Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hiện trạng công tác thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải và để xuất giải pháp phù hợp với điều kiện việt nam

Luận văn thạc sĩ môi trường nghiên cứu nghiên cứu hiện trạng công tác thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải và để xuất giải pháp phù, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Lê Thị Minh Thuần
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thế Loãn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiện Trạng Công Tác Thu Phí Bảo Vệ Môi Trường Đối Với Nước Thải Và Đề Xuất Giải Pháp Phù Hợp Với Điều Kiện Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Công cụ kinh tế và thuế/phí liên quan đến bảo vệ môi trƣờng
• 1.1.1. Về công cụ kinh tế
• 1.1.2. Phân loại công cụ kinh tế
• 1.1.3. Thuế/phí ô nhiễm (Thuế/phí Pigou)
• 1.2. Khái niệm về phí bảo vệ môi trƣờng đối với nƣớc thải
• 1.3. Lợi ích về việc thu phí bảo vệ môi trƣờng đối với nƣớc thải
• 1.3.1. Lợi ích về kinh tế
• 1.3.2. Lợi ích về môi trường
• 1.4. Tổng quan kinh nghiệm quốc tế trong việc quy định về thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải
• 1.5. Các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến việc thu, quản lý và sử dụng phí bảo vệ môi trường đối với nước thải tại Việt Nam
• 2. ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tƣợng nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng công tác thu phí, quản lý và sử dụng phí bảo vệ môi trƣờng đối với nƣớc thải tỉnh Nam Định
• 3.1.1. Hiện trạng công tác thu phí nước thải
• 3.1.2. Quản lý và sử dụng phí
• 3.1.3. Tình hình thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về thu, quản lý và sử dụng phí bảo vệ môi trường đối với nước thải
• 3.1.4. Nhận xét chung về tình hình thu phí, quản lý và sử dụng phí bảo vệ môi trường đối với nước thải tại tỉnh Nam Định
• 3.1.5. Khó khăn và bất cập trong quá trình xác định đối tượng chịu phí và tính toán thải lượng, xác định mức phí
• 3.2. Hiện trạng công tác thu phí, quản lý và sử dụng phí bảo vệ môi trƣờng đối với nƣớc thải tại tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.1. Thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải tại tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.2. Quản lý và sử dụng phí tại tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.3. Tình hình thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về thu, quản lý và sử dụng phí bảo vệ môi trường đối với nước thải
• 3.2.4. Nhận xét chung về tình hình thu phí, quản lý và sử dụng phí bảo vệ môi trường đối với nước thải tại tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.5. Khó khăn và bất cập trong quá trình xác định đối tượng chịu phí và tính toán thải lượng, xác định mức phí
• 3.2.6. Các vƣớng mắc và khó khăn trong việc thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về thu, quản lý và sử dụng phí bảo vệ môi trƣờng đối với nƣớc thải
• 3.2.7. Khó khăn và bất cập trong quá trình thu, nộp phí
• 3.2.8. Khó khăn và bất cập trong quá trình quản lý, sử dụng phí
• 3.3. Đề xuất một số giải pháp trong việc thu, quản lý sử dụng phí bảo vệ môi trƣờng đối với nƣớc thải cho phù hợp với điều kiện Việt Nam
• 3.3.1. Nghiên cứu, bổ sung, điều chỉnh và ban hành mới các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến thu, quản lý và sử dụng phí bảo vệ môi trường đối với nước thải
• 3.3.2. Giải pháp về kỹ thuật
• 3.3.3. Giải pháp về truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về nộp phí bảo vệ môi trường đối với nước thải
• 3.3.4. Giải pháp kinh tế
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu thu phí bảo vệ môi trường nước thải tại Việt Nam

Nghiên cứu thu phí bảo vệ môi trường nước thải tại Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Với sự gia tăng ô nhiễm môi trường, việc áp dụng các công cụ kinh tế như thu phí bảo vệ môi trường trở nên cần thiết. Phí bảo vệ môi trường đối với nước thải không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn tạo nguồn lực tài chính cho các hoạt động bảo vệ môi trường. Nghiên cứu này sẽ phân tích hiện trạng, thách thức và đề xuất giải pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam.

1.1. Khái niệm về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải

Phí bảo vệ môi trường đối với nước thải là khoản nghĩa vụ tài chính mà các tổ chức, cá nhân phải trả khi xả thải ra môi trường. Đây là một công cụ quản lý cần thiết nhằm khuyến khích các doanh nghiệp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ môi trường.

1.2. Lợi ích của việc thu phí bảo vệ môi trường nước thải

Việc thu phí bảo vệ môi trường nước thải mang lại nhiều lợi ích, bao gồm tạo nguồn kinh phí cho công tác xử lý chất thải, khắc phục ô nhiễm môi trường và phục hồi các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Đồng thời, nó cũng giúp nâng cao ý thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường.

II. Vấn đề và thách thức trong công tác thu phí bảo vệ môi trường nước thải

Mặc dù việc thu phí bảo vệ môi trường nước thải đã được triển khai, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức. Các khó khăn trong việc xác định đối tượng chịu phí, tính toán lượng thải và mức phí là những vấn đề cần được giải quyết. Ngoài ra, việc quản lý và sử dụng phí cũng gặp nhiều bất cập.

2.1. Khó khăn trong xác định đối tượng chịu phí

Việc xác định đối tượng chịu phí bảo vệ môi trường nước thải gặp nhiều khó khăn do sự đa dạng trong các loại hình sản xuất và xả thải. Điều này dẫn đến việc khó khăn trong việc áp dụng mức phí hợp lý cho từng đối tượng.

2.2. Bất cập trong quản lý và sử dụng phí

Quản lý và sử dụng phí bảo vệ môi trường nước thải hiện nay còn nhiều bất cập. Nhiều địa phương chưa có đủ nguồn lực để thực hiện công tác này, dẫn đến việc phí thu được không được sử dụng hiệu quả cho các hoạt động bảo vệ môi trường.

III. Phương pháp thu phí bảo vệ môi trường nước thải hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả thu phí bảo vệ môi trường nước thải, cần áp dụng các phương pháp phù hợp. Việc cải tiến quy trình thu phí, nâng cao nhận thức cộng đồng và áp dụng công nghệ mới là những giải pháp cần thiết.

3.1. Cải tiến quy trình thu phí

Cải tiến quy trình thu phí bảo vệ môi trường nước thải cần thiết để giảm thiểu thủ tục hành chính và tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý thu phí sẽ giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả.

3.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc thu phí bảo vệ môi trường nước thải là rất cần thiết. Các chương trình truyền thông, giáo dục có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu thu phí bảo vệ môi trường nước thải

Nghiên cứu thu phí bảo vệ môi trường nước thải đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Các địa phương đã áp dụng phí này đã ghi nhận sự cải thiện trong công tác quản lý chất thải và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để có những điều chỉnh kịp thời.

4.1. Kết quả từ các địa phương áp dụng phí

Nhiều địa phương đã áp dụng phí bảo vệ môi trường nước thải và ghi nhận sự cải thiện trong chất lượng môi trường. Các doanh nghiệp cũng đã có ý thức hơn trong việc giảm thiểu ô nhiễm.

4.2. Đánh giá hiệu quả của công tác thu phí

Đánh giá hiệu quả của công tác thu phí bảo vệ môi trường nước thải cần dựa trên các chỉ số cụ thể như lượng chất thải giảm, số tiền thu được và mức độ cải thiện chất lượng môi trường.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho thu phí bảo vệ môi trường nước thải

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc thu phí bảo vệ môi trường nước thải là cần thiết và có thể mang lại nhiều lợi ích. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả cao hơn, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng.

5.1. Tầm quan trọng của việc thu phí

Việc thu phí bảo vệ môi trường nước thải không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn tạo nguồn lực cho các hoạt động bảo vệ môi trường. Đây là một công cụ quan trọng trong quản lý môi trường.

5.2. Đề xuất giải pháp cho tương lai

Để nâng cao hiệu quả thu phí bảo vệ môi trường nước thải, cần tiếp tục nghiên cứu và đề xuất các giải pháp phù hợp. Việc hoàn thiện chính sách và quy định pháp luật là rất cần thiết để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của công tác này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế nhanh chóng và quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ tại Việt Nam, vấn đề ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm nguồn nước do nước thải gây ra, trở thành thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững. Năm 2010, Việt Nam đạt mức tăng trưởng GDP 6,78% dù kinh tế thế giới suy thoái, song các tác động tiêu cực đến môi trường ngày càng rõ nét. Để ứng phó, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách, trong đó có Nghị định số 67/2003/NĐ-CP về thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải, áp dụng từ năm 2004 trên toàn quốc. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá hiện trạng công tác thu, quản lý và sử dụng phí bảo vệ môi trường đối với nước thải tại Việt Nam, tập trung khảo sát tại hai tỉnh Nam Định và Thái Nguyên, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn. Phạm vi nghiên cứu bao gồm giai đoạn từ năm 2004 đến 2010, với trọng tâm là công tác thu phí nước thải công nghiệp và sinh hoạt. Việc nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả công cụ kinh tế này, góp phần giảm thiểu ô nhiễm nước, tăng nguồn thu cho công tác bảo vệ môi trường và thúc đẩy ý thức trách nhiệm của doanh nghiệp và cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Nguyên tắc Người gây ô nhiễm phải trả tiền (Polluter Pay Principle - PPP): Đây là nguyên tắc cơ bản trong quản lý môi trường, theo đó người gây ô nhiễm phải chịu chi phí cho việc xử lý và khắc phục ô nhiễm.
• Công cụ kinh tế trong quản lý môi trường: Thuế và phí môi trường được xem là công cụ chính sách nhằm điều chỉnh hành vi của các tác nhân kinh tế, khuyến khích giảm thiểu ô nhiễm và tạo nguồn tài chính cho công tác bảo vệ môi trường.
• Thuế/phí Pigou: Mô hình thuế/phí đánh vào lượng phát thải ô nhiễm nhằm điều chỉnh sản xuất về mức tối ưu xã hội, giảm thiểu chi phí bên ngoài do ô nhiễm gây ra.
• Khái niệm phí bảo vệ môi trường đối với nước thải: Là khoản nghĩa vụ tài chính mà tổ chức, cá nhân phải trả khi xả thải, nhằm bù đắp chi phí quản lý và xử lý ô nhiễm.
• Các khái niệm chính: Nhu cầu ô xy hóa hóa học (COD), chất rắn lơ lửng (TSS), mức thu phí, đối tượng chịu phí, quản lý và sử dụng phí.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Tổng hợp số liệu từ các báo cáo của Tổng cục Môi trường, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Nam Định và Thái Nguyên, các văn bản pháp luật liên quan, cùng các tài liệu quốc tế về thu phí bảo vệ môi trường.
• Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế: Tác giả trực tiếp khảo sát tại hai tỉnh Nam Định và Thái Nguyên, thu thập số liệu về công tác thu, quản lý và sử dụng phí bảo vệ môi trường đối với nước thải.
• Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn cán bộ Chi cục Bảo vệ môi trường, cán bộ công ty kinh doanh nước sạch để đánh giá thực trạng và khó khăn trong công tác thu phí.
• Phương pháp tổng hợp, thống kê: Xử lý số liệu thu thập được từ báo cáo định kỳ và điều tra thống kê.
• Phân tích hệ thống: Đánh giá các mối quan hệ phức tạp giữa các yếu tố liên quan đến thu phí bảo vệ môi trường.
• Phân tích, đánh giá: Đánh giá các bất cập về chính sách, pháp luật và thực tiễn triển khai.
• Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến đóng góp từ các nhà khoa học và quản lý để hoàn thiện kết luận và đề xuất.

Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các cơ sở sản xuất công nghiệp tại hai tỉnh, với số liệu thu phí từ năm 2004 đến 2010. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí tỉnh đi đầu trong triển khai Nghị định 67/2003/NĐ-CP và có đặc điểm khác biệt về quy mô cơ sở sản xuất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải tại Nam Định và Thái Nguyên:

   • Từ tháng 10/2004 đến hết năm 2005, tổng số phí thu được tại Nam Định là khoảng 1,911 tỷ đồng, trong đó phí nước thải sinh hoạt chiếm 645,911 triệu đồng, phí nước thải công nghiệp khoảng 589 triệu đồng.
   • Tỷ lệ thu phí nước thải công nghiệp chỉ chiếm khoảng 10% tổng số phí thu được, phản ánh khó khăn trong việc thu phí từ các cơ sở công nghiệp.
   • Tại Thái Nguyên, các cơ sở sản xuất quy mô lớn tham gia thu phí, nhưng số liệu cụ thể chưa được tổng hợp đầy đủ trong nghiên cứu.

2. Khó khăn trong công tác thu, quản lý và sử dụng phí:

   • Ý thức trách nhiệm của doanh nghiệp còn thấp, nhiều doanh nghiệp kê khai thấp hơn thực tế hoặc chậm nộp phí.
   • Việc xác định đối tượng chịu phí và tính toán lượng thải còn nhiều bất cập do thiếu thiết bị quan trắc và cơ sở dữ liệu chính xác.
   • Việc phân bổ nguồn thu phí giữa các cơ quan quản lý và quỹ bảo vệ môi trường chưa đồng bộ, gây khó khăn trong sử dụng hiệu quả nguồn kinh phí.

3. Tình hình thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật:

   • Nghị định 67/2003/NĐ-CP và các Thông tư hướng dẫn đã tạo khung pháp lý cho công tác thu phí, tuy nhiên việc triển khai còn nhiều vướng mắc do thiếu hướng dẫn chi tiết và sự phối hợp giữa các cơ quan.
   • Một số địa phương đã chủ động xây dựng đề án thu phí và ban hành quyết định thực hiện, góp phần nâng cao hiệu quả thu phí.

4. So sánh với kinh nghiệm quốc tế:

   • Các nước phát triển như Pháp, Liên Bang Nga, Trung Quốc đã áp dụng hệ thống thu phí nước thải với các mô hình tính phí dựa trên khối lượng và nồng độ chất ô nhiễm, tạo động lực giảm thiểu ô nhiễm.
   • Việt Nam còn nhiều hạn chế về cơ chế thu, mức thu phí và công tác giám sát, chưa phát huy hết hiệu quả của công cụ kinh tế này.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những khó khăn trong công tác thu phí tại Việt Nam là do hệ thống pháp luật chưa hoàn chỉnh, thiếu đồng bộ và chưa có hướng dẫn chi tiết về phương pháp tính toán lượng thải và mức phí. Bên cạnh đó, năng lực quản lý và giám sát của các cơ quan chức năng còn hạn chế, dẫn đến việc kê khai và nộp phí không chính xác, gây thất thu nguồn thu quan trọng cho công tác bảo vệ môi trường.

So với các nước OECD, Việt Nam mới chỉ bước đầu áp dụng công cụ thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải, chưa có hệ thống kiểm tra, giám sát chặt chẽ và chưa tách biệt rõ ràng giữa phí cố định và phí biến đổi. Việc áp dụng thu phí chưa tạo được động lực mạnh mẽ cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ xử lý nước thải, do mức phí còn thấp và chưa phản ánh đúng chi phí xã hội do ô nhiễm gây ra.

Dữ liệu thu thập có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ thu phí nước thải công nghiệp và sinh hoạt theo từng năm, bảng so sánh mức thu phí và số lượng cơ sở nộp phí tại hai tỉnh, cũng như biểu đồ phân bổ nguồn thu phí giữa các cơ quan quản lý và quỹ bảo vệ môi trường. Những biểu đồ này giúp minh họa rõ ràng sự biến động và hiệu quả của công tác thu phí trong giai đoạn nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải:

   • Nghiên cứu, bổ sung và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật chi tiết về phương pháp tính toán lượng thải và mức thu phí phù hợp với đặc thù từng ngành, từng địa phương.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp Bộ Tài chính.

2. Nâng cao năng lực quản lý và giám sát:

   • Đầu tư trang thiết bị quan trắc hiện đại, đào tạo cán bộ chuyên trách để kiểm tra, giám sát việc kê khai và nộp phí của các cơ sở.
   • Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường các tỉnh, Bộ Tài nguyên và Môi trường.

3. Tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng và doanh nghiệp:

   • Triển khai các chương trình tuyên truyền về ý nghĩa và trách nhiệm nộp phí bảo vệ môi trường, khuyến khích sự tự nguyện và minh bạch trong kê khai.
   • Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: UBND các tỉnh, Sở Tài nguyên và Môi trường, các tổ chức xã hội.

4. Xây dựng cơ chế phân bổ và sử dụng nguồn thu phí hiệu quả:

   • Rà soát, điều chỉnh cơ chế phân bổ nguồn thu phí để đảm bảo kinh phí được sử dụng đúng mục đích, ưu tiên cho các dự án xử lý nước thải và cải thiện môi trường.
   • Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, Bộ Tài nguyên và Môi trường, UBND các tỉnh.

5. Khuyến khích áp dụng công nghệ xử lý nước thải tiên tiến:

   • Áp dụng chính sách ưu đãi, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghệ giảm thiểu ô nhiễm, kết hợp với hệ thống thu phí để tạo động lực cải thiện môi trường.
   • Thời gian thực hiện: 3-5 năm; Chủ thể: Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài nguyên và Môi trường, các địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường:
   Giúp hiểu rõ thực trạng và các khó khăn trong công tác thu phí bảo vệ môi trường, từ đó xây dựng chính sách và quy định phù hợp, nâng cao hiệu quả quản lý.

2. Doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh:
   Nắm bắt các quy định về nghĩa vụ nộp phí bảo vệ môi trường, từ đó chủ động thực hiện kê khai, nộp phí đúng quy định và cải thiện công nghệ xử lý nước thải.

3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành khoa học môi trường:
   Cung cấp cơ sở lý thuyết, số liệu thực tiễn và phân tích chuyên sâu về công cụ kinh tế trong bảo vệ môi trường, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng:
   Hiểu rõ vai trò của công tác thu phí trong bảo vệ môi trường, từ đó tham gia giám sát, tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Phí bảo vệ môi trường đối với nước thải là gì?
   Phí bảo vệ môi trường đối với nước thải là khoản tiền mà các tổ chức, cá nhân phải nộp khi xả thải nước thải ra môi trường, nhằm bù đắp chi phí quản lý và xử lý ô nhiễm. Ví dụ, tại Việt Nam, mức phí được tính dựa trên hàm lượng chất ô nhiễm và khối lượng nước thải.

2. Tại sao việc thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải lại quan trọng?
   Việc thu phí giúp tạo nguồn kinh phí cho công tác xử lý chất thải, khắc phục ô nhiễm và nâng cao ý thức trách nhiệm của người gây ô nhiễm. Theo báo cáo, phí thu được góp phần cải thiện chất lượng nước và giảm thiểu ô nhiễm.

3. Những khó khăn chính trong công tác thu phí tại Việt Nam là gì?
   Khó khăn gồm ý thức nộp phí của doanh nghiệp còn thấp, thiếu thiết bị quan trắc, bất cập trong pháp luật và phân bổ nguồn thu, dẫn đến thu phí chưa hiệu quả và thất thu lớn.

4. Các nước phát triển áp dụng thu phí nước thải như thế nào?
   Các nước như Pháp, Đức, Trung Quốc áp dụng hệ thống thu phí dựa trên khối lượng và nồng độ chất ô nhiễm, có cơ chế giám sát chặt chẽ và sử dụng nguồn thu để đầu tư xử lý ô nhiễm, tạo động lực giảm thiểu ô nhiễm hiệu quả.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp có thể tự kê khai và nộp phí đúng quy định?
   Doanh nghiệp cần phối hợp với cơ quan quản lý để xác định chính xác lượng và loại chất ô nhiễm trong nước thải, sử dụng các hướng dẫn pháp luật và tham gia các lớp tập huấn do cơ quan chức năng tổ chức nhằm nâng cao nhận thức và tuân thủ quy định.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện hiện trạng công tác thu, quản lý và sử dụng phí bảo vệ môi trường đối với nước thải tại Việt Nam, tập trung khảo sát hai tỉnh Nam Định và Thái Nguyên trong giai đoạn 2004-2010.
• Kết quả cho thấy công tác thu phí đã đạt được những bước đầu tích cực nhưng còn nhiều khó khăn về pháp lý, quản lý và ý thức doanh nghiệp.
• So sánh với kinh nghiệm quốc tế, Việt Nam cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực quản lý và tăng cường truyền thông để phát huy hiệu quả công cụ kinh tế này.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể về pháp luật, kỹ thuật, truyền thông và kinh tế nhằm nâng cao hiệu quả thu phí và bảo vệ môi trường nước.
• Tiếp theo, cần triển khai các đề xuất trong vòng 1-3 năm tới, đồng thời mở rộng nghiên cứu áp dụng tại các địa phương khác để hoàn thiện chính sách và thực tiễn quản lý môi trường.

Hành động ngay: Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp đề xuất, góp phần bảo vệ nguồn nước và phát triển bền vững đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Trong những năm vừa qua Việt Nam đã thu được những thành tựu đáng khích lệ về tăng trưởng kinh tế, trong năm 2010, mặc dù tình hình kinh tế thế giới bị suy thoái, nhưng Việt Nam vẫn chứng tỏ khả năng vượt qua khó khăn và thách thức với mức tăng trưởng GDP đạt 6,78%. Tuy nhiên, cùng với nhịp độ tăng trường kinh tế cao và quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá đang diễn ngày một nhanh, Việt Nam đã và đang phải đối đầu với với các vấn đề môi trường như ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm không khí, ô nhiễm do chất thải rắn… do các hoạt động phát triển kinh tế xã hội gây ra. Để đảm bảo phát triển bền vững đất nước, Đảng, Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách, luật và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến bảo vệ môi trường trong đó có việc ban hành các công cụ kinh tế về bảo vệ môi trường theo nguyên tắc “Người gây ô nhiễm phải trả tiền” (Polluter Pay Principle-PPP). Một trong những công cụ kinh tế đầu tiên được áp dụng đối với nước thải ở nước ta là Nghị định số 67/2003/NĐ-CP ngày 13 tháng 06 năm 2003 của Chính phủ về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải (viết tắt là Nghị định), Nghị định đã chính thức có hiệu lực áp dụng từ ngày 01 tháng 01 năm 2004 và được triển khai thực hiện tại tất cả địa phương trên cả nước.

Việc triển khai thực hiện Nghị định số 67/2003/NĐ-CP đã mang lại những thành công nhất định. Trước hết, phải kể đến ý thức trách nhiệm của doanh nghiệp, của các nhà sản xuất với môi trường được nâng lên; năng lực của cơ quan quản lý nhà nước đối với việc triển khai áp dụng một công cụ kinh tế được tăng cường; kinh phí cho công tác xử lý chất thải, cải thiện môi trường cấp Trung ương và địa phương được bổ sung. HV: Lê Thị Minh Thuần K16 Khoa học môi trường 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Khoa Môi trường Luận văn Thạc sỹ Khoa học môi trường Cùng với việc ban hành Nghị định số 67/2003/NĐ-CP ngày 13 tháng 6 năm 2003 của Chính phủ về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải, các Nghị định số 04/2007/NĐ-CP ngày 08 tháng 01 năm 2007 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 67/2003/NĐ-CP của Chính phủ ngày 13 tháng 6 năm 2003 của Chính phủ về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải; Nghị định số 26/2010/NĐ-CP ngày 22 tháng 3 năm 2010 của Chính phủ về sửa đổi bổ sung khoản 2, điều 8 của Nghị định số 67/2003/NĐ- CP của Chính phủ ngày 13 tháng 6 năm 2003 của Chính phủ về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải và các Thông tư hướng dẫn về thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải đã liên tục được nghiên cứu, xây dựng và ban hành vừa góp phần hài hòa giữa các văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực BVMT và các lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh đó, trong quá trình thực hiện Nghị định 67/2003/NĐ-CP đã phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện.

Vì vậy, để tiếp tục hoàn thiện công cụ kinh tế quan trọng này trong hệ thống các công cụ kinh tế trong lĩnh vực BVMT, đề tài “Nghiên cứu hiện trạng công tác thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải và đề xuất giải pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam” được đặt ra để nghiên cứu. Đề tài này tập trung vào đánh giá thực trạng công tác thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải với các mục đích sau: - Đánh giá được hiện trạng công tác thu, quản lý và sử dụng phí bảo vệ môi trường đối với nước thải tại Việt Nam. - Đánh giá tình hình thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải tại Việt Nam. - Đánh giá những bất cập, thiếu hụt về chính sách, pháp luật trong thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải làm cơ sở đề xuất các giải pháp hữu ích liên quan đến công tác thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải phù HV: Lê Thị Minh Thuần K16 Khoa học môi trường 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Khoa Môi trường Luận văn Thạc sỹ Khoa học môi trường hợp với điều kiện Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả công tác thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải đồng thời bảo đảm tính đồng bộ, khả thi của pháp luật bảo vệ môi trường.

HV: Lê Thị Minh Thuần K16 Khoa học môi trường 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Khoa Môi trường Luận văn Thạc sỹ Khoa học môi trường CHƢƠNG I. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Công cụ kinh tế và thuế/phí liên quan đến bảo vệ môi trƣờng 1.1 Về công cụ kinh tế Ngay từ đầu những năm 1970, các nước trên thế giới đã bắt đầu sử dụng các công cụ kinh tế trong quản lý môi trường. Đến nay các loại công cụ này đã được sử dụng rộng rãi ở các cấp độ khác nhau từ quốc gia đến địa phương nhằm kiểm soát ô nhiễm và sử dụng bền vững các nguồn tài nguyên.

Công cụ kinh tế là các công cụ chính sách sử dụng nhằm tác động tới chi phí và lợi ích trong các hoạt động của các cá nhân và tổ chức kinh tế để tạo ra các tác động ảnh hưởng đến hành vi của các tác nhân kinh tế theo hướng có lợi cho môi trường. Các công cụ kinh tế được sử dụng nhằm đảm bảo 2 mục đích chính: - Mục đích thứ nhất là điều chỉnh hành vi của người tiêu dùng và các nhà sản xuất. Các công cụ được áp dụng trong trường hợp này thường được gọi là các công cụ khuyến khích. Mục đích này thường đạt được thông qua việc thay đổi giá cả do người tiêu dùng và người sản xuất giao dịch trên thị trường thông qua việc áp dụng các hệ thống thuế và phí môi trường.

- Mục đích thứ hai là tìm ra các nguồn tài chính cho sản xuất hàng hoá hay dịch vụ công cộng. Mục đích này còn được gọi là mục đích bồi hoàn chi phí. Các công cụ kinh tế áp dụng để đạt được mục đích này là thuế hay phí đánh vào người sử dụng dịch vụ. Đây là loại phí mà các hộ gia đình hay các doanh nghiệp phải chi trả khi sử dụng một loại hàng hoá hay một loại dịch vụ cụ thể.

Các loại thuế/phí liên quan đến môi trường nếu được áp dụng sẽ cho phép tăng nguồn thu cho ngân sách ở mức độ nhất định với những chi phí thấp. HV: Lê Thị Minh Thuần K16 Khoa học môi trường 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Khoa Môi trường Luận văn Thạc sỹ Khoa học môi trường Công cụ kinh tế Kiểm soát ô nhiễm Quản lý tài nguyên Thuế/phí môi trường Phí người sử dụng Thuế/phí tài nguyên Phí người sử dụng Tác động Bồi hoàn chi phí Tác động Bồi hoàn chi phí khuyến khích khuyến khích Hình 1. Mục tiêu áp dụng các công cụ kinh tế Một số quan điểm cho rằng, các loại thuế liên quan đến môi trường đưa lại đồng thời 2 lợi ích (lợi ích kép). Một là, chúng có tác dụng làm giảm chi phí xã hội về phòng ngừa những thiệt hại về môi trường.

Hai là, chúng cho phép giảm bớt chi phí xã hội của các loại thuế khác bằng cách góp phần vào việc giảm bớt tổng chi phí xã hội của cả một hệ thống thuế. Mục tiêu về môi trường đã đạt được do nâng thuế suất đánh vào sự phát thải cho đến khi chi phí xã hội cận biên do sử dụng các nguồn lực của môi trường tương đương với lợi ích xã hội cận biên của việc sử dụng đó. Từ mục tiêu viễn cảnh về nguồn thu, chúng ta có thể đặt ra mức thuế suất tại một điểm mà các phương án đánh thuế khác nhau có mức chi phí xã hội cận biên (do đánh thuế) tương đương nhau. Sự hấp dẫn của nguồn thu “lợi ích kép”, của việc giảm bớt thiệt hại môi trường và tăng nguồn thu ngân sách trong khi không phải chi phí xã hội do đánh thuế môi trường nhất thiết phải được đánh giá đúng mức, đã có rất nhiều báo cáo đánh giá ở Hoa Kỳ cho rằng chi phí phúc lợi biên của việc đánh thuế ở vào khoảng 1/3 hoặc cao hơn.

Vì vậy, những loại thuế/phí môi trường (ví dụ như thuế Carbon) với cơ sở và phạm vi đánh thuế tương đối HV: Lê Thị Minh Thuần K16 Khoa học môi trường 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Khoa Môi trường Luận văn Thạc sỹ Khoa học môi trường rộng, có thể cải thiện một cách đáng kể tính hiệu quả thông qua việc tăng nguồn thu [8].2 Phân loại công cụ kinh tế Việc phân loại các công cụ kinh tế có thể thực hiện bằng cách xác định cách thức áp dụng công cụ [4]. Ví dụ, các công cụ được áp dụng trực tiếp đối với chất thải ô nhiễm (thuế/phí ô nhiễm dựa trên khối lượng chất ô nhiễm hoặc phí chất thải đánh vào khối lượng chất thải phát sinh) hay gián tiếp thông qua các sản phẩm sản xuất ra hay các đầu vào (thuế/phí môi trường đánh vào các sản phẩm như bao bì, lốp, ắc qui hay các đầu vào như phân bón, thuốc trừ sâu. Thuế là khoản thu cho ngân sách, dùng để chi cho mọi hoạt động của nhà nước. Thuế môi trường nói chung hay thuế ô nhiễm môi trường nói riêng đều do nhà nước định ra, thu về cho ngân sách, dùng để chi chung, không chỉ chi riêng cho công tác bảo vệ môi trường.

Phí là khoản thu của Nhà nước nhằm bù đắp một phần chi phí thường xuyên và không thường xuyên đối với công tác quản lý, điều phối hoạt động của người nộp phí. Như vậy, khác với thuế môi trường, phần lớn kinh phí thu phí ô nhiễm sẽ được sử dụng, điều phối lại cho công tác quản lý, bảo vệ môi trường và giải quyết một phần các vấn đề môi trường do những người đóng phí gây ra Thuế/phí ô nhiễm được áp dụng trực tiếp hay gián tiếp thường phụ thuộc vào thực trạng hệ thống thể chế hiện hành và mức độ đơn giản hoá về mặt hành chính trong khi áp dụng hệ thống phí. Thông thường thuế/phí gián tiếp dễ áp dụng hơn vì chúng thường được tính gộp vào các khoản thuế/phí hiện có. Do đó công tác thu thuế/phí cũng thường đơn giản hơn.