MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra sâu rộng và mạnh mẽ ở tất cả các quốc gia và vùng lãnh thổ, việc hợp tác kinh tế, đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài đem lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế của các nƣớc đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài không chỉ bổ sung nguồn vốn, khoa học công nghệ, cơ hội hội nhập kinh tế quốc tế cho các nƣớc tiếp nhận đầu tƣ mà còn tạo ra động lực để nâng cao năng lực con ngƣời, kích thích sự phát triển hạ tầng, cải cách thể chế, hệ thống pháp luật theo sự đòi hỏi của quốc tế, thúc đẩy doanh nghiệp trong nƣớc phát triển. Song FDI cũng đang nảy sinh không ít vấn đề tiêu cực ảnh hƣởng lớn đến sự phát triển bền vững.
Từ tính hai mặt của FDI đặt trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt về lĩnh vực này giữa các quốc gia, các địa phƣơng thì việc thông tin FDI nhƣ thế nào để vừa đảm bảo thu hút FDI vừa đảm bảo phát triển bền vững trở thành vấn đề cấp thiết. Do đó, thông tin báo chí về FDI đòi hỏi phải có những bƣớc tiến mới, nhạy bén và sáng tạo hơn. Chính vì vậy, việc nghiên cứu về thông tin FDI trên báo chí ở góc độ địa phƣơng trở thành đề tài có ý nghĩa lý luận sâu sắc. Thời gian qua, báo mạng điện tử địa phƣơng ở Việt Nam đã đóng góp quan trọng vào việc thu hút FDI cho các tỉnh/thành; cùng chính quyền, doanh nghiệp và ngƣời dân tại địa bàn giải quyết những vấn đề nảy sinh trong quá trình thu hút FDI.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt đƣợc, thông tin báo chí còn bộc lộ khá nhiều hạn chế. Về nội dung, thông tin về môi trƣờng đầu tƣ, chính sách, hƣớng dẫn quy trình thủ tục pháp lý. dành cho các nhà đầu tƣ còn chƣa thực sự đầy đủ. Báo chí chƣa có nhiều thông tin tham vấn, phản biện dành cho các nhà quản lý, thông tin liên quan đến ngƣời dân nhƣ thu hồi đất, đền bù, giải phóng mặt bằng… Những mặt trái của FDI báo chí phản ánh chƣa toàn diện, khách quan, đầy đủ.
Đó là vấn đề: ô nhiễm môi trƣờng (vụ công ty Vedan, Formosa Hà Tĩnh.), chuyển giá, ép giá, hối lộ, tham nhũng, thất thoát tài nguyên, nhập khẩu công nghệ lạc hậu, đe dọa an ninh quốc gia. Nguyên nhân một phần không nhỏ là do hạn chế về nhận thức, năng lực, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lạm dụng chức quyền, lợi ích nhóm, địa phƣơng. Về hình thức, bức tranh thông tin FDI trên báo chí chƣa thực sự sinh động, rõ nét. Đôi khi báo mạng điện tử còn quá nhấn mạnh vào hạn chế của FDI, cách thể hiện chƣa khách quan, cơ cấu, bố cục tin bài chƣa hợp lý, xây dựng chuyên mục cho FDI chƣa thƣờng xuyên.
Nhƣ vậy, việc tiếp cận, nghiên cứu thông tin FDI trên báo mạng điện tử địa phƣơng còn mang cả ý nghĩa thực tiễn rõ rệt. Để nghiên cứu thông tin FDI ở góc độ báo chí địa phƣơng, tác giả lựa chọn khảo sát báo Hải Phòng điện tử và Quảng Ninh điện tử bởi: Thứ nhất, trong một thập kỉ trở lại đây, làn sóng FDI ở Việt Nam đang có xu hƣớng đổ vào khu vực Bắc Bộ vì đây là khu vực có nguồn dân cƣ - lao động dồi dào và có trình độ; cơ sở hạ tầng với mạng lƣới giao thông, điện, nƣớc có chất lƣợng hàng đầu trong cả nƣớc; thị trƣờng tiêu thụ lớn, cơ sở khai thác lãnh thổ lâu đời. Hải Phòng và Quảng Ninh là hai tỉnh thành phía Bắc, thuộc khu vực Đồng bằng sông Hồng; nằm ở khu vực ven biển, vị thế chiến lƣợc đối với sự phát triển kinh tế của khu vực phía Bắc; là một bộ phận quan trọng trong tam giác tăng trƣởng kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh; là khu vực kinh tế động lực hƣớng biển có tầm quan trọng đối với sự phát triển chung của cả miền Bắc, trong khu vực hợp tác “hai hành lang, một vành đai kinh tế Việt - Trung”. Nghị quyết số 54- NQ/TƢ, ngày 14 - 9 - 2009 về phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo quốc phòng - an ninh vùng Đồng bằng sông Hồng đến năm 2010 và định hƣớng đến năm 2020 đã nhấn mạnh vai trò cuả việc hình thành các trung tâm kinh tế lớn tại Hải Phòng và Quảng Ninh.
Thứ hai, cả hai địa phƣơng trong thời gian gần đây có những đột phá vƣợt trội về thu hút FDI. Quảng Ninh luôn đứng top 5 về chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, đặc biệt năm 2016 vƣơn lên vị trí á quân, trở thành “ngôi sao cải cách” với nhiều thành tựu nổi bật trong xúc tiến đầu tƣ. Hải Phòng sau nhiều năm với PCI đứng ở gần cuối bảng xếp hạng thậm chí có lúc chỉ số PCI còn tụt hạng thì bất ngờ năm 2016 trở thành tâm điểm của cả nƣớc bởi việc thu hút FDI đạt tới 2,9 tỉ USD – đứng đầu cả nƣớc. Hải Phòng đƣợc những nhà đầu tƣ nƣớc ngoài tên tuổi chọn mặt gửi vàng và thực tế đã làm ăn kinh doanh khá thành công nhƣ: Bridgestone, Fuji Xerox, 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Rent-A-Port, LG Electronics, LG Display… Mặc dù vậy, so với tiềm năng và lợi thế cạnh tranh động của hai địa phƣơng thì việc thu hút FDI vẫn chƣa tƣơng xứng.
Cho nên việc thông tin quảng bá, xây dựng hình ảnh địa phƣơng trên báo chí cần đƣợc khẩn trƣơng nghiên cứu, triển khai khoa học hơn. Thứ ba, cùng khảo sát hai địa phƣơng có nhiều tƣơng đồng về vị trí, tiềm năng, nội lực và xuất phát điểm gần nhƣ ngang nhau trong phát triển kinh tế, du lịch, đô thị để thấy báo chí hai địa phƣơng này sẽ thông tin giống và khác nhau nhƣ thế nào, có thành tựu gì để học hỏi và hạn chế nào cần khắc phục trong quá trình thông tin những vấn đề nóng hổi về FDI của địa phƣơng. Thứ tư, chọn khảo sát báo mạng điện tử vì đây loại hình báo chí đang phát triển mạnh, lƣợng công chúng trong và ngoài nƣớc tăng nhanh nên các loại hình báo chí khác đều có xu hƣớng có thêm loại hình báo mạng điện tử. FDI là lĩnh vực mang tính toàn cầu mà báo mạng điện tử lại có ƣu thế hội nhập quốc tế cao nhất.
Tựu chung lại, xuất phát từ tầm quan trọng của FDI, thông tin FDI, những hạn chế còn tồn tại về thông tin FDI trên báo chí, những ƣu thế, tiềm năng độc đáo của Hải Phòng và Quảng Ninh, sự đóng góp của thông tin báo chí trong phát triển kinh tế xã hội tại các địa phƣơng, ƣu thế của báo mạng điện tử, tác giả lựa chọn vấn đề "Thông tin đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trên báo chí địa phương (khảo sát báo Hải Phòng điện tử và Quảng Ninh điện tử từ 3/2016 đến 3/2017)". Lịch sử nghiên cứu liên quan đến đề tài Sau 30 năm mở cửa, thu hút FDI đến nay lĩnh vực này luôn luôn đƣợc giới nghiên cứu quan tâm. Một số công trình dƣới góc độ báo chí là: - Vũ Thiên Hƣơng (1996). Thông tin về vấn đề đầu tư nước ngoài tại Việt Nam trên báo Đầu tư nước ngoài 1994 - 1995, Khóa luận tốt nghiệp, Khoa Báo chí, Trƣờng Đại học KHXH&NV.
Khóa luận đã bƣớc đầu làm rõ vai trò FDI, trình bày thực trạng thông tin FDI trên cả phƣơng diện nội dung và hình thức thông tin, nêu một số giải pháp góp phần báo Đầu tƣ thực hiện tốt hơn thông tin về FDI. - Bùi Phƣơng Thảo (2002). Tình hình đầu tư nước ngoài vào Việt Nam trong những năm gần đây qua sự phản của Báo chí (Báo Đầu tư, Thời báo Kinh tế Việt 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nam, tạp chí Kinh tế dự báo từ năm 2000 đến nay), Khóa luận tốt nghiệp, Khoa Báo chí, Trƣờng Đại học KHXH&NV. Khóa luận này đã phản ánh đƣợc tình hình biến động của nguồn vốn FDI, bƣớc đầu làm rõ đƣợc vai trò báo chí thông tin tuyên truyền về vần đề này tuy còn sơ lƣợc.
- Vƣơng Tuấn Anh (2002). Thông tin đầu tư nước ngoài vào Việt Nam trên báo chí (Khảo sát trên báo Đầu tư, báo Thời báo Kinh tế và Tạp chí Vietnam Economic News 9 tháng cuối năm 2001 - 3 tháng đầu năm 2002), Khóa luận tốt nghiệp, Khoa Báo chí, Trƣờng Đại học KHXH&NV. Trên cơ sở khảo sát các tin bài trên các báo, tác giả khóa luận đã nêu bức tranh tổng thể tuyên truyền về FDI trên báo chí, đề cập mặt đƣợc và chƣa đƣợc và nêu những giải pháp góp phần nâng cao chất lƣợng thông tin trên các báo khảo sát. - Nguyễn Thị Hồng Vân (2009), Báo chí với vấn đề đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam (Khảo sát Báo Đầu tƣ, Thời báo Kinh tế Việt Nam và Lao động, 2007 - 2008), Luận văn Thạc sĩ, Khoa Báo chí, Trƣờng Đại học KHXH&NV.
Luận văn nghiên cứu: Đƣờng lối của Đảng, Nhà nƣớc về đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài và vai trò của báo chí về lĩnh vực này; Hoạt động đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài tại Việt Nam qua phản ánh của báo chí giai đoạn 2007 – 2008; Giải pháp nâng cao chất lƣợng, hiệu quả của báo chí về vấn đề đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài. - Nguyễn Thị Huyền Thƣơng (2013). Hình ảnh truyền thông của doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực ô tô, xe máy trên báo mạng điện tử Việt Nam, Luận văn thạc sĩ báo chí học Trƣờng Đại học KHXH&NV. Luận văn này khảo sát 3 trang báo mạng điện tử là: VnExpres.vn và Dddn.
Đề tài đã làm rõ: Mối quan hệ giữa hình ảnh truyền thông của doanh nghiệp và báo mạng điện tử; Đánh giá chung việc thể hiện hình ảnh truyền thông của doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực ô tô, xe máy trên báo mạng điện tử hiện nay; Cách thức thể hiện thông điệp trên báo mạng điện tử của doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực ô tô, xe máy và đề xuất giải pháp nâng cao hình ảnh truyền thông của các doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực ô tô, xe máy. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các công trình nghiên cứu về FDI dƣới góc độ báo chí nêu trên ở mức độ nhất định cũng đã nêu đƣợc thực trạng thông tin FDI trên các báo thuộc diện khảo sát tại những thời điểm cụ thể. Tuy nhiên, các công trình kể trên về thời gian khảo sát đã cũ và đối tƣợng, phạm vi khảo sát cũng khác biệt với đề tài mà tác giả sẽ tiến hành. Nói cách khác, đề tài luận văn không có sự trùng lặp.