MỞ ĐẦU I. LÍ DO CHỌN DE TÀI Hiện nay, môi trường và sức khỏc cộng đông luôn là van dé được quan tâm hang đầu. Những nỗ lực loại bỏ các chất ô nhiễm ra khỏi môi trường hoàn toàn không theo kịp với việc lượng chất thải sản xuất ngày càng tăng. Điều này thường dẫn đến sự biến đôi về môi trường, gây mat cân bang sinh thái và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống con người.
Trong quá trình công nghiệp hoá, các chất thải néu không được xử lí hoặc xử lí không triệt dé sẽ gây 6 nhiễm môi trường nghiêm trọng, đặc biệt là ô nhiễm kim loại nặng. Nguồn gốc tự nhiên của chúng bao gồm sự phong hoá của đá và núi lửa phun trào, trong khi các nguồn đo con người gây ra bao gồm khai thác mỏ, các lĩnh vực công nghiệp. nông nghiệp khác. Điều nay đã dân đến sự gia tăng ham lượng của các kim loại nặng trong môi trường, làm xáo trộn các chu trình sinh địa hoá của chúng, tác động xấu đến các hệ sinh thái đưới nước, trên cạn, không khí.
Việc xử lí ô nhiễm kim loại nặng rất khó khăn. cân một thời gian dai dé phân hủy các chất độc tích tụ gây 6 nhiễm hệ sinh thái. Chì là kim loại được sử dụng rộng rãi trong sản xuất, nhưng lại gây ngộ độc khi xâm nhập vao cơ thê qua đường hô hap, qua đường tiêu hoa, qua da, qua nhau thai. Các nghiên cứu cho thấy rằng, chì gây căng thăng cho não bộ, ảnh hưởng đến các cơ chế cân bằng nội môi.
tác động xâu dén hoạt động sinh lí của các cơ quan. Vấn dé đáng quan tâm là bệnh nhân nam bị nhiễm chỉ sẽ giảm ham muốn, giảm chức năng nội tiết tỉnh hoàn, tinh trùng bị biến đôi hình thái, tính đi truyền giảm, có thé din đến vô sinh [1]. Trong y học hiện đại, việc nghiên cứu các hoạt chất có nguồn gốc tự nhiên có tác dụng điều trị nhiễm độc chì là một hướng tiếp cận mới và nhanh chóng thu hút được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, trong đó phải kê đến các loài thực vật có ham lượng vitamin C cao. Cho đến thời điểm hiện tại, phan lớn các công bố đều hướng đến khả năng kháng độc tinh chi của vitamin C.
L-ascorbic acid hay vitamin C là chất chéng oxi hoá, có tác dụng kháng khuẩn, hỗ trợ hệ miễn dịch, chống ung thư, tông hợp collagen, cải thiện quá trình sinh tỉnh và chất lượng tỉnh trùng. tk Sơ ri Brazil (Malgiphia emarginata DC) có qua nhỏ, vỏ mong, hương vị thom ngon, vị ngọt, chua nhẹ, thành phan dinh dưỡng cao, chứa ham lượng vitamin C khoảng 1567. Với điều kiện thời tiết và thé nhưỡng thuận lợi. số lượng lớn Sơ ri Brazil được sản xuất hang năm ở nước ta, cung cấp nguồn vitamin € tự nhiên dồi dao.
Tuy vậy, công dung kháng độc tính chi của quả Sơ ri lên hệ sinh sản va chức nang sinh sản vẫn chưa được nghiên cứu làm rõ. Do đó, việc có thêm các khảo sát, nghiên cứu về công dụng của quả Sơ ri là cần thiết dé giúp khai thác tôi đa tiềm năng từ So ri, góp phan tăng tính ứng dụng của loài nảy. Với những lí do trên, dé tài “Khao sát khả năng kháng độc tính chì của dịch ép quả Sơ ri lên hệ sinh sản chuột nhắt trắng đực (Mus musculus var. albino)” được thực hiện.
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Khao sát được khả nang kháng độc tính chi của dịch ép qua Sơ ri lên hệ sinh sản chuột nhắt trắng đực thông qua số lượng và chất lượng tỉnh trùng, kích thước và khối lượng tinh hoàn, cau trúc giải phẫu của tỉnh hoàn chuột. ĐÓI TƯỢNG NGHIÊN CUU Chuột nhất trắng đực 6 tuần tuôi (19-21 g). NOI DUNG NGHIÊN CUU Khao sat tác dụng khang độc tinh chi của dich ép qua Sơ ri lên: — Kích thước tinh hoàn của chuột; - Khối lượng tinh hoàn của chuột; — Số lượng tinh trùng của chuột: — Chat lượng tinh trùng của chuột; ~ Cau trúc mô tinh hoàn của chuột. PHAM VI NGHIÊN CỨU Thời gian bố trí thí nghiệm: 8 tuan/dot thí nghiệm.
Khao sát ở 1 nồng độ chi: 70 mg/kg thẻ trong; 3 nông độ dịch ép quả Sơ ri dựa trên ham lượng vitamin C trong dịch ép (20 mg/kg thê trong, 30 mg/kg thẻ trọng và 40 mg/kg thé trong); Các thông số khảo sát gồm: + Kích thước và khối lượng tỉnh hoàn; + Số lượng và chất lượng tinh trùng: + Câu trúc mô hoc của tinh hoàn. CHUOT NHAT TRANG 1. Vị trí phan loại Giới: Động vat Animalia [3] Nganh: Cé day séng Chordata Phân ngành: Có xương sông Vertebrata hay có hộp sọ Craniota Lớp: Tha, hữu nhũ Mammalia Phân lớp: Thú nhau Placentalia Tổng bộ: Gam nhắm Glires Bộ: Gam nhắm Rodentia Phân bộ: Răng đơn hàng Simplicidentata Họ: Chuột Muridea Giống: Chuột Mus Linnaeus, 1785 Loài: Chuột nhất Mus musculus Linnaeus, 1785 Noi: Chuột nhất trắng Mus musculus var. Sơ lược về chuột nhat trang Chuột nhat tring, Mus musculus var.
albino Linnaeus, thuộc bộ gam nham, ho Muridae, lan dau tiên được sử dung dé nghiên cứu hô hap vào thé ki XVIL Chiêu dài cơ thé con trưởng thành (mũi đến gốc đuôi) 7,5 - 10 em, chiều đài đuôi 5 - 10 cm. Chuột có lông trắng ngắn, đuôi dai, tai dựng tròn, mắt lôi, mõm nhọn. Chuột có tuôi thọ 1 - 3 năm, trọng lượng con sơ sinh từ 1 - 2 g, con trưởng thành từ 20 - 30 g. Thị giác của chuột kém phát triên, thính giác và khứu giác rất nhạy bén, giúp chúng thoát khỏi nguy hiểm, tìm kiểm thức ăn [4], [5].
Con đực và con cái khó phân biệt, con cái có khoảng cách giữa hậu môn và lỗ sinh dục nhỏ hơn đáng kể. Con cái có 5 đôi tuyến vú và núm vú. Khi trưởng thành về mặt tình dục (4 - 6 tuần tudi), khác biệt nỗi bật là sự hiện điện của tỉnh hoàn ở con đực, chu kì sinh tinh trùng khoảng 35 ngày. Tỉnh hoàn tương đối lớn so với cơ thé và có thé được thu vào trong.
Chuột nhắt trắng thường bỏ, chạy bing bốn chân nhưng khi ăn, chiến đấu hoặc định hướng, chúng đứng bang hai chân sau. Chuột chủ yếu hoạt động vào lúc hoàng hôn hoặc về đêm, không thích đèn sáng. Chúng sống, ân nap gan nguồn thức ăn, làm tổ từ nhiều vật liệu mềm khác nhau. Chuột có tính lãnh thé cao, những con đực trưởng thành thường trở nên hung dữ khi nuôi chung lồng, trừ khi chúng được nuôi cùng nhau từ khi mới sinh ra [5].
Đặc điểm hệ sinh sản chuột nhất trắng đực Hệ sinh sản ở chuột nhất trắng đực gồm bộ phận chính: tỉnh hoàn, mào tỉnh, ống dan tinh, túi tinh, tuyến tiền liệt, niệu đạo và dương vật [6]. Tình hoàn Tỉnh hoàn chuột là một hình trứng, mỗi tỉnh hoàn nặng khoảng 0,06 g và có kích thước xap xi 0,66*0,39*0. Ở chuột, các cap tinh hoan nam trong biu, duoc bao phủ bởi một bao xơ day đặc, màu trắng, một lớp trung mô kép và lớp tinh mac cũng năm trên bề mặt bên trong của bìu. Mỗi tỉnh hoàn còn được bao bọc bởi lớp mỡ mào tỉnh hoàn.
Đặc biệt, tỉnh hoàn ở chuột thông với khoang bụng thông qua các ông bẹn, được mở trong suốt cuộc đời. Các ống bẹn được bao phủ bởi lớp đệm mỡ mào tinh hoàn khi tinh hoàn nằm trong bìu. Chức nang chính của tinh hoàn là sản xuất va giải phóng tính trùng [6]. Phan lớn mỗi tinh hoàn được cau tạo bởi các ông sinh tỉnh xoắn phức tạp và các vách ngăn.
Lớp tinh mạc nối với vách ngăn giữa các ông phân chia tinh hoàn thành các tiêu thủy. Các ông sinh tinh kết ni theo trình tự, đến mạng tinh hoàn, tiểu quan roi dẫn đến mào tinh hoàn và ống dẫn tỉnh. Ở chuột, lớp tinh mạc thường là nơi xuất hiện các khối u trung biểu mô; đo đó, bề mặt của tinh hoàn, mao tính hoản và niêm mạc biu cần được kiểm tra chặt chẽ. Biểu mô của các ông sinh tinh bao gom cac té bao Sertoli và các tinh nguyên bào được bao quanh bởi lớp mang day; lớp mang day gồm một lớp biêu mô mỏng phủ trên các tế bao myoid của phúc mac, collagen va một lớp chất nên ngoại bào bên trong.
Nằm cạnh các ông sinh tinh là các tế bào Leydig (té bảo kể), đây thân kinh và mạch máu. Các tinh nguyên bào có chức năng tạo ra giao tử đực (tỉnh trùng). Tế bảo Sertoli có tế bào chất tương đối ít và nhân thuôn dải, nằm xen kẽ các tinh nguyên bào có tác dụng nuôi đưỡng sự phát triển của tinh trùng. Tỉnh tử được hình thành gắn vào màng tế bào Sertoli: mỗi tế bảo Sertoli có thê hỗ trợ cho 50 tỉnh nguyên bào [6].
Mang tinh hoàn là cau trúc kết nỗi giãn ra của các ông sinh tỉnh xuất phát từ đỉnh mỗi tiêu thùy tỉnh hoàn; mạng nằm dưới lớp tinh mac, tại cực giữa của tỉnh hoàn; năm ở ria tinh hoàn và tạo thành phần kết nối với các ông dẫn. Động mach tinh hoàn được cuộn lại va được bao quanh bởi đám rồi tinh mạch giúp trao đôi nhiệt. Mạng tinh hoàn được lót bởi một biểu mô hình khối, det va nằm dưới lớp tinh mạc [6]. Tinh nguyên bảo là giai đoạn sớm nhất của quá trình trưởng thành của tinh nguyên bào, nam ở mang day của ông sinh tinh.
Trong quá trình sinh tinh, các tỉnh nguyên bào di chuyển từ ngoại vi vào lòng ông khi chúng trải qua các giai đoạn trưởng thành có trật tự và tuần tự cao từ tỉnh nguyên bảo phát triển thành tinh nguyên bao thứ cấp roi đến tinh tử và cuối cùng biệt hoá thành tinh trùng nằm giữa lòng ống. Sự trưởng thành cudi cùng của tỉnh trùng diễn ra ở mảo tỉnh hoản. Chu kì sinh tỉnh xảy ra trong 35 ngày, ở chuột 52 ngày tuôi. Các tế bào Leydig tông hợp và tiết ra testosterone dưới sự điều hoa của hormone LH do tuyến yên tiết ra.
Tế bào Leydig có tế bao chất di đào, có các bạch cau ái toan va nhân tròn [6]. Mao tinh Mao tinh hoàn được hình thành do các ống tinh từ mang tinh uốn khúc chạy lên và đồ chung vào một ông chung, thường có 3 - 5 ống dan và các ông dan nằm trong lớp đệm mỡ mào tinh hoản. Ông tinh của mào tinh được cấu tạo bởi một lớp biêu mô đơn bao gồm các tế bào hình trụ cao có lông mao và các tế bảo ngắn, không có lông hút. Lông mao đây tinh trùng vào mao tỉnh, các tế bao không liên kết được cho là tái hap thu một số chất lỏng trong tinh hoản.