Chương 1: Cơ sở lý luận về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong giải quyết vụ án hành chính. Chương 2: Thực tiễn thực hiện vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong giải quyết vụ án hành chính tại thành phố Hà Nội. Chương 3: Quan điểm và kiến nghị bảo đảm Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong giải quyết vụ án hành chính tại thành phố Hà Nội. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN HÀNH CHÍNH Trong chương này tác giả luận văn đưa ra một cái nhìn tổng quan nhất về các khái niệm, cơ sở pháp lý từ các định nghĩa vụ án hành chính, giải quyết vụ án hành chính, từ đó đưa ra đưa ra định nghĩa về Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong giải quyết vụ án hành chính.
Khái quát cơ sở pháp lý về Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong giải quyết vụ án hành chính theo Hiến pháp 2013, luật tổ chức viện KSND 2014, và luật TTHC 2015. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về vụ án hành chính Theo cách hiểu cơ bản nhất từ từ điển Tiếng Việt thì “Vụ án” nghĩa là “việc, sự việc không hay, rắc rối cần phải giải quyết”. Còn dưới góc độ Luật học thì từ điển luật học định nghĩa vụ án là “Một vụ việc có dấu hiệu trái pháp luật mang tính chất hình sự hoặc tranh chấp giữa các chủ thể pháp luật được đưa ra Tòa án hoặc cơ quan trọng tài giải quyết…” [2, tr.
860] Trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước, sự không đồng nhất hoặc mâu thuẫn về lợi ích giữa chủ thể quản lý với đối tượng quản lý thường dẫn đến phát sinh các tranh chấp hành chính. Chủ thể quản lý trong quản lý hành chính nhà nước chủ yếu là cơ quan hành chính nhà nước còn đối tượng quản lý là công dân, các tổ chức của công dân. Như vậy vụ án hành chính có thể được hiểu như thế nào? Để có thể trả lời được câu hỏi này, ta làm rõ vấn đề: Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước nhằm thực thi quyền hành pháp. Đây là một lĩnh vực có phạm vi rất phức tạp, đa dạng và rất dễ phát sinh các tranh chấp.
Trong quá trình các cơ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quan hành chính nhà nước điều hành các lĩnh vực của đời sống xã hội thì có thể xảy ra các xung đột liên quan đến lợi ích của công dân, tổ chức, nhà nước, hoặc xung đột về quan điểm áp dụng pháp luật. Đó là nguyên nhân dẫn đến tranh chấp hành chính, thông thường là tranh chấp giữa chủ thể quản lý hành chính nhà nước với đối tượng quản lý hành chính nhà nước… Để giải quyết các tranh chấp hành chính thì có hai phương thức: Phương thức thứ nhất: công dân có quyền khiếu nại đến cơ quan hành chính nhà nước và được giải quyết theo thủ tục hành chính (Theo luật khiếu nại 2011). Phương thức thứ hai: công dân có quyền khởi kiện tại Tòa án. Và việc giải quyết tranh chấp sẽ do Tòa án thực hiện.
Vậy vụ án hành chính chỉ phát sinh khi có tranh chấp giữa chủ thể quản lý hành chính nhà nước và đối tượng quản lý, khi các đối tượng quản lý khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án theo quy định của pháp luật. Việc công dân khởi kiện đến Tòa án, yêu cầu Tòa án giải quyết và được Tòa án thụ lý thì khi đó tranh chấp hành chính trở thành vụ án hành chính. Nội dung của vụ án hành chính là việc xung đột, mâu thuẫn về quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức bị ảnh hưởng bởi QĐHC, HVHC của chủ thể quản lý hành chính nhà nước. Tòa án khi giải quyết vụ án hành chính sẽ đánh giá tính hợp pháp của QĐHC, HVHC đó.
Mục đích của việc này là để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các đối tượng quản lý hành chính nhà nước trước các QĐHC, HVHC được cho là không đúng quy định của luật. Trong khi đó, các chủ thể quản lý hành chính nhà nước lại có trách nhiệm bảo đảm tính hợp pháp và sự phù hợp với lợi ích nhà nước của QĐHC, HVHC mà các cơ quan này ban hành. Theo Giáo trình Luật TTHC Việt Nam – Đại học Luật Hà Nội định nghĩa: “Vụ án hành chính là vụ việc tranh chấp hành chính được Toà án có 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thẩm quyền thụ lí theo yêu cầu khởi kiện của cá nhân, tổ chức đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ” [3, tr. Còn theo giáo trình Luật TTHC Việt Nam – Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội: vụ án hành chính là "Vụ việc tranh chấp hành chính được Tòa án có thẩm quyền giải quyết theo yêu cầu khởi kiện hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính.
Như vậy, từ những phân tích và các định nghĩa đã đưa ra ở trên: vụ án hành chính có thể được hiểu là một tranh chấp hành chính do cá nhân, tổ chức khởi kiện yêu cầu Tòa án có thẩm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình và được Tòa án chấp nhận giải quyết. Nói cách khác, vụ án hành chính là vụ án phát sinh khi cá nhân tổ chức khởi kiện ra Tòa án và yêu cầu Tòa án xem xét tính hợp pháp của QĐHC, HVHC của Cơ quan Nhà nước và được Tòa án có thẩm quyền thụ lý giải quyết theo quy định của pháp luật. Khái niệm giải quyết vụ án hành chính “Giải quyết” là một từ ghép được định nghĩa trong từ điển tiếng việt là “Làm cho không còn thành vấn đề nữa” [27]. Vậy “giải quyết” có nghĩa là làm sáng tỏ một việc gì đó và đưa ra những nhận định, phán quyết về vụ việc.
Từ đó có thể hiểu giải quyết vụ án nghĩa là làm sáng tỏ, đưa ra nhận định, quyết định, đánh giá về vấn đề. Trong một vụ án hành chính thì người khởi kiện là cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện ra Tòa án hành chính và yêu câu Tòa án giải quyết về các QĐHC, HVHC, quyết định kỷ luật buộc thôi việc, quyết định giải quyết khiếu nại về quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh; danh sách cử tri bầu cử đại biểu Quốc hội, danh sách cử tri bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân, danh sách cử tri trưng cầu ý dân. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Người bị kiện là cơ quan, tổ chức, cá nhân đưa ra các QĐHC, HVHC, quyết định kỷ luật buộc thôi việc, quyết định giải quyết khiếu nại về quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh, danh sách cử tri bị khởi kiện gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khởi kiện. Như vậy giải quyết vụ án hành chính là làm sáng tỏ, đưa ra nhận định, quyết định, đánh giá về một tranh chấp hành chính giữa cá nhân, cơ quan tổ chức với chủ thể thực hiện quyền quản lý hành chính nhà nước, cụ thể là tranh chấp giữa người khởi kiện và người bị kiện.
Vậy định nghĩa giải quyết vụ án hành chính là: việc cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng xem xét các vấn đề bị khởi kiện theo thẩm quyền của mình nhằm làm sáng tỏ, đưa ra những nhận định, quyết định, phán quyết về một tranh chấp hành chính bị kiện. Để giải quyết một vụ án hành chính thì cần phải trải qua rất nhiều giai đoạn tố tụng khác nhau như: giai đoạn khởi kiện vụ án hành chính, giai đoạn thụ lý vụ án hành chính, chuẩn bị xét xử, xét xử sơ thẩm, xét xử phúc thẩm… Về thẩm quyền giải quyết vụ án hành chính: Để đáp ứng ngày một đầy đủ hơn nhu cầu khiếu kiện hành chính trong xã hội, thì quy định về thẩm quyền giải quyết tranh chấp hành chính ngày càng được hoàn thiện trong pháp luật về TTHC, từ đó, việc giải quyết tranh chấp hành chính ngày càng khách quan hơn. Theo tác giả Trần Mạnh Hùng, thẩm quyền xét xử vụ án hành chính được hiểu là: Việc Tòa án trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình nhân danh quyền lực nhà nước tiến hành việc xem xét, đánh giá và ra phán quyết về tính hợp pháp của các quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khởi kiện theo trình tự, thủ tục tố tụng do pháp luật quy định nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, góp phần nâng cao hiệu lực hành pháp [7, tr. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hiến Pháp 2013 quy định thẩm quyền xét xử các vụ án hành chính được trao cho TAND theo thủ tục tố tụng hành chính, luật TTHC hiện hành đã quy định cụ thể thẩm quyền xét xử vụ án hành chính tại điều 31 và 32.
TAND cấp tỉnh ngoài thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án hành chính đã được quy định tại điều 32 của luật này, thì còn xét xử theo thủ tục phúc thẩm đối với các vụ án hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án cấp dưới bị kháng cáo, kháng nghị. Khái niệm về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong giải quyết vụ án hành chính Theo giáo trình đào tạo nghiệp vụ Kiểm sát: Kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính là một trong những hoạt động kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc giải quyết vụ án hành chính nhằm đảm bảo việc giải quyết vụ án hành chính tuân thủ đúng quy định của pháp luật [17, tr. Vai trò của Viện KSND trong giải quyết vụ án hành chính là sự tham gia, đóng góp của Viện kiểm sát trong việc giải quyết vụ án hành chính để góp phần bảo vệ công lý, bảo vệ nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Chức năng kiểm sát hoạt động xét xử, trong đó có xét xử hành chính đã được khẳng định trong Hiến pháp, luật tổ chức Viện KSND và luật TTHC.
Vụ án hành chính là loại án khá đặc biệt, tính chất đặc biệt của nó xuất phát từ chủ thể bị kiện là cơ quan công quyền còn người khởi kiện là người chịu ảnh hưởng bởi QĐHC, HVHC của chính cơ quan công quyền do vậy điều này đã hình thành ra một thế không bình đẳng giữa các bên tham gia quan hệ TTHC.