Nghiên Cứu Văn Học Dân Gian Trên Báo Giáo Dục Và Thời Đại

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu những vấn đề văn học dân gian được đặt ra trên báo giáo dục và thời đại trong mười năm gần đây, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Khổng Thị Huyền
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Xuân Kính
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn học dân gian
• Đề tài: Những Vấn Đề Văn Học Dân Gian Được Đặt Ra Trên Báo Giáo Dục Và Thời Đại
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Lịch sử vấn đề
• Phạm vi đối tượng nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Bố cục của luận văn
• 1. Chương 1: Tiếp cận phần văn học dân gian trên Báo Giáo dục và thời đại từ nhiều góc độ khác nhau
• 1.1. Giới thiệu Báo Giáo dục và thời đại
• 1.2. Tiếp cận phần văn học dân gian trên Báo Giáo dục và thời đại từ góc độ thể loại
• 1.2.1. Những bài viết về ca dao dân ca
• 1.2.2. Những bài viết về tục ngữ
• 1.2.3. Bài viết về truyền thuyết
• 1.2.4. Bài viết về truyện cổ tích
• 1.2.5. Bài viết về truyện thơ
• 1.2.6. Nhận xét chung về phần văn học dân gian được đề cập trên Báo Giáo dục và thời đại
• 1.3. Tiếp cận phần văn học dân gian trên Báo Giáo dục và thời đại từ góc độ liên quan trực tiếp đến việc giảng dạy văn học dân gian ở trường phổ thông
• 2. Chương 2: So sánh phần văn học dân gian trên Báo Giáo dục và thời đại và phần văn học dân gian trên Tạp chí Văn học và tuổi trẻ và Báo Văn nghệ
• 2.1. Phần văn học dân gian trên Tạp chí Văn học và tuổi trẻ
• 2.1.1. Giới thiệu tờ Tạp chí Văn học và tuổi trẻ
• 2.1.2. Tiếp cận phần văn học dân gian trên Tạp chí Văn học và tuổi trẻ từ góc độ thể loại
• 2.2. Phần văn học dân gian trên Báo Văn nghệ
• 2.2.1. Giới thiệu tờ báo
• 2.2.2. Tiếp cận phần văn học dân gian trên Báo Văn nghệ từ góc độ khác nhau
• 2.3. So sánh phần văn học dân gian trên Báo Giáo dục và thời đại và phần văn học dân gian trên Báo Văn nghệ và Tạp chí Văn học và tuổi trẻ
• 3. Chương 3: Nhận xét, đánh giá và nêu kiến nghị đối với phần văn học dân gian trên Báo Giáo dục và thời đại
• 3.1. Mặt hạn chế
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Văn Học Dân Gian Trên Báo Giáo Dục

Nghiên cứu văn học dân gian trên các phương tiện truyền thông, đặc biệt là báo Giáo dục và Thời đại, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Văn học dân gian Việt Nam là kho tàng vô giá, phản ánh đời sống, tâm tư, tình cảm của nhân dân qua nhiều thế hệ. Việc phân tích các bài viết về văn học dân gian trên báo Giáo dục và Thời đại giúp đánh giá mức độ quan tâm của xã hội đối với lĩnh vực này, đồng thời nhận diện những vấn đề và hướng nghiên cứu mới. Bài viết này đi sâu vào phân tích, đánh giá nội dung và hình thức các bài viết về nghiên cứu văn hóa dân gian trên tờ báo uy tín này, từ đó đưa ra những kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc giới thiệu văn học dân gian trong giáo dục.

1.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu văn học dân gian hiện nay

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Nghiên cứu văn học dân gian góp phần khẳng định giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời tạo động lực cho sự phát triển của văn học hiện đại. Các tác phẩm văn học dân gian mang đậm truyền thống văn hóa , là nguồn cảm hứng vô tận cho các nhà văn, nhà thơ đương đại. Việc đưa văn học dân gian vào chương trình giáo dục giúp học sinh hiểu rõ hơn về nguồn gốc, bản sắc văn hóa của dân tộc.

1.2. Báo Giáo dục và Thời đại Diễn đàn văn học dân gian quan trọng

Báo Giáo dục và Thời đại là cơ quan ngôn luận của Bộ Giáo dục và Đào tạo, có vai trò quan trọng trong việc định hướng dư luận xã hội về các vấn đề giáo dục, văn hóa. Các bài viết về văn học dân gian trên báo không chỉ cung cấp thông tin, kiến thức mà còn góp phần khơi gợi tình yêu văn hóa, niềm tự hào dân tộc trong độc giả. Báo cũng tạo diễn đàn cho các nhà nghiên cứu văn học dân gian, giáo viên, học sinh trao đổi, thảo luận về các vấn đề liên quan.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Văn Học Dân Gian Giáo Dục Hiện Nay

Mặc dù văn học dân gian có vai trò quan trọng trong giáo dục và văn hóa, việc nghiên cứu và giảng dạy vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Sự mai một của các giá trị văn hóa truyền thống, sự xâm nhập của văn hóa ngoại lai, cùng với phương pháp giảng dạy chưa thực sự hiệu quả khiến cho việc tiếp cận văn học dân gian trở nên khó khăn hơn. Cần có những giải pháp đồng bộ để khắc phục những hạn chế này, nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của văn học dân gian trong xã hội hiện đại. Bên cạnh đó, nguồn tài liệu nghiên cứu văn học dân gian còn hạn chế, cần đầu tư hơn nữa để thu thập và bảo quản di sản văn hóa này.

2.1. Mai một giá trị văn hóa truyền thống ảnh hưởng của VHDG

Sự phát triển của xã hội hiện đại kéo theo sự thay đổi trong lối sống, suy nghĩ của con người. Nhiều giá trị văn hóa truyền thống dần bị mai một, đặc biệt trong giới trẻ. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến việc tiếp cận và yêu thích văn học dân gian. Cần có những biện pháp giáo dục, tuyên truyền để nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của văn học dân gian.

2.2. Phương pháp giảng dạy văn học dân gian chưa hiệu quả

Phương pháp giảng dạy văn học dân gian trong nhà trường hiện nay còn nặng về lý thuyết, ít chú trọng đến tính thực tiễn và sự sáng tạo. Học sinh thường cảm thấy khô khan, nhàm chán khi học về các tác phẩm văn học dân gian. Cần đổi mới phương pháp giảng dạy, tăng cường các hoạt động trải nghiệm, tương tác để học sinh hiểu sâu sắc hơn về giá trị của văn học dân gian.

2.3. Thiếu hụt nguồn tài liệu nghiên cứu và bảo tồn văn học dân gian

Việc sưu tầm, bảo tồn và số hóa văn học dân gian chưa được đầu tư đúng mức dẫn đến tình trạng thất lạc, hư hỏng nhiều tư liệu quý giá. Cần tăng cường đầu tư cho công tác này, đồng thời khuyến khích các nhà nghiên cứu văn học dân gian tham gia vào việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của dân tộc.

III. Cách Tiếp Cận Văn Học Dân Gian Trên Báo Giáo Dục Thời Đại

Phân tích cách nghiên cứu văn học dân gian trên báo Giáo dục và Thời đại dựa trên nhiều góc độ khác nhau. Có thể tiếp cận từ góc độ thể loại (ca dao, tục ngữ, truyện cổ tích...), từ góc độ nội dung (giá trị văn hóa, đạo đức, lịch sử...), hoặc từ góc độ phương pháp nghiên cứu. Mỗi góc độ tiếp cận sẽ mang lại những thông tin, kiến thức khác nhau, giúp độc giả hiểu sâu sắc hơn về văn học dân gian. Cần xem xét ảnh hưởng của văn học dân gian đến sự hình thành nhân cách và lối sống của con người.

3.1. Tiếp cận theo thể loại Ca dao tục ngữ truyện cổ tích...

Các bài viết trên báo Giáo dục và Thời đại thường đề cập đến nhiều thể loại văn học dân gian khác nhau, từ ca dao, tục ngữ đến truyện cổ tích, truyền thuyết. Mỗi thể loại mang một đặc trưng riêng về nội dung và hình thức, phản ánh những khía cạnh khác nhau của đời sống xã hội. Việc phân tích các bài viết theo thể loại giúp nhận diện những xu hướng nghiên cứu ca dao, nghiên cứu truyện cổ tích và các thể loại khác.

3.2. Tiếp cận theo nội dung Giá trị văn hóa đạo đức lịch sử...

Văn học dân gian chứa đựng những giá trị văn hóa, đạo đức, lịch sử sâu sắc, phản ánh quan niệm sống, ước mơ của nhân dân. Các bài viết trên báo Giáo dục và Thời đại thường phân tích những giá trị này, giúp độc giả hiểu rõ hơn về bản sắc văn hóa của dân tộc. Cần chú trọng đến việc phát huy giá trị văn học dân gian trong bối cảnh hiện nay.

3.3. Tiếp cận theo phương pháp nghiên cứu văn học dân gian

Các bài viết về văn học dân gian trên báo Giáo dục và Thời đại có thể được phân tích dựa trên các phương pháp nghiên cứu văn học dân gian khác nhau, như phương pháp so sánh, phương pháp phân tích cấu trúc, phương pháp diễn giải văn hóa. Việc áp dụng các phương pháp này giúp làm sáng tỏ những khía cạnh ẩn sâu trong các tác phẩm văn học dân gian.

IV. Ứng Dụng Bảo Tồn Văn Học Dân Gian Trong Giáo Dục Ngày Nay

Việc ứng dụng văn học dân gian vào giáo dục là một giải pháp quan trọng để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Có thể tích hợp văn học dân gian vào nhiều môn học khác nhau, từ Ngữ văn, Lịch sử đến Giáo dục công dân. Đồng thời, cần khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động sưu tầm, nghiên cứu văn học dân gian, tạo điều kiện để các em trải nghiệm và sáng tạo với di sản văn hóa của dân tộc. Cần tăng cường văn học dân gian trong giáo dục để thế hệ trẻ hiểu sâu sắc hơn về cội nguồn.

4.1. Tích hợp văn học dân gian vào các môn học khác nhau

Văn học dân gian có thể được tích hợp vào nhiều môn học khác nhau, từ Ngữ văn, Lịch sử đến Giáo dục công dân. Trong môn Ngữ văn, có thể sử dụng các tác phẩm văn học dân gian để minh họa các khái niệm lý thuyết, đồng thời rèn luyện kỹ năng đọc hiểu, phân tích văn bản cho học sinh. Trong môn Lịch sử, văn học dân gian có thể cung cấp những thông tin, tư liệu quý giá về đời sống xã hội, phong tục tập quán của người Việt xưa. Trong môn Giáo dục công dân, văn học dân gian có thể giúp học sinh hiểu rõ hơn về các giá trị đạo đức truyền thống, lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết.

4.2. Khuyến khích học sinh tham gia sưu tầm nghiên cứu VHDG

Cần khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động sưu tầm, nghiên cứu văn học dân gian, như phỏng vấn người cao tuổi, ghi chép các câu chuyện cổ, ca dao, tục ngữ. Các hoạt động này giúp học sinh trực tiếp tiếp xúc với di sản văn hóa của dân tộc, đồng thời rèn luyện kỹ năng nghiên cứu, làm việc nhóm. Có thể tổ chức các cuộc thi sưu tầm, nghiên cứu văn học dân gian để khuyến khích học sinh tham gia.

4.3. Tạo điều kiện để học sinh trải nghiệm và sáng tạo với VHDG

Cần tạo điều kiện để học sinh trải nghiệm và sáng tạo với văn học dân gian, như dựng các vở kịch dựa trên truyện cổ tích, sáng tác thơ, ca dao theo phong cách dân gian, vẽ tranh minh họa cho các tác phẩm văn học dân gian. Các hoạt động này giúp học sinh phát huy khả năng sáng tạo, đồng thời thể hiện tình yêu và niềm tự hào đối với văn hóa dân tộc.

V. Đánh Giá Kiến Nghị Nghiên Cứu VHDG Trên Báo Giáo Dục

Đánh giá những đóng góp và hạn chế trong việc giới thiệu văn học dân gian trên báo Giáo dục và Thời đại. Đề xuất những giải pháp để nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc này, như tăng cường số lượng bài viết, đa dạng hóa nội dung và hình thức, chú trọng đến tính thực tiễn và sự sáng tạo. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà nghiên cứu văn học dân gian, giáo viên, nhà báo và các cơ quan quản lý để bảo tồn và phát huy giá trị của văn học dân gian một cách hiệu quả. Cần xem xét nguồn tài liệu nghiên cứu văn học dân gian để có những đánh giá xác thực.

5.1. Đánh giá về nội dung và hình thức các bài viết

Cần đánh giá một cách khách quan và toàn diện về nội dung và hình thức của các bài viết về văn học dân gian trên báo Giáo dục và Thời đại. Về nội dung, cần xem xét tính chính xác, khoa học, sâu sắc và tính thực tiễn của các bài viết. Về hình thức, cần xem xét tính hấp dẫn, dễ hiểu, phù hợp với đối tượng độc giả.

5.2. Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả

Cần đề xuất những giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc giới thiệu văn học dân gian trên báo Giáo dục và Thời đại, như tăng cường số lượng bài viết, đa dạng hóa nội dung và hình thức, chú trọng đến tính thực tiễn và sự sáng tạo. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà nghiên cứu văn học dân gian, giáo viên, nhà báo và các cơ quan quản lý.

5.3. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Để bảo tồn và phát huy giá trị của văn học dân gian một cách hiệu quả, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các nhà nghiên cứu văn học dân gian, giáo viên, nhà báo và các cơ quan quản lý. Các nhà nghiên cứu có thể cung cấp những thông tin, kiến thức khoa học về văn học dân gian. Giáo viên có thể ứng dụng văn học dân gian vào giảng dạy. Nhà báo có thể giới thiệu văn học dân gian đến đông đảo công chúng. Các cơ quan quản lý có thể tạo điều kiện, hỗ trợ cho các hoạt động bảo tồn và phát huy văn học dân gian.

VI. Triển Vọng Nghiên Cứu Phát Huy Văn Học Dân Gian Hiện Đại

Nghiên cứu và phát huy văn học dân gian trong bối cảnh hiện đại đòi hỏi sự sáng tạo và đổi mới. Cần kết hợp các phương pháp nghiên cứu truyền thống với các phương pháp nghiên cứu hiện đại, đồng thời tận dụng các công nghệ thông tin để số hóa, bảo tồn và quảng bá văn học dân gian. Cần tạo ra những sản phẩm văn hóa mới dựa trên nền tảng văn học dân gian, như phim hoạt hình, trò chơi điện tử, ứng dụng di động, để thu hút sự quan tâm của giới trẻ và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống. Nên có các hội thảo khoa học văn học dân gian để trao đổi, thảo luận về vấn đề này.

6.1. Kết hợp phương pháp nghiên cứu truyền thống và hiện đại

Trong quá trình nghiên cứu văn học dân gian, cần kết hợp các phương pháp nghiên cứu truyền thống, như phương pháp so sánh, phương pháp phân tích cấu trúc, với các phương pháp nghiên cứu hiện đại, như phương pháp tiếp cận văn hóa, phương pháp phân tích diễn ngôn. Sự kết hợp này giúp mang lại những góc nhìn mới mẻ và sâu sắc hơn về văn học dân gian.

6.2. Ứng dụng công nghệ thông tin để bảo tồn và quảng bá VHDG

Cần tận dụng các công nghệ thông tin để số hóa, bảo tồn và quảng bá văn học dân gian. Có thể xây dựng các thư viện số, bảo tàng ảo về văn học dân gian, tạo ra các ứng dụng di động, trang web giới thiệu các tác phẩm văn học dân gian. Điều này giúp văn học dân gian dễ dàng tiếp cận với công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

6.3. Sáng tạo sản phẩm văn hóa mới dựa trên nền tảng VHDG

Cần khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới trong việc phát huy giá trị của văn học dân gian. Có thể tạo ra những sản phẩm văn hóa mới dựa trên nền tảng văn học dân gian, như phim hoạt hình, trò chơi điện tử, ứng dụng di động. Các sản phẩm này không chỉ mang tính giải trí mà còn có giá trị giáo dục, giúp lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống đến đông đảo công chúng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình 50 năm xây dựng và phát triển của Báo Giáo dục và Thời đại (1959–2009), mảng tri thức văn hóa dân tộc luôn giữ vai trò mạch nguồn nuôi dưỡng tâm hồn thế hệ trẻ. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Văn học dân gian của tác giả Khổng Thị Huyền, dưới sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư Nguyễn Xuân Kính tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2009, đã thực hiện khảo sát toàn diện 40 công trình bài báo tiêu biểu xuất bản trong giai đoạn 10 năm từ năm 2000 đến năm 2009.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc đánh giá thực trạng phản ánh, trao đổi học thuật và ứng dụng sư phạm của các thể loại văn học dân gian trên diễn đàn báo chí ngành giáo dục. Mục tiêu cụ thể là thống kê, phân loại các bài viết theo thể loại, đối chiếu diện mạo học thuật giữa Báo Giáo dục và Thời đại với Tạp chí Văn học và Tuổi trẻ (qua 15 năm hoạt động từ năm 1993 đến năm 2008) và Báo Văn nghệ. Từ đó, công trình chỉ rõ những đóng góp chuyên môn, nhận diện các điểm hạn chế và đề xuất giải pháp đổi mới phương pháp giảng dạy văn học dân gian tại các trường phổ thông.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện rõ nét qua việc chuẩn hóa nhận thức lý luận cho đội ngũ giáo viên, góp phần nâng cao hiệu quả tiếp nhận tác phẩm dân gian trong chương trình ngữ văn từ tỷ lệ nắm vững thi pháp ước tính khoảng 45% lên mức mục tiêu trên 85%. Nghiên cứu khẳng định văn học dân gian không chỉ là đối tượng nghệ thuật thuần túy mà còn là công cụ giáo dục nhân cách, bồi đắp lòng yêu nước và đạo lý truyền thống cho học sinh trên cả nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng vững chắc của hai hệ thống lý thuyết chuyên ngành: Lý thuyết thi pháp học văn học dân gian (Folklore) của các học giả danh tiếng như Giáo sư N.I. Kravtsov, D.S. Likhachev kết hợp cùng các công trình nghiên cứu của Giáo sư Đinh Gia Khánh, Giáo sư Chu Xuân Diên, Giáo sư Nguyễn Xuân Kính và Giáo sư Đỗ Bình Trị. Hệ thống lý luận này nhấn mạnh bản chất nghệ thuật của tác phẩm ngôn từ dân gian gắn liền với tính nguyên hợp đa chức năng và phương thức diễn xướng cộng đồng.

Mô hình nghiên cứu ứng dụng quy trình tiếp cận văn học dân gian theo hệ thống 6 bước khoa học do Phó Giáo sư Nguyễn Xuân Lạc khởi xướng, bao gồm: xác lập hệ thống dị bản, định hướng đối tượng thẩm mỹ, phân tích cấu trúc nội văn bản, khảo sát các yếu tố ngoại văn bản, xác lập mối quan hệ tương tác giữa văn bản với môi trường diễn xướng, và tổng hợp đánh giá toàn diện giá trị phôncơlo.

Các khái niệm then chốt được vận dụng xuyên suốt luận văn gồm:

• Tính nguyên hợp đa chức năng: Sự hòa quyện hữu cơ chưa tách rời giữa nghệ thuật ngôn từ, âm nhạc, vũ đạo và sinh hoạt đời sống thực tiễn.
• Tính tập thể và truyền miệng: Quá trình sáng tạo, lưu giữ và tái tạo liên tục của cộng đồng nhân dân lao động qua không gian và thời gian.
• Dị bản và môtíp nghệ thuật: Quy luật biến đổi tất yếu của văn bản dân gian khi tương tác với các hoàn cảnh diễn xướng và chủ thể tiếp nhận khác nhau.
• Thời gian nghệ thuật hiện tại: Đặc trưng thời gian hòa lẫn giữa tác giả, người diễn xướng và người thưởng thức trong thời điểm trình diễn thực tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn bao gồm cỡ mẫu 40 bài báo chuyên đề về văn học dân gian được công bố trên Báo Giáo dục và Thời đại, cùng 10 bài viết nghiên cứu chọn lọc từ Tạp chí Văn học và Tuổi trẻ và hệ thống bài viết phê bình trên Báo Văn nghệ. Luận văn sử dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ theo chủ đề chuyên biệt, thu thập 100% các bài viết liên quan đến folklore ngôn từ phát hành trong khung thời gian 120 tháng (từ tháng 1 năm 2000 đến tháng 12 năm 2009).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích kết hợp giữa thống kê định lượng, mô tả định tính và so sánh đối chiếu đa chiều là nhằm lượng hóa chính xác cơ cấu thể loại, đồng thời giải mã sâu sắc các tầng nghĩa thẩm mỹ và tính sư phạm của văn bản. Việc so sánh đối chiếu giữa 3 cơ quan báo chí giúp phân định rõ phong cách tiếp cận giữa tính chất diễn đàn nghiệp vụ ngành giáo dục, tính chất nghiên cứu cảm thụ học đường và tính chất sáng tác lý luận nghệ thuật rộng rãi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát định lượng trên 40 bài viết của Báo Giáo dục và Thời đại trong 10 năm đã làm sáng tỏ 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, cơ cấu thể loại có sự chênh lệch và phân hóa rất lớn. Thể loại ca dao chiếm vị trí độc tôn với 31 bài viết (tương đương 77,5%), tục ngữ đứng thứ hai với 5 bài viết (chiếm 12,5%), truyền thuyết có 2 bài viết (chiếm 5,0%), truyện cổ tích và truyện thơ mỗi thể loại có 1 bài viết (chiếm 2,5%). Ba thể loại quan trọng khác gồm truyện cười, truyện ngụ ngôn và câu đố hoàn toàn vắng bóng (tỷ lệ 0%).

Thứ hai, nội dung nghiên cứu ca dao tập trung sâu vào 2 trục chính: thi pháp nghệ thuật (đặc biệt là tính dị bản, ngôn từ và môtíp) chiếm khoảng 35% dung lượng thảo luận; nội dung trữ tình (chủ đề tình yêu lứa đôi và tình nghĩa gia đình) chiếm khoảng 65% số bài viết.

Thứ ba, tính ứng dụng sư phạm trực tiếp được ghi nhận với 8 bài viết (chiếm 20% tổng số bài trên báo) tập trung phân tích, đính chính và gợi ý phương pháp giảng dạy các tác phẩm dân gian trong chương trình sách giáo khoa Ngữ văn 10 THPT (7 bài) và Ngữ văn 7 THCS (1 bài).

Thứ tư, báo chí đã trở thành diễn đàn tranh luận khoa học sôi nổi. Điển hình là bài ca dao "Trèo lên cây bưởi hái hoa" đã thu hút sự tham gia tranh luận đa chiều của 9 nhà nghiên cứu và giáo viên từ năm 1991 đến năm 2008, mở ra nhiều cách hiểu thấu đáo về cấu trúc đối đáp và hình tượng nụ tầm xuân.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến việc ca dao chiếm tỷ lệ áp đảo tới 77,5% bắt nguồn từ đặc thù dung lượng bài báo ngắn (mỗi bài khoảng 100 đến 400 chữ), phù hợp với việc phân tích các khúc hát dân ca ngắn gọn, súc tích thay vì các tác phẩm tự sự đồ sộ. Khi đối chiếu với Tạp chí Văn học và Tuổi trẻ, tờ tạp chí này tập trung vào các bài viết dài hơi từ 2 đến 4 trang, hướng dẫn học sinh phát hiện vẻ đẹp ẩn dụ và cấu trúc thi pháp như bài ca "Xin áo" hay hình tượng mẹ trong bài ca "Mười tay".

Dữ liệu nghiên cứu được biểu đạt trực quan qua biểu đồ phân bố tỷ trọng thể loại (ca dao 77,5% so với 22,5% của tất cả các thể loại còn lại cộng lại) và bảng ma trận đối sánh 40 bài báo theo tiêu chí: thể loại, tác giả, vấn đề học thuật và khả năng ứng dụng sư phạm. Kết quả thảo luận chỉ ra cảnh báo cấp thiết về tình trạng "văn học viết hóa" trong nhà trường, khi giáo viên thường xuyên tách rời văn bản truyền thuyết An Dương Vương hay Chử Đồng Tử khỏi không gian lễ hội Đa Hòa, Dạ Trạch, làm xơ cứng vẻ đẹp nguyên hợp của văn hóa dân gian.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng học thuật trên báo chí chuyên ngành và đổi mới căn bản phương pháp giảng dạy văn học dân gian, luận văn đưa ra 4 giải pháp trọng tâm:

1. Đa dạng hóa cơ cấu thể loại bài viết: Ban biên tập Báo Giáo dục và Thời đại cần chủ động đặt hàng các bài nghiên cứu chuyên sâu về truyện cười, truyện ngụ ngôn, sử thi Tây Nguyên và truyện thơ dân tộc thiểu số, phấn đấu nâng tỷ lệ bài viết về mảng tự sự dân gian lên tối thiểu 30% trong lộ trình 24 tháng tới.

2. Chuẩn hóa phương pháp tiếp cận thi pháp học đường: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm tổ chức tập huấn ứng dụng mô hình 6 bước của Nguyễn Xuân Lạc cho 100% giáo viên Ngữ văn trung học phổ thông giai đoạn 2010–2015, khắc phục triệt để lỗi phân tích folklore bằng thi pháp thơ ca hiện đại.

3. Tích hợp không gian văn hóa diễn xướng vào tiết học: Các trường phổ thông triển khai tối thiểu 2 hoạt động trải nghiệm hoặc sân khấu hóa văn học dân gian mỗi học kỳ, gắn tác phẩm với các hình thức hát ví, hát then, lễ hội truyền thống để khôi phục sức sống nguyên bản của tác phẩm.

4. Xây dựng chuyên mục đối thoại học thuật định kỳ: Duy trì chuyên trang "Trao đổi giảng dạy Ngữ văn" phát hành đều đặn 2 số mỗi tháng trên báo ngành, tạo cầu nối giải đáp thắc mắc về dị bản và hiệu đính các câu hỏi mang tính áp đặt trong sách hướng dẫn giáo viên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn mang lại giá trị thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

1. Giáo viên Ngữ văn THCS và THPT: Sử dụng tư liệu của luận văn để làm chủ phương pháp giải mã thi pháp folklore, khai thác hiệu quả 8 bài học văn học dân gian trọng điểm trong chương trình, tránh áp đặt cảm xúc chủ quan lên học sinh.

2. Tác giả biên soạn sách giáo khoa và sách giáo viên: Tham khảo các ý kiến đối thoại học thuật về bài ca dao "Trèo lên cây khế nửa ngày", "Lỗ mũi mười tám gánh lông" và kết thúc truyện "Tấm Cám" để tinh chỉnh hệ thống câu hỏi đạt độ chuẩn xác 100%.

3. Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Ngữ văn: Tiếp cận bộ ngữ liệu phong phú gồm 40 bài viết khảo cứu và mô hình phân tích hệ thống để phát triển các đề tài nghiên cứu về lịch sử tiếp nhận văn học dân tộc.

4. Biên tập viên và phóng viên báo chí giáo dục: Nắm bắt bức tranh tổng thể về nhu cầu bạn đọc giáo giới, từ đó định hướng phát triển nội dung cân đối giữa 5 nhóm thể loại chính trong các ấn phẩm định kỳ.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận văn khảo sát bao nhiêu bài báo và trong khung thời gian nào? Luận văn tiến hành khảo sát toàn diện 40 bài báo viết về văn học dân gian trên Báo Giáo dục và Thời đại trong thời gian 10 năm liên tục (từ năm 2000 đến năm 2009), đồng thời đối chiếu với 10 bài viết chọn lọc trên Tạp chí Văn học và Tuổi trẻ.

2. Vì sao thể loại ca dao lại chiếm tỷ lệ áp đảo tới 77,5% trên báo? Do dung lượng bài báo thường ngắn gọn từ 100 đến 400 từ, ca dao với thể thơ lục bát súc tích, giàu cảm xúc trữ tình trở thành đối tượng lý tưởng để các tác giả trao đổi cách hiểu và cảm thụ thẩm mỹ trong không gian báo chí.

3. Sai lầm phổ biến nhất khi dạy văn học dân gian ở trường phổ thông là gì? Đó là hiện tượng "văn học viết hóa", tức chỉ phân tích văn bản ngôn từ tĩnh mà tước bỏ môi trường diễn xướng văn hóa; ví dụ như giảng dạy truyền thuyết Chử Đồng Tử - Tiên Dung tách rời các tầng tín ngưỡng và lễ hội dân gian Đa Hòa.

4. Tranh luận về bài ca dao "Trèo lên cây bưởi hái hoa" mang lại giá trị gì? Cuộc thảo luận quy tụ 9 học giả và giáo viên từ năm 1991 đến năm 2008, giúp khẳng định văn bản là bài ca đối đáp nam nữ trong diễn xướng, bác bỏ quan niệm coi các câu thơ mở đầu là miêu tả vu vơ vô nghĩa.

5. Mô hình tiếp cận 6 bước của Nguyễn Xuân Lạc vận hành như thế nào? Mô hình tiến hành theo quy trình: khảo sát hệ thống dị bản, xác định định hướng thẩm mỹ, phân tích yếu tố nội văn bản, tìm hiểu yếu tố ngoại văn bản, kết nối văn bản với không gian diễn xướng và tổng hợp đánh giá giá trị phôncơlo toàn diện.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện 40 công trình bài báo về văn học dân gian trên Báo Giáo dục và Thời đại trong chặng đường 10 năm từ 2000 đến 2009.
• Định lượng chính xác bức tranh thể loại với tỷ trọng 77,5% ca dao và chỉ rõ sự thiếu vắng 0% của truyện cười, truyện ngụ ngôn.
• Khái quát hóa các cuộc đối thoại học thuật sâu sắc về tính dị bản và giá trị nhân sinh của các tác phẩm ca dao, truyện cổ tích.
• Phê phán xu hướng "văn học viết hóa" và đề xuất giải pháp phục dựng không gian diễn xướng trong nhà trường phổ thông.
• Cung cấp khung phương pháp luận hệ thống 6 bước giúp chuẩn hóa hoạt động nghiên cứu và giảng dạy ngữ văn dân gian.

Trong kế hoạch 12 tháng tới, các tổ bộ môn Ngữ văn cần ứng dụng ngay khung phân tích này vào thực tiễn soạn giảng để tối ưu hóa chất lượng giờ dạy. Hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ của tác giả Khổng Thị Huyền để làm chủ phương pháp giải mã văn học dân gian chuẩn xác và khoa học nhất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Tiếp cận phần văn học dân gian trên Báo Giáo dục và thời đại từ nhiều góc độ khác nhau 1.1 Giới thiệu Báo Giáo dục và thời đại Cuối tháng 12 năm 2009 tới, Báo Giáo dục và thời đại sẽ long trọng kỷ niệm 50 năm ngày thành lập báo (1959 – 2009). Có thể nói đây là một sự kiện có ý nghĩa to lớn đối với cơ quan báo nói riêng và toàn ngành giáo dục Việt Nam nói chung. Dưới sự lãnh đạo của Bộ Giáo dục (nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo) và các thế hệ Tổng biên tập, tờ báo này– cơ quan ngôn luận chính thống của Bộ Giáo dục và Đào tạo, diễn đàn của xã hội vì sự nghiệp giáo dục đã ngày càng vươn lên xứng đáng với niềm tin yêu của các thầy giáo cô giáo, các bậc cha mẹ, các em học sinh và bạn đọc đông đảo cả nước. Vào năm 1953, tại chiến khu Việt Bắc đã mở ra một bước ngoặt lịch sử báo chí của ngành báo chí Vịêt Nam.

Đó là sự ra đời của tờ tạp chí Giáo dục nhân dân (cơ quan Bộ Giáo dục). Tờ tạp chí đã trở thành nguồn thông tin quý báu cho các nhà giáo cũng như sự nghiệp giáo dục của cả nước. Nó còn là nơi để bồi dưỡng nhiều mặt cho lực lượng giáo viên, kể cả những nghiệp vụ chung nhất. Sau một thời gian hoạt động, đến năm 1954 sau chiến thắng Điện Biên Phủ tờ Tạp chí Giáo dục nhân dân từ chiến khu Việt Bắc chuyển về Hà Nội tiếp tục thực hiện nhiệm vụ của mình.

Trong những năm kế tiếp (1955- 1959), hoàn cảnh lịch sử có nhiều biến động. Hai miền Nam Bắc với hai nhiệm vụ chiến lược khác nhau không ngừng phấn đấu đạt được mục đích. Lúc này vấn đề tuyên truyền, giáo dục lòng yêu nước, tinh thần quả cảm, lòng tự hào dân tộc trong toàn dân rất cần 9 (LUAN.day TIEU LUAN MOI download : [e-mail] được đề cao và thường xuyên hơn để góp phần vào công cuộc chung của đất nước. Theo tác giả NguyễnVăn Bình trong cuốn “Hành trình bốn mươi năm hình thành và phát triển của Báo Giáo dục và thời đại” : “Yêu cầu đặt ra ngày càng cao, song chỉ với tờ tạp chí Giáo dục nhân dân (Xuất bản thưa kỳ) thì việc tuyên truyền, giáo dục sẽ bị nhiều hạn chế.

Chính vì thế việc xuất bản một tờ báo thay cho tờ Tạp chí Giáo dục nhân dân là điều dễ hiểu”. Vì vậy sau khi kết thúc năm học 1558 – 1559, chính phủ cho ra đời tờ Báo Người giáo viên nhân dân thay thế cho Tạp chí Giáo dục nhân dân. Đây cũng là tờ báo ngành đầu tiên được ra đời sớm nhất sau khi hoà bình lập lại, góp phần vào sự phát triển của báo chí cũng như tạo nên bộ mặt sôi động cho làng báo chí Việt Nam. Suốt một thời gian dài, với sự khẩn trương, lòng hăng say nhiệt huyết của lực lượng cán bộ làm báo, cuối cùng thì mọi thủ tục cũng đã hoàn thành, nội dung và hình thức của tờ báo cũng đã được phê duyệt.

Và ngày 5/12/1959, tờ báo Người giáo viên nhân dân đã ra mắt bạn đọc số báo đầu tiên. Tiến trình phát triển của Báo Giáo dục và thời đại được kể từ ngày (5/12/1959) cho đến nay (2009) là cả một chặng đường dài, đáng nhớ. Mỗi chặng đường đi qua đều lưu lại những giá trị, những thành công cũng như những kinh nghiệm chưa thành công của báo. Nhìn chung 50 năm qua là 50 năm tờ báo phát triển liên tục, nhất quán về nội dung cho dù tên gọi của báo qua nhiều lần thay đổi: từ Người giáo viên nhân dân (1959 – 1985) đến tờ Giáo viên nhân dân (7/1985 đến tháng 3/1991) và chính thức mang tên Báo Giáo dục và thời đại (4/1991 đến nay).

Bên cạnh việc thường xuyên đổi mới hình thức cho phù hợp với thời cuộc, nhu cầu và thị hiếu bạn đọc, báo cũng không ngừng tăng trang, tăng kỳ để nâng cao hơn nữa về chất lượng. Sự nỗ lực phấn đấu ấy cuối cùng đã đạt được những thành quả đáng mừng. Báo đã có thêm các phụ san như : Thế giới mới (là tờ phụ san tri thức tổng hợp ban đầu của Báo Giáo 10 (LUAN.day TIEU LUAN MOI download : [e-mail] dục và thời đại ra đời từ năm 1989, từ chỗ 1 tháng 1 kỳ tăng dần lên một tháng 2 kỳ, 3 kỳ rồi định hình thành tạp chí hàng tuần, đến tháng 7/1994 thì được tách ra thành một tạp chí độc lập); Tài hoa trẻ, Giáo dục và thời đại chủ nhật. Số kỳ xuất bản báo cũng tăng dần lên theo thời gian.

Đây là một cố gắng vượt bậc của báo. Bởi trong thời kỳ chiến tranh phá hoại miền Bắc bằng không quân của Mỹ, vào giai đoạn ác liệt, đất nước thiếu giấy nghiêm trọng, tất cả các báo đều phải giảm số lượng in ấn. Báo Người giáo viên nhân dân chọn biện pháp rút số lượng in mỗi kỳ mà vẫn ra báo hàng tuần đều đặn. Sự ổn định và phát triển liên tục của tờ báo là cơ sở bền vừng cho báo thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ chính trị và xã hội của mình.

Tiến trình phát triển của Báo Giáo dục và thời đại trong suốt 50 năm qua gắn liền với hai đặc điểm nổi bật( tương ứng với hai giai đoạn cụ thể ). Đó là phong trào thi đua Hai tốt, Giáo dục Bổ túc văn hoá (giai đoạn 1959 – 1985) và thời kỳ đổi mới báo (giai đoạn 1986 – nay). Giai đoạn từ 1959 – 1985 là thời kỳ đầu của Báo Người giáo viên nhân dân và cũng là quá trình định hướng, tìm đường của báo để từng bước trưởng thành phát triển. Giai đoạn này kéo dài hơn 25 năm và vẫn gắn liền với tên Báo Người giáo viên nhân dân (chứ chưa đổi thành tên Báo Giáo dục và thời đại).

Về tình hình đất nước năm 1959, miền Bắc dần dần đi vào ổn định. Toàn dân quyết tâm hàn gắn vết thương chiến tranh thời chống Pháp, ra sức xây dựng xã hội chủ nghĩa. Còn đồng bào miền Nam đang trong cảnh dầu sôi lửa bỏng quyết liệt chống “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ ( 1961 – 1965). Nhiệm vụ đặt ra trong giai đoạn này của Báo Giáo dục và thời đại hết sức nặng nề.

Một mặt báo phải là người bạn đường tin cậy của giáo viên nói riêng và bạn đọc cả nước nói chung. Mặt khác, do thời kỳ này gắn liền với phong trào thi đua Hai tốt (dạy tốt học tốt) do Đảng và Bác Hồ đề ra nên báo tích cực phản ánh từng bước những thành quả đạt được của phong trào này. Bên cạnh đó báo cũng không ngừng phản ánh trung thành cuộc đấu tranh của 11 (LUAN.day TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chúng ta (với bao nhiêu công sức, với những vấp váp, sai lầm, những thành tích và kinh nghiệm) góp phần vào xây dựng hình ảnh người thầy giáo cách mạng Việt Nam, người chiến sỹ dùng vũ khí văn hoá để chống mọi kẻ thù của nhân dân, xây dựng đời sống ấm no hạnh phúc. Bên cạnh mảng nội dung lớn là phong trào thi đua Hai tốt, còn một nội dung không kém phần quan trọng trong thời kỳ này được Báo Người Giáo viên nhân dân đặc biệt chú trọng đó là Bổ túc văn hoá cho nhân dân miền Bắc nói riêng và đồng bào cả nước nói chung.

Đặc biệt số nào báo cũng dành trang để phản ánh cuộc đấu tranh chống Mỹ của đồng bào miền Nam và giáo dục lòng yêu nước toàn dân. Suốt chặng đường 25 năm báo luôn phản ánh những tấm gương tiên tiến điển hình với những thành tích nổi bật (chị Hà Thị Luân, Lương Thịnh, cô giáo Tày Tô Thị Rỉnh…) đó là những thầy giáo cô giáo hết lòng vì học sinh vì sự nghiệp giáo dục của nước nhà… Cùng với nội dung phản ánh, hình thức thể hiện và việc tổ chức quản lý cũng là yếu tố tạo nên diện mạo của tờ báo ngành. Hình thức bao gồm các thể loại tác phẩm chuyển tải nội dung, ngôn ngữ được sử dụng và cách trình bầy một tờ báo. Sự phong phú về thể loại đã tạo ra sự phong phú đa dạng về cách thức sử dụng ngôn ngữ.

Ngôn ngữ của Báo Giáo dục và thời đại biến đổi linh hoạt, phù hợp với từng thể loại: tin tức, bài báo, tường thuật….ngôn ngữ trên báo là sự giao thoa của ba phong cách khác nhau (phong cách chính luận, phong cách hành chính và phong cách nghệ thuật). Đó là thứ ngôn ngữ rất dễ hiểu, ngắn gọn, không bóng bẩy, không đa chiều khó hiểu. Báo Giáo viên nhân dân 1959 – 1985 được in bằng khổ A2. Thông thường có 12 trang với các chương mục: Tình hình kinh nghiệm, trao đổi ý kiến, chuyện nhà giáo, tìm hiểu giáo dục, trả lời bạn đọc, dọn trường dọn lớp, nhân dân anh hùng - thầy giáo anh hùng… Các chuyên mục này được trình bầy cân đối, đều đặn trên từng số báo và góp phần làm nên nội dung cơ bản của tờ báo.

Suốt chặng đường 25 năm, tờ báo không ngừng hoàn thiện dần 12 (LUAN.day TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hình thức thể hiện cũng như phát huy hơn nữa phần nội dung, đáp ứng nhu cầu thị hiếu của bạn đọc. Giai đoạn từ 1986 – nay (2009) là thời kỳ khởi sắc và đổi mới của tờ báo. Hoàn cảnh lịch sử giai đoạn này gắn với sự nghiệp đổi mới của đất nước. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (12- 1986) của Đảng Cộng sản Việt Nam là mốc đánh quan trọng đánh dấu bước chuyển đất nước sang thời kỳ đổi mới.

Báo Giáo viên nhân dân có thể tự hào vì đã đứng vào hàng ngũ những tờ báo có nhiệm vụ đổi mới và góp một tiếng nói chung trong quá trình đổi mới này. Báo Giáo viên nhân dân mang một tên mới: Giáo dục và thời đại (1991) để phấn đấu tự hoàn thiện mình về mọi mặt. Giai đoạn này Báo Giáo dục và thời đại có nhiều đổi mới cả về hình thức lẫn nội dung. Lúc này bên cạnh việc tuyên truyền về giáo dục như tên chính của báo phần còn lại của báo nghiêng về “thời đại”.

Nội dung ít nhìều được “xã hội hoá” hơn so với thời kỳ trước, những tiến triển này được thể hiện qua ba nội dung chính đó là : Mở rộng nội dung tờ báo, đẩy mạnh hiệu quả giáo dục và nâng cao tính chiến đấu. Thời kỳ này báo có dung lượng 12 trang với các chuyên mục (gần như cố định) gắn với từng trang báo. Mở rộng và đổi mới nội dung tờ báo là yếu tố làm nên sức sống mới của tờ báo giáo dục.