Chương 1. THƯ RÁC VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP LỌC THƯ RÁC 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Định nghĩa thư rác Có nhiều tranh cãi về việc đâu là định nghĩa chính xác của thư rác (spam email), bởi vì thư rác mang tính cá nhân hóa nên khó mà nói lên được hết ý nghĩa của thư rác.
Nhiều ý kiến cho rằng thư rác là những “thư điện tử (email) không mong muốn”. Định nghĩa này cũng không thực sự chính xác, như một nhân viên nhận những thư điện tử về công việc từ sếp của họ, đây là những thư điện tử người nhân viên không mong muốn nhưng chúng không phải là thư rác. Lại có ý kiến khác cho rằng thư rác là những “thư điện tử thương mại không được yêu cầu từ phía người nhận” những thư này bao gồm các thư điện tử quảng cáo về các sản phẩm và thư điện tử lừa gạt. Nhưng định nghĩa này cũng không thực sự chính xác, nó làm mọi người nghĩ rằng thư rác giống như là thư đáng bỏ đi (junk mail).
Sau đây sẽ đưa ra một định nghĩa thông dụng nhất về thư rác và giải thích các đặc điểm của nó để phân biệt thư rác với thư thông thường [1,2]: Thư rác (spam mail) là những bức thư điện tử không yêu cầu, không mong muốn và được gửi hàng loạt tới người nhận. Một bức thư nếu gửi không theo yêu cầu có thể đó là thư làm quen hoặc thư được gửi lần đầu tiên, còn nếu thư được gửi hàng loạt thì nó có thể là thư gửi cho khách hàng của các công ty, các nhà cung cấp dịch vụ. Vì thế một bức thư bị coi là rác khi nó không được yêu cầu, và được gửi hàng loạt. Hình vẽ sau sẽ thể hiện rõ định nghĩa của thư rác: Hinh 1.1: Tất cả các thư điện tử Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Phân loại thư rác Có rất nhiều cách phân loại thư rác[1]. - Dựa trên kiểu phát tán thư rác: Tính tới thời điểm hiện tại, thư rác có thể bị gửi thông qua thư điện tử, nhóm thảo luận (newsgroups), điện thoại di động (Short Message Service - SMS) và các dịch vụ gửi tin nhắn trên mạng (như Yahoo Messenger, Windows Messenger.) - Dựa vào quan hệ với người gửi thư rác: bao gồm người lạ mặt, bạn bè, người quen và các dịch vụ quyên góp giúp đỡ… - Dựa vào nội dung của thư rác: các kiểu nội dung phổ biến như thư về thương mại, thư về chính trị, thư về công nghệ, chuỗi thư (chain e-mail) và các loại khác (như thư phát tán virus. - Dựa trên động lực của người gửi: Thông thường, thư rác được gửi đi cho những mục đích quảng bá thông tin. Ngoài ra, còn có một số loại thư rác được gửi tới một người nhận xác định nào đó nhằm mục đích phá vỡ và gây cản trở công việc của người nhận hay mạng của nhà cung cấp dịch vụ thư điện tử (ESP) được gọi là “bom thư”.
Thư rác còn được cố ý gửi đi nhằm thông báo tin sai lệch, làm xáo trộn công việc và cuộc sống của người nhận. Sự phân loại thư rác rất quan trọng không chỉ trong lĩnh vực tạo những bộ lọc thư rác có hiệu quả cao mà còn giúp cho việc ban hành các bộ luật chống thư rác phù hợp. Các phương pháp lọc thư rác 1. Lọc thư rác thông qua việc đưa ra luật lệ nhằm hạn chế, ngăn chặn việc gửi thư rác.
Khi tình trạng thư rác ngày càng tăng trên đường truyền internet gây ra nhiều phiền toái và thiệt hại lớn trên thế giới rất nhiều các quốc gia đã đưa ra các luật để ngăn chặn thư rác. Dưới đây là một số nội dung cơ bản liên quan tới giải pháp ngăn chặn thông qua luật lệ pháp lý được đưa ra trên báo điện tử của bộ viễn thông. Mỹ là một những nước đầu tiên trên thế giới cố gắng ban hành các văn bản pháp luật để giải quyết vấn đề thư điện tử rác tràn ngập. Từ tháng 7 năm 1997, bang Nevada đã dẫn đầu trong việc ban hành các quy phạm pháp luật quy Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 định về hành vi phục vụ và sử dụng thư tín điện tử.
Tính đến tháng 3 năm 2003, đã có 26 bang ban hành quy phạm pháp luật quy định về dịch vụ và hành vi sử dụng thư tín điện tử. Đến tháng 11 năm 2003, con số này lên đến 36. Về phía chính quyền liên bang, từ những năm 1990, cả Thượng nghị viện và Hạ nghị viện đều quan tâm đến sự lan rộng của thư tín điện tử quấy rối và thư rác, và đã đưa ra nhiều dự án luật như “Luật bảo vệ hộp thư không bị quấy rối” (1999), “Luật Bảo vệ người sử dụng thư điện tử”, “Luật Khống chế thư điện tử không được phép” (2000), “Luật Khống chế thư rác truyền qua đường điện thoại vô tuyến” (2000) , “Luật Chống thư rác” (2001). Mười năm gần đây, Liên minh Châu Âu cũng đã ban hành một số chỉ lệnh, đưa ra các quy phạm và chỉ dẫn đối với các vấn đề thương mại điện tử, thông tin điện tử, bảo hộ dữ liệu.
Trong các chỉ lệnh nói trên, có không ít các qui định có liên quan mật thiết, thậm chí là trực tiếp với phục vụ và sử dụng thư điện tử như “Chỉ lệnh Bảo vệ dữ liệu cá nhân ở Châu Âu”, “Chỉ lệnh về thông tin điện tử và bảo mật dữ liệu”. Ngày 12 tháng 7 năm 2002, Nghị Viện Liên minh Châu Âu đã thông qua “Chỉ lệnh Bảo mật riêng tư và Thông tin điện tử trong Liên minh Châu Âu”. Chỉ lệnh quy định: Từ 31 tháng 10 năm 2003, trong phạm vi Liên minh Châu Âu, nếu chưa được người nhận đồng ý trước, không được gửi thư điện tử thương mại hay nhằm mục đích tuyên truyền cho cá nhân. Tiếp theo sau khi Liên minh Châu Âu đưa ra các qui định về phục vụ và sử dụng thư điện tử, các nước thành viên Liên minh Châu Âu, như Italia, Anh, Đan Mạch, Tây Ban Nha.
đều đã ban hành quy phạm pháp luật trong nước quy định hành vi cung cấp và sử dụng thư điện tử, ngăn chặn sự tràn ngập của thư rác. Tại Lào vấn đề thư rác bắt đầu nhận được sự quan tâm từ phía các cơ quan có trách nhiệm. Bộ Thương mại đang soạn thảo Thông tư quản lý hoạt động quảng cáo thương mại trên các phương tiện điện tử. Trên trang báo điện tử của bộ viễn thông, Bà Lại Việt Anh, Trưởng Phòng chính sách, Vụ Thương mại điện tử, Bộ Thương mại, nhận xét: mục tiêu của Thông tư này trước mắt tập trung Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 quản lý ba hình thức quảng cáo đang bức xúc: thư điện tử, tin nhắn điện thoại di động và quảng cáo trên trang thông tin điện tử 1.
Lọc thư rác dựa trên địa chỉ IP Phương pháp lọc thư rác thông qua địa chỉ IP là phương pháp đơn giản và được sử dụng sớm nhất trong công cuộc chống thư rác. Dựa vào địa chỉ IP của người gửi để xác định thư đó bị ngăn chặn hoặc cho qua. Có hai cách để thực hiện việc lọc thư: một là duy trì một danh sách các địa chỉ IP bị chặn (còn gọi là danh sách đen blacklist); thứ hai là sử dụng một danh sách các địa chỉ IP cho phép qua (danh sách trắng whitelist). Danh sách đen (Blacklist) Người ta lập ra một danh sách các địa chỉ gửi thư rác.
Các nhà cung cấp dịch vụ thư điện tử (ISP) sẽ dựa trên danh sách này để loại bỏ những thư nằm trong danh sách này. Danh sách này thường xuyên được cập nhật và được chia sẻ giữa các nhà cung cấp dịch vụ. Một số danh sách đen điển hình được lập ra như: SpamCop Blocking List và Composite Block List. Ưu điểm của phương pháp này là các ISP sẽ ngăn chặn được khá nhiều địa chỉ gửi thư rác.
Mặc dù danh sách đen này luôn được cập nhật nhưng với sự thay đổi liên tục địa chỉ, sự giả mạo địa chỉ hoặc lợi dụng một mail server hợp pháp để gửi thư rác đã làm số lượng thư rác gửi đi vẫn ngày càng tăng cao. Do đó phương pháp này chỉ ngăn chặn được một nửa số thư rác gửi đi và sẽ mất rất nhiều thư hợp pháp nếu ngăn chặn nhầm. Danh sách trắng (Whitelist) Danh sách các địa chỉ tin cậy (Safe Sender List), danh sách này có thể do một nhà cung cấp dịch vụ nào đó cung cấp. Những địa chỉ thuộc danh sách sẽ được cho qua bộ lọc.
Người dùng phải đăng ký với nhà cung cấp danh sách để được nằm trong danh sách. Ưu điểm: số lượng địa chỉ trong danh sách trắng sẽ ít hơn trong danh sách đen vì thế sẽ dễ cập nhật hơn danh sách đen và giải quyết được tình trạng chặn nhầm thư. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Tuy nhiên cả hai phương pháp trên đều có nhược điểm là khó cập nhật, nhất là khi ai đó thay đổi địa chỉ IP. Ngoài ra người gửi cũng có thể lợi dụng server mail có trong danh sách trắng để gửi thư rác, khi đó rất khó kiểm soát.
Lọc dựa trên chuỗi hỏi/ đáp Đặc trưng của phương pháp này là khả năng tự động gửi thư hồi đáp cho người gửi để yêu cầu một số hành động chắc chắn về việc gửi thư của họ. Chương trình kiểm tra này được đặt tên là “Turing Test” sau một vài kiểm tra được nghĩ ra bởi nhà toán học người anh tên là Alan Turing. Trong một vài năm gần đây xuất hiện của một vài dịch vụ Internet tự động xử lý hàm Challenge/Response này cho người dùng, chương trình yêu cầu người gửi thư phải vào website của họ và trả lời một số câu hỏi để chắc chắn về e-mail mà người này đã gửi.Việc này chỉ được yêu cầu trong lần gửi thư đầu tiên. Đối với một số người dùng có lượng thư trao đổi thấp, hệ thống đơn lẻ này có thể chấp nhận được như một phương pháp hoàn hảo để loại trừ hoàn toàn thư rác từ hòm thư của họ.