Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu ứng dụng phần mềm smart trong giám sát loài voọc cát bà trachypithecus poliocephalus trouessart 1911 tại vườn quốc gia cát bà hải phòng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu ứng dụng phần mềm smart trong giám sát loài voọc cát bà trachypithecus poliocephalus, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Phùng Ngọc Khanh
• Người hướng dẫn: PGS. Đồng Thanh Hải
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa Học Lâm Nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Ứng Dụng Phần Mềm SMART Trong Giám Sát Loài Voọc Cát Bà Tại Vườn Quốc Gia Cát Bà
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Giám sát đa dạng sinh học
• 1.2. Khái niệm giám sát đa dạng sinh học
• 1.3. Khái niệm “chỉ thị giám sát” đa dạng sinh học
• 1.4. Các chỉ số giám sát đa dạng sinh học
• 1.5. Khái niệm “chu kỳ giám sát”
• 1.6. Phần mềm SMART
• 1.6.1. Ứng dụng của phần mềm SMART trong bảo tồn loài
• 1.6.2. Trên thế giới
• 1.6.3. Tại Việt Nam
• 1.7. Một số đặc điểm hình thái, sinh thái và tập tính của loài Voọc Cát Bà
• 1.7.1. Đặc điểm hình thái loài Voọc Cát Bà
• 1.7.2. Sinh thái và tập tính
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu: Loài Voọc Cát Bà (Trachypithecus poliocephalus) còn gọi là Voọc đầu vàng
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp xây dựng các chỉ số giám sát
• 2.4.2. Phương pháp xây dựng tuyến giám sát
• 2.4.3. Phương pháp xác định các mối đe dọa
• 2.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 3.2. Vị trí địa lý và ranh giới
• 3.3. Địa hình, địa thế
• 3.4. Địa chất, thổ nhưỡng
• 3.5. Khí hậu - thủy văn
• 3.6. Thảm thực vật rừng
• 3.7. Đặc điểm kinh tế, xã hội khu vực nghiên cứu
• 3.7.1. Dân số, dân tộc và phân bố dân cư
• 3.7.2. Các hoạt động sản xuất kinh tế chủ yếu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Hiện trạng và một số mối đe dọa tới loài Voọc Cát Bà
• 4.1.1. Hiện trạng loài Voọc Cát Bà tại khu vực nghiên cứu
• 4.1.2. Một số mối đe dọa chính tới quần thể Voọc Cát Bà
• 4.2. Xây dựng khung chương trình giám sát loài Voọc Cát Bà
• 4.2.1. Xác định mục tiêu giám sát
• 4.2.2. Chỉ số giám sát cho loài Voọc Cát Bà
• 4.2.3. Hệ thống tuyến giám sát Voọc Cát Bà
• 4.2.4. Phần mềm SMART - giám sát Voọc Cát Bà
• 4.2.5. Xây dựng bản đồ nền cho phần mềm SMART – Giám sát Voọc Cát Bà
• 4.2.6. Xây dựng mô hình dữ liệu cho phần mềm SMART - Giám sát Voọc Cát Bà
• 4.2.7. Xây dựng kế hoạch tuần tra và biểu mẫu báo cáo từ phần mềm SMART
• 4.2.8. Quy trình triển khai SMART
• 4.3. Đề xuất các giải pháp cho công tác quản lý, bảo tồn và phát triển quần thể Voọc Cát Bà
• 4.3.1. Nâng cao năng lực sử dụng phần mềm SMART cho cán bộ, nhân viên
• 4.3.2. Giải pháp về việc bảo vệ sinh cảnh và duy trì cấu trúc đàn
• KẾT LUẬN - TỒN TẠI - KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu ứng dụng phần mềm SMART trong giám sát loài voọc Cát Bà

Nghiên cứu ứng dụng phần mềm SMART trong giám sát loài voọc Cát Bà tại vườn quốc gia Cát Bà là một bước tiến quan trọng trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học. Phần mềm SMART, viết tắt của Spatial Monitoring and Reporting Tool, được thiết kế để cải thiện khả năng giám sát và quản lý tài nguyên thiên nhiên. Việc áp dụng phần mềm này không chỉ giúp theo dõi tình trạng loài voọc mà còn cung cấp dữ liệu cần thiết cho các quyết định bảo tồn.

1.1. Khái niệm và vai trò của phần mềm SMART trong bảo tồn

Phần mềm SMART là công cụ hỗ trợ quản lý dữ liệu và báo cáo tuần tra, giúp thu thập và phân tích thông tin về tình trạng loài voọc Cát Bà. Nó cho phép các nhà quản lý theo dõi hiệu quả các hoạt động bảo tồn và đưa ra các quyết định kịp thời.

1.2. Tình hình loài voọc Cát Bà và sự cần thiết của giám sát

Loài voọc Cát Bà (Trachypithecus poliocephalus) đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng. Việc giám sát thường xuyên là cần thiết để bảo tồn loài này, giúp phát hiện sớm các mối đe dọa và điều chỉnh các biện pháp bảo vệ.

II. Thách thức trong việc giám sát loài voọc Cát Bà hiện nay

Việc giám sát loài voọc Cát Bà gặp nhiều thách thức, bao gồm sự thiếu hụt dữ liệu, khó khăn trong việc tiếp cận các khu vực sinh sống của loài và áp lực từ các hoạt động khai thác tài nguyên. Những yếu tố này làm giảm hiệu quả của công tác bảo tồn.

2.1. Các mối đe dọa chính đối với loài voọc Cát Bà

Các mối đe dọa chính bao gồm săn bắt trái phép, khai thác gỗ và phát triển du lịch không bền vững. Những hoạt động này không chỉ làm giảm số lượng cá thể mà còn ảnh hưởng đến môi trường sống của loài.

2.2. Khó khăn trong việc thu thập dữ liệu giám sát

Việc thu thập dữ liệu giám sát gặp khó khăn do địa hình phức tạp và sự hạn chế về nguồn lực. Điều này dẫn đến việc thiếu thông tin chính xác về tình trạng loài voọc Cát Bà.

III. Phương pháp ứng dụng phần mềm SMART trong giám sát

Phần mềm SMART được áp dụng thông qua quy trình thu thập, nhập và xử lý dữ liệu. Quy trình này giúp đảm bảo tính chính xác và hiệu quả trong việc giám sát loài voọc Cát Bà.

3.1. Quy trình thu thập và nhập dữ liệu

Quy trình bắt đầu bằng việc lập kế hoạch tuần tra, sau đó thu thập dữ liệu từ hiện trường và nhập vào phần mềm SMART. Dữ liệu này sẽ được phân tích để tạo ra các báo cáo giám sát.

3.2. Phân tích và báo cáo kết quả giám sát

Sau khi dữ liệu được nhập, phần mềm sẽ phân tích và tạo ra các báo cáo chi tiết về tình trạng loài voọc. Những báo cáo này giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định kịp thời và hiệu quả.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn của phần mềm SMART

Nghiên cứu cho thấy việc ứng dụng phần mềm SMART đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong công tác giám sát loài voọc Cát Bà. Các dữ liệu thu thập được đã giúp cải thiện khả năng quản lý và bảo tồn loài này.

4.1. Những kết quả đạt được từ việc giám sát

Việc giám sát đã giúp xác định được số lượng cá thể voọc Cát Bà và các mối đe dọa chính. Điều này tạo điều kiện cho việc xây dựng các kế hoạch bảo tồn hiệu quả hơn.

4.2. Ứng dụng phần mềm SMART trong các khu bảo tồn khác

Phần mềm SMART không chỉ được áp dụng tại vườn quốc gia Cát Bà mà còn được triển khai tại nhiều khu bảo tồn khác ở Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn đa dạng sinh học.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu ứng dụng phần mềm SMART trong giám sát loài voọc Cát Bà đã mở ra hướng đi mới cho công tác bảo tồn. Tương lai, việc áp dụng công nghệ trong giám sát sẽ ngày càng trở nên quan trọng.

5.1. Tầm quan trọng của công nghệ trong bảo tồn

Công nghệ sẽ giúp cải thiện khả năng giám sát và quản lý tài nguyên thiên nhiên, từ đó nâng cao hiệu quả bảo tồn các loài động vật hoang dã.

5.2. Đề xuất các giải pháp bảo tồn loài voọc Cát Bà

Cần xây dựng các chương trình bảo tồn cụ thể, kết hợp với việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ loài voọc Cát Bà và môi trường sống của chúng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đa dạng sinh học tại các khu rừng đặc dụng đang chịu nhiều áp lực từ các hoạt động khai thác, săn bắt và phát triển kinh tế - xã hội. Loài Voọc Cát Bà (Trachypithecus poliocephalus) là một trong những loài linh trưởng đặc hữu và cực kỳ nguy cấp tại Việt Nam, hiện chỉ còn khoảng 58 cá thể được ghi nhận tại Vườn quốc gia Cát Bà, Hải Phòng. Sự suy giảm nghiêm trọng về số lượng và sự phân mảnh quần thể đặt ra yêu cầu cấp thiết về công tác giám sát và bảo tồn loài này. Nghiên cứu nhằm xây dựng chương trình giám sát ứng dụng phần mềm SMART để quản lý, thu thập và phân tích dữ liệu về quần thể Voọc Cát Bà, đồng thời đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại hai khu vực Cửa Đông và Giỏ Cùng trong Vườn quốc gia Cát Bà, với thời gian thu thập dữ liệu từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2016. Việc áp dụng phần mềm SMART không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giám sát đa dạng sinh học mà còn hỗ trợ công tác quản lý bảo tồn, góp phần duy trì và phát triển quần thể Voọc Cát Bà trong điều kiện biến đổi môi trường và áp lực từ con người.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết giám sát đa dạng sinh học, trong đó giám sát được hiểu là quá trình quan trắc có hệ thống các thành phần đa dạng sinh học theo thời gian và không gian nhằm phát hiện sự biến đổi và nguyên nhân tác động. Khái niệm "chỉ thị giám sát" được sử dụng để xác định các yếu tố sinh thái hoặc phi sinh vật có thể đo đếm được, phản ánh tình trạng quần thể và môi trường sống. Các chỉ số giám sát được xây dựng dựa trên các chỉ thị này nhằm biểu thị xu hướng biến đổi theo chu kỳ giám sát định kỳ. Phần mềm SMART (Spatial Monitoring and Reporting Tool) là công cụ quản lý dữ liệu tuần tra và giám sát đa dạng sinh học, hỗ trợ thu thập, lưu trữ, phân tích và báo cáo dữ liệu một cách hệ thống và hiệu quả. Ngoài ra, mô hình dữ liệu GIS được áp dụng để xây dựng bản đồ nền và phân tích không gian phân bố quần thể Voọc Cát Bà.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập qua các chuyến điều tra thực địa tại hai khu vực Cửa Đông và Giỏ Cùng, Vườn quốc gia Cát Bà, trong khoảng thời gian 9 tháng năm 2016. Cỡ mẫu gồm toàn bộ cá thể Voọc quan sát được trong khu vực nghiên cứu, với tổng số 132 lần quan sát. Phương pháp chọn mẫu là chọn tuyến giám sát dựa trên bản đồ địa hình, thảm thực vật và khảo sát thực tế, gồm tuyến giám sát trên rừng (4-5 km mỗi tuyến) và trên biển (4-10 km mỗi tuyến). Các thiết bị hỗ trợ gồm GPS Garmin Etrex 20, ống nhòm Canon, máy ảnh Nikon D610 và bản đồ địa hình tỷ lệ 1/10.000. Dữ liệu thu thập được nhập trực tiếp vào phần mềm SMART để quản lý và phân tích. Phần mềm ArcGIS 10.2 được sử dụng để xử lý bản đồ và phân tích không gian. Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả tần suất bắt gặp, phân tích cấu trúc quần thể theo độ tuổi và giới tính, đánh giá các mối đe dọa dựa trên chỉ số giám sát. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2016, đảm bảo chu kỳ giám sát ổn định và liên tục.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng quần thể Voọc Cát Bà: Qua 132 lần quan sát trong 9 tháng, số cá thể Voọc tại hai khu vực Cửa Đông và Giỏ Cùng dao động từ 40 đến 47 cá thể, trong đó Cửa Đông có 20-27 cá thể thuộc 4 đàn, Giỏ Cùng có 18-23 cá thể thuộc 3 đàn. Số lần bắt gặp cao nhất vào tháng Tư (24 lần), thấp nhất vào tháng Một (9 lần), cho thấy sự biến động theo mùa với tần suất quan sát tăng vào mùa hè. So với ước tính năm 2000 (104-135 cá thể), quần thể đã giảm hơn 50%, phản ánh sự suy giảm nghiêm trọng.

2. Cấu trúc quần thể: Các chỉ số giám sát cho thấy quần thể có sự phân bố không đồng đều về độ tuổi và giới tính, với số lượng cá thể đực trưởng thành, cái trưởng thành, gần trưởng thành, bán trưởng thành và con non được ghi nhận chi tiết. Ví dụ, cá thể đực trưởng thành có đặc điểm nhận dạng rõ ràng như vết chai mông nhỏ, thường giữ khoảng cách với đàn. Sự phân tách quần thể thành nhiều đàn nhỏ và hiện tượng sinh sản cận huyết được cảnh báo do sự phân mảnh quần thể.

3. Các mối đe dọa chính: Săn bắt trái phép vẫn là mối đe dọa nghiêm trọng, dù đã có chương trình thu hồi súng từ năm 2000, vẫn còn ít nhất 6 khẩu súng săn được cất giấu tại hai xã Việt Hải và Gia Luận. Khai thác gỗ trái phép, thu hái lâm sản phụ và phát triển du lịch sinh thái không bền vững cũng gây áp lực lên sinh cảnh và quần thể Voọc. Du lịch mạo hiểm với các hoạt động leo vách đá, cắm trại tại các khu vực sinh sống của Voọc làm gia tăng xung đột bảo tồn.

4. Ứng dụng phần mềm SMART: Việc xây dựng hệ thống tuyến giám sát, kế hoạch tuần tra và biểu mẫu báo cáo trên phần mềm SMART đã giúp quản lý dữ liệu hiệu quả, hỗ trợ phân tích tần suất bắt gặp, xác định vị trí phân bố và các mối đe dọa. Bản đồ nền và mô hình dữ liệu GIS được tích hợp trong SMART giúp trực quan hóa thông tin phục vụ công tác quản lý.

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm số lượng cá thể Voọc Cát Bà phản ánh tác động tiêu cực của các hoạt động con người và sự phân mảnh sinh cảnh. Mùa hè có tần suất quan sát cao hơn do hoạt động của Voọc tăng, phù hợp với các nghiên cứu về tập tính kiếm ăn và di chuyển. Việc phân tách quần thể thành các đàn nhỏ làm tăng nguy cơ sinh sản cận huyết, giảm đa dạng gen, ảnh hưởng đến khả năng sinh tồn lâu dài. Các mối đe dọa như săn bắt, khai thác lâm sản và du lịch không kiểm soát cần được quản lý chặt chẽ hơn. So sánh với các nghiên cứu trước đây, việc ứng dụng phần mềm SMART tại Vườn quốc gia Cát Bà là bước tiến quan trọng, giúp nâng cao hiệu quả giám sát và quản lý đa dạng sinh học. Dữ liệu thu thập có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất bắt gặp, bản đồ phân bố và bảng chỉ số giám sát, hỗ trợ đánh giá xu hướng biến đổi và đề xuất giải pháp kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuần tra và giám sát: Áp dụng phần mềm SMART rộng rãi cho các đội kiểm lâm và bảo vệ rừng, nâng cao tần suất tuần tra định kỳ nhằm phát hiện sớm các hoạt động săn bắt và khai thác trái phép. Mục tiêu giảm 50% số vụ vi phạm trong vòng 12 tháng, do Ban quản lý Vườn quốc gia Cát Bà chủ trì thực hiện.

2. Phục hồi và bảo vệ sinh cảnh: Thực hiện các biện pháp bảo vệ rừng nguyên sinh và phục hồi các khu vực bị suy thoái, hạn chế phát triển du lịch tại các vùng nhạy cảm. Xây dựng vùng đệm sinh thái trong 6 tháng tới nhằm duy trì cấu trúc đàn và môi trường sống ổn định cho Voọc.

3. Nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình truyền thông, tập huấn cho người dân địa phương và du khách về tầm quan trọng của bảo tồn Voọc Cát Bà, giảm thiểu các hành vi gây hại. Mục tiêu đạt 80% người dân trong vùng hiểu và tham gia bảo vệ trong vòng 1 năm, phối hợp với các tổ chức phi chính phủ.

4. Phát triển du lịch sinh thái bền vững: Xây dựng quy định quản lý hoạt động du lịch mạo hiểm, hạn chế số lượng khách và khu vực tiếp cận, đồng thời phát triển các tour du lịch thân thiện với môi trường. Thực hiện trong vòng 18 tháng, phối hợp giữa Ban quản lý Vườn quốc gia và ngành du lịch Hải Phòng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý bảo tồn và kiểm lâm: Nghiên cứu cung cấp công cụ và phương pháp giám sát đa dạng sinh học ứng dụng phần mềm SMART, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ loài nguy cấp.

2. Nhà nghiên cứu sinh thái và động vật học: Cung cấp dữ liệu chi tiết về cấu trúc quần thể, tập tính và các mối đe dọa của Voọc Cát Bà, làm cơ sở cho các nghiên cứu sâu hơn về bảo tồn linh trưởng.

3. Các tổ chức phi chính phủ và dự án bảo tồn: Tham khảo để xây dựng chương trình giám sát, kế hoạch tuần tra và đề xuất giải pháp bảo tồn phù hợp với điều kiện thực tế tại các khu bảo tồn thiên nhiên.

4. Ngành du lịch và phát triển bền vững: Hỗ trợ xây dựng các chính sách phát triển du lịch sinh thái thân thiện, giảm thiểu tác động tiêu cực đến đa dạng sinh học và môi trường tự nhiên.

Câu hỏi thường gặp

1. Phần mềm SMART là gì và có ưu điểm gì trong giám sát đa dạng sinh học?
   SMART là công cụ quản lý dữ liệu và báo cáo tuần tra, hỗ trợ thu thập, lưu trữ và phân tích dữ liệu giám sát đa dạng sinh học một cách hệ thống. Ưu điểm gồm khả năng tích hợp GIS, xuất báo cáo nhanh và hỗ trợ lập kế hoạch tuần tra hiệu quả.

2. Tại sao Voọc Cát Bà được xếp vào nhóm cực kỳ nguy cấp?
   Do số lượng cá thể rất ít, khoảng 58 cá thể hiện nay, quần thể bị phân mảnh nghiêm trọng và chịu nhiều mối đe dọa từ săn bắt, mất sinh cảnh, dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng cao.

3. Các mối đe dọa chính đối với Voọc Cát Bà là gì?
   Bao gồm săn bắt trái phép, khai thác gỗ và lâm sản phụ, phát triển du lịch không bền vững và sự phân mảnh sinh cảnh do hoạt động kinh tế - xã hội.

4. Chu kỳ giám sát được thiết kế như thế nào trong nghiên cứu?
   Chu kỳ giám sát kéo dài 9 tháng, với các đợt điều tra định kỳ hàng tháng, đảm bảo tính ổn định về phương pháp, địa điểm và nhân lực để theo dõi xu hướng biến đổi quần thể.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả bảo tồn Voọc Cát Bà?
   Cần kết hợp tăng cường tuần tra, bảo vệ sinh cảnh, nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển du lịch sinh thái bền vững, đồng thời ứng dụng công nghệ quản lý dữ liệu như phần mềm SMART.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xây dựng thành công chương trình giám sát quần thể Voọc Cát Bà tại Vườn quốc gia Cát Bà, ứng dụng phần mềm SMART trong quản lý dữ liệu và báo cáo.
• Quần thể Voọc hiện còn khoảng 40-47 cá thể tại hai khu vực nghiên cứu, với sự suy giảm nghiêm trọng so với các giai đoạn trước.
• Các mối đe dọa chính gồm săn bắt, khai thác lâm sản và du lịch không kiểm soát, ảnh hưởng tiêu cực đến sự tồn tại của loài.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường tuần tra, bảo vệ sinh cảnh, nâng cao nhận thức và phát triển du lịch bền vững.
• Tiếp tục triển khai giám sát định kỳ, mở rộng phạm vi nghiên cứu và áp dụng công nghệ mới để nâng cao hiệu quả bảo tồn trong các năm tiếp theo.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ Voọc Cát Bà – biểu tượng quý giá của đa dạng sinh học Việt Nam!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Tài nguyên đa dạng sinh học trong các khu rừng đặc dụng luôn chịu sự tác động của nhiều yếu tố khác nhau làm cho thay đổi nhƣ: phá rừng, săn bắt động vật rừng, chăn thả gia súc, chuyển đổi mục đích sử dụng,. Bên cạnh đó, ban quản lý rừng đặc dụng thƣờng xuyên thực hiện các hoạt động quản lý (tuần tra bảo vệ rừng, kiểm soát việc buôn bán động vật hoang dã, truyên truyền nâng cao nhận thức về công tác bảo tồn,…) nhằm giảm thiểu các tác động tiêu cực và tạo các điều kiện thuận lợi cho tài nguyên đa dạng sinh học duy trì và phát triển. Giám sát đa dạng sinh học đóng vai trò quan trọng trong công tác quản lý và bảo tồn đa dạng sinh học. Giám sát đa dạng sinh học giúp xác định cụ thể sự biến đổi của các loài, môi trƣờng sống của chúng và nguyên nhân tác động là cần thiết nhằm giúp Ban quản lý lựa chọn và đƣa ra các giải pháp thích hợp để quản lý tốt nguồn tài nguyên đa dạng sinh học của khu bảo tồn.

SMART là từ viết tắt của Spatial Monitoring and Reporting Tool với tên tiếng Việt là Công cụ quản lý dữ liệu và báo cáo tuần tra. SMART đƣợc xây dựng nhằm cải thiện khả năng thực thi pháp luật và giám sát đa dạng sinh học tại các Khu bảo tồn thiên nhiên. Nhờ tính ứng dụng cao trong công tác giám sát thực thi pháp luật và bảo tồn đa dạng sinh học, SMART nhanh chóng đƣợc phổ biến rộng rãi. Đây là phần mềm mới đƣợc xây dựng dựa trên mã nguồn mở và có tính ứng dụng cao đƣợc phát triển bởi sự hợp tác đa phƣơng giữa các tổ chức bảo tồn và các tổ chức liên quan gồm có: Chƣơng trình Giám sát săn bắn Voi trái phép của CITES (MIKE), Hội động vật Frankfurt (FZS), Vƣờn thú Bắc Carolina (NCZ), Hiệp hội bảo tồn động vật hoang dã (WCS), Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF) và Hiệp hội vƣờn thú Luân Đôn (ZSL).

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Voọc Cát Bà (Trachypithecus poliocephalus) là loài linh trƣởng đặc hữu của Việt Nam, loài này hiện chỉ đƣợc ghi nhận tại một số hòn đảo thuộc Vƣờn quốc gia Cát Bà, huyện Cát Hải, thành phố Hải Phòng. Theo danh lục Sách Đỏ thế giới (IUCN Red List, 2016) loài này đƣợc xếp vào bậc Cực kỳ nguy cấp - CR (Critically Endangered) [17] và Sách Đỏ Việt Nam (2007) xếp vào bậc Nguy cấp - EN (Endangered) [1]; Theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP nằm trong danh lục nhóm IB, nghiêm cấm khai thác và sử dụng [3] và nằm trong danh mục loài nguy cấp quý hiếm đƣợc ƣu tiên bảo vệ theo Nghị định 160/2013/NĐ-CP [4]. Ngoài ra, Voọc Cát Bà (Trachypithecus poliocephalus) cùng với Voọc mông trắng (Trachypithecus delacouri) và Voọc mũi hếch (Rhinopithecus avunculus) là 3 loài linh trƣởng của Việt Nam nằm trong danh sách 25 loài Linh trƣởng nguy cấp nhất thế giới giai đoạn 2014 - 2016 [24]. Các cuộc điều tra thực địa năm 2013 và những thông tin cập nhật từ công tác thực địa cho thấy rằng còn 2 quần thể sinh sản và một vài cá thể/nhóm cá thể.

Một quần thể sinh sản ở Vƣờn quốc gia (VQG) Cát Bà có khoảng 31 cá thể; quần thể sinh sản thứ hai ở khu Cửa Đông và Việt Hải gần thị trấn Cát Bà có 22 con. Năm cá thể Voọc cái khác nữa ở xã Gia Luận, bị cách ly không có cơ hội sinh sản. Do đó, tổng số cá thể Voọc đƣợc ghi nhận tại Vƣờn quốc gia Cát Bà là khoảng 58 cá thể [18]. Đối với quần thể Voọc Cát Bà từ trƣớc đến nay đã có rất nhiều các nghiên cứu về tập tính, vùng sống, sinh thái và thức ăn nhƣng chƣa có một chƣơng trình giám sát cụ thể nào đƣợc xây dựng, thực hiện.

Loài Voọc Cát Bà đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ đe dọa, làm cho suy thoái hoặc biến mất nếu không có biện pháp quản lý, bảo tồn kịp thời, hiệu quả. Các mối đe dọa đối với loài này nhƣ: săn bắt, bẫy bắt động vật hoang dã; khai thác trái phép gỗ và lâm sản ngoài gỗ; phát triển du lịch sinh thái không bền vững,… Hiện nay, việc giám sát loài Voọc Cát Bà do VQG Cát Bà chủ yếu thực hiện thông LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 qua các cuộc tuần tra mà chƣa ghi nhận các chỉ số giám sát một cách cụ thể và hệ thống. Vì vậy, việc xây dựng và thực hiện kế hoạch giám sát loài Voọc Cát Bà cần ứng dụng một phần mềm giúp quản lý, lƣu trữ các số liệu và xuất các báo cáo giám sát là hết sức cần thiết. Với những lý do trên, mục tiêu của nghiên cứu này nhằm xây dựng chƣơng trình giám sát cho loài Voọc Cát Bà; Xây dựng quy trình thu thập, nhập dữ liệu, xử lý dữ liệu giám sát loài sử dụng phần mềm SMART và đề xuất các giải pháp nhằm bảo tồn loài Voọc Cát Bà.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Giám sát đa dạng sinh học 1. Khái niệm giám sát đa dạng sinh học Giám sát đa dạng sinh học (ĐDSH) là sử dụng các kỹ thuật quan trắc để theo dõi sự thay đổi theo thời gian và không gian của các thành phần ĐDSH (thảm thực vật, các kiểu sinh cảnh, các quần thể động vật, thực vật,.) dƣới tác động của con ngƣời và thiên nhiên; thu thập thêm các thông tin về vùng phân bố và tình trạng quần thể của các loài quan trọng còn ít đƣợc nghiên cứu. Giám sát ĐDSH cũng xác định các loại đe dọa đối với ĐDSH đang tồn tại trong khu bảo tồn, cƣờng độ của mỗi đe dọa và sự thay đổi phạm vi, cƣờng độ của các đe dọa đến ĐDSH theo thời gian và không gian.

Kết quả của giám sát ĐDSH thể hiện tính phù hợp và hiệu quả của các hoạt động quản lý đƣợc thực hiện. Dựa vào kết quả giám sát ĐDSH, Ban quản lý VQG sẽ tiến hành điều chỉnh các hoạt động quản lý cho phù hợp và đạt hiệu quả cao hơn. Khái niệm “chỉ thị giám sát” đa dạng sinh học Giám sát ĐDSH đƣợc thực hiện thông qua các yếu tố sinh thái mang tính chỉ thị cho: - Tình trạng các quần xã sinh vật hoặc các sinh cảnh quan trọng trong khu bảo tồn. - Tình trạng tác động tiêu cực đến các thành phần ĐDSH trong khu bảo tồn.

- Hiệu quả của các hoạt động quản lý đƣợc thực hiện trong khu bảo tồn Các yếu tố sinh thái này đƣợc gọi là các "chỉ thị giám sát" (Monitoring indicators). Các chỉ thị giám sát có thể là các yếu tố sinh vật (các quần thể thực vật hoặc động vật, các hệ sinh thái, các sinh cảnh nhạy cảm,.) hoặc các LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 yếu tố phi sinh vật (hoạt động khai thác gỗ, săn bắt động vật rừng, khai thác khoáng sản, hiện tƣợng cực đoan của thiên nhiên,. Tùy thuộc vào khả năng tiếp cận để quan trắc thu thập số liệu, chỉ thị giám sát có thể bao gồm "chỉ thị sơ cấp" còn gọi là "chỉ thị cấp 1" hoặc "chỉ thị thứ cấp", còn gọi là "chỉ thị cấp 2". Chỉ thị sơ cấp là chỉ thị mà ngƣời giám sát có thể thực hiện quan trắc trực tiếp chỉ thị đó.

Trong trƣờng hợp, ngƣời giám sát không thể quan trắc trực tiếp chỉ thị đó mà phải quan trắc gián tiếp qua các chỉ thị khác, thì đó là những chỉ thị thứ cấp. Các chỉ số giám sát đa dạng sinh học Các chỉ số giám sát là những thông số đƣợc tính toán trên cơ sở các thông tin/số liệu quan trắc đƣợc từ các chỉ thị giám sát nhằm biểu thị sự thay đổi tình trạng của chỉ thị giám sát theo thời gian. Đối với các chỉ thị giám sát là yếu tố sinh vật, các chỉ số giám sát có thể là: thành phần loài, mật độ cá thể, tần suất bắt gặp cá thể, mật độ dấu chân, tần suất bắt gặp dấu chân, tần số sinh trƣởng, mật độ cây tái sinh. Đối với các chỉ thị giám sát là yếu tố phi sinh vật, các chỉ số giám sát có thể là: tần suất bắt gặp thợ săn, mật độ lán khai thác lâm sản, số lƣợng bẫy bắt gặp trong rừng.

Khái niệm “chu kỳ giám sát” Giám sát ĐDSH đƣợc tiến hành một cách thƣờng xuyên, có hệ thống và thƣờng bao gồm các bƣớc sau: - Điều tra xác định tình trạng của chỉ thị giám sát tại thời điểm ban đầu. - Điều tra lại tình trạng của chỉ thỉ giám sát đó vào những khoảng thời gian nhất định, có độ dài nhƣ nhau (1 tháng, 3 tháng, 6 tháng hoặc 1 năm,. - So sánh các kết quả điều tra tình trạng chỉ thị giám sát ở các khoảng thời gian đã thực hiện để xác định xu thế biến đổi của chỉ thị giám sát. - Xác định các nguyên nhân gây ra xu thế biến đổi của chỉ thị và đề xuất các giải pháp xử lý.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Nhƣ vậy, trong chƣơng trình giám sát ĐDSH, các hoạt động điều tra giám sát đƣợc tiến hành lặp lại theo những khoảng thời gian nhất định đƣợc gọi là "chu kỳ giám sát". Điều rất quan trọng là phải đảm bảo "tính ổn định'' trong tất cả các chu kỳ giám sát, nghĩa là, trong tất cả các lần thực hiện điều tra giám sát, phải đảm bảo thực hiện đúng và đầy đủ lại tất cả những gì đã làm trong lần điều tra giám sát đầu tiên về phƣơng pháp, địa điểm, thời gian và nhân lực. Một sự thay đổi dù là nhỏ về phƣơng pháp, thời gian hoặc nhân lực sẽ làm giảm tính chính xác của chƣơng trình giám sát đang thực hiện. Chu kỳ giám sát có thể là 1 tháng (cứ mỗi tháng thực hiện điều tra một lần), 3 tháng (cứ 3 tháng thực hiện điều tra một lần), 6 tháng (cứ 6 tháng thực hiện điều tra một lần),.Việc lựa chọn độ dài của chu kỳ giám sát đƣợc dựa trên tốc độ biến động của chỉ thị giám sát, mức độ của áp lực đe dọa và khả năng nguồn lực có đƣợc cho hoạt động giám sát (nhân lực, tài chính, vật tƣ thiết bị.

Phần mềm SMART 1. Ứng dụng của phần mềm SMART trong bảo tồn loài Các chức năng cơ bản của phần mềm SMART là thu thập và quản lý thông tin.