Mở đầu Chƣơng 1: Tổng quan tài liệu Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên Chƣơng 2: Đối tƣợng, nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Kết luận và kiến nghị Tài liệu tham khảo Phụ lục Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tình hình khai thác chế biến kẽm chì 1. Tình hình khai thác kẽm chì trên thế giới Kẽm là kim loại đƣợc sử dụng phổ biến chỉ sau sắt, nhôm, đồng tính theo lƣợng sản xuất hàng năm. Tùy theo yêu cầu, kẽm đƣợc sử dụng trong các ngành công nghiệp mạ, chế tạo ôtô, chế tạo sơn và hóa chất.
Trên thế giới, 80% các mỏ kẽm là mỏ hầm lò, 8% là mỏ lộ thiên, còn lại là mỏ kết hợp giữa hai dạng trên. Tuy nhiên, nếu tính theo sản lƣợng thì khai thác lộ thiên chỉ chiếm 15%, khai thác hầm lò chiếm 64%, 21% còn lại đƣợc khai thác từ các mỏ hỗn hợp hầm lò - lộ thiên. Thông thƣờng quặng kẽm chỉ chứa từ 5% đến 15% kẽm. Trong quặng kẽm thƣờng chứa một số kim loại khác nhƣ đồng, chì và sắt, do đó để tuyển quặng, trƣớc hết cần tiến hành nghiền sau đó thực hiện tách kẽm.
Việc tuyển quặng thƣờng đƣợc tiến hành ngay tại mỏ nhằm giảm bớt chi phí vận chuyển. Tình hình khai thác quặng kẽm chì ở Việt Nam Các mỏ kẽm chì ở nƣớc ta đã đƣợc phát hiện và khai thác, chế biến từ hàng trăm năm nay. Hiện nay, Công ty Kim loại mầu Thái Nguyên đã xây dựng xong nhà máy điện phân kẽm kim loại tại khu Công nghiệp Sông Công Thái Nguyên với công nghệ, thiết bị của Trung Quốc với công suất điện phân kẽm là: 10. Trên cơ sở nắm chắc tài nguyên, và kết quả thăm dò trong các năm 2008- 2010, Tổng công ty KSVN sẽ tiến hành đầu tƣ khai thác và tuyển các mỏ kẽm - chì Nông Tiến - Tràng Đà, Thƣợng ấn, Cúc Đƣờng, Ba Bồ,… với quy mô công suất tuyển từ 40.000 tấn quặng nguyên khai/năm.
Từ nguồn nguyên liệu là tinh quặng tuyển nổi và bột kẽm từ 50.000 tấn quặng nguyên khai/năm, sẽ tiến hành xây dựng hai nhà máy điện phân kẽm tại Tuyên Quang và Bắc Cạn với công suất mỗi nhà máy khoảng 20. Xây dựng một nhà máy luyện chì và Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên tách bạc với công suất 10.000 tấn chì thỏi và 15. Các nhà máy điện phân kẽm và luyện chì dự kiến sẽ xây dựng trong giai đoạn 2008-2015. Dự kiến trong những năm tới, sản lƣợng kẽm thỏi sẽ đạt 20.000 tấn/năm và khoảng 10.000 tấn chì thỏi/năm, đƣa tổng thu nhập lên 35 triệu USD/năm.3 Tình hình khai thác quặng kẽm chì ở Thái Nguyên Hiện nay trên địa bàn tỉnh có 6 tổ chức, đơn vị đƣợc cấp phép khai thác mỏ kẽm chì với số lƣợng mỏ hiện đang đƣợc khai thác 16 mỏ.
Về cơ bản các mỏ kẽm chì trên địa bàn tỉnh đều là khai thác hầm lò với hiện trạng khai thác nhƣ sau: [9] Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên Bảng 1. Hiện trạng khai thác kẽm chì trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên STT Tên mỏ khoáng sản, Diện tích Thời hạn Trữ lƣợng Công suất Công suất Đơn vị Phƣơng pháp vị trí (ha) (năm) đƣợc phê thiết kế khai thác khai thác duyệt (tấn) thực 1 Mỏ kẽm chì Làng 320,7 14 747.000 782 Tấn/năm Hầm lò Hích, xã Tân Long, huyện Đồng Hỷ 2 Mỏ chì kẽm Phú Đô, 12,02 5 43.500 Tấn/năm Hầm lò xã Yên Lạc, huyện Phú Lƣơng 3 Mỏ chì - kẽm Bản 5,6 3 56.600 Tấn/năm Hầm lò Tèn, xã Văn Lăng, huyện 4 Mỏ chì kẽm Côi Kỳ, 4,5 11 28.600 Tấn/năm Hầm lò xã Khôi Kỳ, huyện Đại Từ 5 Mỏ chì kẽm Cuội 7,68 8 34.500 Tấn/năm Hầm lò Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên Nắc, xã Yên Đổ, xã Yên Ninh, huyện Phú Lƣơng 6 Mỏ chì kẽm Lũng 2,54 5 102.000 Tấn/năm Hầm lò Chuối, xã Yên Lạc, huyện Phú Lƣơng 7 Mỏ chì kẽm Đồi 3 5 102.000 Tấn/năm Hầm lò Châu, xã Quy Kỳ, huyện Định Hóa 8 Mỏ chì kẽm Làng 7,8 5 19.000 Tấn/năm Hầm lò Pháng 2, xã Phú Đô, huyện Phú Lƣơng và xã Hòa Bình, huyện Đồng Hỷ 9 Mỏ chì kẽm Núi 3,5 5 105.000 Tấn/năm Hầm lò Vuốt, xã Tân Thái, huyện Đại Từ 10 Mỏ chì kẽm Khuội 20,83 5 20.000 Tấn/năm Hầm lò Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên Chạo, xã Sảng Mộc, huyện Võ Nhai 11 Mỏ chì kẽm Lũng 15 5 44.000 Tấn/năm Hầm lò Đinh – Lũng Sấu, xã Thần Sa, huyện Võ Nhai 12 Mỏ chì kẽm Bó 38,14 5 60.000 Tấn/năm Hầm lò Toong – Lũng Áp, xã Sảng Mộc, huyện Võ Nhai 13 Mỏ chì kẽm Khuổi 13,12 5 14.000 Tấn/năm Hầm lò Mèo, xã Sảng Mộc, huyện Võ Nhai 14 Mỏ chì kẽm Khuôn 9,5 5 14.000 Tấn/năm Hầm lò Vạc, xã La Hiên, huyện Võ Nhai 15 Mỏ chì kẽm Đán 6,3 5 24.000 Tấn/năm Hầm lò Đeng, xã Thần Sa, Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên huyện Võ Nhai 16 Mỏ chì kẽm Xóm 4,57 5 26.000 Tấn/năm Hầm lò Đẩu, xã Yên lạc, huyện Phú Lƣơng Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên 1. Công nghệ khai thác kẽm chì Sơ đồ công nghệ khai thác kẽm chì bằng phƣơng pháp hầm lò: Cấp gió, điện, khí Hầm lò Nƣớc thải hầm lò có nén chứa kẽm chì i , điện, khí nén Khí nén, vật liệu nổ, điện (từ máy Khoan, nổ mìn Khí thải (CO, CO2, phát) trong hầm lò SO2, NO2 bụi, chấn động, tiếng ồn Phân loại thủ công trong hầm lò Bụi, ồn Quặng kẽm chì Đất, đá thải Điện từ máy Vận chuyển bằng Vận chuyển bằng goòng và trục tải goòng và trục tải Bụi, ồn phát ra khỏi hầm lò ra khỏi hầm lò Phân loại lần 2 Đất, đá thải (tập kết tại bãi thải) Kho chứa Vận chuyển đến xƣởng tuyển nổi kẽm chì Hình 1. Sơ đồ công nghệ khai thác quặng kẽm chì 1.
Các tác động tới môi trƣờng do hoạt động khai thác kẽm chì Khai thác kẽm chì là quá trình con ngƣời bằng phƣơng pháp khai thác lộ thiên hoặc hầm lò đƣa kẽm chì từ lòng đất phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Các Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên hình thức khai thác bao gồm: khai thác thủ công, khai thác quy mô nhỏ và khai thác quy mô vừa. Bất cứ hình thức khai thác kẽm chì nào cũng dẫn đến sự suy thoái môi trƣờng. Nghiêm trọng nhất là khai thác ở các vùng mỏ.
*/ Ô nhiễm không khí, nƣớc Các hoạt động khai thác kẽm chì thƣờng sinh ra bụi, nƣớc thải với khối lƣợng lớn, gây ô nhiễm không khí và nƣớc, đặc biệt là ô nhiễm nguồn nƣớc, vì nƣớc thải của mỏ kẽm chì là thƣờng có tính axit. Tác động hóa học của hoạt động khai thác kẽm chì tới nguồn nƣớc: Sự phá vỡ cấu trúc của đất đá chứa quặng khi tiến hành đào bới và khoan nổ sẽ thúc đẩy các quá trình hòa tan, rửa lũa các thành phần trong quặng và đất đá, đổ các chất thải vào nguồn nƣớc, chất thải rắn, bụi thải không đƣợc quản lý, xử lý chặt chẽ, tham gia vào thành phần nƣớc mƣa, nƣớc chảy tràn cung cấp cho nguồn nƣớc tự nhiên…, là những tác động hóa học của nguồn nƣớc xung quanh các mỏ. Việc khai thác và tuyển các loại quặng sunfua, có thể rửa lũa hòa tan vào nƣớc. Vì vậy, ô nhiễm hóa học do khai thác và tuyển quặng kẽm chì là nguy cơ đáng lo ngại đối với nguồn nƣớc sinh hoạt và nƣớc nông nghiệp.
Tại những khu vực này, nƣớc thƣờng bị ô nhiễm bẩn bởi bùn sét, một số kim loại nặng và hợp chất độc nhƣ As, Pb… mà nguyên nhân chính là do nƣớc thải, chất thải rắn không đƣợc xử lý đổ bừa bãi ra khai trƣờng và khu vực tuyển quặng. Theo số liệu thống kê, tại khu vực kẽm chì Chợ Điền, Bản Thi, Chợ Đồn, nƣớc sinh hoạt do bị nhiễm Pb từ khu vực khai thác và xƣởng tuyển đã làm cho toàn bộ giáo viên tại trƣờng tiểu học Bản Thi, xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn sử dụng nƣớc sinh hoạt từ nguồn nƣớc sát với trƣờng học đều bị nhiễm độc chì. Biểu hiện của sự nhiễm độc đó là các bệnh: thoái hóa cột sống, hoa mắt, chóng mặt. Ngoài ra môi trƣờng không khí cũng bị ảnh hƣởng khá nặng nề.
Môi trƣờng không khí xung quanh khu vực khai thác và xƣởng tuyển thƣờng xuyên có mùi hóa chất, kẽm chì nồng nặc, bụi bám trắng xám trên các loại cây cỏ gần khu vực. */ Ảnh hƣởng đến nguồn tài nguyên thiên nhiên khác Luận văn Thạc sỹ khoa học Học viên: Phạm Hồng Hạnh 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghiên cứu những vấn đề môi trường đã, đang và sẽ nảy sinh do hoạt động mỏ kẽm chì Làng Hích, Thái Nguyên Quá trình khai thác khoáng sản nói chung và kẽm chì nói riêng thƣờng qua ba bƣớc: mở cửa mỏ, khai thác và đóng cửa mỏ. Nhƣ vậy, tất cả các công đoạn khai thác đều tác động đến tài nguyên và môi trƣờng đất.