Luận án tiến sĩ về tính thanh khoản của doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán TP.HCM

Luận án tiến sĩ phân tích tính thanh khoản của doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán TP.HCM, cung cấp cái nhìn sâu sắc về hiệu quả tài chính.

• Tác giả: Nguyễn Phương Hà
• Người hướng dẫn: GS. Trương Bá Thanh
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Nghiên Cứu Tính Thanh Khoản Doanh Nghiệp Niêm Yết Tại TP.HCM
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của luận án
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Những đóng góp mới của luận án
• 0.7. Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TÍNH THANH KHOẢN CÔNG TY
• 1.1. Tính thanh khoản công ty và đo lường tính thanh khoản công ty
• 1.1.1. Khái niệm về tính thanh khoản công ty
• 1.1.2. Ý nghĩa của tính thanh khoản công ty
• 1.1.3. Đo lường tính thanh khoản công ty
• 1.2. Tính thanh khoản cổ phiếu và đo lường tính thanh khoản cổ phiếu của công ty
• 1.2.1. Khái niệm về tính thanh khoản cổ phiếu
• 1.2.2. Đo lường tính thanh khoản cổ phiếu
• 1.3. Các lý thuyết liên quan đến tính thanh khoản công ty
• 1.3.1. Lý thuyết ưa thích thanh khoản (Liquidity Preference Theory)
• 1.3.2. Lý thuyết bất cân xứng thông tin (Information Asymmetry Theory)
• 1.3.3. Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking-order Theory)
• 1.3.4. Lý thuyết đánh đổi (Trade-off Theory)
• 1.4. Tổng quan nghiên cứu
• 1.4.1. Tổng quan nghiên cứu về đo lường tính thanh khoản công ty
• 1.4.2. Tổng quan nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản công ty
• 1.4.3. Tổng quan nghiên cứu về ảnh hưởng của tính thanh khoản công ty đến tính thanh khoản cổ phiếu
• 1.5. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.5.1. Khoảng trống nghiên cứu về đo lường tính thanh khoản công ty
• 1.5.2. Khoảng trống nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản công ty
• 1.5.3. Khoảng trống nghiên cứu về ảnh hưởng của tính thanh khoản công ty đến tính thanh khoản cổ phiếu
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khung nghiên cứu
• 2.2. Phát triển giả thuyết nghiên cứu
• 2.2.1. Giả thuyết nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản công ty
• 2.2.2. Giả thuyết nghiên cứu ảnh hưởng của tính thanh khoản công ty đến tính thanh khoản cổ phiếu của công ty
• 2.3. Xây dựng mô hình phân tích
• 2.3.1. Mô hình đo lường và phân loại tính thanh khoản công ty
• 2.3.2. Mô hình phân tích hồi quy các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản công ty
• 2.3.3. Mô hình phân tích hồi quy ảnh hưởng của tính thanh khoản công ty đến tính thanh khoản cổ phiếu
• 2.4. Đo lường tính thanh khoản công ty
• 2.5. Đo lường các biến trong mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản công ty
• 2.6. Đo lường các biến trong mô hình nghiên cứu ảnh hưởng của tính thanh khoản công ty đến tính thanh khoản cổ phiếu của công ty
• 2.7. Kỹ thuật phân tích
• 2.7.1. Phân tích tách biệt (Discriminant Analysis)
• 2.7.2. Phân tích mô hình hồi quy các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản công ty
• 2.7.3. Phân tích mô hình hồi quy ảnh hưởng của tính thanh khoản công ty đến tính thanh khoản cổ phiếu của công ty
• 2.8. Mẫu và dữ liệu nghiên cứu
• 2.8.1. Mẫu nghiên cứu
• 2.8.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng tính thanh khoản công ty và phân loại tính thanh khoản công ty của các công ty niêm yết trên HOSE
• 3.1.1. Khái quát về các công ty niêm yết trên HOSE
• 3.1.2. Thực trạng tính thanh khoản công ty của các công ty niêm yết trên HOSE
• 3.1.3. Kết quả phân tích tách biệt phân loại tính thanh khoản công ty
• 3.2. Kết quả phân tích các mô hình hồi quy
• 3.2.1. Thống kê mô tả các biến
• 3.2.2. Phân tích tương quan giữa các biến
• 3.2.3. Kết quả về các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản công ty
• 3.2.4. Kết quả về ảnh hưởng của tính thanh khoản công ty đến tính thanh khoản cổ phiếu của công ty
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. Bàn luận kết quả nghiên cứu
• 4.1.1. Về đo lường và phân loại tính thanh khoản công ty của các công ty niêm yết trên HOSE
• 4.1.2. Về các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản công ty của các công ty niêm yết trên HOSE
• 4.1.3. Về ảnh hưởng của tính thanh khoản công ty đến tính thanh khoản cổ phiếu của các công ty niêm yết trên HOSE
• 4.2. Hàm ý chính sách
• 4.2.1. Hàm ý quản trị
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tính thanh khoản doanh nghiệp

Tính thanh khoản là một yếu tố quan trọng trong việc đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp niêm yết. Theo Gary và Kenneth (1982), việc đo lường tính thanh khoản là cần thiết trong phân tích tài chính, đặc biệt trong định giá tín dụng. Tính thanh khoản không chỉ phản ánh khả năng thanh toán ngắn hạn mà còn ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các nhà đầu tư. Tính thanh khoản thấp có thể dẫn đến rủi ro tài chính, làm giảm khả năng huy động vốn và có thể dẫn đến phá sản. Do đó, việc nghiên cứu tính thanh khoản của các doanh nghiệp niêm yết tại TP.HCM là rất cần thiết để hiểu rõ hơn về tình hình tài chính của các công ty này.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của tính thanh khoản

Khái niệm tính thanh khoản thường được hiểu là khả năng của một doanh nghiệp trong việc chuyển đổi tài sản thành tiền mặt mà không làm giảm giá trị tài sản. Tính thanh khoản cao cho phép doanh nghiệp đáp ứng nhanh chóng các nghĩa vụ tài chính, trong khi tính thanh khoản thấp có thể dẫn đến khó khăn trong việc thanh toán nợ. Theo Subhanij (2010), rủi ro thanh khoản ngày càng phức tạp do sự phát triển của thị trường tài chính. Việc duy trì tính thanh khoản đầy đủ giúp doanh nghiệp đối phó với các tình huống bất ngờ và duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh hiệu quả.

II. Phân tích thực trạng tính thanh khoản doanh nghiệp niêm yết

Nghiên cứu thực trạng tính thanh khoản của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM cho thấy nhiều công ty gặp khó khăn trong việc duy trì tính thanh khoản. Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, trong năm 2019, có hơn 28.731 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh, cho thấy sự gia tăng của các vấn đề tài chính. Các nguyên nhân chính bao gồm quản lý tài chính kém và không có phương án kinh doanh phù hợp. Việc phân tích tính thanh khoản giúp các nhà quản lý nhận diện các dấu hiệu rủi ro và có biện pháp kịp thời để ngăn chặn tình trạng mất thanh khoản.

2.1. Đánh giá thực trạng tính thanh khoản

Thực trạng tính thanh khoản của các doanh nghiệp niêm yết cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa các công ty. Một số công ty duy trì tính thanh khoản tốt nhờ vào chiến lược quản lý tài chính hiệu quả, trong khi nhiều công ty khác lại gặp khó khăn do thiếu hụt tài sản thanh khoản. Việc phân tích các chỉ số tài chính như tỷ số thanh toán hiện tại và tỷ số thanh toán nhanh giúp đánh giá chính xác hơn về tính thanh khoản của các công ty. Các công ty có tính thanh khoản tốt thường có khả năng thu hút đầu tư và duy trì hoạt động kinh doanh ổn định.

III. Các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản

Nghiên cứu chỉ ra rằng có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản của các doanh nghiệp niêm yết tại TP.HCM. Các yếu tố như quy mô công ty, cấu trúc vốn, và hiệu quả hoạt động đều có tác động đáng kể đến tính thanh khoản. Việc phân tích hồi quy cho thấy rằng các công ty có quy mô lớn thường có tính thanh khoản tốt hơn do khả năng huy động vốn dễ dàng hơn. Ngoài ra, việc quản lý rủi ro tài chính cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì tính thanh khoản.

3.1. Tác động của quy mô công ty

Quy mô công ty là một trong những yếu tố chính ảnh hưởng đến tính thanh khoản. Các công ty lớn thường có khả năng tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn, từ đó duy trì tính thanh khoản tốt hơn. Nghiên cứu cho thấy rằng các công ty có quy mô lớn có xu hướng có tỷ lệ nợ thấp hơn, giúp họ duy trì tính thanh khoản trong các tình huống khó khăn. Điều này cho thấy rằng việc mở rộng quy mô có thể là một chiến lược hiệu quả để cải thiện tính thanh khoản.

IV. Ảnh hưởng của tính thanh khoản đến tính thanh khoản cổ phiếu

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tính thanh khoản của doanh nghiệp có ảnh hưởng trực tiếp đến tính thanh khoản cổ phiếu. Các công ty có tính thanh khoản tốt thường có cổ phiếu được giao dịch nhiều hơn trên thị trường, từ đó tạo ra sự hấp dẫn cho các nhà đầu tư. Việc duy trì tính thanh khoản cao không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng các nghĩa vụ tài chính mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát hành cổ phiếu mới.

4.1. Mối quan hệ giữa tính thanh khoản doanh nghiệp và cổ phiếu

Mối quan hệ giữa tính thanh khoản của doanh nghiệp và tính thanh khoản cổ phiếu là rất quan trọng. Các công ty có tính thanh khoản cao thường có cổ phiếu được giao dịch nhiều hơn, điều này không chỉ giúp tăng giá trị cổ phiếu mà còn thu hút thêm nhà đầu tư. Nghiên cứu cho thấy rằng các nhà đầu tư thường ưu tiên đầu tư vào các công ty có tính thanh khoản tốt, vì điều này giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng sinh lời.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TÍNH THANH KHOẢN CÔNG TY Chương này hệ thống hoá các vấn đề lý thuyết liên quan đến tính thanh khoản bao gồm tính thanh khoản công ty và tính thanh khoản cổ phiếu, các nhân tố ảnh hưởng đến tính thanh khoản công ty và mối quan hệ giữa tính thanh khoản công ty và tính thanh khoản cổ phiếu, được cấu trúc theo bốn phần. Phần một trình bày về các vấn đề chung của tính thanh khoản công ty, trong đó hệ thống hoá khái niệm tính thanh khoản công ty, ý nghĩa của tính thanh khoản công ty, và các phương pháp đo lường tính thanh khoản công ty. Phần hai trình bày các vấn đề chung và đo lường tính thanh khoản cổ phiếu của công ty. Phần ba trình bày về các lý thuyết trọng điểm liên quan đến tính thanh khoản công ty, gồm lý thuyết ưa thích thanh khoản, lý thuyết bất cân xứng thông tin, lý thuyết trật tự phân hạng, lý thuyết đánh đổi.

Phần bốn trình bày tổng quan các nghiên cứu trước về tính thanh khoản công ty. Tính thanh khoản công ty và đo lường tính thanh khoản công ty 1.1 Khái niệm về tính thanh khoản công ty Thanh khoản là một trong những chỉ số quan trọng nhất khi phân tích tài chính và đánh giá vị thế hiện tại của một công ty. Gitman và Zutter (2010) đánh giá cao tầm quan trọng của việc đo lường tính thanh khoản công ty, bởi họ cho rằng tính thanh khoản công ty thể hiện tình hình tài chính chung, cụ thể hơn là khả năng thanh toán, hay nói cách khác chính là việc công ty đó giải quyết được các khoản nợ của mình dễ dàng như thế nào. Theo Horne và David (1968), thanh khoản có thể được diễn tả như khả năng nhận ra giá trị của phương tiện được chấp nhận trong sự trao đổi giữa nó với phương tiện khác.

Brealey, Myers và Marcus (2001) bổ sung cho khái niệm về tính thanh khoản đó là “khả năng của một tài sản có thể chuyển đổi thành tiền một cách nhanh chóng với chi phí thấp”. 8 luan an Subramanyam và Wild (2009) đưa ra một khái niệm hẹp hơn về tính thanh khoản. Theo họ, “tính thanh khoản là khả năng chuyển đổi tài sản thành tiền hoặc có được tiền để đáp ứng các nghĩa vụ ngắn hạn”. Thật vậy, là phương tiện được chấp nhận để trao đổi, tiền là tài sản có tính thanh khoản cao nhất và cũng là một chuẩn mực cho việc kiểm soát giá trị của các loại tài sản khác được so sánh như mức độ thay thế của nó.

Gitman và Zutter (2010) cho rằng tính thanh khoản công ty thể hiện tình hình tài chính chung, cụ thể hơn là khả năng thanh toán, hay nói cách khác chính là việc công ty đó giải quyết được các khoản nợ của mình dễ dàng như thế nào. Bragg (2011) định nghĩa tính thanh khoản “là khả năng của một thực thể để thanh toán các khoản nợ của mình một cách kịp thời, theo các điều khoản thanh toán ban đầu”. Với quan điểm nghiên cứu tính thanh khoản của một công ty dựa trên năng lực tài chính và giá trị của công ty đó, kế thừa cách tiếp cận của các nhà nghiên cứu đi trước về tính thanh khoản, khái niệm về tính thanh khoản công ty theo tác giả là “khả năng mà một công ty chuyển đổi các tài sản ngắn hạn thành tiền để có thể giải quyết được các khoản nợ đến hạn hoặc trong tương lai gần theo chi phí tương ứng nhưng không làm giảm đi giá trị của công ty”. Khái niệm này bao hàm những ý sau: Thứ nhất, một công ty có thanh khoản tốt là một công ty có khả năng thanh toán các khoản nợ của mình khi đến hạn.

Thứ hai, mức độ nắm giữ các tài sản có tính thanh khoản cao (tài sản ngắn hạn) thường tỷ lệ nghịch với lợi nhuận, bởi khi công ty nắm giữ quá nhiều tiền đồng nghĩa với việc mất cơ hội cho các khoản đầu tư sinh lời khác. Mặt khác, đầu tư nhiều vào tài sản ngắn hạn nghĩa là các công ty phải chấp nhận chi phí cơ hội cho việc đầu tư vào tài sản dài hạn. Do đó, một công ty đảm bảo được đủ tiền để thanh toán các khoản nợ đến hạn nhưng phải đồng thời không làm giảm đi lợi nhuận của mình. 9 luan an Thứ ba, tất cả các khoản thanh toán của công ty không đến cùng một thời điểm, do đó công ty không nhất thiết phải dự trữ đủ tiền để thanh toán hết các khoản nợ trong kỳ.

Vấn đề của tính thanh khoản lúc này là khoảng thời gian từ lúc công ty chi tiền ra để đầu tư vào tài sản ngắn hạn đến khi thu hồi lại tiền từ chính các tài sản ngắn hạn đó có đảm bảo cho công ty kịp thời thanh toán lần lượt các khoản nợ của mình khi đến hạn hay không.2 Ý nghĩa của tính thanh khoản công ty Thanh khoản được xem là huyết mạch của bất kỳ công ty nào, không phân biệt quy mô, cho dù đó là công ty nhỏ, vừa, lớn hay cực lớn. Trong phân tích tài chính, tính thanh khoản công ty là một chỉ tiêu quan trọng để đo lường sức khỏe tài chính của một công ty, xem xét liệu rằng công ty đó có đủ khả năng để đáp ứng các khoản nợ đến hạn hay không. Rủi ro thanh khoản có thể xảy ra nếu công ty sử dụng tài sản không hiệu quả, đây rõ ràng là rủi ro thách thức nhất so với các rủi ro tài chính khác. Hơn nữa, một công ty rơi vào tình trạng khủng hoảng còn có thể ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến các công ty khác (Billah và cộng sự, 2015).

Khi công ty không có khả năng đáp ứng các khoản nợ ngắn hạn, điều này có thể ảnh hưởng đến hoạt động của công ty và trong nhiều trường hợp có thể ảnh hưởng nhiều đến uy tín của công ty. Nếu thiếu hụt thanh khoản phát sinh, công ty không thể đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán cho nhà cung cấp, dẫn đến việc các nhà cung cấp sẽ ngừng cung cấp nguyên vật liệu làm cản trở việc sản xuất của công ty, không sản xuất sẽ không tạo ra được sản phẩm để cung cấp ra thị trường, từ đó công ty có thể bị mất thị phần. Oliveira và Fortunato (2006) cho rằng sự sẵn có và chi phí tài chính là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng phát triển của công ty. Thiếu tiền hoặc tài sản ngắn hạn trong tay sẽ làm cho công ty bỏ lỡ những ưu đãi được đưa ra bởi các nhà cung cấp tín dụng, dịch vụ và hàng hóa.

Mất ưu đãi như vậy có thể dẫn đến chi phí cao hơn do đó ảnh hưởng đến lợi nhuận của công ty. 10 luan an Tất cả các bên liên quan đều quan tâm đến khả năng thanh toán của một công ty. Các nhà cung cấp tín dụng, hàng hóa và dịch vụ sẽ kiểm tra tính thanh khoản công ty trước khi cho công ty vay hay bán chịu. Tính thanh khoản công ty đôi khi được yêu cầu bởi các ngân hàng khi họ đánh giá một khoản cho vay.

Nếu một công ty cần một khoản vay, ngân hàng có thể sẽ yêu cầu công ty đó duy trì tính thanh khoản ở mức tối thiểu nhất định, như một phần của thỏa thuận cho vay. Vì lý do đó, các bước cải thiện tính thanh khoản công ty là cần thiết. Một công ty với thanh khoản đầy đủ có sự linh hoạt tài chính lớn hơn nên có cơ hội đàm phán với các nhà cung cấp hàng và tài chính dễ dàng hơn. Đối với một cổ đông của công ty, việc thiếu thanh khoản có thể báo trước sự mất kiểm soát của chủ sở hữu hoặc mất vốn đầu tư.

Khi các chủ sở hữu có trách nhiệm vô hạn với công ty, nếu công ty rơi vào tình trạng thiếu thanh khoản sẽ gây nguy hiểm cho tài sản cá nhân của họ (Subramanyam và Wild, 2009). Như vậy có thể nói rằng trong hoạt động kinh doanh, thì tính thanh khoản công ty được xem như là mạch máu duy trì sự sống của công ty đó. Một khi công ty bị mất tính thanh khoản thì sẽ không thể thanh toán được các khoản nợ và tất nhiên sẽ rơi vào tình trạng vỡ nợ. Lúc này khoảng cách giữa vỡ nợ và phá sản chỉ là vấn đề về thời gian nếu công ty không kịp thời khôi phục được tính thanh khoản.

Do đó, việc hiểu rõ về tính thanh khoản công ty giúp cho các nhà quản lý kinh doanh tránh được các rủi ro thanh khoản trong tương lai.3 Đo lường tính thanh khoản công ty 1.1 Tầm quan trọng của việc đo lường tính thanh khoản công ty trong phân tích tài chính Theo lý thuyết tài chính hiện đại, đối với các chủ sở hữu thì việc tối đa hóa giá trị công ty là mục đích chính của công ty đó. Nó cũng chính là mục tiêu tài chính của công ty. Quản lý tài chính cố gắng đưa ra các quyết định nhằm giúp công ty đạt được sự xuất sắc trong kinh doanh, chủ yếu là về mặt nâng cao giá trị của công ty. Các mô hình kinh doanh xuất sắc phổ biến nhất trên thế giới, bao gồm Mô hình Quản trị chất lượng của Châu Âu (EFQM Excellence Model), Giải thưởng chất 11 luan an lượng quốc gia Malcolm Baldrige và Giải thưởng Deming, đều dựa trên một số bộ tiêu chí phân tích kết nối giữa các biến quan trọng nhất là: con người, quy trình kinh doanh và hiệu suất của công ty (Alfirevic và cộng sự, 2013, trích theo Hiadlovský và cộng sự, 2016, trang 801).

Như vậy có thể thấy rằng một công ty xuất sắc luôn tối đa hóa giá trị của mình và đạt được hiệu suất cao. Trong khi đó, thanh khoản là một trong những lĩnh vực phản ánh hiệu suất của công ty. Quản lý thanh khoản duy trì cân bằng tài sản ngắn hạn và nợ phải trả ngắn hạn ở mức phù hợp là điều kiện quan trọng để cải thiện hiệu suất của công ty và nâng cao giá trị của công ty đó (Hiadlovský và cộng sự, 2016). Vì vậy có thể khẳng định rằng quản lý thanh khoản là một bước quan trọng trong quản lý tài chính, từ đó góp phần nâng cao quá trình hoạt động kinh doanh của công ty, nhằm đạt được hiệu suất tốt nhất và tối đa hóa giá trị công ty.

Ngoài ra, một công ty luôn phải đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán thường xuyên nhằm phục vụ cho hoạt động kinh doanh được thực hiện liên tục. Vì vậy, điều quan trọng là công ty có thể chuyển các tài sản của mình trong thời gian ngắn để có thể giải quyết các khoản nợ đến hạn hay không.