Nghiên cứu tác động môi trường do hoạt động mỏ kẽm chì tại Làng Hích, Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tác động môi trường từ hoạt động mỏ kẽm chì tại Làng Hích, Thái Nguyên và giải pháp bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Phạm Hồng Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Xuân Cơ
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tình hình khai thác chế biến kẽm chì
• 1.2. Tình hình khai thác kẽm chì trên thế giới
• 1.3. Tình hình khai thác quặng kẽm chì ở Việt Nam
• 1.4. Tình hình khai thác quặng kẽm chì ở Thái Nguyên
• 1.5. Công nghệ khai thác kẽm chì
• 1.6. Các tác động tới môi trường do hoạt động khai thác kẽm chì
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp kế thừa và thu thập số liệu môi trường
• 2.4.2. Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa
• 2.4.3. Phương pháp phân tích
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng môi trường và dự báo diễn biến ô nhiễm môi trường của hoạt động khai thác mỏ kẽm chì Làng Hích
• 3.1.1. Môi trường không khí
• 3.1.1.1. Hiện trạng tác động đến môi trường không khí
• 3.1.1.2. Kết quả phân tích chất lượng môi trường không khí
• 3.1.1.3. Dự báo ô nhiễm môi trường không khí
• 3.1.2. Môi trường nước
• 3.1.2.1. Hiện trạng tác động đến môi trường nước
• 3.1.2.2. Kết quả phân tích chất lượng nước
• 3.1.2.3. Dự báo ô nhiễm môi trường nước
• 3.1.3. Môi trường đất
• 3.1.3.1. Kết quả phân tích chất lượng môi trường đất
• 3.1.3.2. Dự báo ô nhiễm môi trường đất
• 3.1.4. Hiện trạng tác động đến thảm thực vật
• 3.1.5. Hiện trạng tác động của khai thác kẽm chì tới hoạt động kinh tế xã hội trong vùng
• 3.1.6. Hiện trạng tác động của khai thác kẽm chì tới sức khỏe cộng đồng
• 3.2. Đề xuất giải pháp quản lý, khắc phục ô nhiễm môi trường trong khai thác kẽm chì Làng Hích
• 3.2.1. Các giải pháp quản lý
• 3.2.2. Quản lý rủi ro
• 3.2.3. Quản lý chất thải
• 3.2.4. Các giải pháp quản lý vấn đề xã hội
• 3.2.5. Các biện pháp khắc phục ô nhiễm môi trường trong khai thác
• 3.2.5.1. Giảm thiểu tác động đến môi trường không khí
• 3.2.5.2. Giảm thiểu tác động đến môi trường nước
• 3.2.5.3. Giảm thiểu tác động đến môi trường đất
• 3.2.5.4. Xử lý xói mòn và bồi lấp đất
• 3.2.6. Đề xuất phương án cải tạo, phục hồi môi trường
• 3.2.6.1. Các nội dung cải tạo phục hồi môi trường
• 3.2.6.2. Cải tạo phục hồi môi trường đối với các khai trường khai thác
• 3.2.6.3. Cải tạo phục hồi môi trường đối với các công trình dân dụng và công nghiệp
• 3.2.6.4. Đối với khu vực bãi thải
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động môi trường từ hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích

Hoạt động khai thác mỏ kẽm chì tại Làng Hích, Thái Nguyên đã diễn ra trong nhiều năm và mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho địa phương. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích đó, hoạt động này cũng gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường. Việc khai thác mỏ không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng không khí mà còn tác động đến nguồn nước và đất đai trong khu vực. Đánh giá tổng quan về tình hình này là rất cần thiết để có những biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

1.1. Tình hình khai thác mỏ kẽm chì tại Làng Hích

Mỏ kẽm chì Làng Hích được thành lập từ năm 1979 và đã trở thành một trong những mỏ lớn nhất tại Thái Nguyên. Quy mô khai thác của mỏ này đã tăng lên đáng kể, tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc gia tăng ô nhiễm môi trường. Các hoạt động khai thác đã làm thay đổi cấu trúc địa hình và gây ra nhiều vấn đề về môi trường.

1.2. Các tác động chính đến môi trường từ hoạt động khai thác

Hoạt động khai thác mỏ kẽm chì tại Làng Hích đã gây ra ô nhiễm không khí, nước và đất. Ô nhiễm không khí chủ yếu do bụi và khí thải từ quá trình khai thác. Nguồn nước cũng bị ô nhiễm do nước thải từ mỏ, trong khi đất đai bị suy thoái do việc khai thác không bền vững.

II. Vấn đề ô nhiễm môi trường tại Làng Hích và thách thức hiện tại

Ô nhiễm môi trường tại Làng Hích đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và sự phát triển bền vững của khu vực. Các chất ô nhiễm từ hoạt động khai thác mỏ không chỉ ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên mà còn tác động tiêu cực đến đời sống của người dân địa phương. Việc nhận diện và đánh giá đúng mức độ ô nhiễm là rất quan trọng để có những giải pháp khắc phục kịp thời.

2.1. Tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe cộng đồng

Ô nhiễm không khí từ hoạt động khai thác mỏ kẽm chì đã dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe cho người dân. Các bệnh lý như bệnh hô hấp, dị ứng và các vấn đề về tim mạch ngày càng gia tăng. Cần có các nghiên cứu cụ thể để đánh giá tác động này.

2.2. Ô nhiễm nguồn nước và ảnh hưởng đến sinh hoạt

Nước sinh hoạt của người dân tại Làng Hích bị ô nhiễm nặng nề do nước thải từ mỏ. Nhiều trường hợp đã ghi nhận tình trạng nhiễm độc chì trong nước, gây ra các bệnh lý nghiêm trọng. Việc xử lý ô nhiễm nước là một thách thức lớn đối với chính quyền địa phương.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động môi trường từ hoạt động khai thác

Để đánh giá tác động môi trường từ hoạt động khai thác mỏ kẽm chì, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học hiện đại. Việc thu thập dữ liệu từ thực địa, phân tích mẫu nước, không khí và đất là rất quan trọng để có cái nhìn tổng quan về tình hình ô nhiễm. Các phương pháp này sẽ giúp xác định nguyên nhân và mức độ ô nhiễm, từ đó đề xuất các giải pháp khắc phục hiệu quả.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu môi trường

Việc thu thập dữ liệu môi trường bao gồm việc khảo sát thực địa, lấy mẫu nước, không khí và đất. Các mẫu này sẽ được phân tích tại các phòng thí nghiệm để xác định mức độ ô nhiễm và các chất độc hại có trong môi trường.

3.2. Phân tích và đánh giá tác động môi trường

Sau khi thu thập dữ liệu, các nhà nghiên cứu sẽ tiến hành phân tích và đánh giá tác động của hoạt động khai thác mỏ đến môi trường. Việc này sẽ giúp xác định các yếu tố gây ô nhiễm và đề xuất các biện pháp khắc phục.

IV. Giải pháp bảo vệ môi trường trong khai thác mỏ kẽm chì

Để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường từ hoạt động khai thác mỏ kẽm chì, cần có các giải pháp bảo vệ môi trường hiệu quả. Các biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo sức khỏe cho cộng đồng. Việc áp dụng công nghệ khai thác hiện đại và quy trình xử lý chất thải là rất cần thiết.

4.1. Công nghệ khai thác và chế biến hiện đại

Áp dụng công nghệ khai thác và chế biến hiện đại sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Các công nghệ này có khả năng xử lý chất thải và giảm thiểu bụi phát sinh trong quá trình khai thác.

4.2. Quy trình xử lý chất thải hiệu quả

Việc xây dựng quy trình xử lý chất thải hiệu quả là rất quan trọng để giảm thiểu ô nhiễm. Các chất thải từ mỏ cần được xử lý đúng cách trước khi thải ra môi trường.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về tác động môi trường từ hoạt động khai thác mỏ kẽm chì tại Làng Hích sẽ được ứng dụng vào thực tiễn nhằm cải thiện tình hình ô nhiễm. Các giải pháp đề xuất sẽ được triển khai để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Việc này không chỉ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực.

5.1. Đánh giá hiệu quả các giải pháp đã triển khai

Sau khi triển khai các giải pháp bảo vệ môi trường, cần có đánh giá hiệu quả để xác định mức độ cải thiện tình hình ô nhiễm. Việc này sẽ giúp điều chỉnh các biện pháp nếu cần thiết.

5.2. Tương lai của hoạt động khai thác mỏ kẽm chì tại Làng Hích

Tương lai của hoạt động khai thác mỏ kẽm chì tại Làng Hích phụ thuộc vào việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả. Nếu các giải pháp được thực hiện đúng cách, hoạt động khai thác có thể tiếp tục phát triển bền vững.

VI. Kết luận và kiến nghị cho tương lai

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng hoạt động khai thác mỏ kẽm chì tại Làng Hích đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường. Tuy nhiên, với các giải pháp bảo vệ môi trường hợp lý, có thể giảm thiểu những tác động này. Kiến nghị cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để bảo vệ môi trường và sức khỏe cho người dân.

6.1. Kiến nghị về chính sách bảo vệ môi trường

Cần có các chính sách bảo vệ môi trường chặt chẽ hơn để quản lý hoạt động khai thác mỏ. Các quy định về xử lý chất thải và ô nhiễm cần được thực hiện nghiêm ngặt.

6.2. Tăng cường giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường là rất cần thiết. Người dân cần được trang bị kiến thức để tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kẽm là kim loại được sử dụng phổ biến đứng thứ tư thế giới, chỉ sau sắt, nhôm và đồng. Tại Việt Nam, hoạt động khai thác và chế biến kẽm chì đã có lịch sử hàng trăm năm, tập trung chủ yếu ở các tỉnh trung du miền núi phía Bắc như Thái Nguyên, Bắc Kạn và Tuyên Quang. Riêng tại Thái Nguyên, hiện có 6 tổ chức được cấp phép khai thác với 16 mỏ kẽm chì đang hoạt động theo phương pháp hầm lò.

Mỏ kẽm chì Làng Hích tọa lạc tại xã Tân Long, huyện Đồng Hỷ, cách thành phố Thái Nguyên khoảng 30km về phía Tây Bắc. Đây là cơ sở khai thác và chế biến kẽm chì được hình thành sớm nhất trên địa bàn tỉnh, thành lập theo Quyết định số 61/TTg ngày 19/2/1979 của Thủ tướng Chính phủ. Từ năm 1987, dây chuyền khai thác chính thức đi vào hoạt động với tổng diện tích khai thác lên đến 320,7 ha và trữ lượng quặng được phê duyệt lên đến 747.000 tấn. Sau hơn 23 năm xây dựng và phát triển, mỏ đã đóng góp nguồn thu đáng kể cho tỉnh Thái Nguyên, song cũng để lại những hệ lụy môi trường ngày càng nghiêm trọng đối với cộng đồng dân cư xung quanh.

Luận văn thạc sĩ của tác giả Phạm Hồng Hạnh, được thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên — Đại học Quốc gia Hà Nội (2012) dưới sự hướng dẫn của PGS. Hoàng Xuân Cơ, đặt ra ba mục tiêu cốt lõi: đánh giá hiện trạng môi trường tại mỏ, xác định nguyên nhân gây ô nhiễm và suy thoái, đồng thời đề xuất các giải pháp quản lý và khắc phục ô nhiễm trong quá trình khai thác và chế biến kẽm chì tại Làng Hích. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các khai trường và khu vực phụ cận thuộc Công ty TNHH MTV Kim loại màu Thái Nguyên, với dữ liệu quan trắc môi trường trong giai đoạn 2009–2011 — thời điểm mỏ đang vận hành ở công suất khoảng 22.000 tấn quặng nguyên khai mỗi năm và có kế hoạch nâng lên 50.000 tấn/năm vào giai đoạn sau 2012.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của hai khung lý thuyết chính trong khoa học môi trường.

Lý thuyết đánh giá tác động môi trường (Environmental Impact Assessment — EIA) được áp dụng nhằm nhận diện, dự báo và đánh giá các tác động tiêu cực của hoạt động khai thác khoáng sản đến hệ sinh thái và cộng đồng. Khung lý thuyết này cho phép phân tích toàn diện các vector ô nhiễm — bao gồm môi trường không khí, môi trường nước và môi trường đất — theo từng giai đoạn của vòng đời mỏ: mở cửa mỏ, khai thác và đóng cửa mỏ.

Lý thuyết quản lý rủi ro môi trường được sử dụng để phân tích và đề xuất các biện pháp kiểm soát chất thải, quản lý bãi thải và xử lý nước thải mỏ. Đây là cơ sở để xây dựng lộ trình cải tạo phục hồi môi trường sau khai thác, đặc biệt đối với các khu vực bãi thải có nguy cơ gây ô nhiễm lan rộng khi có mưa lũ.

Năm khái niệm chuyên ngành trọng tâm của nghiên cứu gồm: ô nhiễm axit mỏ (Acid Mine Drainage — AMD) do nước thải hầm lò có tính axit, chứa hàm lượng kim loại nặng cao; phát tán bụi kẽm-chì trong quá trình khoan nổ mìn và vận chuyển quặng; ô nhiễm kim loại nặng trong đất và nước ngầm do rò rỉ từ bãi thải; suy thoái thảm thực vật do chiếm dụng đất lâm nghiệp; và tác động đến sức khỏe cộng đồng thông qua con đường nhiễm độc chì và kẽm qua thực phẩm, nước uống.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng ba phương pháp chính được phối hợp đồng thời:

Phương pháp kế thừa và thu thập số liệu tổng hợp dữ liệu quan trắc môi trường của Xí nghiệp kẽm chì Làng Hích trong 3 năm liên tiếp (2009, 2010, 2011), cùng với các văn bản pháp lý như Luật Bảo vệ môi trường 2006, Nghị định 80/2006/NĐ-CP và các QCVN hiện hành. Dữ liệu thứ cấp từ nhiều nguồn và nhiều thời điểm khác nhau được đối chiếu, chuẩn hóa và so sánh với lý thuyết thực tế.

Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa được triển khai trực tiếp tại hầu hết các khai trường đang hoạt động, kết hợp quan trắc, chụp ảnh và phỏng vấn cán bộ môi trường, công nhân khai thác và người dân sinh sống trong phạm vi ảnh hưởng của mỏ.

Phương pháp phân tích phòng thí nghiệm do Trung tâm Quan trắc và Công nghệ Môi trường Thái Nguyên thực hiện. Cỡ mẫu bao gồm các điểm lấy mẫu tại cửa xả nước thải khu khai thác Metis, lò cái 1A – Mỏ Ba, bãi thải Sa Lung, nước ngầm tại nhà dân và đất ven suối. Phương pháp phân tích theo tiêu chuẩn SMEWW, TCVN và ASTM, đảm bảo độ tin cậy cao. Kết quả được đối chiếu với QCVN 03:2008, QCVN 09:2008, QCVN 19:2009, QCVN 20:2009 và QCVN 40:2011/BTNMT. Thời gian thực hiện nghiên cứu từ năm 2009 đến đầu năm 2012.

---

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện 1 — Ô nhiễm không khí ở mức kiểm soát được trong hầm lò, nhưng tiềm ẩn rủi ro tại xưởng tuyển. Kết quả đo tại đường lò khu khai thác 1A – Mỏ Ba cho thấy nồng độ bụi chì (Pb) năm 2009 đạt 0,0174 mg/m³, giảm còn 0,0064 mg/m³ năm 2010 và xuống dưới ngưỡng phát hiện (<0,0001 mg/m³) vào năm 2011, so với TCVN 3733/2002/QĐ-BYT là 0,1 mg/m³. Ô nhiễm bụi kẽm (Zn) cũng giảm từ 0,0459 mg/m³ (2009) xuống còn 0,0028 mg/m³ (2011). Riêng tiếng ồn dao động trong khoảng 62,7 – 67,9 dBA, đều dưới ngưỡng 85 dBA cho phép. Tuy nhiên, ước tính mỗi ngày hoạt động tại các khai trường thải ra khoảng 145 kg CO và 0,45 kg SO₂, chủ yếu từ khí thải động cơ của 22 phương tiện cơ giới.

Phát hiện 2 — Nước thải mỏ chứa hàm lượng kim loại nặng vượt ngưỡng cho phép. Nước thải từ cửa xả khu khai thác và bãi thải Sa Lung ghi nhận hàm lượng chì (Pb), kẽm (Zn) và sắt (Fe) vượt ngưỡng QCVN 40:2011/BTNMT. Nước thải mỏ có tính axit do quá trình hòa tan, rửa lũa quặng sunfua — đặc biệt là sphalerit (ZnS) và galenit (PbS) — khi tiếp xúc với nước mưa và nước ngầm. Khu vực dân cư với 1.380 hộ (5.672 nhân khẩu) tại xã Tân Long sử dụng chủ yếu nước giếng và nước khe núi, chỉ khoảng 200 hộ (khoảng 14,5%) được cấp nước sạch, tạo ra nguy cơ phơi nhiễm kim loại nặng qua đường nước sinh hoạt.

Phát hiện 3 — Đất nông nghiệp ven suối bị ô nhiễm kim loại nặng nghiêm trọng. Kết quả phân tích đất ven suối Metis và khe suối tiếp nhận nước thải lò 1A, mỏ 3 cho thấy hàm lượng Pb và Zn vượt giới hạn QCVN 03:2008/BTNMT. Trong tổng diện tích đất tự nhiên 4.114,7 ha của xã Tân Long, có 1.135,21 ha là đất nông nghiệp — chiếm khoảng 27,6% — đang đối mặt với nguy cơ bồi lấp và ô nhiễm từ bãi thải. Đất đá thải từ bãi thải 3,1 ha không có khả năng tái sử dụng, tạo nền địa hình mấp mô và tăng nguy cơ sạt lở khi mưa lớn, gây bùn đất cuốn xuống ruộng canh tác phía hạ lưu.

Phát hiện 4 — Sức khỏe cộng đồng bị ảnh hưởng thông qua con đường nhiễm độc chì. Thực tế tại khu vực kẽm chì Chợ Điền, Bản Thi, Chợ Đồn (tỉnh Bắc Kạn) — điều kiện tương đồng với Làng Hích — toàn bộ giáo viên trường tiểu học Bản Thi sử dụng nước gần khu khai thác đều bị nhiễm độc chì với biểu hiện thoái hóa cột sống, hoa mắt và chóng mặt. Tại xã Tân Long, năm 2012 ghi nhận 1.045 người mắc bệnh mãn tính và 5.885 lượt khám chữa bệnh mỗi năm, với các bệnh hô hấp và tiêu hóa chiếm tỷ lệ lớn — phù hợp với hệ quả của phơi nhiễm bụi kim loại và nước ô nhiễm dài hạn.

Thảo luận kết quả

Kết quả có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ cột so sánh nồng độ bụi Pb và Zn qua ba năm 2009–2011 so với ngưỡng TCVN, cùng biểu đồ đường thể hiện xu hướng giảm nồng độ ô nhiễm không khí trong hầm lò — phản ánh hiệu quả tích cực của biện pháp tưới nước và thông gió. Tuy nhiên, bảng so sánh nồng độ kim loại nặng trong nước thải giữa các điểm xả (Metis, lò 1A, bãi thải Sa Lung) cần được hiển thị riêng để làm rõ mức độ ô nhiễm khác nhau theo không gian.

Nguyên nhân sâu xa của ô nhiễm nước và đất xuất phát từ bản chất hóa học của quặng sunfua: sphalerit và galenit khi tiếp xúc với oxy và nước sẽ hình thành axit sunfuric và các ion kim loại hòa tan — quá trình này gọi là oxy hóa axit (Acid Mine Drainage). Đây cũng là vấn đề được ghi nhận tại hầu hết các mỏ kẽm chì hoạt động theo phương pháp hầm lò trên toàn cầu, trong đó 64% sản lượng kẽm thế giới đến từ khai thác hầm lò. So với các khu mỏ kẽm chì khác ở Thái Nguyên (Phú Đô, Bản Tèn, Lũng Chuối…), mỏ Làng Hích có diện tích lớn nhất (320,7 ha) và thời hạn khai thác dài nhất (14 năm), do đó mức độ tích lũy ô nhiễm môi trường cũng đáng kể hơn.

---

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp ưu tiên có tính khả thi cao:

1. Xây dựng và vận hành hệ thống xử lý nước thải mỏ khép kín — do Công ty TNHH MTV Kim loại màu Thái Nguyên triển khai trong giai đoạn 2012–2015. Áp dụng quy trình xử lý gồm: lắng sơ cấp, trung hòa axit bằng vôi (nâng pH về trung tính 6–8,5), keo tụ – tạo bông và lọc để loại bỏ hàm lượng Pb, Zn và Fe xuống dưới ngưỡng QCVN 40:2011. Nước sau xử lý được tái sử dụng cho xưởng tuyển, giảm lượng nước thải xả ra môi trường xuống ít nhất 70%. Mô hình hệ thống xử lý nước thải đã được luận văn đề xuất thiết kế theo quy trình chuẩn gồm bể lắng sơ cấp, bể trung hòa, bể keo tụ và hồ chứa tuần hoàn.

2. Kiểm soát phát tán bụi tại xưởng tuyển và tuyến vận chuyển — do bộ phận kỹ thuật mỏ thực hiện ngay trong năm 2012. Cụ thể: phun nước định kỳ trên tuyến đường vận chuyển quặng dài 8 km từ khai trường đến xưởng tuyển, lắp đặt hệ thống thu gom bụi tại điểm đập nghiền và băng tải, mục tiêu giảm nồng độ bụi tổng tại khu vực xưởng tuyển xuống dưới 4 mg/m³ theo TCVN 3733/2002.

3. Quản lý và cải tạo bãi thải nhằm ngăn ngừa xói mòn lan rộng — do UBND huyện Đồng Hỷ phối hợp với doanh nghiệp thực hiện theo lộ trình 3–5 năm. Trồng cây bản địa phủ xanh 3,1 ha bãi thải để ổn định bề mặt, xây dựng hệ thống tường chắn và rãnh thoát nước nhằm ngăn bùn thải tràn xuống đất canh tác. Chỉ tiêu mục tiêu: giảm tỷ lệ đất nông nghiệp bị ô nhiễm kim loại nặng xuống dưới 10% so với hiện trạng.

4. Triển khai chương trình giám sát sức khỏe cộng đồng định kỳ — do trạm y tế xã Tân Long (hiện có 1 bác sĩ, 4 y sĩ và 5 giường bệnh) phối hợp với Sở Y tế Thái Nguyên. Xét nghiệm hàm lượng chì trong máu định kỳ 2 lần/năm cho trẻ em và lao động làm việc tại mỏ, thiết lập ngưỡng cảnh báo sớm. Song song đó, UBND xã cần đẩy nhanh tiến độ cấp nước sạch cho các hộ dân còn lại, hướng đến mục tiêu 100% hộ dân (so với mức 200 hộ/1.380 hộ hiện nay) được tiếp cận nước sạch trước năm 2020.

---

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà quản lý và hoạch định chính sách môi trường tại Sở Tài nguyên và Môi trường Thái Nguyên, UBND huyện Đồng Hỷ và các cơ quan quản lý khoáng sản địa phương sẽ tìm thấy trong luận văn bộ số liệu quan trắc thực tế 3 năm (2009–2011) làm cơ sở xây dựng quy chuẩn giám sát, lập kế hoạch cấp phép có điều kiện và thiết kế chương trình quan trắc định kỳ cho 16 mỏ kẽm chì đang hoạt động trên địa bàn tỉnh.

Doanh nghiệp khai thác khoáng sản — đặc biệt Công ty TNHH MTV Kim loại màu Thái Nguyên và các đơn vị cùng ngành — có thể tham khảo thiết kế hệ thống xử lý nước thải mỏ, quy trình tuyển quặng sunfua kẽm chì hai vòng (vòng tuyển chì và vòng tuyển kẽm) và phương án cải tạo phục hồi môi trường khai trường, công trình dân dụng và bãi thải sau khi kết thúc khai thác.

Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh thuộc các ngành Khoa học Môi trường, Địa chất, Kỹ thuật Mỏ và Y tế Cộng đồng có thể sử dụng luận văn như một case study hoàn chỉnh về quy trình đánh giá tác động môi trường mỏ kẽm chì hầm lò, với đầy đủ bảng phân tích chỉ tiêu nước thải, nước ngầm, không khí và đất theo 4 phương pháp chuẩn (SMEWW, TCVN, ASTM và QCVN).

Cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội dân sự tại khu vực xung quanh các mỏ khai thác khoáng sản có thể dựa trên kết quả nghiên cứu để hiểu rõ con đường phơi nhiễm kim loại nặng qua nước sinh hoạt và đất canh tác, từ đó chủ động yêu cầu cơ quan chức năng thực hiện giám sát và can thiệp bảo vệ quyền lợi sức khỏe cho cộng đồng 5.672 người đang sinh sống tại xã Tân Long.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mỏ kẽm chì Làng Hích gây ô nhiễm môi trường nào nghiêm trọng nhất? Ô nhiễm nước là nghiêm trọng nhất. Nước thải mỏ có tính axit, chứa kim loại nặng như Pb, Zn, Fe và As vượt ngưỡng QCVN 40:2011/BTNMT. Riêng tại xã Tân Long, chỉ khoảng 14,5% hộ dân (200/1.380 hộ) được cấp nước sạch; phần lớn còn lại dùng nước giếng hoặc nước khe núi có nguy cơ nhiễm kim loại nặng từ bãi thải và cửa xả nước thải mỏ.

2. Quặng kẽm chì tại Làng Hích có thành phần hóa học gì đặc biệt? Quặng chủ yếu là sphalerit (ZnS) và galenit (PbS), kèm pyrite và arsenopyrit. Hàm lượng kẽm đầu vào xưởng tuyển đạt khoảng 6%, chì đạt 2,15%. Đặc biệt, trong galenit khu vực Đông Metis và Mỏ Ba – Lò 1A có hàm lượng bạc lên tới 0,09%, cùng hàm lượng cadmi khá cao — đây là nguồn ô nhiễm thứ cấp cần được theo dõi kỹ trong nước thải.

3. Quá trình tuyển quặng kẽm chì tại Làng Hích được thực hiện thế nào? Quặng nguyên khai được đập 2 lần đến cỡ hạt -25mm, nghiền bi đến 85% cỡ hạt -0,074mm rồi qua hai vòng tuyển nổi bằng hóa chất xanthate. Vòng tuyển chì (1 khâu chính + 3 khâu tinh + 3 khâu vét) cho sản phẩm tinh quặng Pb ≥ 53%, thực thu chì 80%. Vòng tuyển kẽm cho tinh quặng Zn ≥ 50%, thực thu kẽm 90%. Toàn bộ dây chuyền xử lý khoảng 20.000–22.000 tấn quặng nguyên khai mỗi năm.

4. Tác động của khai thác kẽm chì đến sức khỏe cộng đồng như thế nào? Nhiễm độc chì mãn tính là rủi ro lớn nhất. Tại Bắc Kạn, giáo viên dùng nước nhiễm Pb từ khu khai thác đã bị thoái hóa cột sống, hoa mắt và chóng mặt. Tại xã Tân Long, năm 2012 có 1.045 người mắc bệnh mãn tính và bệnh đường hô hấp chiếm tỷ lệ lớn trong 5.885 lượt khám/năm — phù hợp với hệ quả phơi nhiễm bụi kẽm-chì và hơi hóa chất dài hạn từ hoạt động tuyển quặng.

5. Cần làm gì để phục hồi môi trường sau khi khai thác kết thúc? Luận văn đề xuất ba nội dung phục hồi bắt buộc: san gạt, ổn định mặt bằng khai trường và lấp các hố sâu; tháo dỡ công trình công nghiệp và dân dụng, thu gom phế thải; trồng cây phủ xanh bãi thải 3,1 ha kết hợp xây dựng hệ thống thoát nước kiểm soát. Toàn bộ quá trình phục hồi cần hoàn thành theo lộ trình được UBND tỉnh Thái Nguyên phê duyệt, đảm bảo hàm lượng kim loại nặng trong đất về mức QCVN 03:2008 trước khi bàn giao đất cho cộng đồng.

---

Kết luận

Luận văn "Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên" của Phạm Hồng Hạnh (2012) có những đóng góp học thuật và thực tiễn đáng ghi nhận:

• Lập bộ dữ liệu quan trắc toàn diện với 21 bảng số liệu phân tích chất lượng không khí, nước thải, nước ngầm và đất cho giai đoạn 2009–2011, phục vụ dự báo xu hướng ô nhiễm đến khi kết thúc khai thác.
• Xác định rõ ba vector ô nhiễm chính: nước thải axit mỏ chứa kim loại nặng, bụi kẽm-chì từ khoan nổ mìn và vận chuyển, và ô nhiễm đất do bãi thải thiếu kiểm soát.
• Đề xuất hệ thống xử lý nước thải mỏ khép kín với quy trình trung hòa-keo tụ-lắng, đảm bảo đáp ứng QCVN 40:2011/BTNMT.
• Xây dựng phương án cải tạo, phục hồi môi trường cho ba khu vực: khai trường, công trình công nghiệp và bãi thải.
• Đặt nền tảng nghiên cứu cho các đề tài tiếp theo về sức khỏe cộng đồng quanh mỏ và đánh giá hiệu quả các biện pháp phục hồi đất sau khai thác.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp khai thác và cộng đồng nghiên cứu nên tham chiếu kết quả này khi xây dựng chính sách quản lý môi trường khoáng sản giai đoạn 2020–2030, hướng tới mục tiêu khai thác khoáng sản bền vững và bảo vệ sức khỏe cộng đồng 5.672 người tại xã Tân Long cũng như các vùng phụ cận.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Chƣơng 1: Tổng quan tài liệu Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên Chƣơng 2: Đối tƣợng, nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Kết luận và kiến nghị Tài liệu tham khảo Phụ lục Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tình hình khai thác chế biến kẽm chì 1. Tình hình khai thác kẽm chì trên thế giới Kẽm là kim loại đƣợc sử dụng phổ biến chỉ sau sắt, nhôm, đồng tính theo lƣợng sản xuất hàng năm. Tùy theo yêu cầu, kẽm đƣợc sử dụng trong các ngành công nghiệp mạ, chế tạo ôtô, chế tạo sơn và hóa chất.

Trên thế giới, 80% các mỏ kẽm là mỏ hầm lò, 8% là mỏ lộ thiên, còn lại là mỏ kết hợp giữa hai dạng trên. Tuy nhiên, nếu tính theo sản lƣợng thì khai thác lộ thiên chỉ chiếm 15%, khai thác hầm lò chiếm 64%, 21% còn lại đƣợc khai thác từ các mỏ hỗn hợp hầm lò - lộ thiên. Thông thƣờng quặng kẽm chỉ chứa từ 5% đến 15% kẽm. Trong quặng kẽm thƣờng chứa một số kim loại khác nhƣ đồng, chì và sắt, do đó để tuyển quặng, trƣớc hết cần tiến hành nghiền sau đó thực hiện tách kẽm.

Việc tuyển quặng thƣờng đƣợc tiến hành ngay tại mỏ nhằm giảm bớt chi phí vận chuyển. Tình hình khai thác quặng kẽm chì ở Việt Nam Các mỏ kẽm chì ở nƣớc ta đã đƣợc phát hiện và khai thác, chế biến từ hàng trăm năm nay. Hiện nay, Công ty Kim loại mầu Thái Nguyên đã xây dựng xong nhà máy điện phân kẽm kim loại tại khu Công nghiệp Sông Công Thái Nguyên với công nghệ, thiết bị của Trung Quốc với công suất điện phân kẽm là: 10. Trên cơ sở nắm chắc tài nguyên, và kết quả thăm dò trong các năm 2008- 2010, Tổng công ty KSVN sẽ tiến hành đầu tƣ khai thác và tuyển các mỏ kẽm - chì Nông Tiến - Tràng Đà, Thƣợng ấn, Cúc Đƣờng, Ba Bồ,… với quy mô công suất tuyển từ 40.000 tấn quặng nguyên khai/năm.

Từ nguồn nguyên liệu là tinh quặng tuyển nổi và bột kẽm từ 50.000 tấn quặng nguyên khai/năm, sẽ tiến hành xây dựng hai nhà máy điện phân kẽm tại Tuyên Quang và Bắc Cạn với công suất mỗi nhà máy khoảng 20. Xây dựng một nhà máy luyện chì và Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên tách bạc với công suất 10.000 tấn chì thỏi và 15. Các nhà máy điện phân kẽm và luyện chì dự kiến sẽ xây dựng trong giai đoạn 2008-2015. Dự kiến trong những năm tới, sản lƣợng kẽm thỏi sẽ đạt 20.000 tấn/năm và khoảng 10.000 tấn chì thỏi/năm, đƣa tổng thu nhập lên 35 triệu USD/năm.3 Tình hình khai thác quặng kẽm chì ở Thái Nguyên Hiện nay trên địa bàn tỉnh có 6 tổ chức, đơn vị đƣợc cấp phép khai thác mỏ kẽm chì với số lƣợng mỏ hiện đang đƣợc khai thác 16 mỏ.

Về cơ bản các mỏ kẽm chì trên địa bàn tỉnh đều là khai thác hầm lò với hiện trạng khai thác nhƣ sau: [9] Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên Bảng 1. Hiện trạng khai thác kẽm chì trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên STT Tên mỏ khoáng sản, Diện tích Thời hạn Trữ lƣợng Công suất Công suất Đơn vị Phƣơng pháp vị trí (ha) (năm) đƣợc phê thiết kế khai thác khai thác duyệt (tấn) thực 1 Mỏ kẽm chì Làng 320,7 14 747.000 782 Tấn/năm Hầm lò Hích, xã Tân Long, huyện Đồng Hỷ 2 Mỏ chì kẽm Phú Đô, 12,02 5 43.500 Tấn/năm Hầm lò xã Yên Lạc, huyện Phú Lƣơng 3 Mỏ chì - kẽm Bản 5,6 3 56.600 Tấn/năm Hầm lò Tèn, xã Văn Lăng, huyện 4 Mỏ chì kẽm Côi Kỳ, 4,5 11 28.600 Tấn/năm Hầm lò xã Khôi Kỳ, huyện Đại Từ 5 Mỏ chì kẽm Cuội 7,68 8 34.500 Tấn/năm Hầm lò Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên Nắc, xã Yên Đổ, xã Yên Ninh, huyện Phú Lƣơng 6 Mỏ chì kẽm Lũng 2,54 5 102.000 Tấn/năm Hầm lò Chuối, xã Yên Lạc, huyện Phú Lƣơng 7 Mỏ chì kẽm Đồi 3 5 102.000 Tấn/năm Hầm lò Châu, xã Quy Kỳ, huyện Định Hóa 8 Mỏ chì kẽm Làng 7,8 5 19.000 Tấn/năm Hầm lò Pháng 2, xã Phú Đô, huyện Phú Lƣơng và xã Hòa Bình, huyện Đồng Hỷ 9 Mỏ chì kẽm Núi 3,5 5 105.000 Tấn/năm Hầm lò Vuốt, xã Tân Thái, huyện Đại Từ 10 Mỏ chì kẽm Khuội 20,83 5 20.000 Tấn/năm Hầm lò Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên Chạo, xã Sảng Mộc, huyện Võ Nhai 11 Mỏ chì kẽm Lũng 15 5 44.000 Tấn/năm Hầm lò Đinh – Lũng Sấu, xã Thần Sa, huyện Võ Nhai 12 Mỏ chì kẽm Bó 38,14 5 60.000 Tấn/năm Hầm lò Toong – Lũng Áp, xã Sảng Mộc, huyện Võ Nhai 13 Mỏ chì kẽm Khuổi 13,12 5 14.000 Tấn/năm Hầm lò Mèo, xã Sảng Mộc, huyện Võ Nhai 14 Mỏ chì kẽm Khuôn 9,5 5 14.000 Tấn/năm Hầm lò Vạc, xã La Hiên, huyện Võ Nhai 15 Mỏ chì kẽm Đán 6,3 5 24.000 Tấn/năm Hầm lò Đeng, xã Thần Sa, Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên huyện Võ Nhai 16 Mỏ chì kẽm Xóm 4,57 5 26.000 Tấn/năm Hầm lò Đẩu, xã Yên lạc, huyện Phú Lƣơng Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên 1. Công nghệ khai thác kẽm chì Sơ đồ công nghệ khai thác kẽm chì bằng phƣơng pháp hầm lò: Cấp gió, điện, khí Hầm lò Nƣớc thải hầm lò có nén chứa kẽm chì i , điện, khí nén Khí nén, vật liệu nổ, điện (từ máy Khoan, nổ mìn Khí thải (CO, CO2, phát) trong hầm lò SO2, NO2 bụi, chấn động, tiếng ồn Phân loại thủ công trong hầm lò Bụi, ồn Quặng kẽm chì Đất, đá thải Điện từ máy Vận chuyển bằng Vận chuyển bằng goòng và trục tải goòng và trục tải Bụi, ồn phát ra khỏi hầm lò ra khỏi hầm lò Phân loại lần 2 Đất, đá thải (tập kết tại bãi thải) Kho chứa Vận chuyển đến xƣởng tuyển nổi kẽm chì Hình 1. Sơ đồ công nghệ khai thác quặng kẽm chì 1.

Các tác động tới môi trƣờng do hoạt động khai thác kẽm chì Khai thác kẽm chì là quá trình con ngƣời bằng phƣơng pháp khai thác lộ thiên hoặc hầm lò đƣa kẽm chì từ lòng đất phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Các Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên hình thức khai thác bao gồm: khai thác thủ công, khai thác quy mô nhỏ và khai thác quy mô vừa. Bất cứ hình thức khai thác kẽm chì nào cũng dẫn đến sự suy thoái môi trƣờng. Nghiêm trọng nhất là khai thác ở các vùng mỏ.

*/ Ô nhiễm không khí, nƣớc Các hoạt động khai thác kẽm chì thƣờng sinh ra bụi, nƣớc thải với khối lƣợng lớn, gây ô nhiễm không khí và nƣớc, đặc biệt là ô nhiễm nguồn nƣớc, vì nƣớc thải của mỏ kẽm chì là thƣờng có tính axit. Tác động hóa học của hoạt động khai thác kẽm chì tới nguồn nƣớc: Sự phá vỡ cấu trúc của đất đá chứa quặng khi tiến hành đào bới và khoan nổ sẽ thúc đẩy các quá trình hòa tan, rửa lũa các thành phần trong quặng và đất đá, đổ các chất thải vào nguồn nƣớc, chất thải rắn, bụi thải không đƣợc quản lý, xử lý chặt chẽ, tham gia vào thành phần nƣớc mƣa, nƣớc chảy tràn cung cấp cho nguồn nƣớc tự nhiên…, là những tác động hóa học của nguồn nƣớc xung quanh các mỏ. Việc khai thác và tuyển các loại quặng sunfua, có thể rửa lũa hòa tan vào nƣớc. Vì vậy, ô nhiễm hóa học do khai thác và tuyển quặng kẽm chì là nguy cơ đáng lo ngại đối với nguồn nƣớc sinh hoạt và nƣớc nông nghiệp.

Tại những khu vực này, nƣớc thƣờng bị ô nhiễm bẩn bởi bùn sét, một số kim loại nặng và hợp chất độc nhƣ As, Pb… mà nguyên nhân chính là do nƣớc thải, chất thải rắn không đƣợc xử lý đổ bừa bãi ra khai trƣờng và khu vực tuyển quặng. Theo số liệu thống kê, tại khu vực kẽm chì Chợ Điền, Bản Thi, Chợ Đồn, nƣớc sinh hoạt do bị nhiễm Pb từ khu vực khai thác và xƣởng tuyển đã làm cho toàn bộ giáo viên tại trƣờng tiểu học Bản Thi, xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn sử dụng nƣớc sinh hoạt từ nguồn nƣớc sát với trƣờng học đều bị nhiễm độc chì. Biểu hiện của sự nhiễm độc đó là các bệnh: thoái hóa cột sống, hoa mắt, chóng mặt. Ngoài ra môi trƣờng không khí cũng bị ảnh hƣởng khá nặng nề.

Môi trƣờng không khí xung quanh khu vực khai thác và xƣởng tuyển thƣờng xuyên có mùi hóa chất, kẽm chì nồng nặc, bụi bám trắng xám trên các loại cây cỏ gần khu vực. */ Ảnh hƣởng đến nguồn tài nguyên thiên nhiên khác Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên Quá trình khai thác khoáng sản nói chung và kẽm chì nói riêng thƣờng qua ba bƣớc: mở cửa mỏ, khai thác và đóng cửa mỏ. Nhƣ vậy, tất cả các công đoạn khai thác đều tác động đến tài nguyên và môi trƣờng đất.