MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Rau là loại thực phẩm không thể thiếu trong đời sống hàng ngày. Cùng với thức ăn động vật, rau cung cấp những dinh dưỡng cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của con người. Tục ngữ có câu: “Cơm không rau như đau không thuốc” nên nhu cầu tiêu dùng rau hàng ngày càng tăng cao về số lượng và chất lượng.
Trong quá trình sản xuất rau trên đồng ruộng một số loài sâu bệnh xuất hiện thành dịch gây hại năng suất, chất lượng rau, khiến nông dân đã phải sử dụng một số loại thuốc bảo vệ thực vật để phòng chống chúng. Cùng với sự phát triển của kinh tế, xã hội thì mức độ ô nhiễm, trong đó có ô nhiễm về hoá chất bảo vệ thực vật (HCBVTV) ngày càng gia tăng. Hoá chất BVTV được sử dụng nhiều trong nông nghiệp để lại dư lượng trong nông sản sau thu hoạch vượt quá mức cho phép là do nhiều nguyên nhân liên quan đến công tác vệ sinh an toàn thực phẩm mà thời gian qua Nhà nước, thành phố và nhân dân quan tâm, đòi hỏi phải có biện pháp khắc phục. Việc sử dụng thuốc BVTV để phòng trừ dịch hại trong sản xuất nông nghiệp đã mang lại hiệu quả to lớn trong việc nâng cao năng suất cây trồng.
Tuy nhiên, hiện nay việc sử dụng thuốc BVTV để phòng trừ dịch hại bảo vệ cây trồng của nông dân Lào nói chung và nông dân ở thủ đô Viêng Chăn nói riêng còn nhiều tồn tại, bất cập, vi phạm các quy định của Nhà nước, của thành phố. Tình trạng sử dụng thuốc BVTV không đúng kỹ thuật, không đảm bảo thời gian cách ly vẫn xảy ra đặc biệt ở những vùng sản xuất rau. Thuốc bảo vệ thực vật ở Lào đã đươc sử dụng và tăng lên 30% trong năm 1995 - 2002. Kết quả báo cáo cho thấy áp lực thị trường hoặc người tiêu dùng yêu cầu về chất lượng sản phẩm, đóng vai trò quan trọng khuyến khích sử dụng hóa chất trong nông nghiệp.
Mặc dù nông nhân sử dụng thuốc trừ sâu khi xuất hiệu dấu hiệu của côn trùng (không sử dụng phương pháp an toàn lao động), nhưng nông dân vẫn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đậm hơn hướng dẫn sử dụng thuốc BVTV [28]. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghiên cứu tình hình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trên cây trồng nông nghiệp là một vấn đề rất quan trọng. Nó cung cấp các thông tin dẫn liệu khoa học để có được cái nhìn tổng quan hơn về hiện trạng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hiện nay, là cơ sở cho việc áp dụng sử dụng biện pháp hóa học hợp lý và các biện pháp IPM vào sản xuất nông sản sạch - an toàn, là cơ sở để chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng có định hướng kế hoạch hợp lý, lâu dài trong việc quản lý buôn bán, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, đào tạo tập huấn sản xuất an toàn cho người dân và kiểm soát chất lượng nông sản từ khâu sản xuất đến khâu tiêu thụ trên thị trường. Mặt khác, giúp người nông dân thấy được thực trạng của chính họ, giúp họ nâng cao nhận thức và đưa ra những khuyến cáo để họ biết cách sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hợp lý và an toàn hơn.
Huyện Hatsayfong nằm ở phía đông nam thủ đô Viêng Chăn. Đây là một huyện đã nổi tiếng là làng rau chuyên canh với diện tích khá lớn, là nơi cung cấp rau chủ yếu cho thủ đô Viêng Chăn và các vùng lân cận. Nhu cầu thị hiếu của người dân về rau ngày càng gia tăng, rau bán trên thị trường trước hết phải có mẫu mã đẹp, xanh, ngon, mà không bị sâu bệnh. Vì vậy, đòi hỏi người sản xuất cần phải tăng hàm lượng sử dụng thuốc BVTV, diệt trừ hết sâu bệnh để đảm bảo rau của mình dễ dàng được người dân sử dụng.
Tuy nhiên, việc lạm dụng thuốc BVTV trong sản xuất rau đã làm ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng thực sự của rau cũng như chất lượng môi trường do dư lượng các hóa chất BVTV này, qua đó ảnh hưởng tới sức khỏe con người. Do vậy, việc tìm hiểu thực trạng sản xuất rau trong khu vực, thực trạng sử dụng thuốc BVTV trong sản xuất rau và dư lượng của nó trong đất, rau là điều rất quan trọng và cần thiết. Để từ đó đưa ra được những biện pháp quản lý và kiểm soát cũng như các biện pháp kỹ thuật phù hợp trong sản xuất rau vừa đáp ứng được nhu cầu rau trong khu vực, vừa đảm bảo được chất lượng rau cũng như chất lượng môi trường xung quanh. Xuất phát từ lý do trên, em tiến hành nghiên cứu đề tài: "Vấn đề sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật trong sản xuất rau ở huyện Hatsayfong, thủ đô Viêng Chăn, Lào".
2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mục đích nghiên cứu - Tìm hiểu thực trạng quản lý và sử dụng thuốc bảo vê thực vật trong sản xuất rau tại huyện Hatsayfong, thủ đô Viêng Chăn, Lào. - Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trên rau, đất ở vùng sản xuất rau tại huyện Hatsayfong, thủ đô Viêng Chăn, Lào. - Đề xuất ra các biện pháp nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường do hóa chất bảo vệ thực vật, nâng cao ý thức người dân địa phương cũng như hiệu quả công tác quản lý hóa chất bảo vệ thực vật tại địa phương.
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về hóa chất bảo vệ thực vật Thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) là những hợp chất độc có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp hóa học dùng để phòng trừ sâu bệnh, cỏ dại, loài gặm nhấm. gây hại cho cây trồng ngoài đồng ruộng, nông sản trong kho bảo quản và được gọi chung là sinh vật gây hại trồng và nông sản (Lê Huy Bá, 2008) [8]. Bộ Nông nghiệp và Lâm nghiệp (2014) nói với thuốc BVTV là một loại hóa chất độc dùng để bảo vệ thực vật mà làm gây hại cho sản phẩm sản xuất, chế biến, kho bảo quản thực phẩm, sản phẩm nông nghiệp.
Thuốc BVTV còn bao gồm những hóa chất nhàm mục đích điều hòa sự tăng trưởng của loại thực vật. Ngoài ra còn bao gồm những hóa chất mà sử dụng cho thực vật trong giai đoạn trước và sau gặt hái để bảo quản suy giảm hiệu quả trong giai đoạn bảo quản và vận chuyển [2]. Thuốc BVTV là những hợp chất độc được sử dụng trong việc loại bỏ cỏ dại ngoài ra nó cũng được sử dụng để phòng trừ sâu. Thuốc bảo vệ thực vật là những hợp chất hoá học (vô cơ, hữu cơ), những chế phẩm sinh học (chất kháng sinh, vi khuẩn, nấm, siêu vi trùng, tuyến trùng…), những chất có nguồn gốc thực vật, động vật, được sử dụng để bảo vệ cây trồng và nông sản, chống lại sự phá hại của những sinh vật gây hại (côn trùng, nhện, tuyến trùng, chuột, chim, thú rừng, nấm, vi khuẩn, rong rêu, cỏ dại…) (Lê Huy Bá, 2008)[8].
Thuốc BVTV có thể diệt dịch hại nhanh, triệt để, đồng loạt trên diện rộng và chặn đứng những trận dịch trong thời gian ngắn mà các biện pháp khác không thể thực hiện được. Là biện pháp hóa học đem lại hiệu quả phòng trừ rõ rệt, bảo vệ được năng suất cây trồng, cải thiện chất lượng nông sản và mang lại hiệu quả kinh tế; lại dễ dùng, có thể áp dụng ở nhiều vùng khác nhau, đem lại hiệu quả ổn định và nhiều khi là biện pháp phòng trừ duy nhất… [15]. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngay từ khi mới ra đời thuốc BVTV đã được đánh giá cao và được coi là một trong những thành tựu lớn của khoa học kỹ thuật. Đến nay, thuốc BVTV đã để lại những dấu ấn quan trọng trong hầu hết các lĩnh vực của nền nông nghiệp hiện đại.
Mặc dù ngày nay khoa học đã đạt được những thành tựu to lớn về nhiều mặt như sinh thái học dịch hại, miễn dịch thực vật… nhiều biện pháp phòng trừ dịch hại được áp dụng có hiệu quả như lại tạo các giống chống chịu sâu bệnh, tạo giống sạch bệnh bằng phương pháp nuôi cấy mo, các biện pháp sinh học trong bảo vệ thực vật, quản lý dịch hại tổng hợp… nhưng thuốc bảo vệ thực vật vẫn có vai trò to lớn trong việc kiểm soát dịch bệnh trong nông nghiệp. Đặc biệt, đối với người nông dân, sử dụng thuốc BVTV được coi là phương pháp đơn giản và được áp dụng thường xuyên [15]. Vai trò và phân loại hóa chất bảo vệ thực vật 1. Vị trí và vai trò của thuốc BVTV trong sản xuất nông nghiệp Muốn hay không ta cũng không thể phủ nhận sự cần thiết của hóa chất BVTV trong sản xuất nông nghiệp của nước ta cũng như nhiều nước trên thế giới.
Chúng ta đều rõ, hóa chất BVTV nếu sử dụng đúng sẽ mang lại lợi ích thiết thực cho người sản xuất như [15]: - Tiêu diệt dịch hại nhanh, triệt để và chắc chắn. - Chặn đứng được dịch hại, nhất là những trường hợp dịch hại phát sinh thành dịch, đe dọa nghiêm trọng đến năng suất cây trồng mà các biện pháp khác không thể ngăn cản nổi. - Trong một thời gian rất ngắn có thể sử dụng trên diện tích rộng với các phương tiện rải thuốc tiên tiến nhất. - Mang lại hiệu quả kinh tế cao, bảo vệ năng suất, giá trị thẩm mĩ của nông sản.
Nước CHDCND Lào là một nước nông nghiệp nhiệt đới, chịu ảnh hưởng của gió mùa, khí hậu ven biển và là nước có nền nông nghiệp rất đa dạng về cơ cấu cây trồng, giống, nhiều chế độ luân canh, xen canh, gối vụ, nhiều mùa vụ, với những phương thức canh tác khác nhau. Nhiều biến động xảy ra do khí hậu, thời tiết dẫn đến biến động trong các hệ sinh thái nông nghiệp, đặc biệt là các quần thể sinh vật 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hại, nấm gây bệnh cho cây trồng. Vì vậy, người nông dân luôn phải ứng phó với những khó khăn không những về biến đổi thời tiết, khí hậu mà còn phải bảo vệ cây trồng, mùa màng khỏi bị dịch bệnh, sâu hại, cỏ dại và chuột phá hoại. Vai trò của công tác BVTV, trong đó thuốc BVTV là công cụ, phương tiện quan trọng đắc lực của nông dân nhằm đảm bảo được năng suất cao, mùa màng bội thu, tránh được sâu hại phá hoại mùa màng.