Luận văn thạc sĩ vnu ulis nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học kỹ năng nghe nói cho sinh viên chuyên ngành tiếng trung quốc ở việt nam

Luận văn thạc sĩ VNU ULIS nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học kỹ năng nghe nói cho sinh viên tiếng Trung tại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thị Bảo Ngân
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Cầm Tú Tài
• Trường học: Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Hán ngữ
• Đề tài: Nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học kỹ năng nghe nói cho sinh viên chuyên ngành tiếng Trung Quốc ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 郑重声明
• 摘要
• Abstract
• 1. CHƯƠNG 1: 多媒体汉语听说教学的研究综述及理论基础
• 1.1. 多媒体汉语听说训练的相关研究
• 1.2. 汉语听说技能训练的相关研究
• 1.3. 多媒体教学的相关研究
• 1.4. 多媒体汉语听说教学的相关研究
• 1.5. 与研究相关的概念
• 1.5.1. 多媒体与多媒体教学法的概念
• 1.5.2. 汉语听说技能与多媒体汉语听说技能的概念
• 1.5.3. 语言学习策略的概念与分类
• 1.6. 多媒体汉语听说技能训练的理论基础
• 1.6.1. 第二语言习得理论及其在多媒体汉语听说技能训练中的应用
• 1.6.2. 心理学理论
• 1.6.3. 行为主义学习理论及其在多媒体汉语听说技能训练中的应用
• 1.6.4. 认知主义学习理论及其在多媒体汉语听说技能训练中的应用
• 1.6.5. 建构主义学习理论及其在多媒体汉语听说技能训练中的应用
• 2. CHƯƠNG 2: 越南汉语本科生听说技能训练的多媒体应用现状研究
• 2.1. 越南学校的基本情况
• 2.2. 河内外国语大学的基本情况
• 2.3. 河内外贸大学的基本情况
• 2.4. 顺化外国语大学的基本情况
• 2.5. 针对教师的调查结果与分析
• 2.5.1. 教师多媒体教学水平情况
• 2.5.2. 多媒体训练的应用效果调查
• 2.5.3. 总体评价
• 2.6. 针对学生的调查结果与分析
• 2.6.1. 大学生多媒体应用现状
• 2.6.2. 学生对于多媒体课件的接受情况调查
• 2.6.3. 学生的多媒体网络学习策略
• 2.6.4. 总体评价
• 2.7. 多媒体汉语听说技能训练课堂观察
• 2.7.1. 多媒体汉语听说教学过程及多媒体课件展示情况
• 2.7.2. 多媒体汉语听说教学课件应用的评价
• 2.8. 多媒体辅助汉语听说教学的存在问题及原因
• 2.8.1. 课件应用方面
• 2.8.2. 网络应用方面
• 3. CHƯƠNG 3: 越南汉语本科生听说技能训练的多媒体应用实验及教学启示
• 3.1. 多媒体大学汉语听说课程的实验研究
• 3.1.1. 实验研究的对象及环境介绍
• 3.1.2. 实验的研究工具与研究方法
• 3.1.3. 多媒体环境下大学汉语听说课程教学设计
• 3.1.4. 具体实验过程
• 3.2. 多媒体汉语听说技能训练实验效果的评价
• 3.3. 多媒体学汉语听说训练的实验总结
• 3.4. 多媒体课件制作与网络训练设计的建议
• 3.4.1. 多媒体课件制作
• 3.4.2. 多媒体网络训练设计
• 3.4.3. 汉语听说技能策略培训
• 3.5. 多媒体汉语听说技能教学启示
• 3.5.1. 学习词汇和短语
• 3.5.2. 情境训练
• 3.5.3. 看电影
• 3.5.4. 角色扮演
• 3.5.5. 自编故事
• 3.5.6. 视频配音
• 3.5.7. 创设游戏
• 3.5.8. 小组学习
• 3.5.9. 利用 Zalo 辅助教学
• 参考文献
• 攻读学位期间发表的学术论文
• 致谢

Tóm tắt

I. Tổng quan về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy kỹ năng nghe nói tiếng Trung

Công nghệ thông tin đã trở thành một phần không thể thiếu trong giáo dục hiện đại, đặc biệt là trong việc dạy và học ngôn ngữ. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy kỹ năng nghe nói tiếng Trung cho sinh viên Việt Nam không chỉ giúp nâng cao hiệu quả học tập mà còn tạo ra môi trường học tập sinh động và hấp dẫn hơn. Nghiên cứu này sẽ phân tích các khía cạnh quan trọng của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy kỹ năng nghe nói tiếng Trung.

1.1. Lợi ích của công nghệ thông tin trong dạy tiếng Trung

Công nghệ thông tin mang lại nhiều lợi ích cho việc dạy tiếng Trung, bao gồm việc tạo ra các tài liệu học tập đa dạng và phong phú, giúp sinh viên dễ dàng tiếp cận và tương tác với ngôn ngữ. Việc sử dụng các phần mềm học tập và ứng dụng di động cũng giúp sinh viên luyện tập kỹ năng nghe nói một cách hiệu quả hơn.

1.2. Tình hình hiện tại của việc ứng dụng công nghệ trong dạy tiếng Trung

Hiện nay, nhiều trường đại học tại Việt Nam đã bắt đầu áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy tiếng Trung. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua, như việc thiếu tài liệu học tập chất lượng và sự chưa đồng bộ trong việc áp dụng công nghệ giữa các giảng viên.

II. Thách thức trong việc dạy kỹ năng nghe nói tiếng Trung cho sinh viên Việt Nam

Dạy kỹ năng nghe nói tiếng Trung cho sinh viên Việt Nam gặp phải nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ phương pháp giảng dạy mà còn từ sự chuẩn bị của sinh viên. Việc nhận diện và giải quyết những thách thức này là rất quan trọng để nâng cao chất lượng dạy và học.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận ngôn ngữ

Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc tiếp cận ngôn ngữ do thiếu môi trường thực hành và tài liệu học tập phù hợp. Điều này dẫn đến việc sinh viên không tự tin khi giao tiếp bằng tiếng Trung.

2.2. Thiếu sự hỗ trợ từ công nghệ

Mặc dù công nghệ thông tin có thể hỗ trợ rất nhiều trong việc dạy tiếng Trung, nhưng không phải tất cả sinh viên đều có khả năng tiếp cận các công cụ công nghệ hiện đại. Điều này tạo ra sự chênh lệch trong việc học tập giữa các sinh viên.

III. Phương pháp dạy kỹ năng nghe nói tiếng Trung hiệu quả

Để nâng cao kỹ năng nghe nói tiếng Trung cho sinh viên, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại và hiệu quả. Việc kết hợp giữa công nghệ thông tin và phương pháp giảng dạy truyền thống sẽ mang lại kết quả tốt hơn.

3.1. Sử dụng đa phương tiện trong giảng dạy

Việc sử dụng video, âm thanh và các tài liệu đa phương tiện khác trong giảng dạy sẽ giúp sinh viên dễ dàng tiếp thu kiến thức và cải thiện kỹ năng nghe nói. Các tài liệu này cũng giúp sinh viên làm quen với ngữ điệu và cách phát âm chuẩn.

3.2. Tích hợp công nghệ vào bài giảng

Giảng viên có thể sử dụng các ứng dụng học tập trực tuyến để tạo ra các bài tập tương tác, giúp sinh viên luyện tập kỹ năng nghe nói một cách hiệu quả. Việc này không chỉ giúp sinh viên học tập một cách chủ động mà còn tạo ra sự hứng thú trong quá trình học.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy kỹ năng nghe nói tiếng Trung đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Sinh viên không chỉ cải thiện kỹ năng ngôn ngữ mà còn phát triển khả năng tự học và tự tin hơn trong giao tiếp.

4.1. Kết quả từ các cuộc khảo sát

Các cuộc khảo sát cho thấy sinh viên cảm thấy hài lòng hơn với phương pháp dạy học tích hợp công nghệ. Họ cho biết rằng việc sử dụng công nghệ giúp họ dễ dàng tiếp cận kiến thức và cải thiện kỹ năng nghe nói.

4.2. Những bài học rút ra từ thực tiễn

Từ kết quả nghiên cứu, có thể rút ra rằng việc kết hợp giữa công nghệ thông tin và phương pháp giảng dạy truyền thống là rất cần thiết. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy và học mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho sinh viên.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của dạy tiếng Trung

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy kỹ năng nghe nói tiếng Trung cho sinh viên Việt Nam là một xu hướng tất yếu. Tương lai của việc dạy tiếng Trung sẽ ngày càng phát triển với sự hỗ trợ của công nghệ, giúp sinh viên có cơ hội học tập tốt hơn.

5.1. Xu hướng phát triển công nghệ trong giáo dục

Công nghệ sẽ tiếp tục phát triển và đóng vai trò quan trọng trong giáo dục. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong dạy tiếng Trung sẽ giúp sinh viên có nhiều cơ hội học tập hơn và nâng cao kỹ năng ngôn ngữ của mình.

5.2. Đề xuất cho các nghiên cứu tiếp theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy tiếng Trung, đặc biệt là trong việc phát triển các phương pháp giảng dạy mới và hiệu quả hơn. Điều này sẽ giúp cải thiện chất lượng dạy và học tiếng Trung tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh khoa học của công trình nghiên cứu tiến sĩ thuộc chuyên ngành Lý luận và Phương pháp giảng dạy tiếng Hán (Mã số: 9140234.01) do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Bảo Ngân thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Cầm Tú Tài tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội (2019) bắt nguồn từ làn sóng chuyển đổi số trong giáo dục đại học toàn cầu và chính sách chiến lược tại Việt Nam. Cụ thể, nghiên cứu được đặt trong bối cảnh thực thi Đề án “Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, dạy học và nghiên cứu khoa học góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo” được ký duyệt ngày 25/05/2017 bởi Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam, nhấn mạnh việc đổi mới căn bản phương thức biểu đạt nội dung, chuyển biến phương thức học tập của sinh viên và tương tác sư phạm.

Tính tiên phong của luận án thể hiện ở chỗ: trong khi các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chủ yếu dừng lại ở mức độ tổng quan lý luận chung về công nghệ thông tin hoặc phân tích lợi ích đơn thuần của bài giảng điện tử mà thiếu vắng dữ liệu thực nghiệm chuyên sâu, luận án này là công trình đầu tiên xây dựng mô hình thực nghiệm sư phạm tích hợp công nghệ đa phương tiện chuyên biệt cho việc rèn luyện kỹ năng nghe và nói (khẩu ngữ và thính lực) tiếng Trung Quốc cho sinh viên bậc đại học tại Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) được xác định rõ ràng: Phương pháp dạy học nghe nói truyền thống phụ thuộc nặng nề vào các thiết bị đơn lẻ như máy cassette, đĩa CD kết hợp bảng đen truyền thống, ép buộc người học phải tưởng tượng ngữ cảnh giao tiếp một cách trừu tượng, dẫn đến triệt tiêu hứng thú học tập và hạn chế năng lực tiếp nhận ngôn ngữ phi ngôn từ (ngôn ngữ cơ thể, ngữ cảnh xã hội). Mặt khác, việc ứng dụng đa phương tiện hiện nay rơi vào tình trạng lạm dụng kỹ thuật số hình thức, trình chiếu phiến diện, thiếu khung lý thuyết dẫn đường để gắn kết giữa học liệu đa phương tiện trong lớp với không gian tự học tương tác trên mạng internet.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết được xác lập chặt chẽ:

• RQ1: Thực trạng ứng dụng công nghệ đa phương tiện trong dạy học kỹ năng nghe nói tiếng Hán tại các trường đại học hàng đầu Việt Nam hiện nay diễn ra như thế nào từ góc nhìn kép của giảng viên và sinh viên?
• RQ2: Những rào cản, bất cập cốt lõi về mặt kỹ thuật, phương pháp thiết kế bài giảng điện tử (courseware) và khai thác mạng internet đang cản trở hiệu quả tiếp thu kỹ năng nghe nói là gì?
• RQ3: Việc can thiệp bằng mô hình dạy học đa phương tiện tối ưu hóa kết hợp mạng xã hội tương tác (Zalo/Web-based learning) có tạo ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về kết quả học tập và chiến lược học tập của sinh viên so với phương pháp dạy học trước can thiệp hay không?

Hệ thống giả thuyết đối ứng:

• H1: Tồn tại mối tương quan thuận có ý nghĩa thống kê giữa mức độ hứng thú học tập đa phương tiện và tần suất kích hoạt các chiến lược học tập ngôn ngữ bậc cao (chiến lược siêu nhận thức và xã hội).
• H2: Việc áp dụng mô hình bài giảng đa kênh kết hợp tương tác mạng trực tuyến sẽ làm giảm đáng kể bộ lọc cảm xúc (Affective Filter), tăng cường dung lượng đầu vào hiểu được ($i+1$) và nâng cao năng lực phản xạ khẩu ngữ so với phương pháp nghe nhìn truyền thống.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp đa chiều: Thuyết tiếp nhận ngôn ngữ thứ hai (Second Language Acquisition - SLA) của Stephen Krashen; Thuyết nhận thức học tập đa phương tiện (Cognitive Theory of Multimedia Learning) của Richard E. Mayer; Thuyết mã hóa kép của Allan Paivio; Thuyết hành vi (Edward Thorndike, B.F. Skinner, Ivan Pavlov); Thuyết nhận thức khám phá của Jerome Bruner và Thuyết kiến tạo xã hội của Jean Piaget và Lev Vygotsky.

Quy mô khảo sát bao quát 3 đại học trọng điểm: Trường Đại học Ngoại ngữ – ĐHQGHN, Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Huế và Trường Đại học Ngoại thương Hà Nội, với cỡ mẫu định lượng gồm 36 giảng viên và 172 sinh viên chính quy năm thứ nhất và năm thứ hai (được tinh lọc từ 197 phiếu sinh viên và 41 phiếu giảng viên phát ra). Địa bàn can thiệp thực nghiệm diễn ra tại 2 lớp 18C1 và 18C7 thuộc Trường Đại học Ngoại ngữ – ĐHQGHN, tạo nên độ tin cậy và giá trị ứng dụng cao cho toàn bộ hệ thống đào tạo cử nhân ngành ngôn ngữ Trung Quốc tại Việt Nam.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu cho thấy hai nhánh nghiên cứu chính trên trường quốc tế và tại Việt Nam:

                            TIẾN TRÌNH TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1. Nhánh nghiên cứu về bản chất và phương pháp dạy học kỹ năng nghe nói: Wilga M. Rivers khẳng định nghe là tiền đề bắt buộc của nói; việc tiếp nhận âm thanh lặp đi lặp lại tạo động lực biểu đạt và giao tiếp tất yếu. Quách Cẩm Phù (1990) chỉ ra ngôn ngữ thính giác không đơn thuần là âm học mà là quá trình tổng hợp kiến thức ngữ pháp, từ vựng và văn hóa. Dương Huệ Nguyên (1988, 1992) với công trình kinh điển 81 phương pháp huấn luyện nghe nhấn mạnh "nghe" đứng đầu "tứ hội" (nghe, nói, đọc, viết). Lữ Tất Tùng (1996) phân tích cơ chế chuyển hóa từ hiểu đến mô phỏng, nội hóa và sản sinh ngôn ngữ. Weir và Bygate (1990) cùng Bleistein (2013) phân định năng lực khẩu ngữ thành 3 cấu phần cốt lõi: tri thức ngôn ngữ (ngữ âm, từ vựng, cú pháp), năng lực diễn ngôn và chiến lược xử lý sự cố giao tiếp thực tế. Lazaraton (2001) khái quát 6 hình thức rèn luyện khẩu ngữ: thảo luận, thuyết trình, sắm vai, hội thoại, nhật ký âm thanh và bài tập độ chính xác.

2. Nhánh nghiên cứu về ứng dụng đa phương tiện trong giáo dục ngôn ngữ: Allan Paivio thiết lập nền tảng với lý thuyết mã hóa kép. Daniel khẳng định truyền thông đa phương tiện đạt hiệu quả tối ưu khi các kênh hình ảnh và âm thanh mang thông tin chân thực, tương hỗ nhau thay vì gây nhiễu nhận thức. Richard E. Mayer định hình Thuyết nhận thức học tập đa phương tiện thông qua hàng loạt thực nghiệm tâm lý học. Giáo sư Lý Khắc Đông (1994), Lưu Tuân (2007) nhấn mạnh phương pháp nghe nhìn (Audio-visual method) kích hoạt đồng thời chức năng của cả hai bán cầu não, vượt trội hơn hẳn đơn kênh thính giác hay thị giác. Trịnh Diễm Quần (2005), Hà Khắc Kháng (2013) và Dương Lệ Bình (2015) tiếp tục củng cố vai trò kiến tạo môi trường học tập lý tưởng của máy tính và bài giảng điện tử.

Các cuộc tranh luận học thuật nổi bật:

• Tranh luận 1: Công nghệ thay thế hoàn toàn hay bổ trợ dung hòa? Một trường phái cấp tiến đề cao tuyệt đối hóa công nghệ, muốn thay thế hoàn toàn bảng đen và giáo viên truyền thống. Ngược lại, quan điểm của luận án ủng hộ tính dung hòa: Đa phương tiện phát huy sức mạnh vượt bậc về mô phỏng ngữ cảnh nhưng không thể xóa bỏ vai trò chủ đạo của người thầy và tính linh hoạt tức thời của bảng đen.
• Tranh luận 2: Đầu vào thụ động (Input-driven) đối nghịch Sản sinh chủ động (Output-driven). Hồng Vĩ (2010) phê phán phương pháp dạy nghe chỉ chú trọng "nhận vào" mà bỏ quên "xuất ra", đề xuất mô hình nghe nhìn hoạt hình kết hợp sản sinh khẩu ngữ.

Tại Việt Nam, các tác giả như Bùi Thu Giang (2004), Cao Thị Trang (2010), Võ Thị Phương Chi (2009), Nguyễn Thanh Vân (2012), Hoàng Văn Vân (2006), Nguyễn Hải Châu (2007) và Phạm Thị Xuân Ngọc (2011) đã khảo sát các rào cản tâm lý, đề xuất lấy người học làm trung tâm và đổi mới giờ học nghe nói tiếng Anh, tiếng Hán. Tuy nhiên, chưa có công trình nào tích hợp đồng bộ công nghệ đa phương tiện, bài giảng điện tử tương tác và mạng xã hội truyền thông (Zalo/mạng xã hội di động) vào một quy trình can thiệp thực nghiệm sư phạm có đo lường thống kê toán học nghiêm ngặt.

So sánh với hai nghiên cứu quốc tế điển hình:

• So với nghiên cứu của Vandergrift & Goh (2012) tập trung chủ yếu vào quá trình nhận thức siêu nhận thức (metacognitive) thuần túy trong kỹ năng nghe tiếng Anh, luận án của Nguyễn Thị Bảo Ngân mở rộng sang sự tương tác giữa bài giảng đa phương tiện và các nền tảng mạng di động hỗ trợ phát âm khẩu ngữ tiếng Hán.
• So với nghiên cứu của Mayer (2001) trên các mẫu nghiệm phương Tây trong môi trường khoa học tự nhiên, luận án đã tái định vị các nguyên lý thiết kế đa phương tiện vào bối cảnh đào tạo ngôn ngữ tượng hình (tiếng Hán) cho sinh viên thuộc khối văn hóa Á Đông (Việt Nam).

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và phát triển Thuyết tiếp nhận ngôn ngữ thứ hai của Stephen Krashen trong không gian số. Bằng việc chứng minh tài liệu nghe nhìn đa phương tiện cung cấp lượng ngữ liệu trực quan sống động, tác giả làm sáng tỏ cơ chế tối ưu hóa giả thuyết đầu vào ($i+1$): ngữ liệu nghe nhìn chuẩn xác giúp sinh viên tiếp nhận ngôn ngữ vượt trên trình độ hiện tại một bậc mà không gặp rào cản nhận thức. Đồng thời, việc ứng dụng các hoạt động tương tác qua video, lồng tiếng và kết nối mạng đã hạ thấp chỉ số lo âu, củng cố tự tin, qua đó giải mã tường minh cơ chế làm giảm "Bộ lọc cảm xúc" (Affective Filter).

                            MÔ HÌNH NHẬN THỨC ĐA KÊNH & XỬ LÝ SLA TÍCH HỢP
                                (Phát triển từ Mayer & Krashen)
                     (Kênh Thính giác)                  (Kênh Thị giác)

Đối với Thuyết nhận thức học tập đa phương tiện của Richard E. Mayer, luận án chỉ ra giới hạn biên (boundary conditions) khi áp dụng vào việc dạy chữ Hán và ngữ âm: nếu bài giảng PPT nhồi nhét quá nhiều hiệu ứng chuyển động hoặc văn bản chữ Hán hiển thị sai trật tự viết nét, hiện tượng quá tải nhận thức (Cognitive Overload) sẽ xảy ra tại kênh thị giác, gây ức chế khả năng ghi nhớ âm thanh tại kênh thính giác.

Về lý thuyết chiến lược học tập ngôn ngữ của Rebecca Oxford (1990) và O'Malley & Chamot (1990), luận án tái cấu trúc hệ thống 6 nhóm chiến lược (Trực tiếp: Ghi nhớ, Nhận thức, Bồi đắp; Gián tiếp: Siêu nhận thức, Tình cảm, Xã hội) tương thích hoàn toàn với môi trường học tập điện tử và mạng xã hội.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành giữa 4 trụ cột lý thuyết:

1. Tâm lý học giác quan: Dựa trên thực nghiệm của Treicher (1960), con người tiếp nhận tri thức qua thị giác (83%), thính giác (11%) – tổng cộng hai giác quan này chiếm 94% tổng lượng thông tin; mức độ duy trì trí nhớ sau 3 ngày khi kết hợp cả nghe và nhìn (视听兼用) đạt 75%, vượt trội hoàn toàn so với chỉ nghe (15%) hoặc chỉ nhìn (40%).
2. Thuyết hành vi củng cố: Ứng dụng nguyên lý thử - sai (Trial and Error) của Thorndike và củng cố hành vi của Skinner nhằm tạo môi trường cho sinh viên dám mắc lỗi và được sửa lỗi kịp thời qua phản hồi trực tuyến.
3. Thuyết kiến tạo xã hội: Thiết lập 4 yếu tố cốt lõi: Tình huống (情境), Hợp tác (协作), Hội thoại (会话) và Kiến tạo ý nghĩa (意义建构) thông qua bài tập nhóm và đóng vai.
4. Khung chiến lược học tập số hóa: Đo lường sự chuyển dịch từ học tập thụ động sang tự điều chỉnh nhận thức (Metacognitive Self-Regulation).

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

                        QUY TRÌNH PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU HỖN HỢP

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng lập trường nhận thức luận thực chứng kết hợp kiến tạo thực tiễn (Pragmatic / Critical Realist paradigm). Thiết kế nghiên cứu áp dụng phương pháp hỗn hợp (Mixed Methods Research) theo mô hình tam giác hóa đồng thời (Concurrent Triangulation Design), kết hợp chặt chẽ giữa điều tra diện rộng định lượng và phỏng vấn sâu, quan sát thực địa định tính.

Mẫu khảo sát chính thức gồm:

• Giảng viên: 36 người (ULIS – ĐHQGHN: 23; ĐH Ngoại ngữ Huế: 7; ĐH Ngoại thương: 6).
• Sinh viên: 172 sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai chuyên ngành tiếng Trung Quốc (ULIS – ĐHQGHN: 75; ĐH Ngoại ngữ Huế: 46; ĐH Ngoại thương: 51).

Quy trình nghiên cứu rigorous

1. Khảo sát bảng hỏi: Sử dụng thang đo Likert 5 mức độ được chuẩn hóa, kiểm định độ giá trị nội dung (Content validity) và cấu trúc (Construct validity). Phiếu khảo sát tập trung vào 4 nhóm biến số: kỹ năng công nghệ, thái độ đối với bài giảng điện tử, chiến lược học tập nghe nói đa phương tiện và các trục trặc kỹ thuật/sư phạm thường gặp.
2. Phỏng vấn sâu (In-depth Interview): Thực hiện phỏng vấn trực tiếp bằng tiếng Việt với giảng viên và sinh viên nhằm khắc phục tính ngẫu nhiên của bảng hỏi, làm sáng tỏ các rào cản tâm lý, động cơ bên trong và cách thức sinh viên sử dụng Zalo, mạng internet để tự học. Tất cả phỏng vấn được ghi âm và gỡ băng trung thực.
3. Quan sát lớp học (Classroom Observation): Tiến hành dự giờ thực tế (随堂听课), ghi chép có hệ thống các thao tác kỹ thuật của giảng viên, chất lượng bài giảng PPT, thời lượng phân bổ cho nghe - nói và thái độ tương tác của sinh viên trong giờ học.
4. Thực nghiệm sư phạm (Quasi-experimental study): Triển khai can thiệp trực tiếp trên hai lớp thực nghiệm 18C1 và 18C7 tại Trường Đại học Ngoại ngữ – ĐHQGHN, so sánh đánh giá định lượng trước và sau thực nghiệm, kết hợp phân tích đối chiếu với phương pháp dạy học truyền thống.

Data và phân tích

Toàn bộ dữ liệu định lượng được mã hóa và xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên ngành SPSS.

• Thống kê mô tả: Tính tần số, phần trăm, giá trị trung bình (Mean), độ lệch chuẩn (Standard Deviation) để phác họa bức tranh toàn cảnh về thực trạng dạy và học.
• Phân tích tương quan Pearson: Kiểm định mối quan hệ giữa biến số hứng thú học tập đa phương tiện và 6 nhóm chiến lược học tập ngôn ngữ (kết quả chỉ ra mức tương quan thuận có ý nghĩa thống kê cao).
• Kiểm định T-test mẫu độc lập (Independent Samples T-Test): Đo lường sự khác biệt về hứng thú, chiến lược và đánh giá hiệu quả giữa các nhóm nhân khẩu học: giới tính (nam - nữ), xuất thân hoàn cảnh gia đình (nông thôn - thành thị), đặc điểm tính cách (hướng nội - hướng ngoại), cũng như so sánh hiệu quả giữa phương pháp đa phương tiện truyền thống và phương pháp thực nghiệm cải tiến có ứng dụng Zalo (kết quả kiểm định T-test đều đạt mức ý nghĩa $p < 0.05$).

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

                                  TỔNG HỢP CÁC PHÁT HIỆN ĐỘT PHÁ

1. Phát hiện hiện tượng "Quá tải nhận thức và tha hóa bài giảng điện tử": Khảo sát thực tế chỉ ra một tỷ lệ lớn bài giảng PPT của giảng viên mắc các lỗi nghiêm trọng: nhồi nhét quá nhiều chữ, lạm dụng hiệu ứng âm thanh/chuyển động không cần thiết, lỗi sắp xếp hình ảnh và văn bản phi logic, đặc biệt là lỗi hiển thị sai quy tắc bút thuận chữ Hán. Điều này biến giờ nghe nói thành giờ đọc chữ trên màn chiếu, cản trở kênh xử lý âm thanh của sinh viên.

2. Mối tương quan tuyến tính giữa môi trường đa phương tiện và chiến lược học tập: Dữ liệu SPSS khẳng định sinh viên có mức độ hứng thú cao với môi trường số hóa thể hiện tần suất sử dụng các chiến lược siêu nhận thức (lập kế hoạch học tập, tự đánh giá phát âm qua phần mềm), chiến lược nhận thức (xem phim Trung Quốc, tra cứu Baidu/Google) và chiến lược xã hội (nhắn tin, hội thoại bằng tiếng Hán qua WeChat/Zalo) cao hơn rõ rệt so với nhóm sinh viên thụ động ($p < 0.01$).

3. Sự phân hóa theo nhân khẩu học và tính cách: Kết quả kiểm định T-test chỉ ra sinh viên có tính cách hướng ngoại sử dụng chiến lược giao tiếp xã hội trên mạng hiệu quả hơn; trong khi sinh viên xuất thân nông thôn ban đầu gặp rào cản về kỹ năng thao tác thiết bị số nhưng sau can thiệp thực nghiệm lại có mức độ tiến bộ vượt bậc về khả năng tự học qua mạng.

4. Hiệu quả vượt trội của mô hình thực nghiệm tích hợp Zalo và bài tập đa kênh: Thực nghiệm trên 2 lớp 18C1 và 18C7 cho thấy việc kết hợp giảng dạy trên lớp với giao bài tập khẩu ngữ, ghi âm phát âm, sửa bài trực tiếp trên Zalo đã giải quyết triệt để vấn đề thiếu thời gian luyện nói trên lớp. Kết quả kiểm định T-test mẫu độc lập giữa phương pháp đa phương tiện cũ và phương pháp thực nghiệm mới cho thấy sự cải thiện vượt bậc về độ lưu loát, độ chuẩn xác ngữ âm và giảm thiểu triệt để sự lo âu giao tiếp ($p < 0.05$).

Implications đa chiều

• Về lý thuyết: Xác lập mô hình dung hợp giữa nguyên lý thiết kế nhận thức đa phương tiện của Mayer với các giả thuyết thụ đắc ngôn ngữ của Krashen trong bối cảnh dạy tiếng Hán tại các nước không sử dụng chữ Hán (Non-character cultural sphere).
• Về phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ khảo sát hỗn hợp có thể nhân rộng để đánh giá năng lực công nghệ và chiến lược học tập ngoại ngữ tại các trường đại học khác.
• Về thực tiễn sư phạm: Đề xuất quy trình thiết kế bài giảng PPT tương tác và 8 giải pháp thực hành nghe nói sinh động: học từ vựng qua hình ảnh/âm thanh ngữ cảnh, đóng vai mô phỏng (Role-playing), tự biên câu chuyện, lồng tiếng video phim ảnh (Video dubbing), trò chơi tương tác ngôn ngữ, học hợp tác nhóm, và khai thác nền tảng Zalo để tương tác liên tục 24/7.
• Về chính sách giáo dục: Cung cấp cơ sở thực chứng để các trường đại học ngoại ngữ đầu tư đồng bộ hạ tầng mạng, phòng lab chuyên dụng và tổ chức các khóa tập huấn nâng cao năng lực thiết kế bài giảng số chuẩn sư phạm cho đội ngũ giảng viên.

---

Limitations và Future Research

1. Giới hạn về phạm vi mẫu và địa bàn: Nghiên cứu tập trung khảo sát 3 trường đại học tại khu vực miền Bắc và miền Trung (Hà Nội, Huế), chưa mở rộng khảo sát các trường đại học lớn tại khu vực phía Nam (như TP. Hồ Chí Minh), nơi có cộng đồng người Hoa và môi trường thực hành ngôn ngữ phong phú.
2. Giới hạn về đối tượng: Mẫu khảo sát tập trung chủ yếu vào sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai (giai đoạn sơ cấp và trung cấp), chưa khảo sát sâu nhóm sinh viên năm 3, năm 4 với các học phần nghe nói chuyên ngành, đàm phán thương mại phức tạp.
3. Giới hạn về kỹ thuật phân tích thống kê: Phân tích định lượng dừng lại ở mức thống kê mô tả, phân tích tương quan Pearson và T-test, chưa xây dựng mô hình phương trình cấu trúc (SEM/PLS-SEM) để kiểm định đồng thời các mối quan hệ tác động nhân quả phức hợp giữa các biến tiềm ẩn (Latent variables).

Hệ thống định hướng nghiên cứu tương lai:

• Hướng 1: Mở rộng quy mô mẫu đa tầng trên phạm vi toàn quốc và xuyên quốc gia (so sánh sinh viên Việt Nam với sinh viên các nước Đông Nam Á khác).
• Hướng 2: Tích hợp và đánh giá tác động của các công nghệ đột phá mới như Trí tuệ nhân tạo (AI Chatbots, nhận diện giọng nói tự động ASR) và Thực tế ảo (Virtual Reality - VR) trong việc kiến tạo môi trường nhập vai luyện khẩu ngữ tiếng Hán.
• Hướng 3: Thực hiện nghiên cứu theo lát cắt dọc (Longitudinal study) theo dõi sự biến chuyển năng lực ngôn ngữ của sinh viên từ năm thứ nhất đến khi tốt nghiệp ra trường.
• Hướng 4: Vận dụng mô hình SEM để đo lường định lượng cấu trúc tác động trung gian của biến "động cơ học tập" và "bộ lọc cảm xúc" trong môi trường học tập số.

---

Tác động và ảnh hưởng

                                  MA TRẬN TÁC ĐỘNG & LAN TỎA

Về mặt học thuật, luận án lấp đầy khoảng trống dữ liệu thực nghiệm kéo dài nhiều năm về phương pháp dạy học tiếng Hán tại Việt Nam, đóng vai trò là tài liệu tham khảo cốt lõi cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Phương pháp dạy học ngoại ngữ. Về mặt thực tiễn đào tạo, mô hình bài giảng tương tác và giải pháp Zalo trực tiếp hỗ trợ hàng ngàn sinh viên cải thiện phản xạ giao tiếp, nâng cao tỷ lệ sinh viên đạt chuẩn đầu ra chứng chỉ quốc tế (HSK, HSKK khẩu ngữ). Về mặt chính sách, công trình là luận cứ thực chứng quan trọng hỗ trợ các nhà quản lý giáo dục đại học triển khai hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia về hiện đại hóa công nghệ giáo dục.

---

Đối tượng hưởng lợi

                                    CÁC NHÓM ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI

• Nghiên cứu sinh chuyên ngành Ngôn ngữ học ứng dụng và Lý luận giảng dạy: Khai thác khung lý thuyết tích hợp và phương pháp luận hỗn hợp mẫu mực để phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu.
• Giảng viên tiếng Hán tại các trường đại học, cao đẳng: Sử dụng các nguyên tắc thiết kế bài giảng điện tử và kỹ thuật tương tác mạng để tái cấu trúc giờ học nghe nói, chuyển đổi từ mô hình truyền thụ một chiều sang hướng dẫn hoạt động kiến tạo.
• Sinh viên chuyên ngành tiếng Trung Quốc: Nâng cao năng lực tự học, tối ưu hóa thời gian luyện tập khẩu ngữ ngoài giờ lên lớp thông qua mạng xã hội và phần mềm chuyên dụng.
• Các nhà hoạch định chính sách giáo dục và quản lý đào tạo: Định hình tiêu chuẩn đánh giá học liệu số, xây dựng chiến lược bồi dưỡng kỹ năng sư phạm công nghệ (TPACK) cho giảng viên ngoại ngữ.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là việc luận án đã dung hợp thành công Thuyết nhận thức học tập đa phương tiện của Richard E. Mayer và Thuyết tiếp nhận ngôn ngữ thứ hai của Stephen Krashen vào môi trường dạy học ngôn ngữ tượng hình (tiếng Hán). Luận án đã mở rộng lý thuyết của Krashen bằng việc chứng minh: đa phương tiện không chỉ đơn thuần cung cấp đầu vào dễ hiểu ($i+1$) qua kênh nghe nhìn kép mà còn đóng vai trò như một cơ chế kích hoạt hành vi tự điều chỉnh (Self-regulation), trực tiếp giải tỏa "Bộ lọc cảm xúc" thông qua sự tương tác ẩn danh, linh hoạt trên nền tảng số (Zalo/mạng xã hội).

2. Đột phá về phương pháp luận nghiên cứu khi so sánh với các công trình trước đây?

So với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam vốn chủ yếu mang tính định tính mô tả hoặc tổng kết kinh nghiệm cá nhân (như nghiên cứu của Bùi Thu Giang, Cao Thị Trang), luận án tạo đột phá bằng việc thiết lập thiết kế nghiên cứu hỗn hợp tam giác hóa (Mixed Methods Concurrent Triangulation) với cỡ mẫu đại diện lớn (36 giảng viên, 172 sinh viên từ 3 trường đại học danh tiếng) kết hợp can thiệp thực nghiệm sư phạm đối chứng chặt chẽ (lớp 18C1 và 18C7) và xử lý dữ liệu thống kê bằng SPSS (kiểm định T-test mẫu độc lập và tương quan Pearson).

3. Phát hiện bất ngờ và phản trực giác nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?

Phát hiện bất ngờ nhất là: việc tăng cường sử dụng bài giảng điện tử đa phương tiện không tỷ lệ thuận hoàn toàn với hiệu quả học tập, mà ngược lại, nếu giảng viên thiết kế slide sai phương pháp (lạm dụng text, hiệu ứng động quá mức, sai quy tắc nét chữ Hán), việc ứng dụng công nghệ sẽ gây ra "tác dụng ngược" – tạo sự phân tán chú ý và quá tải nhận thức thị giác trầm trọng, khiến sinh viên mất hoàn toàn khả năng tiếp nhận và xử lý tín hiệu âm thanh khẩu ngữ.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) hoàn chỉnh không?

Hoàn toàn có. Luận án cung cấp chi tiết hệ thống bảng hỏi điều tra Likert-5, khung câu hỏi phỏng vấn sâu bán cấu trúc bằng tiếng Việt, tiêu chí quan sát dự giờ lớp học, cùng toàn bộ giáo án thực nghiệm sư phạm mẫu tích hợp 8 phương pháp rèn luyện (học từ vựng qua ngữ cảnh hình ảnh, đóng vai, lồng tiếng video, học nhóm và tương tác giao bài qua Zalo) cho phép các cơ sở đào tạo ngoại ngữ khác nhân rộng chuẩn xác.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm (10-year research agenda) được vạch ra như thế nào?

Chương trình nghiên cứu dài hạn hướng tới: (1) Ứng dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) và xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) để xây dựng hệ thống tự động nhận diện và sửa lỗi phát âm thanh điệu tiếng Hán theo thời gian thực; (2) Phát triển không gian lớp học thực tế ảo tăng cường (VR/AR) mô phỏng 100% bối cảnh giao tiếp bản địa; (3) Mở rộng kiểm định mô hình phương trình cấu trúc (SEM) trên quy mô sinh viên toàn Đông Nam Á.

---

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và xác lập cơ sở lý luận vững chắc cho việc ứng dụng công nghệ đa phương tiện trong dạy học kỹ năng nghe nói tiếng Hán, tích hợp liên ngành giữa ngôn ngữ học ứng dụng, tâm lý học nhận thức và giáo dục học hiện đại.
2. Công trình đã phản ánh toàn diện, khách quan thực trạng ứng dụng đa phương tiện tại các đại học hàng đầu Việt Nam, chỉ ra chính xác các bất cập cốt lõi về kỹ thuật thiết kế bài giảng điện tử và phương thức tương tác sư phạm.
3. Luận án đã chứng minh bằng thực chứng thống kê toán học (SPSS, T-test, Pearson) mối quan hệ tương hỗ giữa môi trường số hóa, mức độ hứng thú và việc kích hoạt các chiến lược học tập ngôn ngữ bậc cao của sinh viên.
4. Xây dựng và thực nghiệm thành công mô hình dạy học nghe nói tích hợp bài giảng điện tử tương tác chuẩn nhận thức và nền tảng mạng xã hội di động (Zalo), mang lại hiệu quả vượt bậc trong việc nâng cao phản xạ khẩu ngữ và khả năng ghi nhớ lâu dài của người học.
5. Đề xuất hệ thống 8 giải pháp sư phạm đột phá, giàu tính khả thi, đóng góp một tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn sâu sắc cho sự nghiệp đổi mới phương pháp giảng dạy tiếng Hán tại Việt Nam trong kỷ nguyên chuyển đổi số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

河内国家大学下属外国语大学 研究生院 NGUYỄN THỊ BẢO NGÂN 越南汉语本科生听说技能训练的多媒体应用研究 NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC KỸ NĂNG NGHE NÓI CHO SINH VIÊN CHUYÊN NGÀNH TIẾNG TRUNG QUỐC Ở VIỆT NAM 博士学位论文 研究专业：汉语教学法与理论 专业代码：9140234.01 2019 年于河内 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 河内国家大学下属外国语大学 研究生院 NGUYỄN THỊ BẢO NGÂN 越南汉语本科生听说技能训练的多媒体应用研究 NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC KỸ NĂNG NGHE NÓI CHO SINH VIÊN CHUYÊN NGÀNH TIẾNG TRUNG QUỐC Ở VIỆT NAM 博士学位论文 研究专业：汉语教学法与理论 专业代码：9140234.01 导师：琴秀才博士.副教授 （PGS. CẦM TÚ TÀI） 2019 年于河内 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 郑重声明 本人的学位论文是在导师指导下独立撰写并完成的，学位论文 没有剽窃、 抄袭、造假等违反学术道德、学术规范和侵权行为，否 则，本人愿意承担由 此而产生的法律责任和法律后果，特此郑重声 明。 学位论文作者 阮氏宝银 2019 年 12 月 28 日于河内 i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 摘要 随着学校教育信息化水平的不断提高，多媒体技术也进入汉语教学领域。 多媒体教学不仅传承了现代多媒体的优势与特性，同时也保留了传统黑板教 学手段的优点。目前，多媒体已经成为信息化教育最有力的辅助工具，并在 教育领域得到了广泛的推广和应用。 在多媒体的教育教学方面，国外的研究和应用都相对较早，早在 20 世纪 初，欧美一些国家就率先将电子技术类的科研成果应用于教育领域，这使得 现代教育媒体技术得到突飞猛进的发展，而在越南这方面却比较缺乏。目前 相关研究一般都是关于信息技术的理论以及多媒体在课堂上的重要性，并提 出一些相关的建议，但实证研究目前并没有。 关于听说技能训练的多媒体应用开发研究比较少见，也没有较深的价值。 而涉及越南汉语听说技能训练的多媒体应用开发研究，无论是研究成果，还是 资料文献更是少之又少。对此，结合日常教学需要，以及经过较长时间的思考、 考察，笔者确 定了本论文的研究方向。通过研究我们指出如何将信息技术与 传统教学各自优势结合起来，如何好好利用它以达到最佳的教学效果。 本文由三章组成。 第一章为多媒体汉语听说教学的研究综述及理论基础。本章重点综述多 媒体汉语听说技能训练的相关理论和界定。本章概述了国内外多媒体汉语听 说教学的相关研究以及与本研究相关的概念，探讨了多媒体汉语听说教学的 理论基础。 第二章为多媒体汉语听说技能训练应用现状调查的数据的处理与分析。 本章重点叙述了多媒体辅助汉语听说技能训练的总体情况。本研究对河内国家 大学下属外国语大学、顺化外国语大学和河内外贸大学多媒体汉语听说技能训 ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 练的当前状况进行详细的调查分析，调查对象分别从汉语教师和学生的双重视 角出发，具体是一、二年级的 36 教师和 172 名学生。通过问卷调查、课堂观 察、学生采访等多种方式调查多媒体在汉语听说教学中的应用现状。调查结束 后进行数据收集，全面探讨和分析多媒体对学生学习的影响，师生对多媒体应 用的态度和看法以及多媒体在应用过程中所存在的问题及原因等等。 第三章为越南汉语本科生听说技能训练的多媒体应用实验及教学启示。 本章尝试在河内国家大学下属外国语大学 18C1 和 18C7 班开展基于多媒体环 境下的大学汉语听说实验研究。本实验包括设计教案、课堂教学、课外教学 等教学活动。试验结束后对师生进行问卷调查和采访，总结本实验教学的优 势及不足之处。最后，根据调查结果提出了一些多媒体课件制作与网络训练 设计的建议以及多媒体汉语听说技能教学启示，从而为教师和学生提供适应 性的汉语听说技能训练支持与服务。 本论文以越南汉语本科生听说技能训练的多媒体应用现状为切入点，在 实验结果的基础上提出了教学建议和启示。本文研究成果为越南汉语教学尤 其是听说技能训练提供一份具有价值的参考资料，启发教师们采取最有效的 教学方法，以便改善汉语的教学，尤其听说技能训练的质量。 关键词：越南本科生 多媒体教学 课件 网络 汉语听说训练 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Abstract Since the 1990s, the development of science and technology has created a dramatic change in various fields of society, especially in education. Multimedia based teaching is being rapidly adopted and implemented in a multitude of schools of education including the field of teaching Chinese. Multimedia teaching can effectively combine not only the advantages of modern technology but also traditional teaching methods in teaching practices of universities.

The question of constructing a teaching Chinese model especially in teaching listening and speaking that conforms teaching rules and procedures and cultivate students' communicative competence in Chinese has become a major issue in education. Several theoretical frameworks from many foreign countries have been developed in this field in an early period. At the beginning of the 20th century, some countries in Europe and America took the lead in applying scientific research results of electronic technology to the field of education, which made the development of modern educational media technology leaps and bounds. However, in Vietnam, not many researchers tackle this problem.

Until now, relevant research is generally about the theory of information technology and the importance of multimedia in the classroom and put forward some relevant suggestions, but still lack empirical research. Many researchers only pay attention to the advantages of information technology and ignore traditional teaching, discounting advantages and disadvantages in both teaching methods. The superiority of information technology teaching cannot completely replace traditional teaching. So, what is the difference between the traditional “chalk + blackboard” teaching method and the modern multimedia technology teaching method? What is the difference? If we can combine the advantages of information technology and traditional teaching, can we achieve better teaching results? At present, some teachers already made good use of modern information technology to assist in listening and speaking skills training and witnessed promising results.

So how do you make good use of it? The teaching of foreign language listening and speaking skills is constantly developing, especially the application of multimedia in teaching is becoming more and more improved. However, research on multimedia application development on listening iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] and speaking skills training is relatively rare and not provide deep insight. In order to tackle the problem combing with teaching experience, the research direction of this paper has been determined. There are many colleges and universities in Vietnam.

Sample surveys are conducted in the form of questionnaires, interviews and classroom experiments. Based on the analysis of survey data, the thesis will present the enlightenment of current Chinese language listening and speaking skills training under the aid of multimedia, including principles, theories and practice. This paper divided into three chapters. The first chapter is the literature review, focusing on the related theories and definitions of multimedia in Chinese listening and speaking skills training.

The first part will summarized the related research on multimedia Chinese listening and speaking teaching at home and abroad and the concepts related, followed by the discussion of the theoretical basis of multimedia Chinese listening and speaking teaching. The second chapter is the analysis of the data of the multimedia application status survey. This chapter focuses on the overall situation of multimedia-assisted in teach Chinese listening and speaking at the Foreign Languages University, Hue Foreign Studies University and Foreign Trade University of the National University of Hanoi. The survey targets are based on the both views of Chinese teachers and students.

The second grade 36 is a teacher and 172 students. After the investigation, data collection and analysis will be carried out to explore and analyze the influence of multimedia-assisted teaching on student learning, the attitudes and observations of teachers and students on multimedia-assisted teaching applications, and the problems in multimedia application. This study will use a combination of qualitative and quantitative methods for the entire study design. The third chapter is the recommendation.

Based on the previous chapter, this chapter puts forward some constructive suggestions based on the results , so as to provide adaptive teaching support and services for teachers and students. To improve the quality of teaching Chinese , I hope that this thesis can provide a valuable teaching method for teachers in Vietnam especially in listening and speaking skills training. Keywords: multimedia teaching courseware network Chinese listening and speaking training v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 目录 郑重声明 .iv 表目录 .ix 图目录 .1 第一章 多媒体汉语听说教学的研究综述及理论基础 .多媒体汉语听说训练的相关研究 .汉语听说技能训练的相关研究 .多媒体教学的相关研究 .多媒体汉语听说教学的相关研究 .与研究相关的概念. 多媒体与多媒体教学法的概念.

汉语听说技能与多媒体汉语听说技能的概念. 语言学习策略的概念与分类. 多媒体汉语听说技能训练的理论基础 .第二语言习得理论及其在多媒体汉语听说技能训练中的应用 .心理学理论 .行为主义学习理论及其在多媒体汉语听说技能训练中的应用 .认知主义学习理论及其在多媒体汉语听说技能训练中的应用 .建构主义学习理论及其在多媒体汉语听说技能训练中的应用 .29 第二章 越南汉语本科生听说技能训练的多媒体应用现状研究. 越南学校的基本情况.

河内外国语大学的基本情况 .44 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. 河内外贸大学的基本情况. 顺化外国语大学的基本情况. 针对教师的调查结果与分析 .教师多媒体教学水平情况.

多媒体训练的应用效果调查 .总体评价 .针对学生的调查结果与分析. 大学生多媒体应用现状. 学生对于多媒体课件的接受情况调查 .学生的多媒体网络学习策略 .总体评价 .多媒体汉语听说技能训练课堂观察. 多媒体汉语听说教学过程及多媒体课件展示情况.

多媒体汉语听说教学课件应用的评价 .多媒体辅助汉语听说教学的存在问题及原因 .课件应用方面 .网络应用方面 .101 第三章 越南汉语本科生听说技能训练的多媒体应用实验及教学启示 .多媒体大学汉语听说课程的实验研究. 实验研究的对象及环境介绍. 实验的研究工具与研究方法. 多媒体环境下大学汉语听说课程教学设计 .具体实验过程 .多媒体汉语听说技能训练实验效果的评价 .多媒体学汉语听说训练的实验总结 .多媒体课件制作与网络训练设计的建议 .117 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.多媒体课件制作 .多媒体网络训练设计 .汉语听说技能策略培训.

多媒体汉语听说技能教学启示 .学习词汇和短语 .情境训练 .看电影 .角色扮演 .自编故事 .视频配音 .创设游戏 .小组学习 .利用 Zalo 辅助教学 .139 参考文献 .I 攻读学位期间发表的学术论文 致谢 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 表目录 表 1.人类通过各种感觉器官获得知识的比率 .视觉与听觉注意集中比率 .人类获得知识的记忆保持比率 .农村家庭与城市家庭的兴趣差异 .家庭背景与兴趣的相关性 .男生和女生之间的兴趣差异 .性别和兴趣之间的独立样本测试 .性格不同的学生的兴趣程 .独立样本性格与兴趣之间的测试 .学习策略与学习时间的相关性 .学生学习略的使用现状 .学习兴趣与学习策略之间的相关性. 不同程度兴趣的学生使用策略的描述性统计 .性别与策略使用之间的相关性 .性别和战略使用的描述性统计 .家庭背景与策略使用.性格与策略使用 .性格和策略使用的描述性统计 .原来多媒体教学和实验多媒体教学的评价差异. 原来多媒体教学和实验多媒体教学的评价的独立样本测试 .Zalo 教学应用效果的评价 .原来多媒体教学和实验多媒体教学的评价差异. 原来多媒体教学和实验多媒体教学的评价的独立样本测试.

教学应用效果的评价. 112 ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 图目录 图 1.语言输入过程图 .2 多媒体学习的认知过程. 教师课件操作技术情况 .制作课件因素. 课件的审美性.

教师使用多媒体的目的. 教师使用多媒体的困难 .多媒体辅助教学模式 .课件内容数量 .多媒体的使用频率情况 .多媒体的使用时长情况. 教师使用网络教学的情况 .网络远程教学的频率.多媒体教学应用的存在问题不足之处. 影响教师积极使用多媒体教学的主要原因 .越南大学本科生电子媒体工具 .学生的多媒体水平情况 .学生汉语互联网资源的应用 .多媒体网络学习的时间长度 .多媒体网络的辅助情况 .多媒体网络辅助汉语技能 .学生使用中文上网的情况 .学生对多媒体汉语教学效果的评价.

学生喜欢的上课方式调查. 65 x LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.学生对多媒体课件的态度 .学生对多媒体课件作用的评价 .学生对课件内容数量评价 .学生对课件设计美观评价 .学生对课件使用时机评价 .学生对课件质量的评价. 老师制作 PPT 水平 .学生对教师设备操控的评价 .学生对教师多媒体教学方式的评价 .学生对教师多媒体教学思路的评价 .多媒体网络汉语学习兴趣程度. 导入课件.

复习课件. 生词课件. 生词课件 .语法课件 .课文课件 .使用太多效应 .文字和图片排版不合理 .汉字顺序错乱. 多媒体辅助汉语听说教学的不足之处 .学生在 Zalo 平台上提交作业 .师生在 Zalo 平台上修改作业.

137 xi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 绪论 0. 选题理由 随着现代科学技术的飞速发展，以计算机多媒体为核心的信息技术已经 融入到人类社会发展与生活的方方面面，它不断改变着人们的生活方式、工 作方式、交往方式、学习方式等。而信息技术在教学中的应用，以其强大的 生命力给现代教育带来了一场深刻的变革，影响着我们的教学和学习。毋庸 置疑，这是教学改革的发展趋势。 信息技术，特别是计算机、多媒体和网络等在教育教学中的应用，使教 育本身发生了深刻的变化。信息技术在教学中的应用，不仅使学生学习到了 知识和技能，更重要的是学会如何获得知识的方法，使学生的创造性得以发 挥，而教育的这种变化，满足了社会发展的需要。因此，世界各国都十分重 视信息技术在教育教学中的应用。 目前，越南也很重视教育信息化的发展以及信息技术在教育教学中的推 广和应用。在 2017 年 5 月 25 日，越南副总理武德担已签署 “加强信息技术 在管理、教学、科研中的应用有助于提高教育质量” 的方案。方案中指出要 大力推进信息技术在教学过程中的普遍应用，促进信息技术与学科课程的整 合，逐步实现教学内容的呈现方式、学生的学习方式、教师的教学方式和师 生互动方式的变革，充分发挥信息技术的优势，为学生的学习和发展提供丰 富多彩的教育环境和有力的学习工具。 传统的汉语听说训练中，一般都依靠教师利用录音机和磁带或 CD 来实现， 这仅可以进行单纯的听说和简短的复述。在这种教学形式中，教师必须让学 生想象说话的情景，学生根据自己的想象力和所听的内容再进行复述。这样 的训练方法非常枯燥乏味。而我们知道学习一种语言，尤其是口语技能，我 们除了要发音准确、使用语法、词汇正确意外，我们还要学会身体语言如眼 神、姿势等等。因此传统汉语听说教学方式会使很多学生失去了学习的兴趣， 这些单一的传统媒体教学模式已经无法满足现代社会发展的需求。 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 信息技术的发展不断地推动着教学理念与教学工具的变革与转变。作为 一种新兴的教学媒体和功能强大的教学工具，多媒体不仅是现代教育技术、 信息与通信技术以及计算机多媒体技术混合发展的产物，同时也是现代教育 技术发展的必然产物。合理地利用多媒体不仅传承了现代多媒体教学的优势 与特性，同时也保留了传统黑板教学手段的优点。从某种意义上说，多媒体 的出现和推广应用代表了课内和课外教学技术的发展趋势。 毋庸置疑，把多媒体技术应用在汉语教学中可以使教学效果和教学质量得 到显著的提高，同时也使学生的主体作用得到更大程度的发挥，但是运用多媒 体的时候也会存在一些问题。所以我们需要正确的了解才能发挥多媒体巨大的 优势，使多媒体更好地为教学服务。这里笔者将研究汉语听说学习兴趣与学习 策略在多媒体环境中的使用之间的关系。基于多媒体的环境包括互联网的环境， 虚拟学习环境和任何计算机工具能给学习者提供教学资源的环境。 本研究期望能够通过深入研究多媒体在教学中的应用对学生学习汉语听说 技能的影响，以便提高训练效果。同时，希望借助本研究的结果，为教师、研 究者提供参考与借鉴，让他们了解如何可以最佳地使用多媒体这一教学工具并 将其融入到自己的教学中，有助于更好地培养学生的听说能力和运用能力。 0. 研究目的及任务 现在的多媒体教学，特别是课件应用于教学已经较为普遍，但是随着多 媒体课件的广泛使用，在大学汉语听说教学实践中仍存在不少问题。本论文 的研究目的是分析越南大学本科生汉语听说技能训练多媒体应用的现状，找 出多媒体在训练中存在的问题以及原因。根据相关教学理论，笔者进行实验 设计，从而探讨实验多媒体训练与原来多媒体训练对学生学习的差异性。为 优化大学多媒体教学提供客观依据，为提高多媒体环境下大学汉语听说技能 训练质量作出贡献。 在本研究中，我们的任务是通过对教师和学生进行调查，了解多媒体 教学对教师教学以及学生学习影响；了解多媒体教学对学生学习参与度的影 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 响；了解目前多媒体汉语听说技能训练的现状以及存在的问题；了解实验教 学之后，教师和学生对多媒体应用态度与看法的变化情况。从此，我们能够 探索出一条更加有效、更加实用的汉语听说技能训练的方法和途径，为汉语 教师提供比较全面和实用的听说教学方法和可选择策略，从而促进教师的教 学能力。同时也为学生提供更多的学习策略来提高学习汉语兴趣和交际能力， 增强学生对汉语学习的积极性，达到最佳的学习效果。 0.研究方法 在进行研究过程中，根据研究目的和内容的需要，本研究主要采取问卷 调查法、采访调查法、课堂观察调查法、统计分析和归纳等研究方法。 0.问卷调查法 在调查多媒体在课堂教学中的应用效果过程中，本研究采用问卷调查法。 在研究中它是非常重要和必要的，它是本研究获取相关研究数据和资料的重 要来源。本研究共设计了两份问卷分别是教师调查问卷和学生调查问卷，主 要设计调查教师和学生对多媒体课堂教学应用的态度和看法，多媒体的使用 效果、对老师和学生影响以及存在的问题等，了解学生对多媒体的看法和意 见。笔者共发放了 197 份学生问卷，41 分教师问卷，实际收回有效卷 172 份 学生答卷，36 分教师答卷。 0.采访调查法 在调查研究过程中，我们发现数据单靠问卷来收集，其可靠性程度不是 很高，原因是被调查者在回答问卷时随意性较强（当然能认真对待问卷者也 不少）。因此，为补充、克服问卷调查中存在的不足，可以提供一种向深层 探索的机会，以此收集较为有效、可靠的数据，我们必须要对师生进行访谈 调查，以便更好地了解学生学习情况以及探讨引发学生学习兴趣的具体原因。 同时，笔者还可以更好地了解学生使用的学习策略，并深入分析学生的学习 策略与他们的学习兴趣之间的相关性。访谈内容主要围绕与研究课题密切相 关的问题，主要涉及兴趣和策略问题，其中大部分都是关于他们的汉语学习 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 经历、学习计划、听说技能、汉语知识以及提高学习兴趣的方法。由于访谈 的目的是检验调查得出的结论，笔者不断提示受访者在多媒体环境下获取有 关兴趣和策略的信息，以澄清结论的可靠性。我们采用越文进行，并在受访 者允许的情况下进行录音和笔记收集相关数据，以避免含糊不清。 0.课堂观察调查法 课堂观察实际上也是实地考察的内容之一，就是跟着学生一起随堂听课， 观察并记录教师课堂教学的活动以及课堂教学过程中师生的态度和行为等。 在观察过程中我们对数据记录作了周密的准备，并整理课堂教学活动的相关 数据。课堂观察法可以从客观角度辅助研究者对基于多媒体的课堂教学进行 研究、分析，并实迅速发现课堂教学中所存在的问题。 0.统计分析方法 笔者根据以上的调查结果，利用社会科学统计 SPSS 分析软件对所得的有 关数据进行处理分析，列出了相关统计表。笔者主要使用描述统计分析和相 关系数分析。 0.归纳方法 笔者根据以上所调查的数据已有了初步的分析结果，以其作为本研究的 基础，接着采用综合归纳的方法，将各方面综合起来并加以归纳整理，对越 南本科生汉语听说多媒体教学所面临的问题进行建设性探讨，试图寻找具有 创新的教学方法。 0.比较研究法 比较研究法就是是对物与物之间和人与人之间的相似性或相异程度的研 究与判断的方法。逼着通过对河内国家大学下属外国语大学学生开展实验研 究，并对实验前后进行比较，总结和归纳本研究在教学上的优点和不足。 0.研究对象及调查对象 研究对象：本研究以多媒体在汉语听说教学中的应用为主要研究对象。 这里的多媒体主要包括课件和网络。 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 调查对象：本研究以河内国家大学下属外国语大学、顺化外国语大学和 河内外贸大学一、二年级的教师和学生为对象。其中河内国家大学下属外国 语大学 23 名教师和 75 名学生，顺化外国语大学 7 名教师和 46 名学生，河内 外贸大学 6 名教师和 51 名学生。本研究之所以选择这三所学校是因为作为国 内几所名校，在多媒体教学上，教学设施也好，教学质量也好，都走在改革 和创新的前列，因此具有代表性和说服力。 0.数据处理及分析 笔者通过问卷调查、深度访谈、课堂观察等方法收集到的结果运用不同 的工具来进行数据分析。从调查问卷所收集到的资料以统计和描述性手段， 如图表和表格以及以频率和百分比的形式来表示多媒体教学的模式下师生的 教学现状，并且对上述数据进行分析。 在收回学生以及教师完成的问卷调查后把可量化的数据编码并输入 SPSS 软件中进行处理。接着对访谈所获得的数据进行整理分析。首先把采访记录 按照采访对象的不同类别分别整理。最后，笔者把获得的数据和材料综合在 一起，进行统一分析讨论。 0.研究意义及创新之处 0. 研究意义 本研究从培养大学生汉语听力和口语交际能力为出发点，针对目前大学 多媒体汉语听说教学现状，充分利用网络上的丰富教学资源，创建新型的听 说技能训练模式，以培养学生自主学习能力主。本研究也能够解决大学多媒 体汉语听说技能训练中目前存在的主要问题，为大学多媒体汉语听说技能训 练的改革提供了可供参考的训练方法和教学策略，对汉语教学也有一定的参 考价值。另外，也有效地激发学生的学习兴趣以及学习动机，提高他们的汉 语语言实践效率。 0.创新之处 目前，在越南研究者对多媒体辅助教学的研究不断的深入，也有少部分 研究是针对多媒体汉语教学方面的。研究主要集中在信息技术的理论以及多 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 媒体在课堂上的中重要性，并提出一些相关的教学建议，但是关于多媒体训 练的实验研究，特别是多媒体汉语听说教学的研究目前并没有。 本论文创新的地方在于，本研究是关于开发和利用多媒体进行大学汉语 听说技能训练实验领域的研究。借助多媒体课件和网络教学平台，突出以学 生为中心，以素质能力培养为目标的现代教育。教师在课堂上引导学生共同 思考、协作学习，引导学生养成良好自主学习的习惯。 在多媒体课件的辅助下，以直观画面和情节内容开展有针对性的口语训 练，提高学习者的听说技能，同时也会让学生在课堂上轻松愉快的学习，提 高学生的学习兴趣。 在多媒体网络的辅助下，除了让学生得到教师课外的辅导以外，还还非 常适合学生团队合作能力、对话沟通能力以及时间观念等素质培养，弥补了 传统教学对话与交流不足等局限之处。 0.论文结构 除了绪论和结语之外，本论文分三章展开论述： 第一章：多媒体汉语听说教学的研究综述及理论基础 第二章：越南汉语本科生听说技能训练的多媒体应用现状研究 第三章：越南汉语本科生听说技能训练的多媒体应用实验及教学启示 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 第一章 多媒体汉语听说教学的研究综述及理论基础 1.与研究相关的概念 1.

多媒体与多媒体教学法的概念 （1）多媒体的概念 媒体一词来源于拉丁语“Media”，音译为媒介，意思为两者之间。它是指 信息在传递过程中，从信息源到受信者之间承载并传递信息的载体或工具。 也可以把媒体看成为实现信息从信息源传递到受信者的一切技术手段。媒体 有两种含义，一是指承载信息的载体，二是指存储和传递信息的实体。 多媒体的英文单词是 Multimedia。它由 media 和 multi 两部分组成，一般 理解为多种媒体的综合，从媒体的定义衍生，多媒体就是多种媒体的意思。 多媒体一词的定义最早于 1993 年 McGraw-Hill’s Multimedia: Making It Work（麦格劳 - 希尔的多媒体:使其工作）的书出现，在此泰沃恩 （ Tay Vaughan）提出多媒体包括文字、图片、声音、和视频，并且由计算机提供的。 当你允许，用户在任何时候在任何地点可以控制一切，这就是交互式多媒体。 因此，我们可以理解为直接作用于人感官的文字、图形、图像、动画、声音 和视频等各种媒体的统称，即多种信息载体的表现形式和传递方式。 【baidu.com】 从以上的定义，我们需要明确几点：第一，传播信息的媒体的种类很多， 如文字、声音、图形、动画、电视、图像等等，融合任何两种以上的媒体就 可以称为多媒体。第二，多媒体是信息交流和传播媒体，从这个意义上说， 多媒体和电视、报纸、杂志等的功能一样，都是为了传播信息。第三，多媒 体是人机交互式媒体，这里所指的“机”，主要是指计算机和手机，因为这两 者的一个重要特性就是“交互性”，使用它就比较容易实现人机交互功能。从 这个意义上，多媒体和目前大家所熟悉的电视、报纸、杂志等媒体是大不相 同的。 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] （2） 多媒体教学法的概念 多媒体教学其实古已有之，教师一直在借助文本、声音、图片来进行教 学。但是在 20 世纪 80 年代开始出现采用多种电子媒体如投影、录音、录像 等综合运用与课堂教学，这种教学技术又称多媒体组合教学或者电化教学。 90 年代起，随着计算机技术的迅速发展和普及，多媒体计算机已经逐步取代 了以往的多种教学媒体的综合使用地位。因此，现在我们通常所说的多媒体 教学是特指运用多媒体计算机并借助于预先制作的多媒体教学软件来开展的 教学活动过程。它又可以称为计算机辅助教学（computer assisted instruction， 即 CAI）。对于多媒体教学的定义，不同学者有着不同的理解。 薛世昌认为多媒体教学是利用多媒体计算机并借助于多媒体教学软件， 综合地运用符号、语言、文字、声音、图形、图像、影像等多种媒体信息， 同时与传统教学手段相结合来进行教学活动的过程。 宋加涛表示多媒体教学是指在课堂教学过程中引入以计算机为核心的现 代化教学工具和手段的一种新型的教学模式，它是当前教学改革的一项主要 内容，代表了课堂教学模式发展的趋势和方向。 刘一鸣说多媒体教学是利用多媒体计算机，借助于预先制作的多媒体课 件按教学要求进行有机组合并通过屏幕显示出来，同时按需要加上声音的配 合，以及使用者与计算机之间的人机交互操作完成教学训练过程的。他还认 为多媒体教学是在传统课堂教学中使用多媒体设备来辅助教学，具有信息量 大、转换速度快、表现形式多样、表达能力强等优点。 本人认为多媒体教学是指在教学过程中，教师根据教学环境、教学目标 和教学对象等的特点，同时与传统教学法结合，合理选择和运用现代教学媒 体教学，以达到最优化的教学效果。 1. 汉语听说技能与多媒体汉语听说技能的概念 （1）听说技能的概念 美国心理语言学家 Wilga M.Rivers【34，52】认为学习者学说英语必须 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 从听开始，先听别人说，反复多听几次，知道怎样说，以及在什么情况下说 什么时，便会产生强烈的想说话的愿望。开口说话，表达思想，进行语言交 际便成了大量听的必然结果。由此可见，在听、说、读、写四项语言技能中 听和说的关系最为密切。听是说的基础，说是听的提高。 Richard 和 Burns（2012）把听力技能定义为“能确保理解所听语言信息 的、自动的认知能力”。邹申把听力技能分成三类。一是微观层面语言意义 进行理解的技能。此层面的理解仅限于对基本语言要素的掌握。二是直接理 解意义的技能。此层面包括理解大意或者领会主要信息。三是间接理解意义 的技能。此层面包括由已知信息做推断推理的能力。 阮清心（Nguyễn Thanh Tâm ）也有相似的观点，她认为听力技能不仅是 接收信息而且还要分析、理解信息。 Bleistein（2013）【42，58】认为，口语是指“人们通过口头语言把观点、 思想或想法表达出来的、有意义的互动行为”，他认为学习者的口语技能一 般涉及到以下四个方面：第一，语言技能，是指学习者对语言形式，包括语 音、拼写、词汇、句法等语言知识的掌握程度；第二，语篇技能，是指学习 者在相关语境下利用衔接方法（指代、重复、同义词等）和连贯性原则表达 语篇的能力；第三，社会文化技能，主要指在真实语境下学习者根据相关的 社会文化知识有礼貌地、得体地表达自己思想的能力；第四，策略技能，指 学习者在真实语境下遇到交流困难时及时补救或处理交流障碍的能力。口语 表达的成功要求学习者在相关的会话语境下准确、流利并且得体地表达并交 流思想。 Weir 和 Bygate【42，58】从测试的角度对口语能力进行界定，他们提 出口语技能由三种技能构成，分别是：第一是指常用或典型的口语用语与传 递信息方式，第二是指在交流中实现沟通的技能，第三是指口语技能包括语 音，语法和词汇知识。这三类技能代表了口语技能的不同组成部分，其中第 一是口语技能的基础，没有一定的语音、语法和词汇知识，人们就无法进行 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 口头交际，但是仅仅具备这些知识而没有第二，交流仍无法顺利展开，只有 同时具备这两种技能才算是具有进行口头交流的基本条件。然而口语活动具 有非预测性的特点，交流过程中随时可能出现意外情况，需要第三来帮助人 们顺利有效地实现沟通的目的。 笔者认为听说技能是指通过耳朵听取声音，在获取信息后，在一定的情 况下，通过嘴巴将获取的信息进行语言交际，有针对性的对学生进行语言技 巧训练和交际能力训练。听说技能主要特点是以培养听和说技能为目标。采 用各种教学方法如反复操练、模仿练习、重复、记忆等方法来把习得的句型 结构培养成习惯，让学生说出流利地道的汉语。 （2）多媒体汉语听说技能的概念 多媒体汉语听说技能是指以计算机和智能手机为基础的多媒体信息、技 术和资源，以构建汉语听说教学活动为核心，传递基础知识和基本技能。教 师利用电脑或者手机屏幕来显示文字、图形、声音等以帮助教学和咨询学生 学习，培养学生如何获取汉语听力信息和培养汉语口语的技能。此外，教师 和学生还可以通过网络收集、查找、发送、提交等相关的教学信息，学生还 可以在线完成一系列学习任务 。 1. 语言学习策略的概念与分类 （1）学习策略的概念 对于学习策略的定义，笔者从不同的研究角度提出了各自的看法，但至 今学术界对什么是学习策略尚未取得一致的看法。 Chamot（1987）提出学习策略是学生采取的技巧、方法或者可以的行为， 其目的是为了提高学习效率、优化学习过程、加强语言知识和信息知识的记忆。 Rubin（1987）【67，56】认为学习策略是学习者自己构造并直接作用于 学习过程的策略，这些策略能直接影响语言系统的发展。史耀芳认为学习策 略是学生在学习过程中为达到一定的学习目标有意识地调控学习环节的操作 过程。熊川武术把学习策略看作是学习主题自觉地对学习活动及其因素进行 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 宏观与微观统一地计划、评价。调控以追求最佳学习效率的计划或谋略。而 笔者认为学习策略是指学习者根据自己的情况情况，选择符合自己的活动方 式和方法手段进行设计、计划、组织、监控和反馈，以达到最佳学习效果。 学习策略完全不等于学习方法。学习方法是学习者在学习过程中处理具 体问题的技术和技巧。学习者在完成学习任务过程中相对固定的行为模式， 如记笔记、不断重复口述、分类和比较等，它是外显的可操作的过程。学习 策略是学习者对学习方法选择和综合运用的意识和倾向，对何时使用何种技 术和技巧的决策过程以及对技术、技巧本身的认识。 可见，学习方法是学习策略的基础，没有学习方法或者学习方法缺乏就 不可能形成较高水平的学习策略。例如有的学生认为看视频有利于提高听说 技能。那么，“看视频”是学生选择的学习方法，而“有利于提高听说技能” 是学习者对“看视频”这种方法的评价和认识。这种评价和认识直接影响他是 否经常使用“看视频”这种方法。这种学习方法的评价和认识就是学习策略。 （2）语言学习策略的定义 外语学习研究者曾对语言学习策略进行了各个方面的探讨，提出了语言 学习策略的多种定义。 Weinstein & Mayer（1986）【67，61】提出语言学习策略是学习语言时 的做法和想法，这些做法和想法旨在影响学习者的信息处理过程。 Oxford（1990）【48，58】认为语言学习策略是学习者为了使用语言学 习更加成功、更加自主、更加愉快所采取的行为或者行动。 Cohen（1998）【83，10】表示语言学习策略指学习者有意识或者半意识 的行为和心理活动，这些内外部活动有着两种明确的目标，其一是使语言知 识和语言技能的学习变得更加容易，其二是为了语言的运用或者弥补学习者 语言知识的不足。概括起来可以将语言学习策略定义为学习者在学习一门语 言时，根据自身实际情况，为了有目的地对整个学习过程进行设计、计划、 组织、监控和反馈而选择的活动方式和方法手段，以达到最佳学习效果。 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] （3）语言学习策略的分类 语言学习策略的研究始于上世纪 70 年代，被多数研究者认知为指导学习 有效性的方式。对于语言学习策略的分类，目前比较有代表性共有两派，即 二分法和三分法。 第一是 R.Oxford 的二分法。他根据策略与语言材料的关系把学习策略 分为直接策略和间接策略。直接策略是指能够直接指导学习者理解、学习和 记忆学习内容的行为方式，其包括记忆策略、认知策略和补偿策略三个小类。 具体地说，记忆策略是直接策略之首指，为提高记忆能力所采取的策略。记 忆策略包括创建心理联系、利用图像和声音、认真复习、运用动作等四种策 略。认知策略是指通过练习、分析、合成和推理等方式解决学习中遇到问题 的策略。补偿策略是指通过合理的猜猜、查字典等手段检查已学知识的策略。 间接策略是指间接帮助学习者理解学习内容的方式，其包括元认知策略、情 感策略和社交策略。其中元认知策略包括建立学习重点、安排和计划学习、 评价学习。情感策略是指为培养积极情感，包括降低焦虑感、鼓励自己、了 解自己的情感状态等微观策略。社交策略是指借助提问、与他人合作、同情 他人等手段来提高目的语使用机会的策略。 第二是 O’Mallay & Chamot 的三分法。他们认为语言学习策略是学习者 用于帮助理解、学习和记忆新信息的特殊思想和行为。他们根据信息处理理 论提出的三分法，认为学习策略由元认知策略、认知策略及情感策略三大类 组。元认知策略是学生对自己认知过程的策略，包括对自己认知过程的了解 和控制策略，有助于学生有效地安排和调节学习过程。其包括提前准备、集 中注意、选择注意、自我管理、事先练习、自我监控、延迟表现、自我评价 等行为表现；认知策略是学习者加工信息的一些方法和技术，有助于有效地 从记忆中提取信息。其基本功能有两个方面：一是对信息进行有效的加工与 整理，二是对信息进行分门别类的系统储存。一般而言，认知策略因所学知 识的类型而有所不同，复述、精加工和组织策略主要是针对陈述性知识，针 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 对程序性知识则有模式再认识策略和动作，其包括重复、翻译、归类、记笔 记、利用关键词、利用上下文情景、拓展、迁移、推测等行为。情感策略指 在学习过程中用来促进学生合作和提高学习兴趣的策略，其包括协作、提问 澄清、求助。 （4）多媒体环境中学习策略的分类 根据 R.Oxford 的语言学习策略的分类，笔者列出了与传统学习策略不 同的特殊和详细分类，其中包括： 第一是元认知策略。其包括确定基于计算机的系统语言学习计划和目的， 并安排适当的时间和地点通过网络学习；通过智能软件计划，监控和评估学 生的学习过程；从大量杂乱的信息中选择合适的学习资料；注重语言学习， 消除广告，新闻，游戏等方面的障碍；在浏览和收集外语学习网站之前使用 互联网导航；注意使用软件来捕捉发音的错误；使用社交来了解自己的语言 学习表现。 第二是认知策略。其包括下载听力材料，考试信息和考试试卷等语言学 习资料；通过 Google 或 Baidu 等网络搜索引擎查询必要的学习信息；在线观 看或下载中国电影，歌曲，电视剧和电台节目；通过计算机或互联网语音软 件练习发音和口语记录；发送电子邮件，发布 Weibo、Facebook 并用外语撰 写博客；使用 Wechat、Zalo、Facebook 等方面与他人交流。 第三是记忆策略。其包括复制在线遇到的新词或将其记录在笔记本中； 在文本中标记具有不同颜色，字体变化或字体粗细的词汇表以帮助记忆；通 过多媒体图片，声音和动画卡通来记忆新的词汇表；使用记忆软件记忆词汇； 查看在线浏览或下载的文章，尽可能经常记住新单词。 第四是补偿策略。其包括当在线听到或者看到新词时，通过语境，插图 和情节知道它们的含义；使用画像或图片来表达不能表达在线交流的想法； 使用在线词典或翻译软件；通过将外语材料用于母语来理解它们。 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 第五是情感策略。其包括不断调整自己的在线外语教学模式，克服自己 的负面情绪；在与他人交流时不要害怕犯错误；如果在网上学习时感到疲倦， 可以通过听音乐，玩游戏等来放松自己；如果遇到网络问题如下载失败，网 页故障，要处理好自己的情绪；当学习者学好外语时，学习者会允许自己观 看精彩的电影或购物等；与他人在线学习时要互相体贴、互相鼓励。 第六是社交策略。其包括请老师或同学推荐好的学习汉语网站或数据库； 如果学习者不能理解别人在线上所说的话，学习者不应该躲避它而应该要求 他们再解释一下；通过 Wechat、Zalo、Facebook 等方式与中国人交流，提高 口语和听力；可以参加一些有组织的活动，如在线讨论，外语竞赛等；可以 在论坛中提出一些问题或回答其他问题；要克服文化障碍，与中国人保持良 好的沟通。 1. 多媒体汉语听说技能训练的理论基础 多媒体教学的主要目的是提高教学质量和学习效率。大学汉语课堂教学 也是伴随着不同的学习理论从传统走向现代的课堂教学。可以说学习理论对 多媒体技术的学习理论发展和应用有着重要的影响。多年来，在语言教学上 曾产生过许多理论，真是不胜枚举。笔者认为在汉语听说教学方面有着重要 影响的理论有第二语言习得理论、心理学理论、行为主义学习理论、认知主 义学习理论以及建构主义学习理论。各自从不同的角度对人类的学习过程进 行了解释。下面笔者将在这些理论进行梳理与综述。 1.第二语言习得理论及其在多媒体汉语听说技能训练中的应用 1.第二语言习得理论 第二语言习得（Second Language Acquisition）简称 SLA，是指人们在获 得母语（第一语言）的基础上习得另一种或几种语言的过程其内容涵盖心理 学、语言学、教育学等领域。广义的第二语言习得也包括教授方法.

关于第二语言习得理论，美国语言学家克拉申（Krashen）在 20 世纪 80 年代初期提出五大假说，即学习假说、监控假说、输入假说、情感过滤假说 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 和自然顺序假说这五大假说被认为是实用性强、应用价值高的理论模型，被 广泛应用于第二语言习得的相关研究。笔者认为，其中的“输入假说”和 “情感过滤假说”对汉语多媒体教学有深远的指导意义。 （1）输入假说 语言输入假说”是克拉申语言习得理论的核心部分。在“输入假说”中， 克拉申阐释了第二语言习得者是如何接受并吸收语言材料这一过程的。克拉 申认为单纯地主张输入是不够的，学习者需要的是“可理解输入”。语言没 有可理解输入，就没有语言习得。他表示只有当习得者接触到可理解的语言 输入， 即略高于他现有语言技能水平的第二语言输入，才能产生习得。他将 习得者目前的语言水平视为 i，习得者接触到大量含有 i+1 的语言输入，那么 他们的水平就会从 i 向 i+1 提高。但是语言输入如果仅仅停留在 i，即学生的 现有水平，或者远远超出学习者的现有水平，即出现 i+2 的情况，那么这样的 输入都是无效的，接受这样输入的学习者或者在原有的水平上停滞不前，或 者对太难的材料产生巨大的心理障碍，也不可能提高语言水平。因此，语言 输入只有稍高于（即用 i+1 来表示这种高于原来水平的语言能力），语言习得 者的水平就会从 i 向 i+1 提高。 （2）情感过滤假说 克拉申在第二语言学习过程中还提出了“情感过滤假说”。在他看来， 情感过滤是阻止学习者从可理解的语言输入中习得语言的一种心理障碍，足 够量的可理解性语言输入并不能使语言学习者学好目的语，第二语言习得还 受学习者内在情感因素的影响。语言输入必须通过学习者的情感过滤，才有 可能被大脑吸收第二语言。克拉申认为，情感对语言的输入起着“过滤”的 作用，也就是说像一个过滤器一样控制学习者输入和吸收语言的速度和质量； 而语言输入只有通过“过滤器”才能到达语言学习机制并为大脑所吸收内化。 在“情感过滤假说”中，克拉申认为二语的习得受着很多情感因素的影 响。学习的动机、学习者的性格特点、自信心与焦虑等，这些情感因素都直 接影响着二语的输入与输出。 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 第一，对于学习的动机。它指第二语言学习者提高汉语质量和效果的内 在推动力，直接影响着学习者的学习激情和热情。学生的学习目的是否明确， 直接影响他们的学习效果。目的明确则动力大，进步快；反之，则收效甚微。 第二，对于学习者的性格。学习者的性格也对第二语言的习得有影响， 内向性格的人不利于学习第二语言，因为他们不善于交流，学习语言必须得 说出来，跟大家交流才能提高的很快，内向的人不爱说话，他们的进步就很 慢；外向性格的人有利于学习第二语言，学习者喜欢说话交谈，在无形中就 提高语言的能力。 第三，对于情感状态。汉语学习过程中，不同程度的情感状态对学生的 学习效果会产生不同的影响。克拉申先为，焦虑和放松这互为对照的精神状 态。它在较大程度上也影响着外界的语言输入。在第二语言或外语的学习中， 焦虑较少的人容易得到更多的语言输入。同样，心情放松和感觉舒适的学生 在较短的时间内显然学得更好。 可见，情感过滤起着阻碍或促进二语习得的作用。当学习者的学习动机 不强、自信心不足或过度焦虑时，情感过滤就会过高，学习者就不会获得大 量的语言输入，语言习得效果就不会太好。反之，学习动机强、自信心充足、 焦虑度适当等情感过滤很低的环境，学习者的语言输入量就会多，语言习得 效果就会好。克拉申用下面的模型来解释第二语言学习中的情感过滤： 语言输入 情感过滤 语言习得机制 习得的能力 图 1.语言输入过程图 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 从这里我们可以看出，在语言输入到达大脑语言习得器官的过程中，过 滤是输入的语言信息必须逾越的头一道障碍。也就是说，情感过滤是二语输 入必须跨越的一道屏障，它就像是一道墙，输入的语言一碰到它，一部分会 越过去进入大脑的语言习得机制，还有一部分则会反弹回来无法进入，这样 学习者语言的输入量就会变少，习得语言能力的效果就会大打折扣。这个假 说表明，情感过滤假说强调了在二语习得过程中学习者的情感因素对语言的 输入起着过滤的作用，学习者的情感因素会阻碍或加速语言习得。 1. 第二语言习得理论在多媒体汉语听说技能训练中的应用 （1） 选择适合的语言输入 教师在进行语言输入时，需考虑到学生目前的水平，以及可接受的知识 范围，选取合适的教学内容进行授课。所选的内容不宜过难或过易，所选的 语言输入量也应适中。当课堂教学不能满足“可理解”的语言输入时，可适 当增加课外的输入以达到教学要求。以汉语教学中的听力部分为例，与其给 学生播放只能听懂百分之二十的音频，不如给他们播放能听懂百分之八十的 音频，这样学生会更佳能够充分理解语言输入。学生对于几乎听不懂的内容， 学习效果自然较差；反之，如果学生能够理解所听内容就会促进第二语言的 习得。在输入的过程中，在学生不忘母语的基础上，充分利用多媒体教学软 件和网络作为教学的辅助手段，为学生提供丰富的外语教学资源。 （2）激发学习动机和兴趣 汉语学习动机与学习效果息息相关。在汉语教学实践活动中，训练方法 影响学生的学习动机。如果学生的内在动机得不到有效激发，学习的积极性、 主动性就会降低。教师可以根据教学内容和教学对象，灵活选择多种训练方 法。例如教师在听说技能训练中使用多媒体手段和网络资源可使学生的学习 兴趣增强。或者课堂上进行情景表演。情景表演是提高学生汉语口语水平的 一个非常好的训练方法。教师可在播完一段影片后，选取其中的某段情节， 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 让学生自由组合成几个小组模拟该段情节，用自己所学到的语言知识来表演。 或者教师给予学生不同的情景，让他们发挥想象的空间，自行创造故事中的 人物角色，然后组织对话活动。 （3） 增强学生的信心，降低情感过滤 克拉申在情感过滤假说中指出，学习动机、自信心、焦虑感等因素会影 响学习者的第二语言习得。当学习者具有强烈的学习动机、自信心强，不焦虑 时，第二语言习得的效果较好。因此，在多媒体教学环境下，教师应加强各种 形式的输入，努力培养学生的兴趣和热情，提供第二语言的真实环境。 例如多给学生播放经典的中国影片或是视频音乐，以给学生提供更多的 地道语言信息，培养学生的语感。此外，教师还要以鼓励、肯定学生为主，为 学生营造相对轻松愉快的学习氛围，帮助学生降低焦虑，发挥他们的想象力和 创造力。在训练过程中，教师要为学生创造展示自我的机会，在课堂教学中积 极鼓励学生回答问题。教师还要注重对学生课后情感的关注，对学生汉语学习 中存在的问题给予耐心指导。当学生出现错误时，避免过多纠正导致增加学生 的焦虑感。可引导学生自己注意到错误并进行自我修正，增强学生自信心。 1.心理学理论 人类的学习是一种特殊的认识过程。根据教育心理学的研究，参与学习 的感官越多，外界与大脑之间的神经联系就越多，感知、理解、记忆的效果 就会越好。他们认为人的各种感觉器官的功能和作用是各不相同的，在获得 知识、引起注意、保持记忆等方面也有不同的表现。多媒体教学是多媒体技 术在教学中的运用，它能使人的不同感官在同一时间接收到相同信息源的信 息，能充分提高教与学的效率。多媒体系统是作用于多感官的媒体，通过多 感官进行学习更符合人类学习的认知规律。 在 20 世纪 60 年代心理学家 Treicher（赤瑞特拉）【66，60】做过一 个实验，结果表明人类各种感官都具有吸收知识的功能，其中，人类获取信 息 3.5%来自嗅觉，1.5%来自触觉，1%来自味觉，83%来自视觉，11%来自听觉， 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 视觉和听觉加起来就有 94%。可见，获得知识的绝大部分（94%）是由视觉和 听觉两种渠道获得的。 表 1.人类通过各种感觉器官获得知识的比率 感官器官 味觉 触觉 嗅觉 听觉 视觉 视听兼用 比率 1% 1.视觉与听觉注意集中比率 感觉器官 注意集中比率 视觉 81.人类获得知识的记忆保持比率 记忆保持率 感官器官 三小时后 三天后 听觉 60% 15% 视觉 70% 40% 视听兼用 90% 75% 研究的结果表明了在人类各种感官中，大部分是由视听两个渠道获得， 视觉最能使人集中注意力。在保持记忆方面，如果运用多媒体技术进行汉语 听说教学，能充分调动学习者的感性和理性认识，让学生既能听得见话语又 能看得见文字，还能动手操作，这样通过多感官的刺激获取的知识量一定比 单一地听课所获得的知识量来得多，知识的保持将大大优于传统教学。 可见，采用视听觉并用的多媒体技术，再通过讨论、交流等形式用自己 的语言表达出来，有利于巩固并保持学生所学知识。 1.行为主义学习理论及其在多媒体汉语听说技能训练中的应用 1.行为主义学习理论 行为主义学习理论又叫做刺激反应理论，主要研究可被观察以及可被测 量的行为。刺激、反应以及强化是行为主义学习理论的基本思想，行为主义 学习理论主要由桑代克的尝试错误理论，巴普洛夫的条件反射理论和斯金纳 的操作学习理论组成。以上的理论在学术界合称为联结学说。 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] （1）尝试错误理论 美国学者爱德华·李·桑代克（Edward Lee Thorndike）的试误学习理论 是通过对动物的一系列实验提出的。桑代克据此认为，学习的实质就是有机 体形成“刺激”与“反应”之间的联结，学习是在“尝试错误”的过程中， 使重复“练习”和获得满意“效果”的动作逐渐加强，其余动作逐渐消失的 过程，在尝试错误的过程中，学习是通过在刺激和反应之间建立联结而形成 的。在这一过程中，错误的反应不断减少，正确的反应最终确定。按照试误 说理论，汉语学习就是通过不断尝试错误而最终克服语言上错误的过程。因 而学习口语必须不怕讲错，克服错误的办法是“犯错”。不经过错误的尝试 就不能取得成功，所以重复尝试错误和大胆犯错的心理状态就成了学习的必 要条件。 （2）操作学习理论 斯金纳（SKinner）是操作行为主义学习理论的构建者。与桑代克相同他 的研究也关注行为与结果之间的关系，但是他的强化理论更为系统和深入。 他强调了操作之后的强化，强化这一过程改变了学习的主要动力因素。 斯金纳认为强化共有两种即积极强化和消极强化。当一个刺激跟随在一 个操作反应之后，并能够提高这个反应的概率时，此种强化是积极强化，反 之就是消极强化。比如呈现一个愉快的刺激使其行为频繁地发生。相反，呈 现一个不愉快的刺激，就会使其行为减少。积极的强化有助于形成某种行为， 而消极的强化则会消退某种行为。斯金纳的强化理论进一步阐释了强化在学 习过程中的重要意义，有助于人们在学习过程中加强练习和反复学习这一环 节，促进教学效果的提高。 （3）条件反射理论 俄国生理学家伊凡.巴甫洛夫（Ivan Pavlov）是最先提出经典性条件反射 的人。他认为强化是通过不断地反复地“无条件刺激”而实现的，只有不断 强化练习才能避免刺激的消退效应的出现。 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.