Đặc điểm quá tự tin thù lao giám đốc điều hành và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

Nghiên cứu mối liên hệ giữa quá tự tin của giám đốc điều hành và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

• Tác giả: Trần Minh Lam
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Trương Quang Thông
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Thù Lao Giám Đốc Và Hiệu Quả Hoạt Động Của Doanh Nghiệp Niêm Yết Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Khoảng trống nghiên cứu và những điểm mới của luận án

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Thù Lao Giám Đốc và Hiệu Quả Doanh Nghiệp

Nghiên cứu về mối liên hệ giữa thù lao giám đốc và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực quản trị doanh nghiệp. Lý thuyết đại diện, được khởi xướng bởi Jensen và Meckling (1976), làm nổi bật xung đột lợi ích giữa chủ sở hữu và người quản lý. Việc thiết kế một cơ chế thù lao tối ưu, gắn liền với kết quả kinh doanh, được xem là một giải pháp để khuyến khích các nhà quản trị tối đa hóa giá trị cổ đông. Tuy nhiên, các cuộc khủng hoảng tài chính gần đây đã đặt ra câu hỏi về tính hiệu quả của cơ chế này, khi nhiều giám đốc điều hành nhận lương cao ngất ngưởng dù doanh nghiệp thua lỗ. Nghiên cứu này đi sâu vào vấn đề này, đặc biệt trong bối cảnh các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam.

1.1. Lý Thuyết Đại Diện và Thù Lao Giám Đốc Điều Hành

Lý thuyết đại diện nhấn mạnh sự khác biệt giữa quyền sở hữu và quyền quản lý, dẫn đến xung đột lợi ích tiềm tàng. Để giải quyết vấn đề này, việc xây dựng một hợp đồng thù lao tối ưu cho giám đốc điều hành là rất quan trọng. Hợp đồng này nên gắn liền với hiệu quả hoạt động doanh nghiệp, tạo động lực tài chính để các nhà quản trị hành động vì lợi ích của cổ đông. Tuy nhiên, thực tế cho thấy cơ chế này không phải lúc nào cũng hoạt động hiệu quả, và cần có những lý thuyết khác để giải thích.

1.2. Thách Thức và Tranh Cãi Về Thù Lao Giám Đốc Quá Mức

Các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đã làm dấy lên những tranh cãi về việc trả lương quá cao cho giám đốc điều hành, ngay cả khi doanh nghiệp gặp khó khăn. Điều này có thể khuyến khích việc chấp nhận rủi ro quá mức, gây tổn thất cho cổ đông. Lý thuyết quyền lực quản lý của Bebchuk và Fried (2002) cho rằng mức lương của giám đốc điều hành có thể là kết quả của việc khai thác quyền lực, chứ không phải là một cơ chế khuyến khích hiệu quả.

II. Vấn Đề Thù Lao CEO và Hiệu Quả Doanh Nghiệp Niêm Yết Tại VN

Tại Việt Nam, vấn đề thù lao giám đốc điều hành và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp cũng đang thu hút sự chú ý. Trong quá trình cải cách kinh tế, các doanh nghiệp cổ phần với quyền sở hữu chi phối của Nhà nước đã được trao quyền tự chủ lớn hơn. Tuy nhiên, sự phát triển của các quy định giám sát và quản trị doanh nghiệp chưa theo kịp tốc độ cải cách. Điều này tạo ra cơ hội cho sự tham nhũng và lạm quyền của các nhà quản lý cấp cao. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích thực trạng này, và tìm hiểu xem liệu cơ chế thù lao tại Việt Nam có thực sự khuyến khích hiệu quả kinh doanh hay không.

2.1. Thực Trạng Thù Lao Giám Đốc Tại Các Doanh Nghiệp Việt Nam

Theo dữ liệu nghiên cứu, mức thù lao trung bình của CEO tại các doanh nghiệp Nhà nước có tỷ lệ sở hữu cổ phần trên 50% thấp hơn so với các doanh nghiệp tư nhân. Một số công ty cổ phần hóa từ các doanh nghiệp Nhà nước thậm chí có mức thù lao CEO rất khiêm tốn, so với quy mô tài sản mà họ quản lý. Điều này cho thấy sự khác biệt lớn so với các nước khác trên thế giới.

2.2. Ảnh Hưởng Của Quản Trị Doanh Nghiệp Yếu Kém Đến Thù Lao

Các công ty với khả năng quản trị yếu kém có thể tạo sơ hở cho các giám đốc điều hành tham gia vào việc quyết định về trả lương theo hướng có lợi cho họ. Ngoài ra, các doanh nghiệp thuộc sở hữu gia đình cũng có những đặc thù riêng trong việc giám sát quyền lực của giám đốc.

2.3. Vai Trò Của Đặc Điểm Hành Vi Của Giám Đốc Điều Hành

Đặc điểm hành vi của giám đốc điều hành, cụ thể là sự quá tự tin của họ, có khả năng ảnh hưởng đến cơ chế thù lao và cả giá trị của công ty. Tuy nhiên, vấn đề này chưa được khai thác nhiều tại thị trường Việt Nam. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích vai trò của yếu tố này.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Thù Lao và Hiệu Quả Doanh Nghiệp

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng để phân tích mối quan hệ giữa thù lao giám đốc điều hành và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính, báo cáo thường niên, và các nguồn thông tin khác của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao Dịch Chứng Khoán TP.HCM và Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội trong giai đoạn 2012-2017. Các mô hình hồi quy được sử dụng để xử lý dữ liệu, và kiểm soát các yếu tố nội sinh.

3.1. Đối Tượng và Phạm Vi Nghiên Cứu Cụ Thể

Bài nghiên cứu tập trung vào các công ty niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán Việt Nam trong 6 năm từ năm 2012-2017. Các công ty tài chính bị loại trừ do có sự khác biệt về cấu trúc vốn. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ các báo cáo tài chính, các bản cáo bạch, báo cáo thường niên, báo cáo quản trị.

3.2. Phương Pháp Thu Thập và Xử Lý Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập từ các nguồn công khai như báo cáo tài chính và báo cáo thường niên. Đối với các công ty không công bố riêng thù lao cho giám đốc điều hành, tác giả sẽ tính mức thù lao trung bình của giám đốc điều hành bằng mức thù lao chung của Ban giám đốc chia cho tổng số lượng các thành viên trong Ban giám đốc.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động Của Thù Lao Đến Hiệu Quả Doanh Nghiệp

Kết quả nghiên cứu cho thấy mối quan hệ giữa thù lao giám đốc điều hành và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp tại Việt Nam là phức tạp và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố. Một số yếu tố như cơ cấu sở hữu, quản trị doanh nghiệp, và đặc điểm của giám đốc điều hành có thể tác động đến độ nhạy của mối quan hệ này. Nghiên cứu cũng cho thấy rằng sự quá tự tin của giám đốc điều hành có thể ảnh hưởng đến cơ chế thù lao và hiệu quả kinh doanh.

4.1. Mối Quan Hệ Giữa Thù Lao Tiền Mặt và Hiệu Quả Hoạt Động

Nghiên cứu xác định mối quan hệ giữa thù lao giám đốc điều hành bằng tiền và hiệu quả hoạt động kinh doanh. Cụ thể, nghiên cứu xem xét hiệu quả hoạt động doanh nghiệp tác động như thế nào đến thù lao giám đốc điều hành bằng tiền và ngược lại.

4.2. Ảnh Hưởng Của Thù Lao Bằng Cổ Phần Đến Hiệu Quả Doanh Nghiệp

Nghiên cứu cũng xem xét tác động của thù lao bằng cổ phần đến hiệu quả hoạt động của công ty. Điều này giúp đánh giá xem liệu việc sử dụng cổ phần như một công cụ khuyến khích có thực sự hiệu quả hay không.

4.3. Vai Trò Của Đặc Điểm Cá Nhân Của Giám Đốc Điều Hành

Nghiên cứu xác định các đặc điểm của giám đốc điều hành tác động lên thù lao giám đốc điều hành và xác định đặc điểm nào thể hiện quyền lực quản lý khiến hiệu quả công ty không phải tăng theo thù lao của mình.

V. Thảo Luận và Kiến Nghị Về Thù Lao Giám Đốc Tại Việt Nam

Dựa trên kết quả nghiên cứu, bài viết thảo luận về những vấn đề đặt ra trong việc thiết kế cơ chế thù lao hiệu quả cho giám đốc điều hành tại Việt Nam. Các kiến nghị được đưa ra nhằm cải thiện quản trị doanh nghiệp, tăng cường giám sát, và khuyến khích các giám đốc điều hành hành động vì lợi ích của cổ đông. Nghiên cứu cũng đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực này.

5.1. Hàm Ý Chính Sách và Quản Lý Doanh Nghiệp

Nghiên cứu đưa ra các hàm ý chính sách và quản lý doanh nghiệp nhằm cải thiện cơ chế thù lao và quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam. Điều này bao gồm việc tăng cường giám sát, khuyến khích minh bạch, và tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Thù Lao và Hiệu Quả

Nghiên cứu đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực thù lao giám đốc điều hành và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp. Điều này bao gồm việc nghiên cứu sâu hơn về vai trò của các yếu tố văn hóa, thể chế, và đặc điểm ngành.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiên Cứu Thù Lao và Hiệu Quả Doanh Nghiệp

Nghiên cứu về mối quan hệ giữa thù lao giám đốc điều hành và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp là một lĩnh vực quan trọng và đầy thách thức. Kết quả nghiên cứu này cung cấp những bằng chứng thực nghiệm về thực trạng tại Việt Nam, và góp phần vào việc xây dựng một cơ chế thù lao hiệu quả hơn, góp phần vào sự phát triển bền vững của các doanh nghiệp niêm yết.

6.1. Tóm Tắt Những Phát Hiện Chính Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu tóm tắt những phát hiện chính về mối quan hệ giữa thù lao giám đốc điều hành và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp tại Việt Nam. Điều này bao gồm việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến độ nhạy của mối quan hệ này.

6.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Trong Bối Cảnh Việt Nam

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu thù lao giám đốc điều hành và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp trong bối cảnh Việt Nam. Điều này giúp các nhà quản lý, nhà hoạch định chính sách, và các nhà đầu tư hiểu rõ hơn về cơ chế hoạt động của thị trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 sẽ nêu cụ thể các vấn đề chính gồm: lý do chọn đề tài nghiên cứu, tóm tắt mục tiêu nghiên cứu, đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu. Đồng thời chương này cũng trình bày các khoảng trống nghiên cứu, những điểm mới của luận án, qua đó trình bày những ý nghĩa chính của luận án. 14 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY VÀ CÁC GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Sau đây, chúng ta ta sẽ tìm hiểu các lý thuyết chính, các nghiên cứu trước đây về cơ chế thù lao của giám đốc điều hành và các giả thuyết nghiên cứu luận án: 2.1 Thù lao giám đốc điều hành và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp 2.1 Lý thuyết đại diện (The principal agent theory) Lý thuyết đại diện được Michael Jensen và William Meckling xây dựng vào năm 1976, thể hiện mối quan hệ giữa người đại diện (Ban giám đốc) và chủ sở hữu của doanh nghiệp (các cổ đông). Theo mong muốn của chủ sở hữu, người đại diện sẽ đại diện cho lợi ích của chủ sở hữu mà không quan tâm đến lợi ích cá nhân của mình.

Tuy nhiên, việc các lợi ích khác nhau của chủ sở hữu và người đại diện có thể trở thành nguyên nhân dẫn đến xung đột giữa họ, vì các đại diện có thể không hành động vì lợi ích tốt nhất cho chủ sở hữu. Ngoài ra, theo Holmstrom (1979), thông tin bất đối xứng giữa các giám đốc điều hành và chủ sở hữu công ty tạo điều kiện cho các rủi ro về tư cách, đạo đức cá nhân, từ đó có thể dẫn đến nhiều vấn đề bất hòa trong công ty. Các tổn thất này có thể gây ra sự thiếu hiệu quả trong hoạt động kinh doanh và gây tổn thất tài chính cho doanh nghiệp. Chính điều này dẫn đến chi phí đại diện cho công ty.

Chi phí đại diện còn phát sinh giữa cổ đông lớn và cổ đông nhỏ trong các công ty cổ phần. Các cổ đông nhỏ thường bị thiệt thòi và bị chèn ép bởi các cổ đông lớn, họ không can thiệp được các quyết định của cổ đông lớn gây thiệt hại cho mình. Cổ đông luôn mong muốn tối đa hóa giá trị công ty còn lợi ích của các nhà điều hành thường gắn với thu nhập nhận được. Vì vậy, các nhà điều hành thường gia tăng lợi ích của mình bằng cách gia tăng quyền lực của mình, để từ đó có thể gia tăng mức thu nhập của mình.

Chi phí đại diện đề cập đến chi phí để giải quyết xung đột lợi ích giữa các cổ đông và người đại diện. Ví dụ, các cổ đông mong muốn người đại diện đưa ra các quyết định sẽ làm tăng giá trị cổ phần công ty. Thay vào đó, các nhà đại diện lại muốn mở rộng kinh doanh và tăng lương cho mình, điều này có thể không làm tăng giá trị cổ phần. Các công ty nên tìm cách giảm thiểu những xung đột lợi ích này thông qua các chính sách của mình như: + Hợp đồng thù lao khuyến khích dựa trên hiệu suất của doanh nghiệp.

Theo lý thuyết đại diện, công ty có thể sử dụng các ưu đãi dành cho các đại điện để chuyển hướng hành vi của họ cho phù hợp lợi ích chung của chủ sở hữu. Một ví dụ điển hình là Tập đoàn công nghệ 15 máy tính nổi tiếng thế giới Apple Inc. của Mỹ, năm 2013 bắt đầu yêu cầu nhân viên điều hành cấp cao và thành viên hội đồng quản trị phải sở hữu cổ phần trong công ty. Động thái này nhằm mục đích gắn kết lợi ích của giám đốc điều hành với các cổ đông.

Về mặt lý thuyết, sẽ hạn chế các hành động gây tổn hại cho các cổ đông vì các nhà quản lý bây giờ đã trở thành cổ đông, là nhà đầu tư của công ty. + Sử dụng thị trường để kiểm soát doanh nghiệp. Kỷ luật thị trường đối với các nhà quản lý doanh nghiệp là nguy cơ sự tiếp quản của đại diện mới. Có thể tạo động lực cho nhà đại diện mới với cổ phần trong công ty.

Thông qua sự ưu đãi về cổ phần, sẽ giúp điều chỉnh lợi ích của chủ sở hữu và các đại diện mới của công ty. + Sử dụng sự giám sát của các cổ đông, thậm chí là sử dụng một số biện pháp trừng phạt. Quản trị doanh nghiệp có thể được sử dụng để thay đổi các quy tắc theo đó các nhà đại diện sẽ hành động vì lợi ích của cổ đông. Qua đó, các chủ sở hữu, do phải nhờ các nhà quản lý để đại diện cho lợi ích của mình, phải khắc phục việc thiếu thông tin về việc thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn của đại diện.

Trong cơ chế quản trị doanh nghiệp hiệu quả, phải có động cơ khuyến khích cho các nhà đại diện hành động đồng nhất với lợi ích của cổ đông; các khuyến khích tạo hành vi sai trái phải được loại bỏ, và các quy tắc ngăn chặn rủi ro đạo đức, thậm chí là một số biện pháp trừng phạt phải được đưa ra một cách nghiêm túc. Việc tìm hiểu các cơ chế tạo ra các cốt lõi vấn đề sẽ giúp doanh nghiệp phát triển các chính sách quản trị mang lại nhiều lợi ích hơn cho doanh nghiệp.2 Hiệu quả hoạt động kinh doanh (Firm performance) Đo lường hiệu quả hoạt động công ty là trọng tâm của quản lý chiến lược (Venkatraman và cộng sự, 1986). Ngày nay, hiệu quả hoạt động kinh doanh đã trở thành một khái niệm phổ biến trong các nghiên cứu về quản lý và thường được sử dụng như một biến phụ thuộc. Trong những năm 1980, hiệu quả hoạt động của công ty phụ thuộc vào khả năng tạo ra giá trị cho khách hàng của mình.

Robbins (1987) đã định nghĩa hiệu quả hoạt động kinh doanh là mức độ mà một tổ chức có thể xem xét cả phương tiện và mục đích mà tổ chức hoạt động như thế nào. Cherrington (1989) xem hiệu quả hoạt động kinh doanh là một khái niệm về sự thành công hoặc cách thức mà tổ chức đó hoạt động hiệu quả để đạt được mục tiêu. Trong thập kỷ tiếp theo, Adam (1994) đã nhìn nhận hiệu quả hoạt động kinh doanh của tổ chức phụ thuộc sâu sắc vào chất lượng hiệu suất của nhân viên; Tác giả tin rằng để đảm bảo hiệu quả tổ chức đạt được chất lượng cao, điều cần thiết là công nhân của công ty phải thường xuyên tiếp xúc với kiến thức và kỹ năng được cập nhật thường xuyên, 16 từ đó sẽ giúp họ theo kịp với những thay đổi mới đang diễn ra trên thị trường, và cuối cùng, sẽ giúp tăng chất lượng hoạt động của tổ chức. Theo Harrison và cộng sự (1999) khẳng định rằng một tổ chức đạt hiệu quả nếu tổ chức đó đáp ứng các tiêu chuẩn, các nhu cầu của các bên liên quan.

Trong thập kỷ đầu tiên của thế kỷ XXI, định nghĩa của hiệu quả hoạt động kinh doanh của tổ chức chủ yếu tập trung vào khả năng của một tổ chức khai thác hiệu quả các nguồn lực sẵn có để đạt được các thành tích phù hợp với mục tiêu đề ra của công ty. Tổng quát hơn Lebans và Euske (2006) cho rằng hiệu quả hoạt động kinh doanh là một tập hợp các chỉ số tài chính và phi tài chính cung cấp các thông tin về mức độ kết quả hoàn thành các mục tiêu đã đề ra. Theo Richard và cộng sự (2009), hoạt động của một tổ chức bao gồm ba yếu tố thể hiện cụ thể về kết quả của công ty: hiệu quả tài chính (lợi nhuận, lợi nhuận trên tài sản, lợi tức đầu tư…); hiệu suất thị trường sản phẩm (bán hàng, thị phần…) và lợi tức cổ đông (tổng lợi nhuận của cổ đông, giá trị gia tăng…). Trong đó, hiệu quả hoạt động được đánh giá tốt nhất qua hiệu quả tài chính, thể hiện việc sử dụng hiệu quả của các nguồn lực doanh nghiệp (Venkatraman và cộng sự, 1986).

Đối với doanh nghiệp kinh doanh, “lợi nhuận” là mục tiêu để phát triển và tồn tại trên thị trường (Selvam và M. Các mục tiêu xã hội của các doanh nghiệp công có thể liên quan đến chất lượng dịch vụ thu hút khách hàng (Selvam và M. Việc cải thiện hiệu quả hoạt động kinh doanh đòi hỏi phải có các phép đo lường để xác định mức độ sử dụng các nguồn lực ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh. Các nhà nghiên cứu đã nỗ lực tìm kiếm để xác định các biện pháp đo lường hiệu suất kinh doanh ngày càng hiệu quả hơn.

Có nhiều biện pháp tài chính khác nhau có thể được sử dụng để đánh giá hiệu quả hoạt động của một công ty. Trong đó, các nhà nghiên cứu thường sử dụng một trong hai cách đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh: một là sử dụng các chỉ tiêu đo lường khả năng sinh lợi kế toán; hai là dùng các chỉ tiêu đo lường mang tính thị trường. Đo lường hiệu suất dựa trên kế toán là các chỉ số về lợi nhuận của các công ty trong ngắn hạn như: Lợi nhuận trên tài sản (ROA), Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE), Tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư (ROI), Lợi nhuận trên doanh thu (ROS), Tỷ suất lợi nhuận (PM), Thu nhập trên mỗi cổ phần (EPS)… còn các chỉ tiêu đo lường mang tính thị trường như Tobin’sQ, tỷ số giá thị trường/giá sổ sách (PBV-Price to book value ratio)…ROA (Return on total assets) được tính bằng tỷ số giữa lợi nhuận sau thuế và giá trị sổ sách của tổng tài sản công ty, qua đó đo lường được khả năng sinh lợi trên mỗi đồng tài sản của công ty. ROA như một phép đo lường dựa trên kế toán, đo lường hoạt động và hiệu suất tài chính của công ty.

ROA đánh giá hiệu quả của việc sử dụng tài sản để 17 tạo lợi thế cho các cổ đông. Theo Mashayekhi và Bazazb (2008), ROA là một biện pháp đo lường dựa trên kế toán được ưa thích hơn so với các biện pháp dựa trên thị trường do có thể đo lường một cách nhanh chóng và thể hiện được mối quan hệ giữa quản trị công ty và hiệu suất công ty. ROE được tính bằng tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu. Vì vậy, ROA và ROE có sự tương quan với nhau.

Tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư ROI, việc xác định chỉ số này nhằm mục đích đo lường hiệu quả đồng vốn đầu tư, được tính bằng tỷ số giữa lợi nhuận ròng so với vốn đầu tư. Việc tính toán ROI khá phức tạp do phải phụ thuộc vào việc tính toán, xác định các khoản đầu tư. Vì vậy, ROA thường được các nhà nghiên cứu sử dụng nhiều hơn trong các phương pháp đo lường dựa trên kế toán.