Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về sự tham gia của người dân trong phát triển GTNT. + Chương 2: Phương pháp nghiên cứu. + Chương 3: Thực trạng về sự tham gia của người dân trong phát triển GTNTtại huyện huyện Nậm Nhùn, tỉnh Lai Châu. + Chương 4: Giải pháp, đề xuất để nâng cao hiệu quả tham gia của người dân trong sự phát triển GTNTtại huyện Nậm Nhùn, tỉnh Lai Châu.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SỰ THAM GIACỦA NGƢỜI DÂN TRONG PHÁT TRIỂN GTNT 1. Khái niệm - Cộng đồng:Cộng đồng là một tập thể có tổ chức, bao gồm các cá nhân con người sống chung ở một địa bàn nhất định, có chung một đặc tính xã hội hoặc sinh học nào đó và cùng chia sẻ với nhau một lợi ích vật chất hoặc tinh thần nào đấy [Nguồn: Tài liệu Trung tâm nghiên cứu và tập huấn phát triển cộng đồng]. Cộng đồng là một tập thể người sống trong cùng một khu vực, một tỉnh hoặc một quốc gia và được xem là một khối thống nhất. Cộng đồng là một nhóm người có cùng tính ngưỡng, chủng tộc, cùng loại hình nghề nghiệp hoặc cùng mối quan tâm.
Cộng đồng là một tập thể cùng chia sẻ hoặc có cùng tài nguyên chung hoặc có tình trạng tương tự nhau về một số khía cạnh chung nào đó [Nguồn: Từ điển Đại học Oxfoxd]. Trong đề tài này, cộng đồng được hiểu là cộng đồng được hưởng lợi từ các công trình giao thông, đó là tập hợp các cư dân nông thôn nằm trong vùng phục vụ chủ yếu của công trình, sử dụng chung công trình đường giao thông. Nói cách khác, đây chính là bộ phận dân cư nơi xây dựng công trình, công trình này sẽ phục vụ nhu cầu đi lại, vận tải hàng ngày, thường xuyên, liên tục của họ. - Sự tham gia: Theo cách hiểu chung thì tham gia là góp phần hoạt động của mình vào một hoạt động, một tổ chức chung nào đó.
Quan điểm của các nhà nghiên cứu phát triển, tham gia (Participation) là một triết lý đặc biệt quan trọng trong nghiên cứu phát triển cộng đồng. (1989) cho rằng tham gia là một quá trình tạo khả năng nhạy cảm của người dân và làm tăng khả năng tiếp thu và năng lực của người dân nhằm đáp ứng các nhu cầu phát LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 triển cũng như khích lệ các sáng kiến địa phương. Quá trình này hướng tới sự tăng cường năng lực tự kiểm soát các nguồn lực và tổ chức điều hành trong những hoàn cảnh nhất định. Tham gia bao hàm việc ra quyết định, thực hiện, phân chia lợi ích và đánh giá các hoạt động phát triển của người dân.
- GTNT là một hệ thống các con đường bao quanh làng bản, thôn xóm. Nó bao gồm các tuyến đường từ trung tâm xã, đến các trục đường quốc lộ, trung tâm hành chính huyện, đường liên xã, liên thôn, đường làng ngõ xóm và đường chính ra ñồng ruộng xây dựng thành một hệ thống giao thông liên hoàn. Đường GTNT bao gồm các tuyến đường thuộc tỉnh, huyện, xã nối liền tới các thị trường, các khu vực kinh tế phi nông nghiệp và các dịch vụ xã hội khác. Đường GTNT chủ yếu là đường bộ,cầu cống, bến cảng phục vụ cho nông nghiệp, nông thôn.
Có thể nói đường giao thông nói chung, đường GTNT nói riêng là huyết mạch sống còn của lưu thông hàng hoá. Đường GTNT bao gồm: Đường huyện, đường xã, đường thôn xóm. Hệ thống đường huyện là các đường nối từ trung tâm hành chính huyện tới trung tâm hành chính của xã hoặc cụm các xã, các huyện lân cận. Uỷ ban nhân dân cấp huyện quản lý đối với đường trong phạm vi huyện.
Hệ thống đường xã là các đường nối trung tâm hành chính xã đến các thôn xóm hoặc các đường nối giữa các xã với nhau. Uỷ ban nhân dân xã quản lý đường trong phạm vi xã, đường thôn xóm bao gồm các đường trong nội bộ khu dâncư và các đường từ thôn ra đồng ruộng. - Phát triển GTNT:Là quá trình bỏ vốn cùng các tài nguyên, lao động và vật chất khác để tạo nên tài sản (đường giao thông thôn/bản), bao gồm xây dựng mới, xây dựng lại, mở rộng, khôi phục các công trình đường giao thông thôn/bản nhằm góp phần thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng về đi lại, vận chuyển hàng hóa, máy móc. để phục vụ đời sống và sản xuất nông nghiệp; thực thi các chính sách do hội đồng quyết định và phối hợp các hoạt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 động hàng ngày để đạt được mục đíchvà mục tiêu của cơ quan hay tổ chức nhằm bảo đảm việc khai thác sử dụng giao thông thôn/bản bảo đảm hiệu quả, đạt được mục đích đề ra.
Nâng caođiều kiện sống cho người dân nông thôn thông qua cải tạo các đường giao thông thôn/bản; tăng khả năng tiếp cận cho các vùng nông thôn với các dịch vụ, thương mại; góp phần vào chương trình xoá đói giảm nghèo của Chính phủ. Tăng cường năng lực quản lý của các cơ quan trung ương và địa phương. Giảm tác động xấu do điều kiện hệ thống đường GTNT kém gây ra đối với sức khoẻ của dân cư nông thôn và giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường nông thôn. Việc quản lý GTNT được phân cấp, phân quyền từ trung ương đến địa phương.
Đối với các tuyến đường huyện: Các tuyến đường huyện do UBND huyện quản lý và chịu trách nhiệm về xây dựng, khai thác và duy tu sửa chữa thường xuyên của các tuyến đường theo quy định của UBND tỉnh. Riêng vấn đề quản lý, sử dụng đất trong và ngoài hành lang an toàn giao thông đối với các tuyến đường trong huyện, UBND huyện có trách nhiệm phổ biến tới từng xã trong huyện về tổ chức thực hiện biện pháp bảo vệ hành lang an toàn đường bộ và những quy định của pháp luật về vấn đề này; đồng thời xử lý kịp thời các trường hợp lấn chiếm hoặc sử dụng trái phép đất hành lang an toàn đường bộ. Đối với các tuyến đường xã: UBND xã có trách nhiệm quản lý khai thác và tổ chức bảo trì các tuyến đường bộ được giao trên địa bàn xã. Đồng thời tuyên truyền, phổ biến, giáo dục nhân dân trong xã các quy định về phạm vi đất dành cho đường bộ và bảo vệ kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ song song với việc sử dụng đất trong và ngoài hành lang an toàn đường bộ theo quy định của pháp luật.
Đối với đường giao thông thôn/bản: Các tuyến đườngnày doUBNDxã chịu trách nhiệm quản lý theo thẩm quyền. Từ những phân tích như trên, có thể thấy sự tham gia của người dân trong xây dựng đường GTNT là rất cần thiết. Các công trình giao thông này là LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 những công trình giao thông công ích, phục vụcác yêu cầu phát triển của xã hội và lợi ích trực tiếpcủa người dân tại nơi mình sinh sống. Chính sự tham gia này sẽ giúp cho các công trình giao thông được đảm bảo hơn và phù hợp với yêu cầu sử dụng của người dân tại khu vực thi công.
Người dân tại các khu vực nông thôn có thể tham gia vào nhiều khâu từ thiết kế đến nghiệm thu và quản lý. trong tất cả các các công trình giao thông công ích tại nơi mình sinh sống, từ hệ thống đường giaothông liên thôn, xã đến các hệ thống đường giao thông phục vụ cho sản xuất. Do vậy, sự tham gia của người dân trong xây dựng đường GTNT có ý nghĩa quan trọng và không thể thiếu. Theo quan điểm của tác giả: Sự tham gia của người dân trong phát triển GTNT là sự đóng góp của người dân trong tất cả các hạng mục công việc của các công trình giao thông ở nông thôn, khu vực mà người dân sinh sống.
Sự tham gia này được thể hiện bằng nhiều cách như: đóng góp ý kiến về thiết kế, giám sát, đóng góp vào quá trình kế hoạch thi công, nghiệm thu và quản lý các hạng mục công trình GTNT. Đặc điểm của GTNT GTNT gắn liền với mọi hệ thống kinh tế, xã hội, là nhân tố thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, vừa phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế, xã hội của nông thôn. GTNT có những đặc điểm sau: - Cấu trúc phức tạp GTNT là một hệ thống cấu trúc phức tạp phân bố trên toàn lãnh thổ, trong đó có những bộ phận có mức độ và phạm vi ảnh hưởng cao thấp khác nhau tới sự phát triển kinh tế - xã hội của toàn bộ nông thôn, của vùng và của làng, xã. Tuy vậy, các bộ phận này có mối liên hệ gắn kết với nhau trong quá trình hoạt động, khai thác và sử dụng.Do vậy, việc quy hoạch tổng thể phát triển GTNT, phối hợp kết hợp ghĩa các bộ phận trong một hệ thống đồng bộ, sẽ giảm tối đa chi phí và tăng tốiđa công dụng của hệ thống GTNT cả trong xây dựng cũng như trong quá trình vận hành, sử dụng.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Tính chất đồng bộ, hợp lý trong việc phối, kết hợp các yếu tố trong giao thông không chỉ có ý nghĩa về kinh tế, mà còn có ý nghĩa về xã hội. Các công trình giao thông thường là các công trình lớn, chiếm chỗ trong không gian. Tính hợp lý của các công trình này đem lại sự thay đổi lớn trong cảnh quan và có tác động tích cực đến các sinh hoạt của dân cư trong địa bàn. - Tính đầu tư cao, thời gian sử dụng lâu dài GTNT đòi hỏi đầu tư cao, thời gian sử dụng lâu dài, mở đường cho các hoạt động kinh tế, xã hội phát triển.
Đặc điểm này đòi hỏi trong phát triển GTNT phải chú trọng đến hạ tầng giao thông của toàn bộ nông thôn, của vùng hay của làng, xã cần được hình thành và phát triển trước một bước và phù hợp với các hoạt động kinh tế, xã hội. Dựa trên các quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội để quyết định việc xây dựng GTNT. Đến lượt mình, sự phát triển giao thông về quy mô, chất lượng lại thể hiện định hướng phát triển kinh tế, xã hội và tạo tiền đề vật chất cho tiến trình phát triển kinh tế – xã hội. - Mang đặc trưng của vùng miền Việc xây dựng và phát triển giao thông ở nông thôn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như địa lý, địa hình, trình độ phát triển … Do địa bàn nông thôn rộng, dân cư phân bố không đều và điều kiện sản xuất nông nghiệp vừa đa dạng, phức tạp lại vừa khác biệt lớn giữa các địa phương, các vùng sinh thái.
Vì thế, hệ thống GTNT mang tính vùng và địa phương rõ nét.