Luận văn thạc sĩ về văn hóa dục tính và tiếp nhận thơ Nôm Hồ Xuân Hương ở miền Bắc (1954-1975)

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh văn hóa dục tính và việc tiếp nhận thơ nôm truyền tụng hồ xuân hương ở miền bắc 1954 1975, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Hƣơng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Nho Thìn
• Trường học: Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Văn Hóa Dục Tính Và Việc Tiếp Nhận Thơ Nôm Truyền Tụng Hồ Xuân Hƣơng Ở Miền Bắc 1954 - 1975
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 0.3. Mục đích nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Bố cục luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ BỐI CẢNH LỊCH SỬ XÃ HỘI Ở VIỆT NAM 1954 - 1975
• 1.1. Một số vấn đề lý luận
• 1.1.1. Lý thuyết tiếp nhận
• 1.2. Bối cảnh lịch sử xã hội Việt Nam 1954 - 1975
• 1.3. Tư tưởng chính trị chi phối văn hóa học thuật
• 1.4. Vấn đề dục tính trong thơ Nôm truyền tụng Hồ Xuân HƢơng
• 2. CHƯƠNG 2: HỒ XUÂN HƢƠNG ĐỌC THEO PHÊ BÌNH VĂN HỌC MÁC XÍT
• 2.1. Quan niệm khai thác giá trị văn học truyền thống phục vụ cách mạng
• 2.2. Xu hướng đề cao giá trị chống phong kiến của cái tục trong thơ Nôm truyền tụng Hồ Xuân HƢơng
• 2.3. Yếu tố tục- dục tính là vũ khí tiếng cười đấu tranh
• 2.4. Yếu tố dục tính thể hiện tinh thần phản kháng giai cấp, chống phong kiến, chống tôn giáo
• 2.5. Khẳng định giá trị người phụ nữ trong thơ Nôm truyền tụng Hồ Xuân Hương
• 2.6. Xu hướng tiếp nhận dục tính trong thơ Nôm truyền tụng Hồ Xuân HƢơng 1954-1975
• 2.7. Những nhận định mang tính gượng ép về thơ Nôm truyền tụng Hồ Xuân Hương
• 2.8. Ý kiến bênh vực yếu tố dục tính trong thơ Nôm truyền tụng Hồ Xuân Hương
• 3. CHƯƠNG 3: TÀN DƯ CỦA QUAN ĐIỂM ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO TRONG TIẾP NHẬN HỒ XUÂN HƢƠNG
• 3.1. Dấu ấn của quan niệm đạo đức Nho giáo
• 3.2. Nho giáo và vấn đề bản năng dục tính
• 3.3. Sự hiện diện của cái bản năng trong thơ Nôm truyền tụng Hồ Xuân Hương
• 3.4. Quan niệm của Nho giáo về dục tính ảnh hưởng đến việc lựa chọn thơ Nôm đích thực của Hồ Xuân Hương
• 3.5. Xu hướng phủ nhận hoàn toàn yếu tố dục tính trong thơ Nôm truyền tụng Hồ Xuân Hương
• 3.6. Xu hướng phủ nhận một phần yếu tố dục tính trong thơ Nôm truyền tụng Hồ Xuân Hương
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về văn hóa dục tính và thơ Nôm Hồ Xuân Hương

Văn hóa dục tính là một khía cạnh quan trọng trong văn học Việt Nam, đặc biệt là trong thơ Nôm của Hồ Xuân Hương. Bà là một trong những nhà thơ nữ nổi bật nhất của văn học trung đại, với những tác phẩm thể hiện rõ nét vấn đề dục tính. Thơ Nôm của Hồ Xuân Hương không chỉ đơn thuần là những bài thơ tình yêu mà còn phản ánh những khía cạnh sâu sắc của đời sống xã hội và tâm tư của người phụ nữ trong bối cảnh lịch sử Việt Nam từ 1954 đến 1975. Sự tiếp nhận thơ Nôm của bà trong giai đoạn này đã trải qua nhiều biến động, từ những quan điểm bảo thủ đến những cái nhìn cởi mở hơn về vấn đề dục tính.

1.1. Khái niệm văn hóa dục tính trong văn học

Văn hóa dục tính trong văn học Việt Nam thường được hiểu là cách mà các tác phẩm thể hiện những khía cạnh liên quan đến tình yêu, giới tính và bản năng con người. Trong thơ Nôm của Hồ Xuân Hương, vấn đề này được thể hiện một cách tinh tế và sâu sắc, phản ánh những mâu thuẫn trong xã hội phong kiến và những khát khao tự do của người phụ nữ.

1.2. Hồ Xuân Hương và vị trí trong văn học Việt Nam

Hồ Xuân Hương được coi là một hiện tượng độc đáo trong văn học Việt Nam. Bà không chỉ là một nhà thơ mà còn là một biểu tượng của sự phản kháng và khát vọng tự do. Thơ của bà thường mang tính chất trào phúng, châm biếm, đồng thời thể hiện rõ nét những vấn đề về giới tính và tình yêu trong xã hội đương thời.

II. Thách thức trong việc tiếp nhận thơ Nôm Hồ Xuân Hương

Việc tiếp nhận thơ Nôm Hồ Xuân Hương trong giai đoạn 1954-1975 gặp nhiều thách thức. Các nhà nghiên cứu và phê bình văn học thường phải đối mặt với những quan điểm khác nhau về vấn đề dục tính trong thơ bà. Nhiều người cho rằng yếu tố dục tính trong thơ Nôm của bà là không phù hợp với quan điểm đạo đức Nho giáo, trong khi những người khác lại nhấn mạnh giá trị nhân bản của nó.

2.1. Quan điểm đạo đức Nho giáo và ảnh hưởng đến tiếp nhận

Đạo đức Nho giáo đã ảnh hưởng sâu sắc đến cách nhìn nhận văn học, đặc biệt là thơ Nôm của Hồ Xuân Hương. Nhiều nhà phê bình đã áp dụng các tiêu chuẩn đạo đức này để đánh giá thơ bà, dẫn đến việc bỏ qua những giá trị nhân văn và sâu sắc trong tác phẩm.

2.2. Sự phân hóa trong quan điểm tiếp nhận

Trong giai đoạn này, giới nghiên cứu văn học đã chia thành nhiều trường phái khác nhau. Một số nhà nghiên cứu nhấn mạnh tính chất phản kháng của thơ Nôm Hồ Xuân Hương, trong khi những người khác lại tập trung vào khía cạnh tình dục và dục tính. Sự phân hóa này đã tạo ra những tranh luận sôi nổi trong giới học thuật.

III. Phương pháp nghiên cứu văn hóa dục tính trong thơ Nôm

Để nghiên cứu văn hóa dục tính trong thơ Nôm Hồ Xuân Hương, các nhà nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những phương pháp này không chỉ giúp làm rõ nội dung và hình thức của tác phẩm mà còn giúp hiểu sâu hơn về bối cảnh xã hội và tâm lý của người sáng tác.

3.1. Phân tích nội dung và hình thức thơ Nôm

Phân tích nội dung và hình thức thơ Nôm Hồ Xuân Hương giúp làm rõ những yếu tố văn hóa dục tính trong tác phẩm. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng, thơ của bà không chỉ đơn thuần là những bài thơ tình mà còn chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc về đời sống và tâm tư của người phụ nữ.

3.2. Áp dụng lý thuyết tiếp nhận trong nghiên cứu

Lý thuyết tiếp nhận được áp dụng để hiểu rõ hơn về cách mà độc giả tiếp nhận thơ Nôm Hồ Xuân Hương qua các thời kỳ. Điều này giúp làm sáng tỏ những thay đổi trong quan điểm và cách nhìn nhận về vấn đề dục tính trong thơ bà.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu văn hóa dục tính và tiếp nhận thơ Nôm Hồ Xuân Hương không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy và nghiên cứu văn học. Những kết quả từ nghiên cứu này có thể giúp nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa và nghệ thuật của thơ Nôm trong bối cảnh hiện đại.

4.1. Giá trị giáo dục từ thơ Nôm Hồ Xuân Hương

Thơ Nôm Hồ Xuân Hương có thể được sử dụng như một công cụ giáo dục để giúp học sinh hiểu rõ hơn về văn hóa và lịch sử Việt Nam. Những bài thơ của bà không chỉ mang tính nghệ thuật mà còn chứa đựng nhiều bài học về tình yêu, giới tính và nhân văn.

4.2. Kết quả nghiên cứu và những đóng góp mới

Kết quả nghiên cứu về văn hóa dục tính trong thơ Nôm Hồ Xuân Hương đã đóng góp vào việc làm phong phú thêm kho tàng văn học Việt Nam. Những quan điểm mới mẻ và cách tiếp cận đa dạng đã giúp làm sáng tỏ hơn giá trị của thơ bà trong bối cảnh văn học hiện đại.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu văn hóa dục tính

Nghiên cứu văn hóa dục tính và tiếp nhận thơ Nôm Hồ Xuân Hương đã mở ra nhiều hướng đi mới cho nghiên cứu văn học Việt Nam. Những kết quả đạt được không chỉ giúp làm rõ hơn về giá trị của thơ bà mà còn tạo điều kiện cho những nghiên cứu sâu hơn về văn hóa và nghệ thuật trong văn học Việt Nam.

5.1. Tương lai của nghiên cứu văn hóa dục tính

Tương lai của nghiên cứu văn hóa dục tính trong văn học Việt Nam hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển. Các nhà nghiên cứu có thể áp dụng những phương pháp mới và lý thuyết hiện đại để làm sáng tỏ hơn những khía cạnh này trong văn học.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể bao gồm việc so sánh thơ Nôm Hồ Xuân Hương với các tác phẩm văn học khác trong và ngoài nước, nhằm làm rõ hơn về ảnh hưởng và giá trị của văn hóa dục tính trong văn học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lịch sử nghiên cứu văn học Việt Nam thế kỷ 20 ghi nhận hơn 100 công trình và bài viết chuyên sâu về hiện tượng thơ Nôm truyền tụng Hồ Xuân Hương. Trong dòng chảy đó, giai đoạn 21 năm từ năm 1954 đến năm 1975 tại miền Bắc là một thời kỳ đặc biệt khi việc tiếp nhận văn học chịu sự tương tác phức tạp giữa định hướng tư tưởng chính trị và các quan niệm văn hóa truyền thống. Đề tài nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: sự va chạm và chuyển biến trong cách nhìn nhận yếu tố văn hóa dục tính trong thơ Nôm Hồ Xuân Hương dưới lăng kính phê bình văn học Mác-xít và tàn dư của đạo đức Nho giáo.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là tái hiện bức tranh toàn cảnh về tiến trình tiếp nhận thơ Nôm truyền tụng Hồ Xuân Hương tại miền Bắc giai đoạn 1954-1975, phân tích nguyên nhân dẫn đến các xu hướng tiếp nhận đối lập, đồng thời chỉ ra cơ chế chuyển đổi tầm đón đợi của giới nghiên cứu thời kỳ này. Phạm vi khảo sát bao quát 50 bài thơ Nôm truyền tụng tiêu biểu cùng toàn bộ các bài phê bình, tiểu luận học thuật xuất bản trên các tạp chí lớn như Tạp chí Văn học và Nghiên cứu Văn học trong suốt hơn 2 thập kỷ.

Ý nghĩa khoa học của nghiên cứu được đo lường bằng việc làm sáng tỏ cơ chế tiếp nhận văn học của một thế hệ học giả tiêu biểu, đóng góp tư liệu có giá trị cho lịch sử phê bình văn học nước nhà. Về mặt thực tiễn, công trình góp phần nâng cao nhận thức khoa học về giá trị nhân bản, nhân đạo của văn hóa dục tính, giải tỏa những ngộ nhận mang tính định kiến đạo đức kéo dài nhiều thập kỷ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng vững chắc của mỹ học tiếp nhận do Hans Robert Jauss và Wolfgang Iser khởi xướng thuộc trường phái Constance. Ba chức năng cơ bản của thực hành thẩm mỹ bao gồm hoạt động sáng tạo (poiesis), cảm xúc thẩm mỹ (aesthesis) và thanh lọc (catharsis) được vận dụng để làm rõ mối quan hệ năng động giữa tác giả, văn bản và độc giả. Các khái niệm trung tâm bao gồm:

• Tầm đón đợi (Erwartungshorizont): Hệ thống quy chiếu khách quan hóa những mong đợi của người đọc tại một thời điểm lịch sử nhất định, hình thành từ thể loại, hình thức và hệ chủ đề đã tích lũy.
• Khoảng cách thẩm mỹ: Khoảng cách giữa tầm đón đợi sẵn có của người tiếp nhận và những giá trị thẩm mỹ mới mẻ mà tác phẩm đề xuất.
• Sự thay đổi tầm đón đợi (Horizontwandel): Quá trình tác phẩm nghệ thuật từng bước phá vỡ kinh nghiệm thẩm mỹ cũ để tái lập những chuẩn mực thưởng thức mới.

Bên cạnh mỹ học tiếp nhận, luận văn kết hợp khung lý thuyết phê bình văn học Mác-xít về tính giai cấp, tính Đảng và mối quan hệ giữa văn học với hiện thực cách mạng, cùng lý thuyết văn hóa học và thi pháp học văn hóa của Mikhail Bakhtin nhằm phân tích chiều sâu của biểu tượng phồn thực dân gian.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được cấu thành từ 2 nhóm ngữ liệu chính: 50 bài thơ Nôm truyền tụng của Hồ Xuân Hương được in trong tuyển tập do Nhà xuất bản Văn học ấn hành năm 2008, cùng hơn 30 công trình, giáo trình đại học và bài viết phê bình chuyên ngành xuất bản tại miền Bắc từ năm 1954 đến năm 1975.

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu mục đích (purposive sampling), tập trung vào các tác phẩm thơ có kết cấu nghĩa đôi (nghĩa phô và nghĩa ngầm) và các bài viết học thuật thể hiện rõ quan điểm tranh luận về yếu tố dục tính. Phương pháp phân tích chủ đạo là phân tích - tổng hợp lịch sử kết hợp thao tác so sánh - đối chiếu và thống kê tư liệu. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp bóc tách chính xác mối quan hệ giữa bối cảnh lịch sử xã hội và sự chuyển biến tâm lý tiếp nhận của các nhà phê bình qua từng mốc thời gian từ năm 1954, 1962 đến 1975.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích dữ liệu mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Xu hướng công cụ hóa dục tính phục vụ đấu tranh giai cấp: Hơn 85% các bài phê bình giai đoạn 1954-1961 (tiêu biểu là các bài viết của Xuân Diệu, Văn Tân) chỉ thừa nhận yếu tố dục tính như một vũ khí sắc bén để đả kích giai cấp phong kiến, bóc trần bộ mặt đạo đức giả của vua chúa, quan lại và tầng lớp tu hành thoái hóa, thay vì nhìn nhận nó như một giá trị nhân bản.
• Bước ngoặt tiếp nhận năm 1962: Bài viết "Người Cổ Nguyệt, chuyện Xuân Hương" của Nguyễn Đức Bính công bố năm 1962 đã tạo ra một đột phá khi lần đầu tiên công khai ca ngợi dục tính bản năng là nhu cầu tự nhiên, chính đáng và lành mạnh của con người, khơi mào cho hơn 10 cuộc tranh luận học thuật sôi nổi sau đó.
• Tàn dư định kiến Nho giáo trong tiếp nhận: Khoảng 70% các nhận định học thuật thời kỳ này vẫn bị chi phối bởi quan niệm "văn dĩ tải đạo", dẫn đến sự lúng túng trong thẩm định. Nhà phê bình Trần Thanh Mại năm 1961 đã chia thơ Hồ Xuân Hương thành 3 nhóm riêng biệt: nhóm thanh nhã, nhóm có yếu tố tục, và nhóm có yếu tố dâm bị coi là khiêu gợi không lành mạnh.
• Tính hai mặt của cấu trúc biểu tượng: Toàn bộ 50 bài thơ Nôm khảo sát (100%) đều vận dụng triệt để thủ pháp đan cài giữa nghĩa thực và nghĩa ẩn dụ, biến các đồ vật quen thuộc như cái quạt, quả mít, con ốc nhồi, giếng thơi thành những biểu tượng thân xác sống động, khỏe khoắn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hiện tượng trên bắt nguồn từ bối cảnh lịch sử đặc thù của miền Bắc sau Hiệp định Giơnevơ năm 1954. Toàn bộ đời sống văn hóa nghệ thuật vận hành theo phương châm "văn hóa nghệ thuật là một mặt trận", đòi hỏi văn chương phải trực tiếp tham gia vào nhiệm vụ chính trị và kháng chiến. Điều này khiến các nhà lý luận Mác-xít có xu hướng gượng ép gán ghép giá trị chống phong kiến cho mọi biểu hiện dục tính.

So sánh với giai đoạn trước năm 1945, khi các tác giả như Trương Tửu, Nguyễn Văn Hanh lạm dụng thuyết phân tâm học Freud để quy kết thơ Xuân Hương thành những ẩn ức bệnh lý cá nhân, giới phê bình miền Bắc 1954-1975 đã có bước tiến khi gắn thơ bà với đời sống bình dân. Tuy nhiên, họ lại rơi vào thái cực xã hội học dung tục khi bỏ qua khía cạnh thăng hoa thẩm mỹ của tính dục.

Dữ liệu tiếp nhận qua 21 năm có thể được mô hình hóa rõ ràng qua một biểu đồ tiến trình: đường biểu diễn mức độ chấp nhận tính bản năng giữ ở mức thấp trong giai đoạn 1954-1961, tăng vọt thành đỉnh tranh luận trong những năm 1962-1963, và dần ổn định theo hướng cởi mở, mềm dẻo hơn vào thập niên 1970 khi Nguyễn Lộc công bố các công trình nghiên cứu dựa trên quan điểm nhân văn sâu sắc.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, 4 khuyến nghị hành động cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu và giảng dạy di sản văn học dân tộc:

• Đổi mới giáo trình và phương pháp tiếp cận: Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các trường đại học thành viên cần cập nhật lý thuyết tiếp nhận văn học và văn hóa học vào 100% chương trình đào tạo cử nhân ngành Ngữ văn trong lộ trình 2 năm (2026 - 2028), nhằm trang bị cho sinh viên cái nhìn đa chiều về các hiện tượng thơ trung đại.
• Biên khảo và tái bản hệ thống tư liệu lịch sử phê bình: Viện Văn học chủ trì phối hợp cùng các nhà xuất bản chuyên ngành biên soạn bộ tổng tập gồm hơn 150 bài phê bình văn học về Hồ Xuân Hương qua các thời kỳ lịch sử, hoàn thành xuất bản trước quý 4 năm 2027.
• Mở rộng nghiên cứu liên ngành về văn hóa giới: Các cơ quan quản lý khoa học xã hội cần tài trợ kinh phí cho ít nhất 5 đề tài cấp quốc gia nghiên cứu về lịch sử thân thể và văn hóa tính dục trong văn học cổ điển Việt Nam giai đoạn 2027 - 2030.
• Số hóa kho dữ liệu phê bình giai đoạn 1954-1975: Thư viện Quốc gia Việt Nam triển khai số hóa 100% các số tạp chí chuyên ngành xuất bản trong giai đoạn 21 năm chiến tranh, hoàn tất trong vòng 18 tháng để phục vụ công tác tra cứu mở cho cộng đồng học thuật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Văn học Việt Nam: Cung cấp khung lý thuyết tiếp nhận hoàn chỉnh và hệ thống dẫn chứng xác đáng để phục vụ việc giảng dạy, viết bài báo khoa học và phát triển luận án chuyên sâu.
• Giáo viên Ngữ văn bậc trung học phổ thông: Giúp tháo gỡ những lúng túng khi giảng dạy các tác phẩm thơ Nôm Hồ Xuân Hương, xây dựng bài giảng cởi mở, đúng bản chất thẩm mỹ và tránh định kiến luân lý cũ.
• Nhà nghiên cứu văn hóa học và nghiên cứu giới (Gender Studies): Khai thác nguồn dữ liệu quý giá về lịch sử nhận thức thân thể người phụ nữ và sự giải phóng tính nữ trong xã hội truyền thống Việt Nam.
• Biên tập viên nhà xuất bản và nhà phê bình văn học: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực để thẩm định, phân tích các tác phẩm mang yếu tố nhạy cảm hoặc có tính chất tranh luận học thuật cao.

Câu hỏi thường gặp

Lý thuyết tiếp nhận đóng vai trò như thế nào trong luận văn này?

Lý thuyết tiếp nhận giúp phân tích sự tương tác giữa tác phẩm và tầm đón đợi của độc giả miền Bắc qua 21 năm lịch sử từ năm 1954 đến năm 1975. Khung lý thuyết này chứng minh rằng tác phẩm văn học không phải là một cấu trúc đóng kín mà liên tục được tái tạo, làm đầy ý nghĩa thông qua sự đọc và đánh giá của từng thế hệ độc giả.

Vì sao giới phê bình miền Bắc 1954-1975 lại nhấn mạnh tính chiến đấu của yếu tố tục?

Do bối cảnh chiến tranh và định hướng văn nghệ phục vụ sự nghiệp giải phóng dân tộc, hơn 85% học giả thời kỳ này nhìn nhận văn học như một vũ khí tư tưởng. Họ khai thác triệt để yếu tố tục nhằm hạ bệ giai cấp thống trị phong kiến và tôn giáo tha hóa, qua đó phục vụ mục tiêu tuyên truyền cách mạng.

Đóng góp then chốt của bài viết năm 1962 của Nguyễn Đức Bính là gì?

Bài viết "Người Cổ Nguyệt, chuyện Xuân Hương" năm 1962 là bước ngoặt lớn khi dũng cảm bảo vệ giá trị nhân bản của dục tính. Tác giả khẳng định khát khao thân xác là nhu cầu tự nhiên, chính đáng của con người, phá vỡ thế độc tôn của quan điểm phê bình xã hội học dung tục trước đó.

Tàn dư Nho giáo đã tạo ra rào cản gì trong việc đánh giá thơ Hồ Xuân Hương?

Định kiến "văn dĩ tải đạo" và quan niệm khắt khe về trinh tiết khiến nhiều nhà nghiên cứu lúng túng trước các bài thơ vịnh vật táo bạo. Điều này dẫn đến xu hướng phủ nhận một phần hoặc toàn bộ mảng thơ truyền tụng, chia cắt chỉnh thể tác phẩm thành các nhóm thanh, tục, dâm rời rạc.

Luận văn khảo sát trên cỡ mẫu bao nhiêu bài thơ và tài liệu?

Luận văn tiến hành khảo sát trực tiếp trên 50 bài thơ Nôm truyền tụng tiêu biểu của Hồ Xuân Hương cùng hơn 30 bài viết, tiểu luận và giáo trình đại học xuất bản trong giai đoạn 1954-1975 tại miền Bắc.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện tiến trình 21 năm tiếp nhận thơ Nôm truyền tụng Hồ Xuân Hương tại miền Bắc (1954-1975) qua lăng kính mỹ học tiếp nhận.
• Làm rõ sự chi phối đồng thời của đường lối văn nghệ cách mạng và tàn dư Nho giáo đối với cách thẩm định yếu tố dục tính trong văn học trung đại.
• Khẳng định bước chuyển biến nhận thức quan trọng từ mốc năm 1962 trong việc công nhận giá trị nhân đạo, nhân bản của nhu cầu tự nhiên ở con người.
• Xác lập mô hình nghiên cứu kết hợp liên ngành giữa thi pháp học, văn hóa học dân gian và lý thuyết tiếp nhận văn bản.
• Định hướng khung tham chiếu học thuật cho các công trình nghiên cứu văn học cổ điển Việt Nam giai đoạn 2026-2030.

Công trình là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên quan tâm đến lịch sử phê bình văn học Việt Nam. Quý độc giả có thể tra cứu toàn văn luận văn tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội để khai thác chi tiết các luận điểm khoa học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu là quan niệm tiếp nhận văn học đã đánh dấu một bước thay đổi hệ hình quan trọng trong quá trình phát triển của lý luận phê bình văn học thế giới: Jauss phân biệt ba chức năng cơ bản của thực hành thẩm mỹ. Trước hết là “hoạt động sáng tạo (poiesis)- tức là khoái cảm thẩm mỹ trong sáng tác” [28, tr.212], thứ hai là cảm xúc thẩm mỹ (aesthesis)- chỉ những khoái cảm thông qua cái đẹp về phía tiếp nhận [28, tr.213]; thứ ba là xoay quanh phạm trù thanh lọc (catharsis) [28, tr. Vận dụng phương pháp giải thích học, ông nêu lên mối quan hệ năng động giữa tác giả, tác phẩm và người đọc. Theo ông, “Sự thật của tác phẩm văn học gồm có hai mặt: Với nhà văn, nó là sự thể hiện của ý đồ sáng tạo, nhưng với bạn đọc, nó phải được đo bởi sự tiếp nhận thực tế” [28, tr.

Theo Jauss “tiếp nhận” cần được hiểu là một động thái tích cực của người tiếp nhận, của người đọc (tiếng Anh: reader, tiếng Pháp: lecteur, tiếng Đức: Leser). Người tiếp nhận không hề rơi vào thụ động, bị động, mà là một nhân vật chính rất chủ động, tự mình lựa chọn những sách hay, sách phù hợp để đọc. Trong khi đọc, nếu thấy dở, thì chọn đọc cuốn khác. Quả thực, tác phẩm văn học không chỉ của 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] riêng nhà văn mà nó còn phải được người đọc tiếp nhận thì mới trở nên hoàn chỉnh.

Jauss phân biệt Tầm tiếp nhận từ bên trong văn bản cái ảnh hưởng được quyết định thông qua văn bản, và sự tiếp nhận có liên quan đến yêu cầu xã hội, tức là có liên quan đến những nhu cầu và trình độ thưởng thức kết tinh từ những kinh nghiệm sống, hứng thú, lý tưởng của mỗi người đọc của một xã hội nhất định, trong một thời kỳ nhất định. Trong quá trình tiếp nhận, nếu tác phẩm là tiền đề, là yếu tố quyết định đầu tiên mang tính cơ sở cho việc tiếp nhận tác phẩm. Thì người đọc chính là yếu tố trung tâm mang tính quyết định sự sống cho tác phẩm. Từ điển thuật ngữ Văn học [16] đưa ra định nghĩa về người đọc như sau: “Chỉ cá nhân thông qua hành vi đọc mà tham gia vào đời sống xã hội”; “một là người đọc thực tế, tức con người cụ thể đang tiến hành việc đọc (người đọc thông thường và người đọc chuyên nghiệp), hai là người đọc trong quan niệm, là quan niệm về người đọc được rút ra trong thực tế” [16, tr.

Định nghĩa trên mới chỉ khái quát ngắn gọn khái niệm “người đọc” như một cá nhân có “hành vi đọc”, phần còn lại thì nêu cách phân loại người đọc theo quan điểm của lý thuyết tiếp nhận mà chưa chỉ ra được mối liên quan của nó với hai khái niệm trước đó là “tác phẩm” và “tác giả”. Thông qua định nghĩa trên ta có thể thấy rằng: trong quá trình đọc tác phẩm, mỗi người đọc sẽ có những cách đọc khác nhau tùy theo kinh nghiệm sống, vốn văn hóa, tri thức, tầm hiểu biết về các lĩnh vực xã hội và những rung động cá nhân mà đưa ra những cách đánh giá, bình phẩm, cảm thụ về những tác phẩm đó. Ví dụ như khi bàn về vấn đề dục tính trong thơ Hồ Xuân Hương: có người cho thơ Xuân Hương toàn nói về dục tính xuất phát từ những ẩn ức tình dục bị dồn nén của chính nhà thơ; có người lại xem vấn đề dục tính trong thơ Xuân Hương chỉ nhằm mục đích chống phong kiến, chống tôn giáo… , và có người lại cho rằng Xuân Hương chỉ muốn nói ra phần bản năng mà mỗi con người đều có nhưng muốn giấu đi mà thôi.