Nghiên cứu mức độ tồn dư kháng sinh và hormone trong thức ăn và sản phẩm chăn nuôi tại Hà Nội

Luận văn nghiên cứu mức độ tồn dư kháng sinh, hormone trong thức ăn và sản phẩm chăn nuôi tại thị trường Hà Nội, đánh giá an toàn thực phẩm.

• Tác giả: Đỗ Thị Thương Chi
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Duy Hoan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên cứu mức độ tồn dư một số kháng sinh, hormone trong thức ăn và sản phẩm chăn nuôi trên thị trường thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học
• 1.1.1. Kháng sinh
• 1.1.1.1. Khái niệm Fleming - 1929
• 1.1.1.2. Phân loại kháng sinh
• 1.1.1.3. Kháng sinh Tylosin
• 1.1.1.4. Furazolidone
• 1.1.2. Tồn dư kháng sinh và hậu quả tồn dư kháng sinh
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng sử dụng thức ăn chăn nuôi trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.1.1. Thực trạng sử dụng thức ăn cho lợn thịt
• 3.1.2. Thực trạng sử dụng thức ăn cho gà thịt
• 3.2. Tình hình sử dụng thuốc kháng sinh trong chăn nuôi lợn thịt và gà thịt tại Hà Nội
• 3.2.1. Tình hình sử dụng thuốc kháng sinh trong chăn nuôi gà thịt
• 3.2.2. Tình hình sử dụng thuốc kháng sinh trong chăn nuôi lợn thịt
• 3.3. Kết quả phân tích kháng sinh và hormone có trong thức ăn chăn nuôi
• 3.3.1. Kết quả phân tích kháng sinh
• 3.3.2. Kết quả phân tích hàm lượng hormone trong một số mẫu thức ăn chăn nuôi
• 3.3.3. Kết quả phân tích hàm lượng kháng sinh và hormone tồn dư trong thịt lợn, thịt gà
• 3.3.3.1. Kết quả phân tích hàm lượng kháng sinh tồn dư
• 3.3.3.2. Kết quả phân tích tồn dư hormone
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tồn dư kháng sinh và hormone trong thức ăn chăn nuôi

Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá tồn dư kháng sinh và hormone trong thức ăn chăn nuôi tại Hà Nội. Kháng sinh và hormone được sử dụng rộng rãi trong chăn nuôi để kích thích tăng trưởng và phòng bệnh. Tuy nhiên, việc quản lý sử dụng chưa chặt chẽ dẫn đến tồn dư vượt ngưỡng cho phép, gây nguy cơ cho an toàn thực phẩm. Nghiên cứu này nhằm xác định mức độ tồn dư và đề xuất giải pháp quản lý hiệu quả.

1.1. Tình hình sử dụng kháng sinh và hormone

Kháng sinh và hormone được sử dụng phổ biến trong chăn nuôi tại Hà Nội. Tuy nhiên, việc sử dụng không đúng cách dẫn đến tồn dư trong thức ăn gia súc và sản phẩm chăn nuôi. Nghiên cứu chỉ ra rằng, nhiều hộ chăn nuôi không tuân thủ thời gian ngừng thuốc trước khi giết mổ, gây ra nguy cơ sức khỏe cho người tiêu dùng.

1.2. Tác động của tồn dư kháng sinh

Tồn dư kháng sinh trong thực phẩm gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng. Nó có thể dẫn đến kháng kháng sinh ở người, gây dị ứng và các vấn đề sức khỏe khác. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, tồn dư này ảnh hưởng đến môi trường và gây tổn thất kinh tế do các lô hàng bị trả lại.

II. Phương pháp nghiên cứu và kết quả

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích hóa học để xác định hàm lượng kháng sinh và hormone trong thức ăn chăn nuôi và sản phẩm thịt. Các mẫu được thu thập từ các hộ chăn nuôi và cơ sở giết mổ tại Hà Nội. Kết quả cho thấy, nhiều mẫu có tồn dư vượt ngưỡng cho phép, đặc biệt là kháng sinh tylosin và hormone tăng trưởng.

2.1. Phương pháp lấy mẫu và phân tích

Các mẫu thức ăn chăn nuôi và thịt được thu thập từ các hộ chăn nuôi và cơ sở giết mổ. Phương pháp phân tích hóa học được áp dụng để xác định hàm lượng kháng sinh và hormone. Kết quả cho thấy, nhiều mẫu có tồn dư vượt ngưỡng cho phép theo quy định về kháng sinh của Bộ Nông nghiệp.

2.2. Kết quả phân tích

Kết quả phân tích cho thấy, kháng sinh tylosin và hormone tăng trưởng là hai chất có tồn dư phổ biến nhất. Nhiều mẫu thịt lợn và gà có hàm lượng tồn dư vượt ngưỡng cho phép, gây nguy cơ sức khỏe cho người tiêu dùng.

III. Đề xuất và kết luận

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp quản lý tồn dư kháng sinh và hormone trong thức ăn chăn nuôi. Cần tăng cường kiểm tra tồn dư và nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về an toàn thực phẩm. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng thực phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

3.1. Giải pháp quản lý

Để giảm thiểu tồn dư kháng sinh và hormone, cần tăng cường kiểm tra tồn dư tại các cơ sở chăn nuôi và giết mổ. Ngoài ra, cần nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về quy định về kháng sinh và an toàn thực phẩm.

3.2. Kết luận

Nghiên cứu đã chỉ ra mức độ tồn dư kháng sinh và hormone trong thức ăn chăn nuôi tại Hà Nội. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng thực phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh chăn nuôi hiện đại, việc sử dụng kháng sinh và hormone trong thức ăn chăn nuôi nhằm kích thích tăng trưởng và phòng trị bệnh đã trở nên phổ biến. Tuy nhiên, việc quản lý chưa chặt chẽ dẫn đến tồn dư các chất này trong sản phẩm chăn nuôi, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng và uy tín sản phẩm trên thị trường. Tại thành phố Hà Nội, với quy mô chăn nuôi lớn và đa dạng, vấn đề tồn dư kháng sinh và hormone trong thức ăn và sản phẩm chăn nuôi càng trở nên cấp thiết. Nghiên cứu này nhằm đánh giá mức độ tồn dư một số kháng sinh (furazolidone, tylosin) và hormone (salbutamol, clenbuterol) trong thức ăn và sản phẩm chăn nuôi lợn thịt, gà thịt trên thị trường Hà Nội trong giai đoạn từ tháng 7/2016 đến tháng 5/2017.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là khảo sát tình hình sử dụng kháng sinh và hormone trong thức ăn chăn nuôi, đánh giá mức độ tồn dư trong sản phẩm thịt lợn và gà, từ đó cung cấp thông tin khoa học làm cơ sở cho công tác quản lý và bảo đảm an toàn thực phẩm. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại 4 huyện trọng điểm của Hà Nội gồm Quốc Oai, Chương Mỹ, Thường Tín và Thanh Oai, với tổng số mẫu thức ăn và thịt được lấy từ các hộ chăn nuôi và cơ sở giết mổ được quản lý. Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ góp phần nâng cao nhận thức của người tiêu dùng mà còn hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước trong việc kiểm soát và giảm thiểu tồn dư kháng sinh, hormone, đảm bảo sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững ngành chăn nuôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về tồn dư kháng sinh và hormone trong chăn nuôi, bao gồm:

• Kháng sinh và cơ chế tác dụng: Kháng sinh là các chất hữu cơ có khả năng tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của vi khuẩn. Tylosin thuộc nhóm macrolide, ức chế tổng hợp protein ở tiểu phần 50S của ribosome, chủ yếu tác động lên vi khuẩn gram dương. Furazolidone thuộc nhóm Nitrofuran, có phổ kháng khuẩn rộng, tác động lên DNA vi khuẩn gây đột biến và ức chế sự nhân bản.

• Hormone trong chăn nuôi: Salbutamol và clenbuterol là các β-agonist được sử dụng làm chất kích thích tăng trưởng, thúc đẩy phát triển cơ bắp và giảm mỡ. Tuy nhiên, tồn dư hormone trong sản phẩm chăn nuôi có thể gây rối loạn nội tiết, ung thư và ngộ độc cấp tính cho người tiêu dùng.

• Tồn dư và hậu quả: Tồn dư kháng sinh và hormone trong thực phẩm có thể gây ra kháng thuốc, dị ứng, ngộ độc, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và môi trường. Các quy định pháp luật như Thông tư 24/2013/TT-BYT và Thông tư 28/2014/TT-BNNPTNT quy định giới hạn tồn dư và danh mục các chất cấm sử dụng trong chăn nuôi.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thu thập từ 300 hộ chăn nuôi lợn thịt và gà thịt tại 12 xã thuộc 4 huyện Hà Nội, cùng với 40 mẫu thịt lợn và 26 mẫu thịt gà lấy tại các cơ sở giết mổ được quản lý.

• Phương pháp lấy mẫu: Mẫu thức ăn được lấy ngẫu nhiên tại máng ăn trong giai đoạn chuẩn bị xuất bán (7-15 ngày trước khi xuất chuồng). Mẫu thịt được lấy theo quy trình cắt mẫu chuẩn, bảo quản lạnh và gửi phân tích trong vòng 12 giờ.

• Phương pháp phân tích:

  • Kháng sinh furazolidone được xác định bằng phương pháp ELISA, có độ nhạy cao, phát hiện nồng độ thấp đến 0,1 ng/ml.
  • Kháng sinh tylosin được phân tích bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) kết hợp phương pháp vi sinh vật.
  • Hormone salbutamol và clenbuterol được xác định bằng sắc ký miễn dịch cạnh tranh với giới hạn phát hiện lần lượt là 3 ppb và 1 ppb trong mô thịt.

• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm Excel 2007 để xử lý thống kê, tính tỷ lệ mẫu có tồn dư, tỷ lệ vượt ngưỡng cho phép theo các công thức chuẩn.

• Timeline nghiên cứu: Tiến hành từ tháng 7/2016 đến tháng 5/2017, bao gồm khảo sát thực địa, lấy mẫu, phân tích và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sử dụng thức ăn chăn nuôi:

   • Tỷ lệ sử dụng thức ăn tự phối trộn cho lợn thịt chiếm khoảng 65,67%, cao hơn nhiều so với thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh (34,33%). Ngược lại, trong chăn nuôi gà thịt, thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh chiếm ưu thế với 94,67%, thức ăn tự phối trộn chỉ 5,33%.
   • Sự khác biệt này phản ánh ảnh hưởng của giá thành và quy mô chăn nuôi tại các huyện, cũng như sự tham gia của các chuỗi sản xuất kiểm soát chất lượng.

2. Tình hình sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi gà thịt:

   • Có 13 loại kháng sinh được sử dụng phổ biến, trong đó tylosin chiếm tỷ lệ cao nhất 71,67%, tiếp theo là doxycyclin (60,67%) và oxytetracyclin (55,33%).
   • Các hộ chăn nuôi thường sử dụng kết hợp nhiều loại kháng sinh dựa trên kinh nghiệm, ít tham khảo ý kiến thú y viên.

3. Tình hình sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi lợn thịt:

   • 17 loại kháng sinh được sử dụng phổ biến, trong đó tylosin cũng là loại được dùng nhiều nhất.
   • Việc sử dụng kháng sinh chủ yếu qua đường uống, với thời gian ngưng sử dụng trước khi xuất chuồng chưa được tuân thủ nghiêm ngặt.

4. Mức độ tồn dư kháng sinh và hormone trong thức ăn và sản phẩm chăn nuôi:

   • Tỷ lệ mẫu thức ăn chăn nuôi lợn và gà có tồn dư kháng sinh furazolidone và tylosin lần lượt chiếm khoảng 20-30%.
   • Mẫu thịt lợn và gà có tồn dư kháng sinh vượt ngưỡng cho phép chiếm tỷ lệ khoảng 10-15%.
   • Tồn dư hormone salbutamol và clenbuterol được phát hiện trong một số mẫu thức ăn và thịt lợn, với tỷ lệ mẫu vượt ngưỡng khoảng 5-8%.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc sử dụng kháng sinh và hormone trong chăn nuôi tại Hà Nội vẫn còn phổ biến và chưa được kiểm soát chặt chẽ, dẫn đến tồn dư trong sản phẩm chăn nuôi. Tỷ lệ sử dụng thức ăn tự phối trộn cao ở lợn thịt có thể làm tăng nguy cơ tồn dư do khó kiểm soát thành phần và liều lượng thuốc. Việc sử dụng kháng sinh chủ yếu dựa trên kinh nghiệm và không tuân thủ thời gian ngưng thuốc trước khi giết mổ là nguyên nhân chính gây tồn dư vượt ngưỡng.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tỷ lệ tồn dư kháng sinh và hormone tại Hà Nội tương đối cao, phản ánh sự cần thiết phải tăng cường quản lý và giám sát. Biểu đồ phân bố tỷ lệ tồn dư kháng sinh và hormone theo huyện và loại sản phẩm có thể minh họa rõ sự khác biệt về mức độ ô nhiễm giữa các vùng và loại vật nuôi.

Hậu quả của tồn dư này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng qua nguy cơ dị ứng, kháng thuốc, ngộ độc cấp tính mà còn làm giảm uy tín sản phẩm chăn nuôi Việt Nam trên thị trường quốc tế. Do đó, nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức người chăn nuôi và hoàn thiện chính sách quản lý.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường kiểm soát và giám sát sử dụng kháng sinh, hormone: Các cơ quan quản lý cần thiết lập hệ thống giám sát chặt chẽ tại các hộ chăn nuôi và cơ sở giết mổ, đặc biệt kiểm tra định kỳ mẫu thức ăn và sản phẩm thịt nhằm phát hiện tồn dư vượt ngưỡng. Thời gian thực hiện trong vòng 1 năm, chủ thể là Chi cục Thú y và Sở NN&PTNT Hà Nội.

2. Đào tạo, nâng cao nhận thức cho người chăn nuôi: Tổ chức các khóa tập huấn về sử dụng kháng sinh, hormone đúng quy định, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ thời gian ngưng thuốc trước khi xuất chuồng. Mục tiêu giảm tỷ lệ tồn dư kháng sinh vượt ngưỡng xuống dưới 5% trong 2 năm. Chủ thể thực hiện là Trung tâm Khuyến nông và các tổ chức liên quan.

3. Khuyến khích sử dụng thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh có kiểm soát: Hỗ trợ các hộ chăn nuôi chuyển đổi từ thức ăn tự phối trộn sang thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh, đảm bảo kiểm soát thành phần và liều lượng thuốc. Thời gian thực hiện 3 năm, chủ thể là các doanh nghiệp sản xuất thức ăn và chính quyền địa phương.

4. Xây dựng và hoàn thiện chính sách pháp luật: Ban hành các quy định nghiêm ngặt về danh mục thuốc được phép sử dụng, mức tồn dư cho phép, chế tài xử phạt vi phạm nhằm răn đe và nâng cao hiệu quả quản lý. Chủ thể là Bộ NN&PTNT phối hợp với Bộ Y tế, thời gian thực hiện trong 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi lợn và gà thịt: Nắm bắt kiến thức về tác hại tồn dư kháng sinh, hormone và cách sử dụng thuốc an toàn, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ sức khỏe gia đình.

2. Cán bộ quản lý nhà nước trong lĩnh vực thú y và an toàn thực phẩm: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, quy định và kế hoạch giám sát hiệu quả.

3. Doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi và thuốc thú y: Tham khảo để cải tiến quy trình sản xuất, đảm bảo sản phẩm không chứa tồn dư vượt ngưỡng, nâng cao uy tín và đáp ứng yêu cầu thị trường.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành chăn nuôi, thú y: Là tài liệu tham khảo quý giá cho các nghiên cứu tiếp theo về tồn dư kháng sinh, hormone và an toàn thực phẩm trong chăn nuôi.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tồn dư kháng sinh và hormone trong sản phẩm chăn nuôi lại nguy hiểm?
   Tồn dư có thể gây dị ứng, kháng thuốc, rối loạn nội tiết và ngộ độc cấp tính cho người tiêu dùng. Ví dụ, tồn dư chloramphenicol có thể gây thiếu máu bất sản, một tình trạng nghiêm trọng.

2. Làm thế nào để giảm tồn dư kháng sinh trong sản phẩm chăn nuôi?
   Tuân thủ thời gian ngưng thuốc trước khi giết mổ, sử dụng thuốc theo chỉ định thú y và hạn chế dùng kháng sinh làm chất kích thích tăng trưởng. Các hộ chăn nuôi cần được đào tạo bài bản.

3. Phương pháp phân tích tồn dư kháng sinh và hormone trong nghiên cứu là gì?
   Kháng sinh furazolidone được phân tích bằng ELISA, tylosin bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao, hormone salbutamol và clenbuterol bằng sắc ký miễn dịch cạnh tranh với độ nhạy cao.

4. Tỷ lệ tồn dư kháng sinh và hormone vượt ngưỡng tại Hà Nội là bao nhiêu?
   Khoảng 10-15% mẫu thịt có tồn dư kháng sinh vượt ngưỡng, 5-8% mẫu thức ăn và thịt lợn có tồn dư hormone vượt mức cho phép, cho thấy cần tăng cường kiểm soát.

5. Người tiêu dùng có thể nhận biết sản phẩm có tồn dư kháng sinh, hormone không?
   Rất khó nhận biết bằng mắt thường hoặc cảm quan. Do đó, việc kiểm tra, giám sát của cơ quan chức năng và lựa chọn sản phẩm từ các cơ sở uy tín là cần thiết để đảm bảo an toàn.

Kết luận

• Nghiên cứu đã đánh giá thực trạng sử dụng và tồn dư kháng sinh (furazolidone, tylosin) và hormone (salbutamol, clenbuterol) trong thức ăn và sản phẩm chăn nuôi lợn, gà tại Hà Nội, phát hiện tỷ lệ tồn dư vượt ngưỡng đáng kể.
• Tỷ lệ sử dụng thức ăn tự phối trộn cao ở lợn thịt, trong khi gà thịt chủ yếu dùng thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh, ảnh hưởng đến mức độ tồn dư.
• Việc sử dụng kháng sinh chủ yếu dựa trên kinh nghiệm, thiếu sự tư vấn chuyên môn, dẫn đến nguy cơ tồn dư và kháng thuốc.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các giải pháp quản lý, đào tạo và hoàn thiện chính sách nhằm giảm thiểu tồn dư kháng sinh, hormone trong chăn nuôi.
• Đề nghị các cơ quan chức năng, người chăn nuôi và doanh nghiệp phối hợp thực hiện các biện pháp kiểm soát trong vòng 1-3 năm tới để nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Các cơ quan quản lý và người chăn nuôi cần chủ động áp dụng các khuyến nghị, đồng thời tăng cường giám sát và đào tạo để đảm bảo an toàn thực phẩm trong ngành chăn nuôi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học 1. Kháng sinh 1. Khái niệm Fleming - 1929, lần đầu tiên thấy trong môi trường nuôi tụ cầu vàng, nếu có lẫn nấm Penicilium thì khuẩn lạc gần nấm sẽ không phát triển được.

Kháng sinh đầu tiên chiết suất bởi Florey và Chain (1939) từ nấm đó là chất Penicilin dùng trong điều trị. Sau này, đặc biệt ở hai thập kỷ cuối của thế kỷ XX, công nghệ sinh học và hóa dược phát triển mạnh, người ta đã tìm ra được rất nhiều loại kháng sinh mới (Bùi Thị Tho, 2003) [35]. Theo Nguyễn Duy Hoan và cs (2009) [23] có rất nhiều tác giả định nghĩa về kháng sinh như: Tác giả Phạm Khắc Hiếu và cs đã định nghĩa thuốc kháng sinh là những chất hữu cơ có cấu tạo hóa học phức tạp, phần lớn do vi trùng, nấm và xạ khuẩn sản sinh ra. Chúng có tác dụng (cả invitro và invivo) diệt các vi sinh vật gây bệnh, hoặc chỉ ngăn cản sự phát triển của vi sinh vật đó; tác giả Turpin, Velu 1857 định nghĩa: Kháng sinh là chất do vi nấm hoặc vi khuẩn tạo ra, hoặc do bán tổng hợp, tổng hợp, có tác dụng điều trị đặc hiệu với liều thấp, do ức chế một số quá trình sống của vi sinh vật và đơn bào mà không ảnh hưởng tới vật chủ.

Kháng sinh (Antibacterials; Antibiotic) bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp Anti: chống lại Bacteria: vi khuẩn Biotic: Sự sống. Vậy có thể hiểu nôm na kháng sinh là những chất có thể tiêu diệt hoặc kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn. Phân loại kháng sinh Tùy thuộc vào mục đích nghiên cứu và cách sử dụng thuốc, hiện nay người ta thường phân loại kháng sinh như sau: c 4 * Căn cứ vào phổ tác dụng kháng sinh - Nhóm có phổ tác dụng hẹp, chỉ tác dụng lên một loại hay nhóm vi khuẩn nào đó như: Penicilin chỉ tác động lên vi khuẩn gram (+), streptomycin tác động lên vi khuẩn gram (-). - Nhóm kháng sinh có phổ tác dụng rộng, chúng tác dụng cả vi khuẩn gram (+) và gram (-), Ricketsia, virus cỡ lớn, đơn bào như tetracyclin.

- Nhóm kháng sinh dùng ngoài hay các thuốc không hoặc ít hấp thu ở đường tiêu hóa. - Nhóm kháng sinh chống lao: rifamycin. - Nhóm kháng sinh chống nấm. * Dựa vào nguồn gốc: - Kháng sinh có nguồn gốc tự nhiên, chiết xuất từ vi sinh vật, xạ khuẩn… - Kháng sinh có nguồn gốc hóa dược hay do con người tổng hợp nên.

* Dựa vào cơ chế tác dụng: - Nhóm ức chế sự thành lập vách tế bào. - Nhóm ức chế nhiệm vụ của màng tế bào. - Nhóm ức chế sự tổng hợp protein. - Nhóm ức chế sự tổng hợp acid nucleic.

- Nhóm làm tổn thương màng tế bào. * Căn cứ vào mức độ tác dụng - Kháng sinh kìm khuẩn; Kháng sinh diệt khuẩn. * Cách phân loại hiện đại Căn cứ tổng hợp nguồn gốc, công thức, cơ chế tác dụng… thuốc kháng sinh được chia thành những nhóm sau: Nhóm β-lactamin (gồm penicillin và cephalospoin); Nhóm aminoglucozid - AG; Nhóm macorid; Nhóm lincosamid; Nhóm chloramphenicol; Nhóm tetracyclin; Nhóm diệt nấm và virus; Nhóm kháng sinh đa - peptid; Nhóm thuốc hóa học trị liệu có cơ chế tác dụng như kháng sinh. Kháng sinh Tylosin * Nguồn gốc: Tylosin là một macrolide khác có chứa một vòng lacton 16 nguyên tử (tylonolide) có 3 đường gắn vào vòng: mysinose, mycaminose và mycarose.

Công thức của tylosin: * Cơ chế tác dụng: Cơ chế tác dụng kháng khuẩn của tylosin là làm ức chế tổng hợp protein ở tiểu phần 50S của riboxom, ức chế cả hai thành phần peptidyl-t-RAN và aminoacil - t-RAN của riboxom. Tác dụng chủ yếu đối với các vi khuẩn gram dương. * Hấp thu, phân phối và thải trừ: Tylosin hấp thu tốt ở đường tiêu hóa và không cần dùng dạng viên bọc để duy trì sự bền vững của thuốc ở dạ dày. Thuốc được phân phối rộng rãi trong các tổ chức và được chuyển hóa ở gan, thải trừ ra ngoài theo phân.

* Kháng thuốc: Có sự kháng thuốc là do khử nhóm N-metyl ở riboxom của vi khuẩn. * Ứng dụng điều trị: Thuốc được sử dụng để điều trị bệnh mắt đỏ (Moraxella bovis) ở trâu bò, nhiễm khuẩn đường hô hấp và bệnh hồng lỵ ở lợn (swine dysentery), viêm màng phổi (pleuropneumonia) do Hemophylus parahemolycus và nhiều bệnh nhiễm khuẩn khác như viêm ruột (colitis) ở chó. Tylosin đã được sử dụng bổ sung vào thức ăn để thúc đẩy tăng trọng của gia súc cho thực phẩm như trâu, bò, lợn, gà. Sử dụng bổ sung tylosin tương đối an toàn.

Furazolidone * Nguồn gốc: Furazolidone thuộc nhóm kháng sinh Nitrofuran là một nhóm kháng sinh tổng hợp có chứa nhóm 5-nitro, Furazolidone liên kết DNA của vi khuẩn dẫn đến sự ức chế dần dần của monoamine oxidase. * Công thức hóa học: C8H7N3O5 * Dược lực học: furazolidone có phổ kháng khuẩn rộng bao phủ phần lớn các mầm bệnh đường tiêu hóa gồm E.coli, staphylococci, Salmonella, Shigella, Proteus, Aerobacter aerogenes, Vibrio cholerae và Giardia lamblia. Hoạt tính diệt khuẩn của furazolidone được dựa trên sự can thiệp của furazolidone vào quá trình nhân bản DNA và sản xuất protein; hành động kháng khuẩn này giảm thiểu sự phát triển của các vi khuẩn kháng thuốc. * Cơ chế tác dụng: Furazolidone và các sản phẩm có gốc tự do liên quan của furazolidone được cho là liên kết DNA và tạo ra liên kết chéo.

DNA của vi khuẩn đặc biệt nhạy cảm với loại thuốc này, dẫn đến sự đột biến cao (chuyển tiếp và chuyển vị) trong nhiễm sắc thể vi khuẩn. * Hấp thu, chuyển hóa và thải trừ Hấp thụ: Nghiên cứu về thuốc có nhãn hiệu cho thấy furazolidone được hấp thu tốt sau khi uống. Chuyển hóa: Furazolidone được chuyển hóa nhanh chóng và rộng rãi; con đường trao đổi chất ban đầu được xác định bắt đầu bằng việc giảm nitro tới dẫn chất aminofuran. Hai chất chuyển hóa chính được sản xuất: 3-amino-2-oxazolidone (AOZ) hoặc beta-hydroxyethylhydrazine (HEH).

AOZ chịu trách nhiệm cho sự ức chế monoamine oxidase. Cai nghiện và loại bỏ thuốc được thực hiện chủ yếu bằng cách liên hợp với glutathione. * Tác dụng: Để điều trị đặc hiệu và có triệu chứng tiêu chảy do vi khuẩn hoặc nguyên sinh và viêm ruột do các sinh vật nhạy cảm. Tồn dư kháng sinh và hậu quả tồn dư kháng sinh * Nguyên nhân tồn dư kháng sinh trong thực phẩm: Có nhiều nguyên nhân dẫn tới tồn dư kháng sinh: có thể do ý thức, trình độ hiểu biết của người chăn nuôi,… Con người là nguyên nhân hàng đầu và chịu trách nhiệm khoảng 18% các trường hợp kháng sinh tồn dư trong thực phẩm (Phùng Quốc Chướng, 2005) [15].

c 7 Thuốc đã được người chăn nuôi sử dụng nhiều tới mức lạm dụng: trộn thuốc vào thức ăn, tiêm cho gia súc trước khi giết thịt, hoặc bôi lên sản phẩm động vật để ức chế sự phân giải của vi sinh vật, kéo dài thời gian bảo quản thịt, vận chuyển các sản phẩm động vật đi xa. Tất cả những việc làm trên đã dẫn đến sản phẩm chăn nuôi, thủy sản tồn dư kháng sinh (Phạm Tất Thắng và cs, 2005) [34]. Do trình độ hiểu biết về chăn nuôi còn hạn chế, không tuân thủ theo nguyên tắc thải trừ của thuốc. Nguyễn Thị Hoa Lý và cs (2003) [29] đã nghiên cứu về mối quan hệ giữa thời gian và tần suất dương tính thu nhận sau một ngày thí nghiệm là 100% ở cả lòng trắng, lòng đỏ.

Ở ngày thứ 3 là 40%, 100%. Tỷ lệ này giảm xuống tương ứng 0%, 80% ở ngày thứ 5, còn lại duy nhất ở lòng đỏ 20% ở ngày thứ 7 và đến ngày thứ 9 không còn mẫu nào có kháng sinh. Như vậy, tần xuất dương tính với kháng sinh tỷ lệ thuận với thời gian ngừng sử dụng thuốc. Theo Nguyễn Duy Hoan và cs (2009) [23], Paire đã tiến hành việc nghiên cứu tồn dư kháng sinh qua các năm thì năm 1982 có 76%, 1990 có 54% trường hợp tồn dư kháng sinh trong thực phẩm là do không tuân thủ thời gian thải trừ của thuốc.

Do ý thức của người chăn nuôi còn hạn chế cũng gây ra hiện tượng tồn dư kháng sinh trong thực phẩm như: Sử dụng kháng sinh liều cao để điều trị; khi con vật không thể cứu chữa thì bán rẻ cho các đầu mối thu gom chứ không đem tiêu hủy. - Tồn dư kháng sinh có thể xảy ra do thuốc hoặc do bản thân con vật. Các loại thuốc các kháng sinh có nguyên tắc hấp thu, thải trừ khác nhau, cùng một loại thuốc nhưng ở mỗi nồng độ, trạng thái, tính chất khác nhau thì có thời gian bán thải khác nhau, đây là nguyên nhân sâu xa dẫn đến tình trạng tồn dư kháng sinh. Các yếu tố như: loài, tuổi, thể trạng con vật cũng ảnh hưởng đến vấn đề trên (Bùi Thị Tho, 2003) [35].

* Hậu quả tồn dư kháng sinh: c 8 Kháng sinh là con dao hai lưỡi vừa có tác dụng chống lại các bệnh truyền nhiễm vừa là cái họa gây ảnh hưởng tới sức khỏe con người, môi trường sống xã hội. - Ảnh hưởng tới sức khỏe con người: Sự tồn dư kháng sinh có trong thực phẩm gây nguy hại cho sức khỏe người tiêu dùng khi tiêu thụ thực phẩm. Nó gây ảnh hưởng ngay lập tức sau khi tiêu thụ sản phẩm như xảy ra phản ứng quá mẫn cảm đối với người nhạy cảm kháng sinh, gây dị ứng sau khi tiêu thụ thịt tồn dư kháng sinh. Nguyễn Duy Thịnh (2016) [52] cho biết: "Hiện tượng thích ứng của vi sinh vật đối với kháng sinh trong cơ thể con người nếu chưa đủ liều sẽ sinh ra hiện tượng quen thuốc, hay còn gọi là nhờn thuốc.

Khi quen rồi, vi sinh vật này sẽ phát triển và gây bệnh cho cơ thể, không có thuốc trị. Lúc này, các bác sĩ sẽ phải tìm kiếm những loại kháng sinh mạnh hơn nhiều so với kháng sinh thông thường để chữa bệnh, nghiêm trọng hơn nữa là không tìm ra thuốc để chữa". Đoàn Khang (2015) [51] cho biết, người tiêu dùng, tiêu thụ các sản phẩm, thực phẩm từ động vật khó nhận biết được những sản phẩm có tồn dư kháng sinh trong quá trình chăn nuôi nếu không có chuyên môn. Đặc biệt nguy hiểm đối với những người có sẵn cơ địa dị ứng với một số loại thuốc (phổ biến nhất là penicillin chiếm đầu bảng với tỷ lệ sốc phản vệ 1/70.

Đặng Thị Hoàng Anh và cs (2004) [1] cho biết: Chloramphenicol gây viêm dây thần kinh thị giác, viêm dây thần kinh ngoại biên, gây mê sảng, tỉ lệ quái thai cao, gây trạng thái quá mẫn cảm với các biểu hiện ban đỏ, mần đay, phù mạch và sock phản vệ. Đặc biệt nghiêm trọng hơn chloramphenicol còn gây suy gan, suy tủy, hậu quả nhẹ của tình trạng này gây thiếu máu, còn nặng gây thiếu máu bất sản. Ở trẻ em dưới một tuổi gây suy tuần hoàn cấp.