Chương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về Thông tin đồ họa trên báo điện tử. Chương 2: Thực trạng sử dụng Thông tin đồ họa trên các báo điện tử được khảo sát. Chương 3: Một số giải pháp nâng cao chất lượng sử dụng Thông tin đồ họa trên báo điện tử. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về Thông tin đồ họa trên Báo điện tử 1.1 Khái niệm Thông tin đồ họa trên Báo điện tử 1.1 Thông tin đồ họa Theo Đại từ điển tiếng Việt do tác giả Nguyễn Như Ý chủ biên, NXB Văn hoá–Thông tin xuất bản năm 1999, “đồ hoạ là nghệ thuật tạo hình lấy nét vẽ, nét khắc hoặc mảng hình tách bạch làm ngôn ngữ chính”.
Còn theo từ điển Oxfort Advanced learner’s xuất bản năm 1995 thì đồ hoạ (Graphics) là tranh ảnh, hình vẽ được dùng chủ yếu cho mục đích thương mại. Cũng theo từ điển này, đồ họa nhằm cung cấp một hình ảnh rõ ràng, sống động, đầy đủ các chi tiết và dễ tưởng tượng. Thuật ngữ Graphics có gốc là từ Graph có nghĩa là thứ được viết hay được vẽ ra theo một cách nào đó. Từ này còn có nghĩa là đồ thị, biểu đồ.
Ở Việt Nam, việc sử dụng các thuật ngữ đồ họa chỉ là tương đối, bởi việc đặt tên các thuật ngữ đồ họa là dựa trên ý nghĩa sử dụng của nó. Một số nhà nghiên cứu của các nước phương Tây thì cho rằng, đồ họa là một lĩnh vực truyền thông, trong đó thông điệp được tiếp nhận qua con đường thị giác. Thiết kế đồ họa là tạo ra các giải pháp bằng hình ảnh cho các vấn đề truyền thông. Chính vì thế có hai thuật ngữ là Thông tin đồ họa (information graphics) và đồ hoạ tin tức (newsgraphics).
Phân định như vậy bởi thông tin bao gồm thông tin nói chung và thông tin dùng cho báo chí nói riêng. Để hiểu rõ hơn về TTĐH cần hiểu rõ hơn thuật ngữ Thông tin (information). Đây là thuật ngữ chỉ sự phản ánh sự vật, sự việc, hiện tượng của thế giới khách quan và các hoạt động của con người trong đời sống xã hội. Điều cơ bản là con người thông qua việc cảm nhận thông tin làm tăng hiểu biết cho mình và tiến hành những hoạt động có ích cho cộng đồng.
Tuy 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiên, không phải bất kỳ thông tin nào cũng được báo chí đưa tin vì trong cuộc sống hàng ngày, có rất nhiều nguồn thông tin khác nhau, nội dung phản ánh vô vàn các hiện tượng, sự kiện, sự việc,. Trong phạm vi nghiên cứu này, tôi muốn đề cập sâu hơn về đồ hoạ thông tin, một dạng thức đồ hoạ dùng để thông tin trên báo chí. Liên quan đến vấn đề này, tác giả Hà Huy Phượng sử dụng thuật ngữ “đồ hoạ tin tức”. Theo tác giả Hà Huy Phượng, trong cuốn “Tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo in” thì “ đồ họa tin tức là dạng thức thông tin diễn tả sự kiện, vấn đề bằng hình vẽ.
Hình vẽ có thể kết hợp với chữ viết hoặc ảnh chụp để biểu đạt các chi tiết, tình tiết, sự kiện hoàn chỉnh”.96] Tác giả Vũ Quang Hào trong cuốn “Ngôn ngữ báo chí” lại dùng thuật ngữ “đồ hình” chỉ yếu tố này trong nhóm ngôn ngữ phi văn tự. Tác giả Vũ Quang Hào cho rằng đồ hình là dạng ngôn ngữ phi văn tự và đó là “những thông tin đăng tải trên báo chí không thể hiện dưới dạng văn tự cụ thể mà là các dạng khác như: ảnh, tranh minh họa, biểu bảng, đồ thị, sơ đồ, bản đồ…”. Từ những điểm trên, có thể thấy TTĐH là một dạng ngôn ngữ phi văn tự. Nhưng, đó phải là những hình ảnh được vẽ lên và sử dụng trên báo chí để phục vụ cho mục đích truyền tải tin tức, sự kiện hoặc hỗ trợ cho việc thông tin bằng văn tự, hoặc lời nói, âm thanh hiệu quả hơn.2 Báo điện tử Hiện nay, việc sử dụng thuật ngữ định danh loại hình báo chí mà thông tin được truyền tải và tiếp nhận qua mạng internet vẫn chưa thống nhất và là vấn đề đang được tranh cãi.
Trên thế giới loại hình có nhiều tên gọi khác nhau như online newpaper ( báo chí trên mạng/ trực tuyến), e- journal (electronic journal- báo chí điện tử), e- zine ( electronic magazine- tạp chí điện tử)… 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ở Việt Nam, thuật ngữ báo điện tử được sử dụng khá phổ biến, chẳng hạn báo Nhân dân điện tử, Lao động điện tử… Ngoài ra, còn có những tên gọi khác nhau như: báo mạng, báo mạng điện tử, báo chí internet, báo trực tuyến… Điều 3, luật báo chí ( luật báo chí năm 1989 được sửa đổi, bổ sung tại kỳ họp thứ 5 Quốc hội khoá X) quy định: “ báo điện tử là loại hình báo chí được thực hiện trên mạng thông tin máy tính”. Cách hiểu này đã dẫn đến sự xuất hiện các: “ báo điện tử” đối với các tờ báo đưa thông tin lên mạng internet như Nhân Dân, Lao Động, thời báo kinh tế Sài Gòn…hay các trang thông tin của các nhà cung cấp thông tin trên mạng internet như tin nhanh Việt Nam (VnExpress) của FPT, VASC ORIENT của Công ty Phát triển phần mềm VASC- hiện nay là VietNamNet, VDC Media của công y điện toán và truyền số liệu VDC…Và cũng từ cách gọi này mà văn bản pháp lý của Bộ Văn hoá - Thông tin cấp cho các bảo trực tuyến đầu tiên ở Việt Nam gọi là “ giấy phép hoạt động báo điện tử”. Ngoài thuật ngữ BĐT, Báo mạng điện tử cũng là là khái niệm được sử dụng tương đối rộng rãi sau khi Học viện Báo chí và Tuyên truyền thành lập một bộ môn, một chuyên ngành đào tạo mới – Báo điện tử. Sau đó, khái niệm này được hiểu là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của một trang web và phát hành trên mạng internet [7, tr.53] Ngoài thuật ngữ “online newpaper” được sử dụng rộng rãi trong các công trình nghiên cứu báo chí học, nhất là trong lĩnh vực truyền thông mới để chỉ các khái niệm cùng đặc tính như: online publishing ( xuất bản trực tuyến), online media ( phương tiện truyền thông trực tuyến), online journalist ( nhà báo trực tuyến), online radio ( phát thanh trực tuyến), online television ( truyền hình trực tuyến).
Để thống nhất, trong luận văn này, tác giả gọi bằng thuật ngữ báo điện tử. 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Thông tin đồ họa trên Báo điện tử TTĐH là một trong những yếu tố góp phần làm phong phú các hình thức thông tin trên các trang BĐT. Ngoài khả năng diễn tả độc lập sự kiện, TTĐH còn đóng vai trò là yếu tố minh họa cho các tác phẩm báo chí giống như những bức ảnh. Mục đích sử dụng TTĐH là để thể hiện các sự kiện mà văn bản hoặc hình ảnh chụp không thể diễn tả hết được trên các trang BĐT.
Bên cạnh việc nâng cao chất lượng nội dung, vấn đề hình thức, gia diện của trang BĐT hiện nay đang được rất nhiều tòa soạn quan tâm. Nhiều trang BĐT đã tiến hành cải cách về mặt hình thức, nội dung như tạo các chuyên mục riêng dành cho TTĐH, chú trọng hơn về chất lượng các tác phẩm đồ họa, sử dụng nhiều tác phẩm biểu đồ, bản đồ, sở đồ,….Tất cả đều nhằm mục tiêu giữ chân những độc giả cũ đồng thời thu hút thêm độc giả mới. Cũng giống như khái niệm chung, TTĐH trên BĐT là dạng ngôn ngữ phi văn tự, bao gồm những hình ảnh được vẽ lên và sử dụng trên BĐT để phục vụ cho mục đích truyền tải tin tức, sự kiện hoặc hỗ trợ cho việc thông tin bằng văn tự, hoặc lời nói, âm thanh, video trên các trang báo internet hiệu quả hơn.2 Lịch sử hình thành và phát triển của Thông tin đồ họa 1.1 Trên Thế giới Con người đã giao tiếp thông qua hình ảnh minh họa hàng thế kỷ. Trước khi có chữ viết xuất hiện đã có lối vẽ tượng hình, các bức tranh vẽ trong các động và chữ tượng hình.
Những phát hiện khảo cổ cho rằng các hình ảnh biểu tượng được người Ai Cập cổ đại sử dụng như một hình thức giao tiếp văn bản đại diện cho hình thức chữ viết cổ nhất. 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Văn hóa Cổ đại tại Trung Quốc, khu vực Lưỡng Hà và châu Mỹ đầu tiên cũng sử dụng những hệ thống biểu tượng tương tự trước khi phát triển thành hệ thống chữ cái bản địa và hệ thống ngôn ngữ chữ viết hiện đại. Đi ngược lại dòng lịch sử, từ thời cổ đại, bên những hình vẽ trên các hang động, cho thấy, ở đó cũng đã cấu thành một xã hội nhỏ. Từ đó, những thông tin đơn giản được sử dụng, nhằm đem lại lợi ích cho cuộc sống săn bắt, hái lượm hay đề phòng thú dữ,… Giai đoạn phôi thai này có thể được nhận biết qua các quá trình sau: Quá trình đối thoại bằng hình qua các hình vẽ được đề cập, ít nhất từ 40.000 năm trước công nguyên (TCN).
Ví dụ, hình bàn tay in trên vách đá gọi là “Stencil Hand” được tạo tác bởi người Homo Sabiens, người Cro- Magnons. Nó biểu hiện một hình ảnh rất cụ thể, mang đến nhiều thông tin trong kinh nghiệm đời sống thường nhật của họ, điển hình nhất là kinh nghiệm dò xét những dấu chân thú in hằn trên mặt đất, để có những thông tin về nơi chốn, sự di chuyển của loài thú đó nhằm tạo nên hiệu quả cao trong săn bắt. Bên cạnh các hình vẽ in trên vách đá, trên mặt đất; còn nhiều biểu hiện khác như các tín hiệu bằng tay (Geste) và các dấu hiệu (Sign) khắc trên đá, trên gốm v.v Những thứ đó được xem như một phương tiện truyền thông (Communication) mang ý nghĩa trừu tượng. Các biểu hiện kể trên được xem là phuơng tiện nguyên thuỷ, bình dị để con người truyền thông tin với nhau, người ta gọi đó là những biểu hiện kép (Double Lecture).
Một vài sự kiện để thấy lịch sử đồ họa hình thành từ rất sớm: 38000 năm trước Công nguyên: bản đồ của người Assyrian trên các phiến đất đã tồn tại. 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3000 năm trước Công nguyên: người Ai Cập phát triển bộ lịch 365 ngày đầu tiên và sử dụng nó để 20 xác định thủy triều của sông Nile. Năm 540 trước Công nguyên: nhà triết gia Hy Lạp Anaximander tạo ra bản đồ thế giới đầu tiên. 500 năm trước Công nguyên: người Trung Quốc đã khắc bản đồ bằng axit lên các phiến đá.
Cuối năm 1400: Leonardo da vinci đã đưa biểu đồ có lời minh họa vào trong sách của mình.