Luận văn tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp huyện Mai Sơn, Sơn La

Nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp tại huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La, cung cấp cái nhìn sâu sắc và giải pháp hiệu quả.

• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Mạnh Khải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Sản Xuất Nông Nghiệp Tại Huyện Mai Sơn, Tỉnh Sơn La
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Tổng quan về biến đổi khí hậu
• 1.2.1. Biến đổi khí hậu trên thế giới
• 1.2.2. Biến đổi khí hậu ở Việt Nam
• 1.3. Tổng quan về tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp
• 1.3.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp trên thế giới
• 1.3.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam
• 1.4. Tổng quan về điều kiện tự nhiên và đặc điểm kinh tế huyện Mai Sơn
• 1.4.1. Giới thiệu khái quát về điều kiện tự nhiên
• 1.4.2. Đặc điểm Kinh tế
• 1.4.3. Thực trạng cơ cấu sản xuất nông nghiệp huyện Mai Sơn trong những năm gần đây
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ SỐ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu của đề tài
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp đánh giá biến đổi khí hậu huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La
• 2.2.2. Phương pháp đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến năng suất Lúa đông xuân, Lúa mùa, Mía, Sắn trên địa bàn huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La
• 2.2.3. Phương pháp kiểm chứng kết quả đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến năng suất các loại cây lúa, mía, sắn trên địa bàn huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La
• 2.2.4. Phương pháp đánh giá tiềm năng năng suất các loại cây lúa, mía, sắn ở huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La đến năm 2035 dựa trên kịch bản biến đổi khí hậu
• 2.3. Về số liệu sử dụng trong luận văn
• 2.3.1. Số liệu để đánh giá cơ cấu nông nghiệp của huyện Mai Sơn
• 2.3.2. Số liệu để đánh giá biến đổi khí hậu tại huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La
• 2.3.3. Số liệu để đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến năng suất Lúa đông xuân, Lúa mùa, Mía, Sắn
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá biến đổi khí hậu tại huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La
• 3.1.1. Các hiện tượng cực đoan liên quan đến nhiệt độ và lượng mưa
• 3.2. Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp huyện Mai Sơn
• 3.2.1. Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến năng suất Lúa đông xuân, Lúa mùa, Mía, Sắn trên địa bàn huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La
• 3.2.2. Đánh giá các tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp huyện Mai Sơn liên quan các hiện tượng thời tiết cực đoan do nhiệt độ và lượng mưa
• 3.3. Đề xuất giải pháp giảm ứng phó biến đổi khí hậu trong sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Mai Sơn
• 3.3.1. Nhóm giải pháp về thích ứng
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Biến Đổi Khí Hậu Sản Xuất Nông Nghiệp Sơn La

Bài viết này tập trung vào việc nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu lên sản xuất nông nghiệp tại huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La. Mục tiêu là làm rõ các ảnh hưởng tiêu cực và đề xuất giải pháp thích ứng, giảm thiểu. Biến đổi khí hậu đang diễn ra trên toàn cầu, gây ra những thay đổi lớn về thời tiết và khí hậu, ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt động sản xuất, đặc biệt là nông nghiệp. Tại Sơn La, với địa hình phức tạp và phần lớn dân số sống dựa vào nông nghiệp, những tác động này càng trở nên nghiêm trọng. Nghiên cứu này sẽ đánh giá thực trạng và đề xuất các biện pháp canh tác bền vững để bảo vệ sinh kế người dân và đảm bảo an ninh lương thực trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Luận văn Thạc sĩ của Cầm Bun Lộc (2017) là tài liệu tham khảo chính, cung cấp dữ liệu và phân tích chi tiết về khu vực nghiên cứu.

1.1. Tổng quan về biến đổi khí hậu ở Việt Nam và Sơn La

Biến đổi khí hậu ở Việt Nam, bao gồm cả Sơn La, thể hiện qua sự gia tăng nhiệt độ trung bình, thay đổi lượng mưa, và gia tăng tần suất các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, lũ lụt, và sương muối. Theo nghiên cứu, Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu. Tại Sơn La, những thay đổi này đang tác động trực tiếp đến năng suất cây trồng, chất lượng nông sản, và sinh kế người dân. Cần có các nghiên cứu cụ thể để đánh giá mức độ ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp ứng phó phù hợp với điều kiện địa phương.

1.2. Thực trạng sản xuất nông nghiệp tại huyện Mai Sơn Sơn La

Huyện Mai Sơn là một trong những vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của tỉnh Sơn La, với các cây trồng chủ lực như lúa, ngô, mía, và sắn. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp tại đây còn phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên và chịu ảnh hưởng lớn của biến đổi khí hậu. Thực trạng canh tác còn lạc hậu, công nghệ nông nghiệp chưa được áp dụng rộng rãi, và sinh kế người dân còn bấp bênh. Cần có những giải pháp đồng bộ để nâng cao năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển nông nghiệp bền vững.

II. Cách Xác Định Tác Động BĐKH Đến Nông Nghiệp Mai Sơn

Để nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp tại huyện Mai Sơn, cần áp dụng một phương pháp tiếp cận toàn diện, kết hợp giữa phân tích dữ liệu khí hậu, thống kê sản lượng nông nghiệp, và khảo sát thực tế. Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê, phân tích các dữ liệu lịch sử về nhiệt độ, lượng mưa, và năng suất cây trồng để xác định mối tương quan giữa các yếu tố này. Bên cạnh đó, cần đánh giá tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, lũ lụt, và sương muối đến sản xuất nông nghiệp. Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở để xây dựng các giải pháp thích ứng và giảm thiểu phù hợp.

2.1. Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu khí hậu tại Mai Sơn

Việc thu thập dữ liệu khí hậu là bước quan trọng để đánh giá biến đổi khí hậu. Dữ liệu cần bao gồm nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm, và các yếu tố khí hậu khác, được thu thập từ các trạm khí tượng thủy văn trong khu vực. Dữ liệu lịch sử (từ năm 1964-2016 theo tài liệu gốc) cần được phân tích để xác định các xu hướng biến đổi và các hiện tượng cực đoan. Các phương pháp phân tích thống kê như hồi quy, tương quan, và phân tích chuỗi thời gian sẽ được sử dụng để đánh giá xu hướng biến đổi khí hậu.

2.2. Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu lên năng suất cây trồng

Để đánh giá tác động của biến đổi khí hậu lên năng suất cây trồng, cần sử dụng các mô hình thống kê để xác định mối quan hệ giữa các yếu tố khí hậu và năng suất. Các mô hình này cần được xây dựng dựa trên dữ liệu lịch sử về nhiệt độ, lượng mưa, và năng suất cây trồng. Ngoài ra, cần xem xét ảnh hưởng của các yếu tố khác như giống cây trồng, phân bón, và kỹ thuật canh tác. Kết quả đánh giá sẽ cho thấy mức độ ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sản lượng nông nghiệp.

III. Giải Pháp Giảm Thiểu Tác Động BĐKH Cho Nông Nghiệp Sơn La

Để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp tại Sơn La, cần triển khai một loạt các giải pháp đồng bộ, bao gồm cả giải pháp thích ứng và giải pháp giảm thiểu. Thích ứng bao gồm việc thay đổi kỹ thuật canh tác, lựa chọn giống cây trồng phù hợp, và xây dựng các công trình thủy lợi để đảm bảo nguồn nước tưới. Giảm thiểu bao gồm việc giảm phát thải khí nhà kính từ hoạt động nông nghiệp, sử dụng phân bón hợp lý, và áp dụng các biện pháp canh tác bền vững. Bên cạnh đó, cần tăng cường năng lực dự báo và cảnh báo sớm để giúp người dân chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu.

3.1. Các biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu trong canh tác

Thích ứng với biến đổi khí hậu trong canh tác bao gồm việc lựa chọn giống cây trồng chịu hạn, chịu úng, và chịu sâu bệnh tốt hơn. Thay đổi thời vụ gieo trồng để tránh các đợt hạn hán hoặc lũ lụt. Áp dụng các kỹ thuật canh tác tiết kiệm nước, như tưới nhỏ giọt và tưới phun mưa. Xây dựng các công trình thủy lợi để đảm bảo nguồn nước tưới. Tăng cường quản lý đất đai để cải thiện khả năng giữ nước của đất.

3.2. Giải pháp giảm phát thải khí nhà kính từ hoạt động nông nghiệp

Để giảm phát thải khí nhà kính từ hoạt động nông nghiệp, cần sử dụng phân bón hợp lý, tránh lạm dụng phân đạm. Áp dụng các biện pháp canh tác hữu cơ để giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Tăng cường quản lý chất thải từ chăn nuôi để giảm phát thải khí metan. Khuyến khích sử dụng năng lượng tái tạo trong hoạt động nông nghiệp.

3.3. Tăng cường năng lực dự báo và cảnh báo sớm thiên tai

Để tăng cường năng lực dự báo và cảnh báo sớm thiên tai, cần đầu tư vào hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn. Nâng cao chất lượng dự báo thời tiết và cảnh báo thiên tai. Tăng cường truyền thông và phổ biến thông tin về biến đổi khí hậu và thiên tai đến người dân. Xây dựng các kế hoạch ứng phó với thiên tai ở cấp địa phương.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Biến Đổi Khí Hậu Tại Mai Sơn Sơn La

Kết quả nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp tại huyện Mai Sơn có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách và kế hoạch ứng phó với biến đổi khí hậu ở cấp địa phương. Các ứng dụng thực tiễn bao gồm việc lựa chọn giống cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu thay đổi, thay đổi thời vụ gieo trồng để tránh các đợt hạn hán hoặc lũ lụt, và áp dụng các kỹ thuật canh tác tiết kiệm nước. Ngoài ra, cần tăng cường hợp tác giữa các nhà khoa học, chính quyền địa phương, và người dân để triển khai các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu một cách hiệu quả.

4.1. Xây dựng chính sách hỗ trợ nông dân ứng phó biến đổi khí hậu

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cho nông dân để giúp họ ứng phó với biến đổi khí hậu. Các chính sách này có thể bao gồm việc cung cấp tín dụng ưu đãi cho nông dân để đầu tư vào các giải pháp thích ứng, hỗ trợ nông dân mua giống cây trồng chịu hạn, chịu úng tốt hơn, và cung cấp bảo hiểm nông nghiệp để giảm thiểu rủi ro do thiên tai.

4.2. Phát triển mô hình canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu

Cần phát triển các mô hình canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng vùng. Các mô hình này cần được xây dựng dựa trên kết quả nghiên cứu khoa học và kinh nghiệm thực tế của nông dân. Các mô hình cần bao gồm việc lựa chọn giống cây trồng phù hợp, thay đổi thời vụ gieo trồng, áp dụng các kỹ thuật canh tác tiết kiệm nước, và quản lý đất đai hiệu quả.

V. Dự Báo Tương Lai và Giải Pháp Bền Vững Nông Nghiệp Sơn La

Dự báo tương lai cho thấy biến đổi khí hậu sẽ tiếp tục diễn ra, gây ra những tác động ngày càng lớn đến sản xuất nông nghiệp tại Sơn La. Để đảm bảo an ninh lương thực và sinh kế người dân, cần triển khai các giải pháp bền vững, tập trung vào việc tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm phát thải khí nhà kính, và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Bên cạnh đó, cần tăng cường hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm với các quốc gia khác để cùng nhau ứng phó với biến đổi khí hậu.

5.1. Đánh giá tiềm năng phát triển nông nghiệp bền vững tại Sơn La

Cần đánh giá tiềm năng phát triển nông nghiệp bền vững tại Sơn La, dựa trên các yếu tố như điều kiện tự nhiên, nguồn lực địa phương, và nhu cầu thị trường. Phát triển nông nghiệp bền vững cần tập trung vào việc tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, và cải thiện đời sống của nông dân. Cần khuyến khích sử dụng công nghệ nông nghiệp tiên tiến và áp dụng các biện pháp canh tác thân thiện với môi trường.

5.2. Vai trò của chính sách và cộng đồng trong ứng phó BĐKH

Chính sách đóng vai trò quan trọng trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu trong nông nghiệp. Các chính sách cần tạo động lực cho nông dân áp dụng các biện pháp canh tác bền vững, hỗ trợ họ đầu tư vào các giải pháp thích ứng, và bảo vệ họ khỏi rủi ro do thiên tai. Cộng đồng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu, thông qua việc chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ lẫn nhau, và tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

VI. Kết Luận Biến Đổi Khí Hậu Tương Lai Nông Nghiệp Mai Sơn

Nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp tại huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La cho thấy những ảnh hưởng tiêu cực đang ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, với những nỗ lực thích ứng và giảm thiểu, cùng với sự hỗ trợ từ chính sách và sự tham gia của cộng đồng, nông nghiệp Mai Sơn hoàn toàn có thể phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá các giải pháp để đảm bảo tính hiệu quả và phù hợp với điều kiện thực tế.

6.1. Tóm tắt các khuyến nghị chính từ nghiên cứu

Các khuyến nghị chính từ nghiên cứu bao gồm việc lựa chọn giống cây trồng chịu hạn, chịu úng tốt hơn, thay đổi thời vụ gieo trồng, áp dụng các kỹ thuật canh tác tiết kiệm nước, sử dụng phân bón hợp lý, giảm phát thải khí nhà kính, và tăng cường năng lực dự báo và cảnh báo sớm thiên tai. Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cho nông dân và khuyến khích phát triển nông nghiệp bền vững.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về tác động của BĐKH

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp thích ứng và giảm thiểu trong điều kiện thực tế. Cần nghiên cứu sâu hơn về tác động của biến đổi khí hậu đến các loại cây trồng và vật nuôi khác nhau. Cần phát triển các mô hình dự báo chính xác hơn về tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp. Cuối cùng cần nghiên cứu về sinh kế người dân bị ảnh hưởng để tìm giải pháp khắc phục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu toàn cầu đang tác động sâu sắc đến hệ thống sinh thái và các ngành kinh tế trọng yếu, trong đó sản xuất nông nghiệp là lĩnh vực chịu tổn thương nghiêm trọng nhất. Theo số liệu khí tượng thủy văn quốc gia giai đoạn 1958–2014, nhiệt độ trung bình tại Việt Nam đã tăng khoảng 0,62°C, đi kèm với sự gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán khốc liệt, rét đậm, rét hại dị thường và mưa lớn cục bộ. Huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La sở hữu tổng diện tích tự nhiên 143.247 ha, bao gồm 01 thị trấn và 21 xã với quy mô dân số trên 160.000 người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 69% dân số. Ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản đóng vai trò xương sống trong nền kinh tế địa phương khi chiếm 30,23% tổng giá trị sản phẩm năm 2016. Tuy nhiên, đặc thù địa hình núi cao bị chia cắt mạnh cùng phương thức canh tác phụ thuộc nhiều vào nước trời khiến Mai Sơn trở thành một trong những điểm nóng dễ bị tổn thương trước tác động của thời tiết bất thường.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là phân tích, làm rõ các biểu hiện của biến đổi khí hậu trên địa bàn huyện Mai Sơn dựa trên chuỗi số liệu quan trắc khí tượng liên tục 53 năm (1964–2016). Đồng thời, luận văn lượng hóa mức độ tác động của các yếu tố nhiệt độ, lượng mưa đến năng suất các loại cây trồng chủ lực gồm lúa đông xuân, lúa mùa, mía và sắn; từ đó dự báo tiềm năng năng suất cây trồng đến năm 2035 theo kịch bản biến đổi khí hậu và xây dựng hệ thống giải pháp thích ứng bền vững. Về phạm vi nghiên cứu, đề tài bao quát toàn bộ 22 đơn vị hành chính cấp xã của huyện Mai Sơn, tập trung phân tích chuỗi dữ liệu năng suất nông nghiệp giai đoạn 1995–2016 và thiệt hại thiên tai giai đoạn 2012–2016. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học định lượng vững chắc, giúp chính quyền địa phương tối ưu hóa cơ cấu mùa vụ, giảm thiểu từ 15% đến 20% thiệt hại kinh tế do thiên tai và bảo đảm an ninh lương thực bền vững cho hàng chục nghìn hộ nông dân vùng Tây Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng khung lý thuyết về tính dễ bị tổn thương và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu do Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) ban hành trong Báo cáo Đánh giá lần thứ 5 (AR5, 2013). Khung lý thuyết này tiếp cận tính tổn thương thông qua sự tương tác giữa ba thành phần cơ bản: mức độ phơi nhiễm trước các hiểm họa thời tiết, độ nhạy cảm của hệ sinh thái nông nghiệp và năng lực thích ứng của cộng đồng địa phương. Bên cạnh đó, đề tài kết hợp chặt chẽ với lý thuyết sinh thái nông nghiệp và sinh khí hậu học cây trồng, xem xét chu trình hình thành năng suất sinh học và năng suất kinh tế dưới sự chi phối trực tiếp của nhiệt độ tích lũy, chế độ ẩm và bức xạ quang hợp.

Trong khuôn khổ nghiên cứu, các khái niệm chuyên ngành cốt lõi được định nghĩa và vận dụng chuẩn xác bao gồm:

• Khí hậu và Chuẩn khí hậu: Giá trị trung bình nhiều năm (thường chuẩn hóa theo chu kỳ 30 năm) của các yếu tố khí tượng, đóng vai trò mốc so sánh để đánh giá xu thế biến động môi trường.
• Chuẩn sai khí hậu: Độ lệch tuyệt đối hoặc tương đối của giá trị khí tượng quan trắc được trong từng năm cụ thể so với giá trị chuẩn khí hậu trung bình nhiều năm.
• Năng suất thời tiết: Phần biến động năng suất cây trồng thực tế được tách riêng khỏi xu thế tăng năng suất do tiến bộ kỹ thuật (giống mới, phân bón, thủy lợi), phản ánh mức độ tác động thuần túy của các điều kiện thời tiết trong mùa vụ.
• Thích ứng với biến đổi khí hậu: Sự điều chỉnh chủ động của hệ thống kinh tế - xã hội và tập quán canh tác nông nghiệp nhằm giảm thiểu thiệt hại và tận dụng tối đa các cơ hội thuận lợi do khí hậu biến đổi mang lại.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu phục vụ nghiên cứu bao gồm chuỗi quan trắc khí tượng hàng ngày liên tục 53 năm (từ ngày 01/01/1964 đến 31/12/2016) về nhiệt độ không khí, lượng mưa, độ ẩm và tốc độ gió thu thập từ Trạm Khí tượng cấp II Cò Nòi (vĩ độ 21°08'B, kinh độ 104°09'Đ, độ cao 670,8 m). Dữ liệu nông nghiệp gồm diện tích, năng suất, sản lượng lúa đông xuân, lúa mùa, sắn và mía trong 22 năm (1995–2016), cùng các báo cáo thiệt hại do rét đậm, rét hại, hạn hán giai đoạn 2012–2016 do Phòng Nông nghiệp và PTNT, Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai huyện Mai Sơn cung cấp.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ chuỗi số liệu 53 năm khí tượng và 22 năm số liệu nông nghiệp của 4 loại cây trồng chủ lực trên toàn bộ 21 xã và 01 thị trấn. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu toàn bộ có chủ đích theo địa bàn hành chính, đảm bảo tính bao quát và đại diện cao nhất cho đặc trưng sinh thái vùng lòng chảo và vùng cao huyện Mai Sơn.

Về phương pháp phân tích, luận văn sử dụng kết hợp mô hình thống kê định tính và định lượng:

• Phân tích định tính tương quan bằng hệ số Fecner: Công thức tính toán dựa trên mối tương quan đồng pha giữa độ lệch năng suất và độ lệch các yếu tố khí tượng so với trung bình nhiều năm. Phương pháp này được lựa chọn vì khả năng loại bỏ hiệu quả các nhiễu do yếu tố kỹ thuật canh tác thay đổi, giúp định vị nhanh các yếu tố khí hậu giữ vai trò xung yếu ở từng thời kỳ sinh trưởng của cây trồng.
• Phân tích định lượng bằng phương pháp trọng lượng điều hòa và hàm hồi quy đa biến Linest: Cho phép tách rời thành phần năng suất xu thế (do tiến bộ khoa học kỹ thuật) và năng suất thời tiết. Mô hình hồi quy tuyến tính được xây dựng trên bộ số liệu phụ thuộc giai đoạn 1995–2014 và kiểm chứng độc lập trên bộ số liệu năm 2015–2016 thông qua việc so sánh sai số dự báo với sai số cho phép cùng mức bảo đảm dự báo. Lý do lựa chọn mô hình này xuất phát từ tính phù hợp cao với điều kiện chuỗi số liệu thực nghiệm tại Việt Nam, không đòi hỏi các thông số lý hóa đất phức tạp như các mô hình động thái mô phỏng cây trồng mà vẫn đạt độ chính xác cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích chuỗi số liệu 53 năm tại trạm khí tượng Cò Nòi đã chỉ ra xu thế ấm lên rõ rệt của khí hậu huyện Mai Sơn. Nhiệt độ trung bình năm đạt 22,3°C nhưng có xu hướng gia tăng liên tục qua các thập kỷ gần đây, kèm theo biên độ nhiệt ngày đêm và các cực trị nhiệt độ biến động mạnh. Số ngày nắng nóng trên 35°C trong mùa hè có chiều hướng gia tăng, trong khi các đợt rét đậm, rét hại dưới 10°C vào mùa đông diễn biến ngày càng phức tạp và dị thường.

Tổng lượng mưa trung bình năm của Mai Sơn đạt khoảng 1.107,4 mm, phân bố cực kỳ bất đối xứng khi lượng mưa trong 5 tháng mùa hè (tháng 4 đến tháng 10) chiếm tới 76% tổng lượng mưa cả năm. Ngược lại, mùa khô kéo dài từ tháng 11 năm trước đến tháng 3 năm sau chỉ nhận 24% lượng mưa, gây nên tình trạng khô hạn nghiêm trọng. Theo kịch bản khí hậu khu vực Tây Bắc, lượng mưa mùa thu có xu thế sụt giảm sâu tới 40,1%, trong khi lượng mưa mùa xuân tăng 19,5%, làm đảo lộn cấu trúc mùa vụ truyền thống.

Kết quả tính toán hệ số Fecner và phương trình năng suất thời tiết cho 4 loại cây trồng chủ lực giai đoạn 1995–2014 đã lượng hóa cụ thể mức độ phụ thuộc của cây trồng vào các yếu tố khí hậu:

• Đối với lúa đông xuân và lúa mùa: Năng suất thời tiết chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của nhiệt độ giai đoạn gieo cấy và lượng mưa giai đoạn trỗ bông, làm hạt. Những năm có rét đậm kéo dài vào đầu vụ đông xuân khiến năng suất lúa thực tế giảm từ 3,5 đến 5,2 tạ/ha so với tiềm năng.
• Đối với cây mía (diện tích 4.237 ha năm 2016): Năng suất có hệ số tương quan đồng pha chặt chẽ với lượng mưa các tháng 6, 7 và 8. Hạn hán đầu vụ làm giảm tỷ lệ đẻ nhánh, khiến sản lượng mía giảm từ 10% đến 15% vào các năm hạn hán gay gắt.
• Đối với cây sắn: Năng suất củ tươi biến động nghịch pha với lượng mưa lớn tập trung vào cuối vụ do nguy cơ thối củ và xói mòn đất dốc, với mức dao động năng suất thời tiết từ 4,0 đến 6,8 tạ/ha qua các năm.

Dự báo năng suất theo kịch bản biến đổi khí hậu RCP4.5 đến năm 2035 cho thấy, nếu giữ nguyên tập quán canh tác hiện tại, năng suất lúa đông xuân tại Mai Sơn có nguy cơ suy giảm 4,8%, lúa mùa giảm 6,2%, trong khi năng suất mía và sắn chịu áp lực gia tăng do bốc thoát hơi nước tăng cao và xói mòn đất canh tác.

Thống kê thiệt hại thiên tai giai đoạn 2012–2016 ghi nhận hơn 1.200 ha lúa và hoa màu tại các xã Tà Hộc, Nà Bó, Chiềng Chăn bị ngập úng hoặc vùi lấp do lũ quét; hơn 34.000 con gia súc (trâu, bò) bị đe dọa sinh kế do các đợt rét hại và thiếu hụt thức ăn thô xanh trong mùa khô.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của tình trạng suy giảm năng suất và gia tăng rủi ro nông nghiệp tại Mai Sơn bắt nguồn từ sự tương tác bất lợi giữa biến đổi khí hậu và đặc thù địa mạo. Địa hình đồi núi dốc với độ cao từ 500 đến 1.200 m, mật độ sông suối 0,7 km/km2 với độ dốc lưu vực lớn khiến nước mưa nhanh chóng tập trung thành lũ ống, lũ quét ở hạ lưu sông Đà và suối Nậm Pàn, trong khi vùng cao hoàn toàn mất khả năng giữ nước ngầm. Thêm vào đó, tỷ lệ che phủ rừng tuy đạt 36,11% nhưng phần lớn là rừng phục hồi và rừng nghèo, chưa đủ khả năng giữ ẩm và chống rửa trôi cho các vùng đất dốc trồng ngô, sắn.

Khi so sánh với các nghiên cứu tương tự tại vùng đồng bằng sông Hồng và các tỉnh miền núi phía Bắc, kết quả tại Mai Sơn phản ánh tính dễ bị tổn thương cao hơn đáng kể do hạ tầng thủy lợi còn mỏng và tỷ trọng diện tích đất canh tác trên đất dốc lớn. Kết quả nghiên cứu có thể được trực quan hóa sinh động thông qua các đồ thị đường đa trục biểu diễn sự so sánh giữa năng suất thực tế và năng suất tính toán theo mô hình hồi quy giai đoạn 1995–2014, cùng các bảng ma trận hệ số Fecner phân loại mức độ nhạy cảm của từng thời kỳ sinh trưởng theo các biến số khí tượng. Các biểu đồ này chứng minh rằng mô hình thống kê đạt mức bảo đảm dự báo trên 75% đối với số liệu phụ thuộc và trên 70% đối với số liệu độc lập, khẳng định độ tin cậy khoa học cao trong việc dự báo xu thế mùa vụ phục vụ công tác điều hành nông nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm chủ động ứng phó với tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu và phát triển nền nông nghiệp bền vững, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Chuyển đổi cơ cấu giống cây trồng và điều chỉnh khung lịch thời vụ: Triển khai thay thế các giống lúa, ngô truyền thống kém thích nghi bằng các giống lúa thuần chất lượng cao, giống ngô lai có khả năng chịu hạn, kháng sâu bệnh và chống đổ ngã. Điều chỉnh lùi thời vụ gieo cấy lúa đông xuân từ 10 đến 15 ngày nhằm né tránh các đợt rét hại cực đoan trong tháng 1. Mục tiêu nâng tỷ lệ sử dụng giống thích ứng khí hậu đạt trên 70% diện tích gieo trồng vào năm 2025. Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện phối hợp Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp huyện Mai Sơn.

2. Nâng cấp hạ tầng thủy lợi và phổ biến kỹ thuật tưới tiết kiệm nước: Xây dựng mới và kiên cố hóa hệ thống đập dâng, kênh mương dẫn nước tại các thung lũng thuộc lưu vực suối Nậm Pàn, Nậm Khiêng. Tích cực chuyển giao kỹ thuật tưới phun sương và tưới nhỏ giọt tiết kiệm nước cho 3.524 ha cà phê và hơn 1.300 ha cây ăn quả tập trung tại các xã Chiềng Ban, Chiềng Mung, Hát Lót. Mục tiêu đảm bảo 85% diện tích cây trồng hàng năm và lâu năm chủ động nguồn nước tưới trước năm 2030. Chủ thể thực hiện: UBND huyện Mai Sơn và Công ty Quản lý khai thác công trình thủy lợi Sơn La.

3. Áp dụng mô hình canh tác nông nghiệp thông minh và chuỗi giá trị bền vững: Mở rộng việc chuyển đổi diện tích đất dốc trồng ngô, sắn kém hiệu quả sang trồng các loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao như na dai, xoài tròn, nhãn chín muộn theo tiêu chuẩn VietGAP. Kết hợp trồng xen các băng cây họ đậu hoặc cỏ chăn nuôi trên đất dốc để giữ ẩm và hạn chế rửa trôi dinh dưỡng. Mục tiêu tăng giá trị sản xuất trên 1 ha đất canh tác thêm từ 20% đến 30% giai đoạn 2020–2025. Chủ thể thực hiện: Các Hợp tác xã nông nghiệp và Hội Nông dân huyện.

4. Tăng cường hệ thống cảnh báo sớm thiên tai và phục hồi tài nguyên rừng: Lắp đặt thêm các trạm đo mưa tự động tại các xã vùng cao biên giới như Phiêng Cằm, Phiêng Pằn nhằm nâng cao năng lực cảnh báo sớm lũ quét và sạt lở đất. Đẩy mạnh công tác khoanh nuôi, bảo vệ 51.186 ha rừng hiện có và trồng mới rừng phòng hộ đầu nguồn để nâng tỷ lệ che phủ rừng lên trên 43,5%. Mục tiêu cắt giảm 30% thiệt hại do lũ bùn và sạt lở đất trong sản xuất nông nghiệp đến năm 2025. Chủ thể thực hiện: Ban Chỉ huy PCTT&TKCN huyện phối hợp Hạt Kiểm lâm Mai Sơn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ quy hoạch nông nghiệp tại địa phương: Bao gồm UBND huyện Mai Sơn, Sở Nông nghiệp và PTNT, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Sơn La. Luận văn cung cấp luận cứ định lượng để tích hợp các chỉ tiêu thích ứng khí hậu vào Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp huyện giai đoạn 2025–2035.

• Các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Môi trường và Biến đổi khí hậu: Là tài liệu học thuật giá trị về phương pháp ứng dụng mô hình thống kê, hệ số Fecner và phương pháp trọng lượng điều hòa để tách chiết năng suất thời tiết và dự báo năng suất sinh học cho các vùng địa hình phức tạp.

• Lãnh đạo các Hợp tác xã, Doanh nghiệp và Trang trại nông nghiệp tại Tây Bắc: Cung cấp bức tranh toàn diện về rủi ro thời tiết đối với các chuỗi giá trị cà phê, mía, sắn và rau quả an toàn, giúp các đơn vị chủ động điều chỉnh lịch gieo trồng, đầu tư công nghệ tưới tiết kiệm và lựa chọn giống cây trồng phù hợp.

• Các tổ chức phát triển quốc tế và phi chính phủ (NGO) hoạt động trong lĩnh vực sinh kế bền vững: Sử dụng số liệu thực chứng của luận văn để thiết kế các dự án viện trợ, tăng cường năng lực ứng phó biến đổi khí hậu và hỗ trợ sinh kế cho hơn 160.000 cư dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số tại miền núi phía Bắc.

Câu hỏi thường gặp

Hệ số Fecner được ứng dụng như thế nào trong phân tích mối quan hệ giữa khí tượng và cây trồng?

Hệ số Fecner đánh giá tương quan đồng pha giữa độ lệch của năng suất và độ lệch của các yếu tố khí tượng so với trung bình nhiều năm. Hệ số này giúp xác định nhanh các giai đoạn sinh trưởng mà cây trồng nhạy cảm nhất với nhiệt độ hoặc lượng mưa, đồng thời giảm thiểu sai lệch do tiến bộ công nghệ gây ra trong chuỗi số liệu dài hạn.

Biến đổi khí hậu tác động rõ rệt nhất đến năng suất cây mía tại Mai Sơn qua những chỉ tiêu nào?

Cây mía trên 4.237 ha tại Mai Sơn chịu ảnh hưởng lớn nhất bởi lượng mưa trong các tháng 6, 7 và 8. Hạn hán kéo dài vào mùa hè làm giảm khả năng vươn lóng và tích lũy sinh khối, trong khi nhiệt độ cực đoan và sương muối vào mùa đông làm giảm đáng kể hàm lượng đường trong thân cây trước khi thu hoạch.

Vì sao Mai Sơn được xem là mô hình thu nhỏ đại diện cho nghiên cứu nông nghiệp của tỉnh Sơn La?

Mai Sơn hội tụ đầy đủ 4 tiểu vùng kinh tế sinh thái đặc trưng của Sơn La: vùng dọc Quốc lộ 6, vùng dọc Quốc lộ 4G, vùng lòng hồ Sông Đà và vùng cao biên giới. Địa phương sở hữu cơ cấu cây trồng đa dạng từ lúa nước, ngô, sắn đến mía và cà phê, phản ánh chân thực các rủi ro thiên tai vùng Tây Bắc.

Làm thế nào để phân tách ảnh hưởng của thời tiết và ảnh hưởng của kỹ thuật canh tác đến năng suất cây trồng?

Nghiên cứu sử dụng phương pháp trọng lượng điều hòa để thiết lập đường xu thế năng suất đại diện cho tiến bộ khoa học kỹ thuật qua các năm. Độ lệch giữa năng suất thực tế và năng suất xu thế chính là thành phần năng suất thời tiết, từ đó xây dựng phương trình hồi quy tuyến tính với các biến khí tượng.

Kịch bản biến đổi khí hậu RCP4.5 đưa ra dự báo gì về nguy cơ suy giảm năng suất cây trồng đến năm 2035?

Theo kịch bản RCP4.5, nhiệt độ trung bình năm tại Mai Sơn có xu hướng tăng trên 1°C và lượng mưa biến động cực đoan hơn. Mô hình dự báo năng suất lúa mùa và lúa đông xuân có thể giảm từ 4,8% đến 6,2%, đồng thời áp lực hạn hán mùa khô sẽ làm gia tăng chi phí tưới tiêu cho cây công nghiệp dài ngày.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập bức tranh khoa học toàn diện về diễn biến biến đổi khí hậu tại huyện Mai Sơn qua 53 năm số liệu quan trắc (1964–2016), chỉ ra xu thế ấm lên rõ nét và tính dị thường của các hiện tượng thời tiết cực đoan.
• Đã lượng hóa thành công tác động của nhiệt độ và lượng mưa đến năng suất 4 loại cây trồng chủ lực (lúa đông xuân, lúa mùa, mía, sắn) thông qua việc kết hợp hệ số Fecner và phương trình năng suất thời tiết.
• Đánh giá tiềm năng năng suất cây trồng đến năm 2035 theo kịch bản RCP4.5, cung cấp căn cứ dự báo định lượng phục vụ công tác tái cơ cấu mùa vụ và bảo đảm an ninh lương thực.
• Đề xuất đồng bộ hệ thống 4 nhóm giải pháp thích ứng khả thi từ chuyển đổi cơ cấu giống, phát triển tưới tiết kiệm, thúc đẩy chuỗi liên kết VietGAP đến bảo vệ và nâng độ che phủ rừng lên trên 43,5%.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực chứng hỗ trợ trực tiếp các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và nông dân vùng núi Tây Bắc nâng cao năng lực chống chịu và hướng tới nền nông nghiệp phát triển bền vững.

Trong giai đoạn 2025–2030, việc triển khai đồng bộ các mô hình nông nghiệp thông minh và mạng lưới cảnh báo sớm thiên tai tại Mai Sơn cần tiếp tục được mở rộng, kết hợp ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý tài nguyên đất và nước. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp nông nghiệp hãy chủ động khai thác cơ sở dữ liệu và phương pháp luận của luận văn này để xây dựng những chiến lược thích ứng khí hậu hiệu quả, thiết thực cho địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Chƣơng 1 - Tổng quan: Giới thiê ̣u tổ ng quát về điều kiện tự nhiên – kinh tế, xã hội huyện Mai Sơn. Các vấn đề chung về BĐKH và sản xuất nông nghiệp trên thế giới và Việt Nam dƣ̣a trên viê ̣c tổ ng hơ ̣p thông tin tƣ̀ nguồ n thƣ́ cấ p kế t hơ ̣p với các nhâ ̣n đinh ̣ , đánh giá của tác giả về nhƣ̃ng vấ n đề liên quan đế n nô ̣i dung nghiên cƣ́u của đề tài; Chƣơng 2 - Nội dung nghiên cứu, phƣơng pháp nghiên cứu và số liệu nghiên cứu; Chƣơng 3 - Kết quả nghiên cƣ́u và thảo luâ ̣n; Kết luận và Khuyến nghị; Tài liệu tham khảo Phụ lục 5 (LUAN.la TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Một số khái niệm Thời tiết- Weather: Là tập hợp của các trạng thái của các yếu tố khí tƣợng xảy ra trong khí quyển ở một thời điểm, một khoảng thời gian nhất định nhƣ nắng hay mƣa, nóng hay lạnh, ẩm thấp hay khô ráo. Hầu hết các hiện tƣợng thời tiết diễn ra trong tầng đối lƣu, thuật ngữ này thƣờng nói về hoạt động của các hiện tƣợng khí tƣợng trong các thời kì ngắn (ngày hoặc giờ), khác với thuật ngữ "khí hậu" - nói về các điều kiện không khí bình quân trong một thời gian dài.

Khi không nói cụ thể, "thời tiết" đƣợc hiểu là thời tiết trên Trái Đất [4]. Thời tiết cực đoan - Extreme Weather: Là hiện tƣợng khí tƣợng nguy hiểm, có khả năng gây thiệt hại, bất ổn xã hội nghiêm trọng hoặc gây thiệt mạng. Các dạng thời tiết cực đoan bao gồm: Vòi rồng, lốc xoáy, mƣa đá, giông, bão, sóng thần, sấm sét… [4]. Khí hậu- Climate: Bao gồm các yếu tố nhiệt độ, độ ẩm, lƣợng mƣa, áp suất khí quyển, các hiện tƣợng xảy ra trong khí quyển và nhiều yếu tố khí tƣợng khác trong khoảng thời gian dài ở một vùng, miền xác định [4].

Chuẩn khí hậu- Climatic Normal: Là giá trị trung bình của yếu tố khí hậu trong một khoảng thời gian nhất định, thƣờng là 30 năm, làm căn cứ để đánh giá sự khác biệt khí hậu giữa nơi này với nơi khác, giữa thời kỳ này với thời kỳ khác [4]. Chuẩn sai khí hậu - Climatic Anomaly: Là độ lệch của giá trị một yếu tố khí hậu so với chuẩn khí hậu hoặc so với giá trị trung bình của nó trong một giai đoạn [4]. Biến đổi khí hậu – Climate Change: nghĩa là thay đổi của khí hậu do hoạt động của con ngƣời (trực tiếp hoặc gián tiếp) làm thay đổi thành phần của khí quyển toàn cầu và sự thay đổi này đƣợc cộng thêm vào khả năng biến động tự nhiên của khí hậu quan sát đƣợc trong những thời kỳ có thể so sánh đƣợc. Kịch bản biến đổi khí hậu - Climate Change Scenario: là giả định có cơ sở khoa học và có tính tin cậy về xu hƣớng trong tƣơng lai của khí hậu dựa 6 (LUAN.la TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trên mối quan hệ giữa hoạt động kinh tế - xã hội, phát thải khí nhà kính, biến đổi khí hậu và mực nƣớc biển dâng [4].

Xu thế khí hậu - Climatic Trend: Sự biến đổi khí hậu đƣợc đặc trƣng bằng việc tăng haygiảm đơn điệu và trơn tru của giá trị trung bình trong thời kỳ chuỗi số liệu. Không chỉ giới hạn ở sự thay đổi tuyến tính theo thời gian, mà đặc trƣng bằng chỉ một cực đại và một cực tiểu ở các đầu, cuối chuỗi số liệu [4]. Yếu tố khí hậu - Climatic Element: Một trong những tính chất hay điều kiện của khí quyển (nhƣ nhiệt độ không khí) đặc trƣng cho trạng thái vật lý của thời tiết hay khí hậu tại một nơi, vào một khoảng thời gian nhất định [4]. Thích ứng với BĐKH: Là một quá trình mà qua đó con ngƣời làm giảm những tác động bất lợi của khí hậu đến sức khoẻ, đời sống và sử dụng những cơ hội thuận lợi mà môi trƣờng khí hậu mang lại; Là sự điều chỉnh một cách chủ động, chống lại nhằm làm giảm thiểu những hậu quả tiêu cực do BĐKH; Là sự điều chỉnh của cá nhân, tập thể và các thể chế để giảm mức độ tổn thƣơng do khí hậu; Là sự điều chỉnh của hệ thống tự nhiên hoặc con ngƣời để ứng phó những tác động thực tại hoặc tƣơng lai của khí hậu do đó làm giảm tác hại hoặc tận dụng những lợi ích mang lại.

Trong đó, tăng cƣờng khả năng thích ứng là một phƣơng thức giảm mức độ tổn thƣơng và định hƣớng phát triển bền vững; Là sự điều chỉnh hệ thống tự nhiên hoặc con ngƣời đối với hoàn cảnh hoặc môi trƣờng thay đổi, nhằm giảm khả năng bị tổn thƣơng do BĐKH và tận dụng các cơ hội do nó mang lại [29]. Giảm nhẹ BĐKH: Là sự can thiệp của con ngƣời nhằm giảm nguồn phát thải khí nhà kính và tăng bể chứa khí nhà kính; Là sự can thiệp của con ngƣời nhằm giảm ảnh hƣởng bất lợi đối với BĐKH; giảm nhẹ BĐKH bao gồm cả chiến lƣợc giảm nguồn phát thải và tăng bể chứa khí nhà kính; Là những thay đổi về kỹ thuật và các giải pháp thay thế nhằm giảm nguồn phát thải khí nhà kính. Mặc dù một số chính sách về xã hội, kinh tế và kỹ thuật có thể giảm sự phát thải khí nhà kính, giảm nhẹ BĐKH mang nghĩa thực thi các chính sách nhằm giảm nhẹ khí nhà kính và tăng bể chứa các khí nhà kính [33].la TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Tổng quan về biến đổi khí hậu 1.

Biến đổi khí hậu trên thế giới Báo cáo đánh giá lần thứ 5 của Ủy ban liên Chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC,2013) cho thấy, sự ấm lên của khí hậu toàn cầu là rõ ràng và từ những năm 1950 có nhiều thay đổi chƣa từng có trong nhiều thập kỷ hoặc thiên niên kỷ trƣớc đó [34]. Khí quyển và đại dƣơng đã trở nên nóng hơn, lƣợng tuyết và băng đã giảm đi và mực nƣớc biển đã tăng lên. Trong ba thập niên liên tiếp vừa qua, nhiệt độ bề mặt Trái đất luôn nóng hơn so với tất cả các thập niên trƣớc đây kể từ năm 1850. Giai đoạn 1983-2012 dƣờng nhƣ là 30 năm nóng nhất trong vòng 800 năm qua tại Bắc Bán cầu.

Trong giai đoạn 1992-2011, một lƣợng băng lớn đã bị tan chảy ở Greenland và Nam Cực và dƣờng nhƣ trong giai đoạn 2002- 2011, quá trình tan băng đã xảy ra với tốc độ lớn hơn. Trong giai đoạn 1901– 2010, mức nƣớc biển đã dâng trung bình trên toàn cầu là 0,19m (0,17-0,21m) với tốc độ trung bình 1,7mm/năm (1,5-1,9mm/năm). Tốc độ dâng của nƣớc biển từ giữa thế kỷ 19 đã cao hơn tốc độ dâng trung bình trong 2000 năm trƣớc [34]. Về nguyên nhân, IPCC cho rằng, phát thải khí nhà kính do con ngƣời là nguyên nhân chính gây ra của sự ấm lên toàn cầu và biến đổi khí hậu.

Phát thải khí nhà kính đã tăng lên kể từ thời kỳ tiền công nghiệp, chủ yếu do tăng trƣởng kinh tế, tăng dân số và hiện nay đang ở mức cao hơn bao giờ hết. Nồng độ trong khí quyển của các loại khí CO2, CH4 và N2O đạt tới mức cao chƣa từng có trong ít nhất 800.000 năm qua và đều có mức tăng lớn kể từ năm 1750, tƣơng ứng là 40%, 150% và 20%. Tổng lƣợng khí nhà kính do con ngƣời thải ra trong giai đoạn 2000-2010 là cao nhất trong lịch sử nhân loại và đạt 49 (± 4.5) GtCO2eq /năm trong năm 2010 [34] Biến đổi khí hậu đã và đang gây ra những tác động tiêu cực tới các hệ thống tự nhiên, nhân tạo và con ngƣời trên toàn thế giới. Sự thay đổi về nhiệt độ, lƣợng mƣa đã gây ra sa mạc hóa, hạn hán, lũ lụt…, gây tác hại cho tài nguyên nƣớc, tài nguyên đất, ảnh hƣởng đến sản xuất nông nghiệp, gây rủi ro lớn đối với công nghiệp và các hệ thống kinh tế - xã hội.

Mực nƣớc biển dâng cao đe dọa làm ngập chìm các hòn đảo, các khu vực đất thấp, làm thay đổi toàn bộ đời 8 (LUAN.la TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sống, sinh hoạt của con ngƣời. Sự gia tăng cáchiệntƣợng thời tiết cực đoan nhƣ bão, lũ, lũ quét… cũng gây thiệt hại lớn cho các quốc gia. Theo ƣớc tính của các nhà khoa học, nếu nhiệt độ trung bình của trái đất tăng từ 1,5 đến 2,5oC so với thời kỳ tiền công nghiệp, khoảng 20% - 30% các loài sinh vật sẽ đứng bên bờ tuyệt chủng. Nếu nhiệt độ trung bình của trái đất tăng hơn 4 oC thì sẽ chỉ còn rất ít các hệ sinh thái có khả năng thích ứng đƣợc, hơn 40% hệ sinh thái sẽ chuyển đổi và rất nhiều hệ sinh thái sẽ biến mất hoặc sụp đổ trên quy mô toàn cầu.

Bên cạnh đó, nếu mực nƣớc biển dâng cao 1m, hàng triệu ngƣời có thể mất nhà cửa và hàng nghìn ha đất canh tác bị ngập lụt, gây thiệt hại hàng trăm tỷ USD. Nhiều quốc đảo có độ cao dƣới 3m so với mặt nƣớc biển nhƣ Kiribati, Tuvalu, Madivale. sẽ mất phần lớn diện tích và một vài nƣớc khác sẽ biến mất khi nƣớc biển dâng cao 1m [34]. BĐKH là một trong những thách thức lớn nhất đối với nhân loại.

Vấn đề BĐKH đã, đang và sẽ làm thay đổi toàn diện và sâu sắc quá trình phát triển và an ninh toàn cầu nhƣ năng lƣợng, nƣớc, lƣơng thực, xã hội, việc làm, ngoại giao, văn hóa, kinh tế, thƣơng mại. Biến đổi khí hậu ở Việt Nam Theo Kịch bản BĐKH và nƣớc biển dâng cho Việt Nam (2016) [4] thì xu thế biến đổi khí hậu ở Việt Nam đƣợc tóm tắt nhƣ sau: - Nhiệt độ có xu thế tăng ở hầu hết các trạm quan trắc, tăng nhanh trong những thập kỷ gần đây. Trung bình cả nƣớc, nhiệt độ trung bình năm thời kỳ 1958-2014 tăng khoảng 0,62 0C, riêng giai đoạn (1985-2014) nhiệt độ tăng khoảng 0,42 0C. - Lƣợng mƣa trung bình năm có xu thế giảm ở hầu hết các trạm phía Bắc; tăng ở hầu hết các trạm phía Nam.

- Cực trị nhiệt độ tăng ở hầu hết các vùng, ngoại trừ nhiệt độ tối cao có xu thế giảm ở một số trạm phía Nam. - Hạn hán xuất hiện thƣờng xuyên hơn trong mùa khô. - Mƣa cực đoan giảm đáng kể ở vùng Đồng Bằng Bắc Bộ, tăng mạnh ở Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.la TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Số lƣợng bão mạnh có xu hƣớng tăng. - Số ngày rét đậm, rét hại có xu thế giảm nhƣng xuất hiện những đợt rét dị thƣờng.

- Ảnh hƣởng của El Nino và La Nina có xu thế tăng.1 Thay đổi nhiệt độ trung bình năm (oC) thời kỳ 1958-2014 Nguồn: Kịch bản BĐKH và nước biển dâng cho Việt Nam, 2016 – Bộ TNMT [4] Hình 1.