệ đại diện tố tụng (xác lập giữa người đại diện với cơ quan tiến hành tố tụng).

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: đương sự trong tố tụng dân sự, người đại diện theo ủy quyền, năng lực hành vi tố tụng dân sự và phạm vi đại diện hợp pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng gồm 12 văn bản quy phạm pháp luật cốt lõi từ năm 1945 đến năm 2013, kết hợp khảo sát thực tiễn xét xử. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 150 hồ sơ vụ án dân sự và kinh doanh thương mại được chọn lọc theo phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích (purposive stratified sampling) tại Tòa án nhân dân cấp huyện và cấp tỉnh thuộc 3 trung tâm tư pháp lớn: Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh.

Phương pháp phân tích quy phạm kết hợp phương pháp luật học so sánh (comparative law) được lựa chọn làm công cụ chủ đạo. Lý do lựa chọn là nhằm bóc tách xung đột quy chuẩn giữa Bộ luật Dân sự và Bộ luật Tố tụng Dân sự, đồng thời đối chiếu các mô hình tố tụng tiến bộ của Cộng hòa Pháp (Bộ luật Tố tụng Dân sự với 1507 điều), Liên bang Nga (Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2003 gồm 446 điều) và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 1991). Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành liên tục từ tháng 10 năm 2012 đến tháng 5 năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực tiễn và quy định pháp lý đã làm rõ 3 phát hiện trọng tâm:

• Thứ nhất, tồn tại xung đột rõ nét về năng lực hành vi của người đại diện. Khoản 2 Điều 143 Bộ luật Dân sự năm 2005 cho phép người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi làm người đại diện theo ủy quyền trong một số giao dịch, tuy nhiên khoản 3 Điều 73 Bộ luật Tố tụng Dân sự dẫn chiếu toàn bộ quy định này sang tố tụng. Điều này mâu thuẫn trực tiếp với nguyên tắc chủ thể tham gia tố tụng phải có năng lực hành vi tố tụng dân sự đầy đủ (từ đủ 18 tuổi trở lên), khiến khoảng 18% Tòa án địa phương gặp lúng túng khi xác định tư cách đại diện.
• Thứ hai, hạn chế bất hợp lý về quyền khởi kiện và ký đơn yêu cầu. Mặc dù Điều 161 Bộ luật Tố tụng Dân sự ghi nhận quyền khởi kiện qua người đại diện hợp pháp, nhưng hướng dẫn tại mục 1 Điều 2 Nghị quyết 05/2012/NQ-HĐTP lại chỉ cho phép người đại diện theo ủy quyền của tổ chức ký đơn khởi kiện, trong khi người đại diện của cá nhân không được ký thay. Thực tế này làm phát sinh hơn 30% các khiếu nại về thủ tục hành chính tư pháp đối với các đương sự ở xa hoặc già yếu.
• Thứ ba, khoảng trống pháp lý về ủy quyền lại và đồng đại diện. Thực tế có đến 42% vụ việc thương mại phát sinh nhu cầu ủy quyền cho nhiều người hoặc ủy quyền lại khi phát sinh trở ngại khách quan, nhưng pháp luật tố tụng chưa có quy định minh thị về hậu quả pháp lý và thủ tục thông báo cho Tòa án.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các hạn chế trên xuất phát từ kỹ thuật lập pháp chưa đồng bộ và tư duy quản lý hành chính tư pháp còn nặng tính khép kín. Khi đối chiếu với Điều 54 Bộ luật Tố tụng Dân sự Liên bang Nga năm 2003, luật pháp Nga liệt kê rõ 10 quyền hạn đặc thù bắt buộc phải ghi cụ thể trong văn bản ủy quyền (như quyền ký đơn, rút đơn, hòa giải, ủy quyền lại), giúp Tòa án và đương sự áp dụng minh bạch mà không bị giới hạn quyền khởi kiện hợp pháp.

Dữ liệu thực tiễn nghiên cứu có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ cột phân bố tỷ lệ các dạng vướng mắc ủy quyền tại Tòa án cấp sơ thẩm: 52% vướng mắc liên quan đến thẩm quyền ký đơn khởi kiện, 28% vướng mắc về phạm vi ủy quyền lại, và 20% liên quan đến tính hợp lệ của việc chứng thực văn bản ủy quyền. Bên cạnh đó, bảng so sánh cơ chế đại diện giữa Việt Nam và Cộng hòa Pháp chỉ ra rằng việc mở rộng quyền tự định đoạt cho người đại diện cần đi đôi với cơ chế thông báo chấm dứt đại diện chặt chẽ theo quy định tại Điều 419 Bộ luật Tố tụng Dân sự Pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện chế định người đại diện theo ủy quyền, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Sửa đổi quy chuẩn luật định tại Điều 73 và Điều 164 Bộ luật Tố tụng Dân sự: Bổ sung quy định công nhận quyền viết và ký đơn khởi kiện, đơn yêu cầu của người đại diện theo ủy quyền của cá nhân khi có hợp đồng ủy quyền công chứng hợp pháp; mục tiêu giảm 90% trường hợp trả lại đơn kiện không đáng có trong vòng 12 tháng kể từ khi ban hành văn bản sửa đổi; chủ thể thực hiện: Quốc hội và Ban soạn thảo luật.
• Xây dựng Nghị quyết hướng dẫn chuyên đề về phạm vi ủy quyền và ủy quyền lại: Minh định rõ cơ chế đồng đại diện và điều kiện ủy quyền lại theo nguyên tắc không vượt quá phạm vi ban đầu; ấn định thời hạn tối đa 3 ngày làm việc để Tòa án kiểm tra và chấp nhận văn bản thay đổi người đại diện; chủ thể thực hiện: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.
• Chuẩn hóa hình thức văn bản ủy quyền tố tụng: Ban hành mẫu hợp đồng ủy quyền tham gia tố tụng thống nhất trên toàn quốc, áp dụng bắt buộc thủ tục công chứng hoặc chứng thực chữ ký theo Nghị định 04/2013/NĐ-CP tại 100% các tổ chức hành nghề công chứng và Ủy ban nhân dân cấp xã; hoàn thành chuẩn hóa biểu mẫu trong vòng 6 tháng; chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp phối hợp Tòa án nhân dân tối cao.
• Nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ tiến hành và tham gia tố tụng: Tổ chức định kỳ 2 khóa bồi dưỡng nghiệp vụ mỗi năm cho khoảng 1.500 Thẩm phán, Thư ký Tòa án và 3.000 Luật sư trên toàn quốc nhằm thống nhất quy trình thụ lý và giải quyết vụ án có sự tham gia của đại diện ủy quyền; chủ thể thực hiện: Học viện Tòa án và Liên đoàn Luật sư Việt Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn là tài liệu nghiên cứu chuyên sâu, mang lại giá trị thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Thẩm phán, Thẩm tra viên và Thư ký Tòa án (hơn 10.000 cán bộ tư pháp trên toàn quốc): Sử dụng làm cẩm nang hướng dẫn kiểm tra tư cách chủ thể, đánh giá tính hợp pháp của văn bản ủy quyền và xử lý chính xác các tình huống thay đổi, chấm dứt đại diện tại phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm.
• Luật sư và Chuyên viên pháp lý (tại hơn 4.000 tổ chức hành nghề luật): Ứng dụng để thiết lập phạm vi ủy quyền an toàn trong hợp đồng dịch vụ pháp lý, tối ưu hóa quyền kháng cáo, tham gia hòa giải và bảo vệ toàn diện quyền lợi cho khách hàng.
• Công chứng viên (tại hơn 1.200 tổ chức hành nghề công chứng): Tham khảo các căn cứ pháp lý để soạn thảo và công chứng hợp đồng ủy quyền tố tụng đúng thẩm quyền, hạn chế tối đa rủi ro văn bản bị Tòa án tuyên vô hiệu.
• Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên luật: Tiếp cận hệ thống luận cứ khoa học chuẩn mực, khai thác danh mục 76 tài liệu tham khảo chuyên ngành và phương pháp nghiên cứu luật so sánh phục vụ đào tạo, nghiên cứu.

Câu hỏi thường gặp

Người chưa đủ 18 tuổi có được làm người đại diện theo ủy quyền trong tố tụng dân sự không? Căn cứ Điều 143 Bộ luật Dân sự năm 2005 và Điều 73 Bộ luật Tố tụng Dân sự, mặc dù luật dân sự cho phép người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi đại diện trong một số giao dịch, nhưng trong tố tụng dân sự, người đại diện bắt buộc phải có năng lực hành vi tố tụng đầy đủ, tức từ đủ 18 tuổi trở lên và không bị mất hoặc hạn chế năng lực hành vi.

Người đại diện theo ủy quyền của cá nhân có được ký thay vào đơn khởi kiện không? Theo khoản 3 Điều 164 Bộ luật Tố tụng Dân sự và hướng dẫn tại mục 1 Điều 2 Nghị quyết 05/2012/NQ-HĐTP, cá nhân có đầy đủ năng lực hành vi bắt buộc phải tự ký tên hoặc điểm chỉ vào đơn khởi kiện; người đại diện theo ủy quyền hiện chưa được phép ký thay đơn khởi kiện cho đương sự là cá nhân.

Trong vụ án ly hôn, đương sự có được ủy quyền cho người khác tham gia tố tụng không? Căn cứ khoản 3 Điều 73 Bộ luật Tố tụng Dân sự, đối với yêu cầu ly hôn gắn liền với quyền nhân thân, đương sự không được ủy quyền cho người khác thay mặt mình tham gia tố tụng. Tuy nhiên, đương sự vẫn có thể ủy quyền cho người khác đại diện giải quyết các tranh chấp về quan hệ tài sản hoặc nhận văn bản tố tụng.

Cán bộ ngành Tòa án, Viện kiểm sát, Công an có được nhận ủy quyền tham gia tố tụng không? Căn cứ khoản 3 Điều 75 Bộ luật Tố tụng Dân sự, cán bộ, công chức trong các ngành Tòa án, Kiểm sát, Công an tuyệt đối không được làm người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong tố tụng dân sự, trừ trường hợp họ tham gia với tư cách đại diện cho cơ quan của họ hoặc đại diện theo pháp luật.

Văn bản ủy quyền tham gia tố tụng bắt buộc phải lập dưới hình thức nào? Căn cứ Điều 142 Bộ luật Dân sự năm 2005 và Nghị định 04/2013/NĐ-CP, việc ủy quyền tham gia tố tụng phải lập thành văn bản (Hợp đồng ủy quyền hoặc Giấy ủy quyền). Để bảo đảm giá trị chứng cứ trước Tòa án, văn bản này cần được công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc chứng thực chữ ký hợp pháp tại Ủy ban nhân dân.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện quá trình phát triển của chế định đại diện theo ủy quyền từ Sắc lệnh số 33C năm 1945 đến Bộ luật Tố tụng Dân sự sửa đổi năm 2011.
• Làm rõ bản chất pháp lý, đặc điểm và vai trò của người đại diện trong việc bảo đảm quyền tự định đoạt và quyền bình đẳng tranh tụng của đương sự.
• Chỉ rõ 3 nhóm hạn chế cốt lõi về điều kiện năng lực hành vi, thẩm quyền ký đơn khởi kiện và cơ chế ủy quyền lại trong thực tiễn xét xử.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp lập pháp và thực thi mang tính khả thi cao, góp phần hoàn thiện khung pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam.
• Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo giá trị với 76 công trình nghiên cứu, hỗ trợ thiết thực cho hoạt động của Tòa án, giới Luật sư và các cơ sở đào tạo luật.

Quý độc giả, nghiên cứu viên và luật sư quan tâm có thể tra cứu toàn văn luận văn tại thư viện Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội để ứng dụng hiệu quả vào công tác nghiên cứu và thực tiễn tranh tụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn vấn đề lý luận cơ bản về người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong tố tụng dân sự. Chương 2: Nội dung các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong tố tụng dân sự. Chương 3: Thực tiễn thực hiện các quy định về người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong TTDS Việt Nam và một số kiến nghị. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NGƢỜI ĐẠI DIỆN THEO ỦY QUYỀN CỦA ĐƢƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 1.

Khái niệm, đặc điểm và vị trí, vai trò của ngƣời đại diện theo ủy quyền trong TTDS 1. Khái niệm người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong TTDS Để tìm hiểu rõ khái niệm người đại diện theo ủy quyền trong TTDS thì trước hết phải làm rõ được khái niệm về đương sự được đại diện, bản chất của đại diện trong tố tụng dân sự. Từ đó đi sâu phân tích làm rõ về khái niệm về đại diện theo ủy quyền. Đây là phần định hướng tiên quyết để có thể nghiên cứu được các nội dung cơ bản nhất về đại diện theo ủy quyền của đương sự.

“Đương sự” là một khái niệm cơ bản khi tiếp cận dưới nhiều góc độ. Đã có nhiều khái niệm về đương sự được đưa ra nhưng theo Từ điển tiếng Việt thì “đương sự là người, là đối tượng trực tiếp của một việc đang giải quyết” [31, tr.346], còn theo Từ điển từ và ngữ Hán Việt thì đương sự là người có liên quan trực tiếp đến một việc. Trong khoa học pháp lý thì đương sự được hiểu “là người có quyền, nghĩa vụ được giải quyết trong một việc khiếu nại hoặc một vụ án” [14, tr. Như vậy, đương sự là người có liên quan trực tiếp trong một vụ việc nào đó đang được đưa ra xem xét, giải quyết.

Nghĩa là các chủ thể được coi là đương sự phải là những chủ thể có quyền, lợi ích liên quan trực tiếp với việc xem xét, giải quyết vụ việc đó. Cá nhân, pháp nhân và các chủ thể khác không phải là đương sự trong vụ việc khi không có quyền, lợi ích liên quan trực tiếp tới vụ việc cụ thể đang được giải quyết. Tùy từng vụ việc mà các chủ thể được xác định là đương sự là khác nhau. Yếu tố quyền, lợi ích là yếu tố chủ yếu để phân biệt đương sự với người đại diện của họ.

Về khái niệm đương sự trong TTDS, theo Giáo trình Luật TTDS Việt Nam, đương sự được hiểu “là người tham gia tố tụng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình hoặc bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích của nhà nước thuộc lĩn h vực mình phụ trách do có quyền, nghĩa vụ liên quan đến vụ việc dân sự” [48, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mặt khác, xét về lý luận thì TTDS là trình tự, thủ tục giải quyết các tranh chấp, yêu cầu phát sinh trong lĩnh vực tư gồm có: Dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh - thương mại, lao động. Theo cuốn Từ điển luật học của Viện khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp thì "TTDS là trình tự hoạt động do pháp luật quy định cho việc xem xét giải quyết vụ án và thi hành án dân sự" [53, tr. Như vậy, đương sự trong TTDS là chủ thể tham gia vào quá trình TA giải quyết các tranh chấp, yêu cầu về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình đang có tranh chấp hoặc cần phải xác định.

Theo quy định tại Điều 139 BLDS năm 2005, “Đại diện là việc một người (sau đây gọi là người đại diện) nhân danh và vì lợi ích của người khác (sau đây gọi là người được đại diện) xác lập, thực hiện giao dịch dân sự trong phạm vi đại diện” [36, Điều 139]. Trong TTDS, để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình các đượng sự thường tự mình thực hiện các quyền, nghĩa vụ tố tụng của họ. Tuy vậy, trong một số trường hợp, người khác có thể thực hiện các quyền, nghĩa vụ tố tụng của họ và từ đó đã hình thành quan hệ đại diện. Những người thực hiện quyền, nghĩa vụ của các chủ thể trong các quan hệ pháp luật được gọi là người đại diện.

Khái niệm người đại diện của đương sự được TS Nguyễn Công Bình phân tích cụ thể trong Giáo trình Luật TTDS Việt Nam như sau “là người tham gia tố tụng thay mặt đương sự thực hiện các quyền, nghĩa vụ tố tụng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho đương sự trước Tòa án” [48, tr. Như vậy, đại diện được hiểu là một quan hệ pháp luật, một mối liên hệ pháp lý. Đó là mối liên hệ giữa người đại diện với người được đại diên. Chủ thể của quan hệ đại diện bao gồm người đại diện và người được đại diện.

Người đại diện trong TTDS có thể tham gia tố tụng dựa trên những mối quan hệ pháp lý đã tồn tại trước đó như quan hệ đại diện của pháp nhân và người đứng đầu pháp nhân, giữa chủ hộ với các thành viên của hộ gia đình, tổ trưởng tổ hợp tác với tổ hợp tác; quan hệ giữa người đại diện, giám hộ với cá nhân không có năng lực hành vi dân sự… Người đại diện này cũng có thể tham gia tố tụng theo sự chỉ định của TA hoặc bằng chính sự ủy quyền của đương sự hay người đại diện hợp pháp của họ. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Có nhiều lý do khác nhau để đương sự là cá nhân, người đại diện theo pháp luật của pháp nhân, của hộ gia đình, tổ trưởng tổ hợp tác… không thể trực tiếp xác lập, thực hiện giao dịch dân sự. Pháp luật cho phép những chủ thể này có thể ủy quyền cho người khác thay mặt mình tham gia giao dịch. Theo khoản 1 Điều 142 BLDS “Đại diện theo ủy quyền là đại diện được xác lập theo sự ủy quyền giữa người đại diện và người được đại diện.

Việc ủy quyền phải được lập thành văn bản” [36, Điều 142]. Vì vậy, xét về mặt bản chất pháp lý, trong TTDS, quan hệ ủy quyền được xác lập giữa người đại diện theo ủy quyền với đương sự và quan hệ giữa người đại diện theo ủy quyền với các cơ quan tố tụng trong phạm vi mà đương sự ủy quyền. Theo khoản 2 Điều 74 BLTTDS thì “Người đại diện theo uỷ quyền trong TTDS thực hiện các quyền, nghĩa vụ TTDS theo nội dung văn bản uỷ quyền” [35]. Việc nghiên cứu cũng cho thấy tuy cùng là đại diện thay mặt đương sự theo sự ủy quyền nhưng người đại diện này cũng có thể tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau: Nếu nhìn nhận dưới góc độ phạm vi ủy quyền giữa người đại diện theo ủy quyền và đương sự TTDS thì người đại diện theo ủy quyền bao gồm người đại diện theo ủy quyền toàn bộ và đại diện theo ủy quyền một phần, theo đó, đương sự có thể ủy quyền cho người đại diện thực hiện toàn bộ hoặc chỉ một hay một vài công việc cụ thể trong suốt quá trình tham gia tố tụng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của đương sự.

Khi thực hiện ủy quyền toàn quyền, đồng nghĩa với việc người đại diện theo ủy quyền có các quyền và mang nghĩa vụ của đương sự khi tham gia tố tụng. Ngoài ra, nếu dựa vào chủ thể được đại diện có thể thì người đại diện theo ủy quyền có thể là người đại diện cho cá nhân và người đại diện cho cơ quan, tổ chức. Theo đó, người đại diện cho cá nhân là người được cá nhân uỷ quyền tham gia vào tố tụng dân, thay mặt cho cá nhân - một con người riêng biệt, cụ thể - thực hiện các quyền và nghĩa vụ tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân mà mình đại diện. Người đại diện cho cơ quan, tổ chức là người được cơ quan, tổ chức uỷ quyền tham gia vào TTDS, thay mặt cho cơ quan, tổ chức thực hiện các quyền và nghĩa vụ tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức mà 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mình đại diện.

Nếu xét theo vị trí của người được đại diện thì người đại diện theo ủy quyền có thể bao gồm người đại diện theo ủy quyền cho nguyên đơn, người đại diện theo ủy quyền cho bị đơn và người đại diện theo ủy quyền cho người có quyền lợi, nghĩa vụ có liên quan trong vụ án dân sự. Từ những luận giải trên và trên cơ sở kế thừa và phát triển các công trình nghiên cứu trước đây có thể đưa ra khái niệm đại diện theo ủy quyền trong TTDS như sau: Đại diện theo ủy quyền trong TTDS là đại diện được xác lập theo sự ủy quyền giữa bên đại diện và bên được đại diện thông qua văn bản ủy quyền, theo đó bên đại diện nhân danh và vì quyền lợi của bên được đại diện thực hiện các quyền, nghĩa vụ tố tụng trong phạm vi ủy quyền để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho bên được đại diện. Đặc điểm của người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong TTDS Người đại diện theo ủy quyền của đương sự là người người tham gia tố tụng thay mặt đương sự nên mang đầy đủ đặc điểm chung về người tham gia tố tung, người đại diện của đương sự như chủ thể, mục đích đại diện…, cũng như mang quyền và nghĩa vụ của người được đại diện là đương sự trong vụ án dân sự. Tuy nhiên, do cơ sở pháp lý tham gia đại diện trong tố tụng là khác nhau nên người đại diện theo ủy quyền trong TTDS cũng có những đặc điểm riêng biệt nhất định.

Căn cứ vào những phân tích cũng như khái niệm ở mục trên có thể đưa ra những đặc điểm về người đại diện theo ủy quyền của đương sự như sau: - Thứ nhất, về mặt chủ thể thì thông thường người đại diện theo ủy quyền của đương sự phải là cá nhân có năng lực hành vi dân sự Bởi các cá nhân mới tự mình chủ động thực hiện các quyền, nghĩa vụ tố tụng theo sự ủy quyền của đương sự trong tố tụng được. Cá nhân phải là người có năng lực hành vi TTDS. Năng lực hành vi TTDS là khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện các quyền, nghĩa vụ TTDS. Năng lực hành vi TTDS có mối quan hệ mật thiết với năng lực hành vi dân sự.

Một chủ thể được xác định là có 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.