Nghiên cứu vai trò và khả năng xây dựng vành đai xanh theo quy hoạch phát triển thủ đô Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus nghiên cứu vai trò và khả năng xây dựng vành đai xanh theo quy hoạch phát triển thủ đô hà nội, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phạm Thanh Hƣơng
• Người hướng dẫn: Pgs. Hoàng Xuân Cơ
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trƣờng
• Đề tài: Nghiên cứu vai trò và khả năng xây dựng vành đai xanh theo quy hoạch phát triển thủ đô Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Không gian xanh, hành lang xanh, vành đai xanh
• 1.2. Cây xanh công cộng trong đô thị (theo TCXDVN 362:2005 – Quy hoạch cây xanh sử dụng công cộng trong các đô thị - Tiêu chuẩn thiết kế)
• 1.3. Phần xanh có công trình xây dựng
• 1.4. Các chỉ số xanh trong đô thị
• 1.5. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội thành phố Hà Nội
• 1.5.1. Điều kiện môi trường tự nhiên
• 1.5.2. Điều kiện về kinh tế - xã hội
• 1.5.3. Dân cư và lao động
• 1.5.4. Diễn biến sử dụng đất
• 1.6. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
• 1.7. Tổng quan về vành đai xanh điển hình trên thế giới
• 1.8. Tổng quan về vành đai xanh ở Hà Nội
• 1.9. Một số ví dụ chứng minh các luận điểm về tổng quan vành đai xanh
• 1.10. Vai trò của vành đai xanh trong phát triển đô thị
• 1.11. Các quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội thủ đô Hà Nội trong đó có lĩnh vực vành đai xanh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Phạm vi nghiên cứu
• 2.1.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp phân tích tổng hợp tài liệu
• 2.3.2. Phương pháp điều tra khảo sát
• 2.3.3. Phương pháp lập bản đồ
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Quy mô không gian và hiện trạng một số khu vực trong vành đai xanh tại Hà Nội
• 3.1.1. Quy mô không gian Vành đai xanh tại Hà Nội
• 3.1.2. Hiện trạng một số không gian xanh trong Vành đai xanh của Hà Nội
• 3.2. Phân tích vai trò, chức năng của vành đai xanh trong phát triển của thủ đô Hà Nội
• 3.3. Một số định hướng phát triển khu vực vành đai xanh theo hướng phát triển Thủ đô Hà Nội
• 3.3.1. Định hướng phát triển khu dân cư sinh thái trong vành đai xanh
• 3.3.2. Định hướng phát triển nông nghiệp
• 3.3.3. Định hướng phát triển không gian xanh công cộng
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của vành đai xanh tại Hà Nội

Vành đai xanh đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững cho Thủ đô Hà Nội. Nó không chỉ giúp cải thiện chất lượng không khí mà còn tạo ra không gian sống lý tưởng cho cư dân. Vành đai xanh còn góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và tạo ra các hành lang sinh thái kết nối giữa các khu vực đô thị và nông thôn.

1.1. Khái niệm và cấu trúc của vành đai xanh

Vành đai xanh là khu vực đất tự nhiên, ít bị tác động bởi con người, thường nằm ở rìa đô thị. Nó bao gồm các không gian xanh như công viên, khu vực nông nghiệp và rừng tự nhiên, tạo ra môi trường sống đa dạng cho động thực vật.

1.2. Lợi ích của vành đai xanh đối với Hà Nội

Vành đai xanh giúp cải thiện chất lượng không khí, giảm ô nhiễm, cung cấp không gian giải trí cho cư dân và bảo vệ các khu vực nông nghiệp. Nó cũng đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.

II. Thách thức trong việc xây dựng vành đai xanh tại Hà Nội

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc xây dựng vành đai xanh tại Hà Nội gặp phải nhiều thách thức. Sự gia tăng dân số và đô thị hóa nhanh chóng đã dẫn đến việc thu hẹp không gian xanh. Ngoài ra, việc quản lý và bảo vệ các khu vực này cũng gặp khó khăn do thiếu nguồn lực và chính sách hiệu quả.

2.1. Tác động của đô thị hóa đến không gian xanh

Đô thị hóa nhanh chóng đã làm giảm diện tích đất dành cho không gian xanh, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường và giảm chất lượng cuộc sống của cư dân. Việc quy hoạch không hợp lý cũng góp phần làm mất đi các khu vực xanh quan trọng.

2.2. Thiếu chính sách bảo vệ môi trường hiệu quả

Chính sách bảo vệ môi trường hiện tại chưa đủ mạnh để bảo vệ vành đai xanh. Cần có các biện pháp cụ thể và hiệu quả hơn để đảm bảo sự phát triển bền vững cho không gian xanh tại Hà Nội.

III. Phương pháp xây dựng vành đai xanh bền vững tại Hà Nội

Để xây dựng vành đai xanh bền vững, cần áp dụng các phương pháp quy hoạch hiện đại và tích cực tham gia của cộng đồng. Việc kết hợp giữa quy hoạch đô thị và bảo vệ môi trường là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển hài hòa.

3.1. Quy hoạch không gian xanh tích hợp

Quy hoạch không gian xanh cần được tích hợp vào các kế hoạch phát triển đô thị. Điều này bao gồm việc xác định các khu vực cần bảo vệ và phát triển không gian xanh một cách hợp lý.

3.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào các hoạt động bảo vệ và phát triển không gian xanh. Việc tổ chức các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức về môi trường sẽ giúp tăng cường sự tham gia của người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn của vành đai xanh tại Hà Nội

Vành đai xanh không chỉ là lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn tại Hà Nội. Các công viên, khu vực nông nghiệp và không gian xanh công cộng đã được phát triển để phục vụ nhu cầu của cư dân và bảo vệ môi trường.

4.1. Các mô hình công viên và không gian xanh

Hà Nội đã phát triển nhiều công viên và không gian xanh công cộng, tạo ra nơi vui chơi và giải trí cho cư dân. Các công viên này không chỉ giúp cải thiện chất lượng không khí mà còn tạo ra không gian giao lưu cho cộng đồng.

4.2. Kết quả từ các dự án phát triển không gian xanh

Nhiều dự án phát triển không gian xanh đã mang lại kết quả tích cực, như cải thiện chất lượng cuộc sống và bảo vệ môi trường. Các dự án này cần được nhân rộng và phát triển hơn nữa để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của cư dân.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho vành đai xanh tại Hà Nội

Vành đai xanh có vai trò quan trọng trong phát triển bền vững của Hà Nội. Để đảm bảo sự phát triển này, cần có các chính sách và biện pháp cụ thể nhằm bảo vệ và phát triển không gian xanh. Tương lai của vành đai xanh phụ thuộc vào sự hợp tác giữa chính quyền, cộng đồng và các tổ chức xã hội.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Cần xây dựng các kế hoạch phát triển bền vững cho vành đai xanh, bao gồm việc bảo vệ các khu vực xanh hiện có và phát triển thêm không gian xanh mới.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Hà Nội cần tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế trong việc phát triển vành đai xanh. Việc học hỏi từ các mô hình thành công trên thế giới sẽ giúp cải thiện hiệu quả quản lý và phát triển không gian xanh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa với tốc độ nhanh chóng sau đợt mở rộng địa giới hành chính năm 2008 đã nâng tổng diện tích tự nhiên của Thủ đô Hà Nội lên 3.328,89 km2 với quy mô dân số đạt trên 6,68 triệu người vào năm 2011. Sự gia tăng dân số cơ học và áp lực mở rộng không gian xây dựng đã đẩy mật độ dân số tại các quận nội thành lên mức rất cao, điển hình như quận Đống Đa đạt tới 38.153 người/km2. Tình trạng bê tông hóa tăng nhanh làm suy giảm nghiêm trọng diện tích mặt nước và đất nông nghiệp (vốn chiếm 189.000 ha vào năm 2010), dẫn đến hiện tượng đảo nhiệt đô thị, gia tăng ô nhiễm không khí và phá vỡ cân bằng sinh thái cảnh quan.

Nhằm giải quyết bài toán phát triển bền vững, nghiên cứu tập trung xác lập cơ sở khoa học, đánh giá hiện trạng không gian xanh và đề xuất định hướng xây dựng vành đai xanh dọc sông Nhuệ theo đồ án Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 (Quyết định số 1259/QĐ-TTg) cùng Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội thành phố Hà Nội (Quyết định số 1081/QĐ-TTg).

Phạm vi nghiên cứu bao gồm khu vực vành đai xanh có quy mô 5.295,13 ha (tương đương 52,95 km2), chiếm khoảng 1,6% diện tích toàn thành phố, trải dài trên địa bàn 4 quận, huyện trọng điểm gồm Từ Liêm, Hà Đông, Thanh Trì và Hoàng Mai. Nghiên cứu khai thác chuỗi dữ liệu khí tượng, kinh tế - xã hội giai đoạn 2010 - 2011 và quý I năm 2012. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp luận cứ khoa học nhằm hiện thực hóa chỉ tiêu nâng diện tích cây xanh đô thị từ mức 7 - 8 m2/người vào năm 2015 lên 10 - 12 m2/người vào năm 2020, hình thành bộ đệm sinh thái ngăn chặn sự phát triển đô thị mất kiểm soát.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết "Thành phố vườn" (Garden City) do Ebenezer Howard khởi xướng năm 1898. Mô hình này đề xuất cấu trúc đô thị vệ tinh quy mô khoảng 30.000 dân, được bao quanh bởi dải đất nông nghiệp và vành đai xanh rộng khoảng 2.000 ha (5.000 mẫu) nhằm cách ly ô nhiễm công nghiệp và cung cấp thực phẩm tươi sạch cho đô thị trung tâm. Các biến thể thành công trên thế giới như thành phố Letchworth (Anh) diện tích 1.600 ha hay khu đô thị Radburn (Mỹ) được phân tích để đúc kết bài học cho Hà Nội.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết Kiến trúc sinh thái nhiệt đới của Kiến trúc sư Ken Yeang, nhấn mạnh sự cân bằng giữa khối lượng vô cơ của công trình với khối lượng sinh quyển hữu cơ. Ví dụ tiêu biểu là tòa tháp sinh thái EDITT Tower với 855 m2 pin quang điện cung cấp 39,7% nhu cầu năng lượng và hệ thống thu gom nước mưa tuần hoàn.

Khung lý thuyết của luận văn vận hành dựa trên các khái niệm cốt lõi:

• Vành đai xanh (Green Belt): Vùng đệm tự nhiên hoặc bán tự nhiên bao quanh đô thị nhằm hạn chế sự mở rộng vô tổ chức của vùng lõi bê tông.
• Hành lang xanh (Green Corridor): Không gian bảo vệ nghiêm ngặt bao gồm hệ thống sông ngòi, đồi núi, đất nông nghiệp, chiếm tới 70% diện tích đất tự nhiên của Hà Nội.
• Tiêu chuẩn không gian xanh công cộng: Hệ thống phân loại cây xanh đô thị theo Tiêu chuẩn xây dựng Việt Nam TCXDVN 362:2005.
• Chỉ số sinh thái đô thị: Bao gồm tỷ lệ che phủ bề mặt lá, hệ số anbedo phản xạ bức xạ và diện tích cây xanh bình quân đầu người.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập nguồn dữ liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê thành phố Hà Nội năm 2011, các báo cáo hiện trạng sử dụng đất của Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, cùng số liệu quan trắc khí tượng thủy văn tại trạm Láng và trạm Sơn Tây giai đoạn 2010 - 2011 (ghi nhận nhiệt độ trung bình năm 24,9°C và lượng mưa trung bình 1.425,6 mm).

Về cỡ mẫu và khảo sát thực địa, tác giả thực hiện khảo sát chi tiết trên 4 tuyến không gian trọng điểm qua 4 quận/huyện từ ngày 22/09/2012 đến ngày 11/10/2012:

• Tuyến 1 (22/09 - 27/09/2012): Khảo sát các xã vùng vành đai thuộc huyện Từ Liêm (Tây Tựu, Minh Khai, Cổ Nhuế, Xuân Phương).
• Tuyến 2 (29/09 - 02/10/2012): Khảo sát địa bàn huyện Thanh Trì (Tả Thanh Oai, Thanh Liệt, Vĩnh Quỳnh, Tam Hiệp).
• Tuyến 3 (04/10 - 07/10/2012): Khảo sát các phường thuộc quận Hà Đông (Vạn Phúc, Kiến Hưng, Phúc La).
• Tuyến 4 (08/10 - 11/10/2012): Khảo sát các phường thuộc quận Hoàng Mai (Yên Sở, Hoàng Liệt).

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích tại 21 xã, phường đại diện được áp dụng nhằm đánh giá chính xác các khu vực chuyển tiếp không gian có độ rộng từ 1 km đến 3 km dọc sông Nhuệ. Phương pháp phân tích không gian bằng phần mềm GIS (ArcGIS) được lựa chọn để số hóa, tích hợp các lớp dữ liệu địa lý đa tầng gồm: lớp hiện trạng dân cư, lớp đất nông nghiệp, lớp mặt nước và lớp thảm thực vật, giúp trực quan hóa chính xác hiện trạng cấu trúc không gian vành đai xanh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu xác định quy mô không gian vành đai xanh sông Nhuệ đạt 5.295,13 ha (chiếm 1,6% diện tích Hà Nội), kéo dài từ cống Đông Ngạc (nơi tiếp giáp sông Hồng) qua huyện Từ Liêm, quận Hà Đông, huyện Thanh Trì đến quận Hoàng Mai. Chiều rộng vành đai có sự biến thiên mạnh: vị trí rộng nhất đạt khoảng 3.000 m tại khu vực Cổ Nhuế - Xuân Phương (Từ Liêm), trong khi điểm hẹp nhất chỉ vài trăm mét tại dải ven sông thuộc quận Hà Đông.

Thứ hai, hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp trong vành đai xanh đang đối mặt với nguy cơ suy thoái và phân mảnh nghiêm trọng. Mặc dù đất nông nghiệp toàn thành phố đạt 189.000 ha năm 2010, nhưng cơ cấu lao động nông nghiệp đã giảm xuống chỉ còn 31,2%, trong khi diện tích đất phi nông nghiệp tăng nhanh lên 135.000 ha do sự phát triển của các khu dân cư mới và cụm công nghiệp.

Thứ ba, nghiên cứu chứng minh vai trò điều hòa vi khí hậu vượt trội của thảm xanh. Kết quả tổng hợp chỉ ra nhiệt độ không khí tại các khu vực nhiều cây xanh và mặt nước vùng ven đô thấp hơn nội thành từ 1 - 3°C, độ ẩm không khí cao hơn từ 1 - 7%. Mặt đất ẩm ướt dưới tán thực vật có nhiệt độ thấp hơn mặt đất khô tới 5,5°C, giúp triệt tiêu đáng kể lượng nhiệt bức xạ tích tụ tại các bề mặt bê tông.

Thứ tư, vành đai xanh phát huy hiệu quả làm sạch môi trường không khí rõ rệt. Tán lá cây xanh có thể hấp thụ và cản từ 60% đến 80% bức xạ mặt trời trực tiếp, làm giảm nồng độ bụi trong không khí từ 20 - 65% (nồng độ bụi ở tầng 2 nhà ven đường có cây xanh giảm từ 30 - 50% so với tầng 1). Đồng thời, hệ thống cây xanh thân gỗ giúp lọc giảm từ 10 - 35% các chất khí độc hại và kim loại nặng phát sinh từ hoạt động giao thông và sản xuất.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm không gian xanh ven sông Nhuệ là sức ép chuyển đổi mục đích sử dụng đất để xây dựng đô thị tự phát và phát triển bất động sản thương mại khi thiếu quy chế quản lý phân khu nghiêm ngặt. Việc đất nông nghiệp bị chia cắt làm đứt gãy tính liên tục của hành lang sinh thái.

So sánh với mô hình vành đai xanh London (Anh) với các dải bảo tồn nghiêm ngặt, vành đai xanh Hà Nội không thể là vùng cấm phát triển tuyệt đối mà phải là không gian chuyển tiếp linh hoạt. Việc duy trì các vùng chuyên canh nông nghiệp năng suất cao như vùng hoa Tây Tựu, vùng rau an toàn Thanh Liệt, Tam Hiệp chính là chìa khóa vừa giữ được đất xanh, vừa đảm bảo sinh kế cho người dân địa phương.

Để trực quan hóa các phát hiện nghiên cứu, dữ liệu hiện trạng được thiết kế thể hiện hiệu quả qua:

• Biểu đồ tròn so sánh cơ cấu sử dụng đất trong vành đai xanh: Đất sản xuất nông nghiệp chiếm khoảng 54%, đất ở làng xóm và đô thị chiếm 26%, diện tích sông hồ mặt nước chiếm 12%, đất công trình công cộng và hạ tầng chiếm 8%.
• Bảng đối sánh vi khí hậu: Tổng hợp thông số chênh lệch nhiệt độ, độ ẩm và nồng độ bụi giữa khu vực lõi nội thành và vùng đệm xanh theo từng khung giờ trong ngày, minh chứng rõ nét cho vai trò lá phổi sinh thái của sông Nhuệ.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn và phát huy tối đa công năng của vành đai xanh theo định hướng quy hoạch Thủ đô, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Thiết lập quy chế kiểm soát quy hoạch và cắm mốc ranh giới hành lang xanh dọc sông Nhuệ: Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội phối hợp với Sở Quy hoạch - Kiến trúc tiến hành rà soát, cắm mốc bảo vệ toàn bộ 5.295,13 ha diện tích vành đai xanh trước năm 2015; áp dụng quy định khống chế mật độ xây dựng thuần tại các khu chức năng sinh thái dưới mức 20%, tầng cao trung bình từ 1 - 3 tầng.

2. Chuyển đổi mô hình nông nghiệp ven đô sang nông nghiệp sinh thái công nghệ cao: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chủ trì chuyển đổi khoảng 1.500 ha đất trồng lúa kém hiệu quả tại Tây Tựu, Minh Khai, Tả Thanh Oai sang mô hình nhà màng, nhà lưới trồng rau an toàn, hoa cây cảnh chất lượng cao kết hợp du lịch sinh thái nông nghiệp trong giai đoạn 2015 - 2020, nâng giá trị sản xuất trên một hecta lên gấp 2 - 3 lần.

3. Xây dựng chuỗi công viên chuyên đề và giải tỏa hành lang bảo vệ mặt nước: Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình dân dụng thành phố tập trung hoàn thiện hạ tầng công viên Yên Sở, công viên Hà Đông và tuyến công viên cây xanh cảnh quan ven sông Nhuệ với lộ trình đến năm 2020, đảm bảo đạt chỉ tiêu diện tích cây xanh đô thị từ 10 - 12 m2/người.

4. Ứng dụng kiến trúc sinh thái và giao thông xanh trong các khu dân cư mới: Bộ Xây dựng và các chủ đầu tư dự án bất động sản tại các quận, huyện Từ Liêm, Hoàng Mai, Thanh Trì bắt buộc áp dụng tiêu chuẩn công trình xanh (giảm thiểu 30 - 40% năng lượng tiêu thụ, tái sử dụng nước mưa tưới cây) và bố trí các trục cây xanh cách ly rộng từ 10 - 20 m dọc các tuyến đường lớn như Phan Trọng Tuệ, Văn Tiến Dũng trong giai đoạn 2020 - 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách đô thị: Các cán bộ thuộc Sở Xây dựng, Sở Quy hoạch - Kiến trúc, Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố Hà Nội có thể sử dụng kết quả nghiên cứu làm căn cứ khoa học để xây dựng quy chế quản lý hành lang xanh chiếm 70% diện tích tự nhiên theo Quyết định 1259/QĐ-TTg.

2. Kiến trúc sư và kỹ sư quy hoạch cảnh quan: Nhận diện các nguyên lý thiết kế kiến trúc sinh thái nhiệt đới, mô hình nhà vườn và các giải pháp cách ly tiếng ồn, giảm nhiệt độ từ 1 - 3°C để tích hợp vào đồ án quy hoạch các khu đô thị mới ven sông.

3. Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học chuyên ngành Môi trường và Đô thị: Tham khảo khung phương pháp luận kết hợp giữa phân tích thống kê khí tượng giai đoạn 2010 - 2011, điều tra thực địa 4 quận/huyện và ứng dụng công nghệ GIS (ArcGIS) trong phân tích không gian sinh thái.

4. Các nhà đầu tư và doanh nghiệp phát triển dự án nông nghiệp công nghệ cao, bất động sản xanh: Tìm kiếm định hướng phát triển các mô hình trang trại đô thị, khu đô thị sinh thái thích ứng biến đổi khí hậu phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô đến năm 2030.

Câu hỏi thường gặp

Vành đai xanh theo quy hoạch phát triển Thủ đô Hà Nội có quy mô và vị trí địa lý như thế nào? Vành đai xanh sông Nhuệ có tổng diện tích quy hoạch đạt 5.295,13 ha (tương đương 52,95 km2), chiếm 1,6% diện tích tự nhiên Hà Nội. Tuyến không gian này trải dài từ cống Đông Ngạc qua 4 quận, huyện gồm Từ Liêm, Hà Đông, Thanh Trì và Hoàng Mai, đóng vai trò vùng đệm chuyển tiếp giữa đô thị lõi và các khu đô thị vệ tinh.

Vành đai xanh đóng góp những lợi ích vi khí hậu cụ thể nào cho môi trường sống của người dân? Hệ thống cây xanh và mặt nước vành đai giúp hạ nhiệt độ không khí từ 1 - 3°C so với khu vực trung tâm, tăng độ ẩm tương đối từ 1 - 7%, đồng thời tán lá cản được từ 60 - 80% bức xạ mặt trời. Đất ẩm dưới tán cây có nhiệt độ thấp hơn 5,5°C so với đất khô, góp phần giảm thiểu rõ rệt hiệu ứng đảo nhiệt đô thị.

Phương pháp nghiên cứu nào được tác giả sử dụng để đánh giá không gian vành đai xanh? Tác giả áp dụng phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp (niên giám thống kê giai đoạn 2010 - 2011), khảo sát thực địa 4 tuyến địa bàn qua 21 xã/phường từ 22/09/2012 đến 11/10/2012, kết hợp phần mềm ArcGIS để số hóa bản đồ hiện trạng dân cư, đất nông nghiệp và mặt nước.

Làm cách nào để dung hòa giữa áp lực đô thị hóa và yêu cầu bảo tồn đất nông nghiệp trong vành đai xanh? Giải pháp cốt lõi là chuyển đổi đất trồng trọt truyền thống sang mô hình nông nghiệp đô thị công nghệ cao kết hợp du lịch sinh thái. Mô hình trồng hoa Tây Tựu và rau an toàn Thanh Liệt ứng dụng nhà màng hiện đại giúp nâng cao hiệu quả kinh tế trên một đơn vị diện tích và ngăn chặn tình trạng bỏ hoang chờ chuyển đổi đất.

Chỉ tiêu diện tích cây xanh bình quân đầu người của thành phố Hà Nội được quy định ra sao? Theo Quyết định số 1081/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Hà Nội đặt mục tiêu nâng diện tích đất cây xanh đô thị đạt từ 7 - 8 m2/người vào năm 2015 và đạt từ 10 - 12 m2/người vào năm 2020. Vành đai xanh là quỹ đất chiến lược hàng đầu để hiện thực hóa các chỉ tiêu này.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập cơ sở khoa học và đánh giá toàn diện hiện trạng không gian vành đai xanh sông Nhuệ quy mô 5.295,13 ha tại 4 quận, huyện cửa ngõ Hà Nội.
• Định lượng chính xác năng lực cải thiện môi trường của vành đai xanh: hạ nhiệt độ từ 1 - 3°C, ngăn 60 - 80% bức xạ nhiệt và lọc giảm từ 20 - 65% nồng độ bụi lơ lửng.
• Đề xuất mô hình không gian tích hợp giữa nông nghiệp công nghệ cao, kiến trúc sinh thái và mạng lưới công viên chuyên đề ven sông Nhuệ.
• Ứng dụng thành công phần mềm ArcGIS trong việc xây dựng hệ thống bản đồ hiện trạng sử dụng đất phục vụ công tác quản lý quy hoạch.
• Khuyến nghị lộ trình thực thi giai đoạn 2015 - 2020 nhằm bảo vệ quỹ đất sinh thái, hướng tới mục tiêu 10 - 12 m2 cây xanh/người và tầm nhìn phát triển bền vững Thủ đô năm 2050.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp bức tranh dữ liệu thực chứng và giải pháp không gian liên ngành giữa khoa học môi trường và quy hoạch đô thị. Các cơ quan quản lý và các chuyên gia quy hoạch cần tiếp tục ứng dụng kết quả này vào việc xây dựng quy chế quản lý phân khu chi tiết, bảo vệ nghiêm ngặt hành lang xanh vì tương lai phát triển bền vững của Thủ đô Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn bao gồm 3 chƣơng, trong đó: - Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU - Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG, MỤC TIÊU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU - Chƣơng 3: KẾT QỦA NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Không gian xanh, hành lang xanh, vành đai xanh Hệ thống không gian xanh bao gồm ruộng lúa, đất nông nghiệp, lâm nghiệp, cây xanh công cộng, cây xanh đƣờng phố, cây xanh cách ly, chuyên dụng [6]. Theo Quyết định số 1259/QĐ-TTg của Thủ tƣớng Chính phủ Phê duyệt Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 thì Hành lang xanh gồm khu vực nông thôn, hệ thống sông hồ, đồi núi, rừng tự nhiên, vùng nông nghiệp.

đƣợc bảo vệ nghiêm ngặt để trở thành khu hậu cần phục vụ đô thị, giữ gìn cảnh quan và đảm bảo môi trƣờng sống đô thị. Vành đai xanh là thuật ngữ chỉ những vùng đất tự nhiên, chƣa hoặc ít chịu tác động của con ngƣời, thƣờng ở gần hoặc ngoài rìa những khu đô thị. Vành đai xanh cũng có thể là những vùng đã phát triển cung cấp không gian mở, tạo ra những cơ hội giải trí ngoài trời và phát triển. Trong giới hạn của luận văn tập trung vào Vành đai xanh bao gồm: nông nghiệp, các không gian xanh công cộng (công viên, cây xanh đƣờng phố.), công trình xây dựng có gắn kết với không gian xanh (vƣờn trong nhà, nhà sinh thái.

Cây xanh công cộng trong đô thị (theo TCXDVN 362:2005 – Quy hoạch cây xanh sử dụng công cộng trong các đô thị - Tiêu chuẩn thiết kế)  Cây xanh công viên: Là khu cây xanh lớn phục vụ cho mục tiêu sinh hoạt ngoài trời cho ngƣời dân đô thị vui chơi giải trí, triển khai các hoạt động văn hóa quần chúng, tiếp xúc với thiên nhiên, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần.  Cây xanh đường phố: thƣờng bao gồm bulova, dải cây xanh ven đƣờng đi bộ (vỉa hè), dải cây xanh trang trí, dải cây xanh ngăn cách giữa các đƣờng, hƣớng giao thông.  Công viên rừng trong đô thị có thể xếp vào loại rừng sản xuất, trong đó bao gồm mục tiêu bảo vệ và bảo tồn các hệ sinh thái rừng tự nhiên và sự đa dạng sinh học, đồng thời tổ chức không gian của khu rừng nhƣ một công viên để phục vụ 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] việc tham quan, du lịch, nghỉ dƣỡng, học tập, nghiên cứu của mọi đối tƣợng trong xã hội. Phần xanh có công trình xây dựng  Kiến trúc sinh thái Khái niệm Kiến trúc sinh thái có thể hiểu theo “Tuyên ngôn” của Kiến trúc sƣ Ken Yeang (Malaysia): Thiết kế sinh thái là những nghiên cứu đầy đủ, toàn diện, bao gồm việc sử dụng có cân nhắc nguồn năng lƣợng và vật liệu trong suốt tuổi thọ của hệ thống thiết kế, và qua thiết kế để giảm ảnh hƣởng của quá trình sử dụng công trình đối với môi trƣờng tự nhiên, hoặc hòa làm một với môi trƣờng tự nhiên.

Nói một cách tổng quát thì Kiến trúc sinh thái là kiến trúc hƣớng tới giải quyết mối quan hệ giữa con ngƣời, kiến trúc và thiên nhiên, nó phải vừa vì con ngƣời mà sáng tạo ra một môi trƣờng không gian nhỏ dễ chịu, vừa phải bảo vệ môi trƣờng lớn chung quanh Hình 1.1 – Mối quan hệ của kiến trúc sinh thái  Nhà chung cư cao tầng Chung cƣ cao tầng nói chung là loại nhà phổ biến ở các thành phố hiện đại ngày nay, nhất là ở các nƣớc phát triển và một số nƣớc đang phát triển. Loại nhà này có số tầng là từ 7 tầng trở lên hoặc có độ cao trên 21 m so với mặt đất (nếu tầng cao trung bình là 3m), với phƣơng tiện đi lại chủ yếu bằng thang máy, đƣợc hình thành từ các căn hộ hiện đại kiểu hộ khép, có sử dụng chung các phƣơng tiện giao thông trong nhà nhƣ: cầu thang bộ, hành lang, thang máy và một số dịch vụ công cộng khác. Các chung cƣ cao tầng này để phục vụ chủ yếu cho những ngƣời có thu 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhập trung bình và thấp: những gia đình viên chức, những cán bộ xa gia đình sống độc thân, những gia đình trẻ chƣa có con hoặc ngƣời nghèo đô thị [14]. Tuy nhiên nhà cao tầng cũng còn gặp ở những chung cƣ tiêu chuẩn cao kiểu khách sạn với các căn hộ rất sang trọng Nhà cao tầng có nhiều quan điểm khác nhau.

Mỹ coi nhà cao tầng là các công trình có 10 tầng trở lên. Nhật Bản quy định nhà cao tầng là nhà có trên 11 tầng. Trung Quốc thì quy định nhà cao tầng là nhà có từ 10 tầng trở lên. Theo hội thảo Quốc tế lần thứ IV về nhà cao tầng do Hội nhà cao tầng của Liên hiệp quốc tổ chức tại Hồng Kông (1990), quy định nhà cao tầng là những công trình có từ 9 tầng trở lên.

Quy định này cũng phù hợp với quan niệm của Việt Nam. Các chuyên gia đã phân chia nhà cao tầng thành 4 loại: + Loại 1: từ 9 đến 16 tầng + Loại 2: từ 17 đến 25 tầng + Loại 3: từ 26 đến 40 tầng + Loại 4: trên 40 tầng  Nhà vườn Nhà vƣờn là một khái niệm chỉ một loại nhà kết hợp giữa kiến trúc nhà ở với vƣờn cây bao quanh. Phong cánh thiết kế nhà vƣờn, kiến trúc nhà vƣờn sử dụng nhiều cây xanh, hồ nƣớc, thảm cỏ đan xen để tạo cảm giác xanh mát và gần gũi với thiên nhiên cho ngôi nhà. Các chỉ số xanh trong đô thị [9] Cây xanh – không gian xanh trong đô thị ngày nay không chỉ là yếu tố cảnh quan, là chỉ tiêu đánh giá môi trƣờng sinh thái mà còn là tiêu chí đánh giá tính đồng bộ, tính bền vững trong phát triển đô thị.

Ở nƣớc ngoài cũng nhƣ ở Việt Nam hiện nay, xem xét đến không gian xanh đều đề cập đến các yếu tố: - Hệ thống (mạng lƣới) công viên, vƣờn hoa - Hệ thống cây xanh đƣờng phố (độ che phủ) - Hệ thống cây xanh trong các đơn vị ở 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Cây xanh (khoảng trống) trong các nhà máy, xí nghiệp, trong các công trình công cộng (bệnh viện, trƣờng học, công trình văn hóa.), trong các di tích lịch sử - Cây xanh cách ly (hành lang xanh) cho các khu công nghiệp, các tuyến đƣờng giao thông liên vùng, quốc lộ - Cây xanh chống sụt lở, bảo vệ các sông hồ - Hệ thống vƣờn quốc gia, vƣờn cấp đô thị, các vành đai xanh, khu du lịch ngoại vi đô thị - Cây xanh (độ che phủ) trong các khu công trình thể dục thể thao, bãi đỗ xe, các công trình đầu mối hạ tầng kỹ thuật (hồ điều hòa, khu xử lý, nguồn cấp nƣớc.) Đánh giá chất lượng, số lượng không gian xanh thông qua các chỉ tiêu sau: - Tỷ lệ che phủ (%) hay còn gọi là độ che phủ của cây xanh, chỉ tiêu này đƣợc đánh giá bằng tỷ lệ phần trăm diện tích có cây xanh (kể cả cây xanh đƣờng phố) so với diện tích tự nhiên của một khu vực hay một đơn vị hành chính cụ thể. Trong trƣờng hợp cần thiết cần làm rõ chỉ tiêu của từng nhóm cây: cây cao, cây bụi và cây cỏ. Đây là chỉ số khái quát nhất, thƣờng dùng cho các vùng rộng, các khu đô thị có quy mô lớn. - Diện tích thảm xanh bình quân theo đầu người (m2/người) hay diện tích cây xanh, là chỉ tiêu về diện tích cây xanh với số dân cƣ thông thƣờng tính bình quân cho một địa bàn, một khu vực hay cả đô thị.

Tuy nhiên, do phân bố mảng xanh không đều, dân cƣ đƣợc phân bố có mật độ khác nhau tùy theo hình thái tổ chức không gian kiến trúc (cao tầng, thấp tầng), số lƣợng dân thƣờng trú (không kể đến các tác động của dân lƣu trú) nên một số nghiên cứu cho rằng đây chỉ là số ảo. - Diện tích cây xanh sử dụng công cộng trong đô thị, trong các đô thị còn có chỉ tiêu đất cây xanh công cộng gồm công viên, vƣờn dạo, vƣờn hoa phục vụ một hay nhiều đơn vị ở, toàn đô thị hay vùng; bao gồm cả diện tích mặt nƣớc (nhƣng không đƣợc tính quá 50% - tính quy đổi). Chỉ tiêu này không bao gồm cây xanh chuyên dụng và thƣờng đƣợc áp dụng trong các quy định tại quy chuẩn xây 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chỉ tiêu này cần đƣợc xác định trong các đồ án quy hoạch chi tiết cho đơn vị ở, khu đô thị mới, một đơn vị hành chính, một khu vực.

- Số cây xanh bình quân tính trên đầu người (số cây thân gỗ ở tuổi định hình/đầu người), là chỉ số hay dùng cho các đô thị thể hiện tính truyền thống, tính bền vững và ổn định môi trƣờng. Trong một số hội nghị chuyên ngành quốc tế đã đƣa ra một chỉ số lý tƣởng cho đô thị là 1 cây/ngƣời. Cây thƣờng phân thành 3 nhóm: cây cao 6m + 7m trở lên, tuổi thọ dài, độ che phủ lớn; cây cao từ 1m + 2m đến 4m + 5m ở tầng thấp, sống lƣu niên; cây bụi (cây non, cây cảnh) ở tầng sát mặt đất. - Chỉ tiêu cây xanh trong diện tích công trình công cộng, xác định trong quy định về mật độ xây dựng trong tiêu chuẩn thiết kế công trình hoặc trong quy hoạch chi tiết.

Thông thƣờng chỉ tiêu tính toán này đƣợc tính lồng ghép trong các chỉ tiêu trên vì vậy, chỉ tiêu này chỉ mang tính chất tham khảo. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội thành phố Hà Nội 1. Điều kiện môi trường tự nhiên 1. Điều kiện về địa lý, địa hình a.

Vị trí địa lý Hà Nội nằm chếch về phía Tây bắc của trung tâm vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng, vó vị trí trải dài từ 20053’ đến 21023’ vĩ độ Bắc và 105044’ đến 106002’ kinh độ Đông. Hà Nội nằm ở trung tâm vùng Đồng bằng sông Hồng, tiếp giáp với 8 tỉnh: Thái Nguyên ở phía Bắc, Bắc Giang phía Đông Bắc; Bắc Ninh, Hƣng Yên phía Đông; Hà Nam ở phía Nam, Hòa Bình phía Tây Nam; Phú Thọ phía Tây; Vĩnh Phúc phía Tây Bắc. Sau đợt mở rộng địa giới hành chính năm 2008 Hà Nội có diện tích 3.328,89 km2 (Nguồn: Niên giám thống kê Hà Nội 2011), nằm ở cả hai bên bờ sông Hồng, nhƣng tập trung chủ yếu bên hữu ngạn. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nguồn: Internet Hình 1.