Mở đầu là cảnh cách mạng Nga đang trong thời kỳ bão táp, bọn đế quốc kéo đến can thiệp và xâu xé lẫn nhau. Trong khi đó, những người lính từ khắp nơi trên thế giới không biết mình đang chiến đấu vì ai, vì cái gì. Họ băn khoăn, khủng hoãng đến ngẩn ngơ: Sao cùng đổ về đây bắn giết Những người dân vô tội vì sao. (Bài thơ Hắc Hải) 1S Nhưng luồng gió cách mạng Tháng Mười thổi đến.
Trong bài thơ, hình ảnh cÔ gái có mái tóc “xda mây vàng" là hiện thân của tư tưởng cách mạng: cô gái cất cao tiếng hát, làm xúc động sâu xa trong tâm hồn những người lính thuộc địa. Đó là tiếng hát gợi nhớ quê hương, gợi nhớ đồng bào. Trong số ấy. có người thủy thủ Việt Nam: Tôn Đức Thắng.
Ở con người này, tình yêu quê hương đất nước đã chuyển thành tình yêu giai cấp, tình yêu những người cùng khổ; và cuối cùng biểu lộ thành hành động cụ thể mà tất cả chúng ta đều lấy làm vinh dự, kính phục: kéo lá cờ cách mạng trên chiến hạm Pháp: Anh chạy tới cột cờ cao nhất Anh băng mình thoăn thodt leo nhanh Bóng anh mất trên trời sâu hút Giữa gió gdm lồng lộn vùng quanh Đoàn thủy thủ cùng nhau ngửa mặt Ngóng nhìn lên đêm tối mịt mùng Bỗng nghe rõ trên cao chót vót Tiếng cờ bay phần phật reo mừng. (Bài thơ Hắc Hải) Trong hiện thực cuộc sống, cái đẹp tổn tại nhiều hình, nhiều vẻ: lí tưởng đẹp, cách sống đẹp, hành động đẹp. Tuy nhiên, phan nào nó vẫn chưa in đậm ấn tượng thẩm mỹ đối với con người. Chỉ khi nào vào tác phẩm nghệ thuật, lúc ấy cái đẹp ấy mới phát huy hết giá trị thẩm mỹ.
Biết rằng trong cuộc sống, hành động của người thủy thủ như thế là đẹp. Nhưng nhìn dưới góc độ văn học, đem hành động ấy vào văn học, ta thấy sức gợi cảm gợi hình gia tăng hơn nhiều. Bởi “Tác phẩm nghệ thuật, ngoài việc phản ánh vô vàn hiện tượng khác nhau trong đời sống, bao giờ cũng quan tâm ghi lại những gì hài hòa đẹp dé trong cuộc đời. Và thường thì những cái trong hiện thực vốn đã đẹp khi bước vào tác phẩm lại trở nên đẹp dé hơn .Với Nguyễn Đình Thi, người lính là hình ảnh của một người anh hùng áo vải: - Ôi đất nước những người áo vải Đã đứng lên thành những anh hùng.
(Đất nước) - Bàn tay trắng ta giành lấy súng Chân không giày đạp nát đồn Tây. (Quê hương Việt Bắc) l6 Như vậy, người chiến sĩ với tư cách là chủ thể thẩm mỹ đã thể hiện và vẻ đẹp của con người Việt Nam: Vẻ đẹp ở sự chân chất bình dị của người nông dân kết hợp với vẻ đẹp lí tưởng cách mạng ở người công nhân, tạo nên vẻ đẹp hoàn mỹ trong người chiến sĩ. Vẻ đẹp ngày càng ngời sáng hơn, làm thành vẻ đẹp hình tượng anh bộ đội cụ Hồ sau này.2 Cảm hứng về quê hương Tổ quốc: Mỗi một nhà văn nhà thơ, khi sáng tạo nên tác phẩm đều xuất phát từ một nguồn cảm xúc nhất định, Tình cảm thẩm mỹ, cảm xúc thẩm mỹ là nhân tố quyết định sự thành công hay thất bại của tác phẩm. Tác phẩm nghệ thuật là đứa con tinh thần của người nghệ sĩ.
Để có được thành công, người nghệ sĩ phải trăn trở với tác phẩm của mình. Phương Lựu cho rằng: Những gì đến được với ngòi bút nghệ sĩ đều phải trải qua dần vặt, trăn trở đớn đau hay rung động mãnh liệt. Tố Hữu cũng đã để cập đến vấn để này: Mỗi khi có cái gì chất chứa trong lòng, không nói ra, không chịu được thì lại thấy cẩn làm thơ. Lecmôntôp ray rứt không kém: có những đêm không ngủ mắt rực cháy, lòng tràn ngập nhớ nhung, khi đó tôi viết.Cảm xúc là diéu không thể thiếu khi hình thành tác phẩm.
Nguyễn Đình Thi cũng đã nói: “Tâm hồn chúng ta có một rung động thơ khi nó ra khỏi tình trạng bình thường, khi nó không còn chudi theo thói quen như một dây da trong bộ máy, khi nó thức tinh tự soi vào nó để tự nhận thấy đang ở độ rung chuyển khác thường, do một sự va chạm nào với thế giới bên ngoài, với thiên nhiên, với những người khác, rồi do sự tự soi sáng ấy mà cảm xúc thành hình được hẳn. " (53,tr 71) Khi cảm xúc dâng trào mãnh liệt, nó phát triển thành cảm hứng chủ đạo của tác phẩm. Nó mang trạng thái tình cảm mãnh liệt say đấm xuyên suốt tác phẩm nghệ thuật, gắn lién với một tư tưởng nhất định. Nó gây tác động đến xúc cảm của những người tiếp nhận tác phẩm.
Biêlinxki coi cảm hứng chủ đạo là điều kiện không thể thiếu của việc tạo ra những tác phẩm đích thực. Hau hết, các tác giả trong tác phẩm của mình déu ẩn chứa một quê hương làng xóm nhất định. Nguyễn Đình Thi cũng vậy. Với Nguyễn Đình Thi, cảm hứng về quê hương đất nước là nguồn cảm hứng lớn xuyên suốt trong các tác phẩm của ông, nhất là đối với thơ.
Đây là vấn để cực kì quan trọng, là yếu tố làm nên giá trị riêng, phong cách riêng của Nguyễn Dinh Thi. Nguyễn Đình Thi viết khá nổi bật vé quê hương, Tổ quốc. Bởi lẽ, đây là nguồn mạch nuôi đưỡng hồn thơ, là nơi khơi dậy niềm tự hào trong mỗi con người Việt Nam, Đất nước hiện lên qua nhiều dáng vẻ khác nhau. Có khi đó là ý thức về truyền thống dân tộc, về lòng dũng cảm.
Đôi khi đó là vẻ đẹp của thiên nhiên. đù ở cấp độ nào, cảm hứng chủ đạo vẫn thể hiện rõ nét: ca ngợi đất nước. 17 Tố Hữu trong suốt hành trình thơ ca của mình, cũng đã thể hiện khá thành công mảng để tài quê hương đất nước. Tuy nhiên, đọc hầu hết tác phẩm của ông, ta thấy Tổ quốc hiện lên đồng thời với quá trình tìm ra chân lí, tìm đến với cách mạng.
Lúc ấy, Tổ quốc chỉ mới biểu hiện qua những cụm từ “mọi người ”, “trăm noi”, "van nha”, “ngày mai gió mới ngàn phương ”. Đó là những tình cảm thiết tha. Nhưng Tổ quốc vẫn chưa cụ thể, mà là một nét gì chung chung. Cho đến khi tim được chân lý, đến với cách mạng, Tổ quốc xuất hiện thật dõng dạc, tráng lệ, kì vĩ: .Ôi Tổ quốc giang san hùng vi Đất anh hùng của thế kỷ hai mui.
(Miền Nam) - Đẹp vô cùng Tổ quốc ta ơi Rừng cọ đồi chè đồng xanh ngào ngạt Nắng cháy sông Lô, hò ô tiếng hát Chuyến phà rào rạt bến nước Bình Ca. (Ta di tới) - Ôi Tổ quốc! Vinh quang Tổ quốc Ngàn muôn năm dân tộc ta đi! (Ba mươi năm đời ta có Đảng) Với Nguyễn Đình Thi, Tổ quốc đẹp lạ lùng. Nhưng cái đẹp ấy là cái đẹp về một đất nước bình dị, dân dã, đất nước của những đau thương vất vả. Trước hết, cái đẹp của qué hương là cái đẹp của tự nhiên, của sự sống bình dị, không cần tô điểm nhưng vẫn đẹp và gợi cảm.
Ông không khai thác ở những hình ảnh lạ, khác thường mà chú ý đến những gì bình thường gần gũi với cuộc sống hàng ngày. Ong chú ý nhiều vé dòng sông quê hương: Thuyền ngược chém trên sóng Gió thổi phông buồm nâu. (Chiều vui) Không gi đẹp hơn khi viết về quê hương, tác giả chọn con sộng làm hình ảnh tiêu biểu,Việt Nam là nước nằm trong khu vực địa lý có hệ thống sông ngòi dày đặt. Đó chính là nền tang, gốc rễ để con người sinh ra, lớn lên và tự hào về nó.
18 Con sông gắn lién với con người, với tuổi thơ êm đểm. Con sông gợi nên những gì hiển hòa, bình lặng, yên ổn trong đời sống. Vì thế không ngẫu nhiên, Nguyễn Đình Thi lại thường xuyên miêu tả nó như vậy. Từ những con sông vô định: - Những dòng sông dé nặng phù sa.
(Đất nước) - Bên dòng sông Bờ lau khẽ rì rào. (Người mẹ) - Tôi về đây Bên dòng sông trong xanh Dong sông năm xưa Ven bãi vải trôi êm dém. (Dòng sông trong xanh) - Dòng sông vẫn trôi đi trôi mãi Qua bao nẻo trời dòng sông trôi về đâu. Về đâu mdi miét dòng sông rộng Mang nặng phù sa dé bến bờ.
Dong sông hiên hậu trôi không nói Đêm ngày cuồn cuộn về phía biển. (Nái và biển) Đến những dòng sông gắn lién với địa danh nổi tiếng: - Ngoài xa ri rào tiếng sóng Sông Lé đang cuộn. (Đêm sao) - Sông Đà ơi, ta sẽ trở về. - Sông Kì Cùng ào ào sóng đổ - Sông Thao hiển từ cuộn đỏ.
- Ta yêu những dòng sông Việt Bắc - Sông Hồng vỗ sóng cười. (Quê hương Việt Bắc) Dòng sông là điểm tựa trong đời sống tinh thắn, gợi nhớ quê hương trong những ngày xa cách: - Qua bến sông quen tôi về đây. (Hoa rừng) - Ta đi ta nhớ núi rừng Ta đi ta nhớ dòng sông vỗ bờ. (Bài thơ Hắc Hải) Con sông trong Nguyễn Đình Thi là con sông hoài niệm, con sông của kí ức.
Tất cả những kỉ niệm gợi nhớ quê hương đều hiển hiện từ những dòng sông yêu thương này. Có khi cảm hứng miêu tả quê hương ẩn chứa qua hình ảnh bẩu trời trong xunh của mùa thu Việt Nam: Sáng mát trong như sáng năm xưa Gió thổi màa thu hương cốm mới Tôi nhớ những ngày thu đã xa. Trời thu thay áo mới Trong biếc nói cười thiết tha. (Đất nước) -Như có vàng bay trong nắng Những hàng cây sáng trên cao Có phải mùa thu về Bên đầm sen tia nâu.
(Vào mùa thu) Cũng có khi một con đường núi phang phat ý niệm quê hương: Léi mòn không dấu chân Gió nổi Đây đây tiếng suốt ri rào Ôi những vạt ruộng vàng Chiêu nay rung rinh lúa ngả Dải áo chàm bay múa Tiếng hát ai trên nương. (Đường nái) Nhìn chung, cảm hứng về vẻ đẹp thiên nhiên làm dấy lên trong lòng tác giả những cảm xúc mộc mạc bình dj. Hình ảnh quê hương, Tổ quốc vì thế cũng trở nên lắng đọng, đẹp một cách hiển hòa. Nhưng đất nước không chỉ đẹp qua hình thức phản ánh bên ngoài mà còn đẹp từ bản sắc bên trong.
Đất nước luôn hiện hình qua ý thức bản sắc dân tộc: lòng yêu nước: Quê hương ta núi sông lộng lẫy Mỗi lần vùng dậy lại đẹp hơn Mỗi tấc đất ngày đêm bỏng giẫy Mỗi làng người như suối nước trong. (Quê hương Việt Bắc) Nhìn vào quê hương là nhìn vào chiều sâu lịch sử, nhìn vào truyền thống dựng nước và giữ nước của dân tộc, truyền thống ấy cẩn khơi nguồn và phát huy: Ta giành từng mảng đất Ta thu từng mắng trời Chiến hào ta vươn dài Thất chúng nó nghẹt thở.