Luận văn: Nghiên cứu sinh trưởng măng tây xanh giai đoạn vườn ươm tại ĐH Nông Lâm Thái Nguyên

Luận văn nghiên cứu chi tiết về sinh trưởng cây măng tây xanh giai đoạn vườn ươm. Phân tích các yếu tố phân bón, che sáng đến chất lượng cây con.

• Tác giả: Đinh Thị Nết
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Văn Mạn
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nông lâm kết hợp
• Đề tài: Nghiên cứu sinh trưởng cây măng tây xanh (Asparagus Officinalis. L) giai đoạn vườn ươm tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sinh trưởng măng tây xanh tại vườn ươm

Nghiên cứu sinh trưởng cây măng tây xanh (Asparagus Officinalis. L) tại giai đoạn vườn ươm là một đề tài quan trọng trong lĩnh vực nông lâm kết hợp. Măng tây xanh là loại rau có giá trị dinh dưỡng cao, được yêu thích trên thị trường quốc tế và trong nước. Việc nghiên cứu sinh trưởng măng tây tại vườn ươm giúp nắm bắt các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển cây, từ đó nâng cao chất lượng cây giống và năng suất sản xuất. Đề tài này được tiến hành tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, nơi được coi là trung tâm đào tạo, nghiên cứu và phát triển nông lâm hàng đầu khu vực Đông Bắc. Sinh trưởng cây măng tây phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chế độ bón phân, điều kiện ánh sáng, độ ẩm đất và nhiệt độ môi trường. Hiểu rõ những yếu tố này là chìa khóa để tối ưu hóa quá trình sản xuất cây giống chất lượng cao.

1.1. Khái niệm về măng tây xanh và tầm quan trọng

Măng tây xanh là loại rau xanh giàu dinh dưỡng, chứa nhiều vitamin, khoáng chất và chất xơ. Cây măng tây có khả năng thích ứng tốt với nhiều điều kiện địa phương. Giá trị dinh dưỡng trên 100g măng tây tươi bao gồm protein, carbohydrate, vitamin A, C, K và các chất khoáng quan trọng. Trong những năm gần đây, sản lượng xuất khẩu măng tây tươi của các nước đã tăng đáng kể, cho thấy nhu cầu thị trường cao.

1.2. Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu

Nghiên cứu sinh trưởng măng tây tại giai đoạn vườn ươm mang ý nghĩa học tập và thực tiễn quan trọng. Từ góc độ học tập, đề tài giúp nâng cao kiến thức chuyên sâu về sinh lý thực vật và kỹ thuật trồng trọt. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quý báu giúp nông dân và các trung tâm sản xuất cây giống cải thiện chất lượng, tăng tỉ lệ xuất vườn và đạt năng suất cao nhất.

II. Ảnh hưởng của chế độ bón phân đến sinh trưởng măng tây xanh

Chế độ bón phân là một trong những yếu tố then chốt ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng cây măng tây tại vườn ươm. Các công thức bón phân khác nhau sẽ tác động khác nhau đến các chỉ tiêu sinh trưởng như chiều cao vút ngọn (Hvn), đường kính gốc (Doo), động thái ra lá và khả năng ra chồi mới. Kết quả nghiên cứu sinh trưởng măng tây cho thấy việc lựa chọn đúng loại phân bón, tỉ lệ phối trộn hợp lý giữa các chất dinh dưỡng thiết yếu (nitrogen, phosphorus, potassium) sẽ giúp cây phát triển toàn diện. Bón phân hợp lý không chỉ cải thiện chiều cao và đường kính thân cây mà còn tăng cường sức khỏe tổng thể, giúp cây chống chịu tốt hơn với các bệnh l害 và stress môi trường.

2.1. Ảnh hưởng của phân bón đến chiều cao và đường kính cây

Sinh trưởng chiều cao và đường kính gốc là hai chỉ tiêu quan trọng đánh giá chất lượng cây măng tây tại vườn ươm. Kết quả đo đạc qua các lần cho thấy các công thức bón phân khác nhau tạo ra sự chênh lệch rõ rệt. Các lần đo định kỳ cho phép theo dõi quá trình phát triển từng giai đoạn. Cây măng tây được bón phân đầy đủ có chiều cao vút ngọn cao hơn và đường kính gốc lớn hơn so với nhóm đối chứng.

2.2. Tác động của phân bón đến động thái ra lá và chồi mới

Động thái ra lá của cây măng tây phản ánh khả năng hồi phục và phát triển của cây sau khi được cắt. Các công thức bón phân khác nhau cho kết quả ra lá khác nhau qua các lần đo. Ra chồi mới là chỉ tiêu quan trọng xác định tỉ lệ xuất vườn cuối cùng. Kết quả cho thấy các công thức bón phân có chứa đủ chất dinh dưỡng cân bằng sẽ tạo điều kiện tốt nhất cho cây măng tây ra chồi mới khỏe mạnh.

III. Ảnh hưởng của chế độ che sáng đến phát triển cây măng tây

Ánh sáng là yếu tố môi trường quan trọng tác động đến quá trình sinh trưởng cây măng tây tại giai đoạn vườn ươm. Các chế độ che sáng khác nhau tạo ra môi trường sáng khác nhau, ảnh hưởng đến quá trình quang hợp và sự phát triển hình thái của cây. Nghiên cứu sinh trưởng măng tây dưới các mức che sáng khác nhau cho thấy sự khác biệt đáng kể về chiều cao, đường kính, số lượng lá và tỉ lệ xuất vườn. Việc che sáng hợp lý giúp cây tránh bị cháy nắng, giảm stress do quang và tạo điều kiện phát triển ổn định. Các công thức che bóng được đánh giá dựa trên chất lượng cây sau khi hoàn thành giai đoạn vườn ươm, từ đó xác định công thức tối ưu nhất cho sản xuất cây giống chất lượng cao.

3.1. Tác động của ánh sáng đến sinh trưởng chiều cao và đường kính

Che sáng ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng chiều cao và đường kính gốc của cây măng tây. Các lần đo định kỳ qua thời gian cho thấy xu hướng phát triển khác nhau under các mức ánh sáng khác nhau. Ánh sáng tối ưu giúp cây tích lũy tốt chất dinh dưỡng và phát triển cân đối. Cây phát triển dưới che sáng phù hợp sẽ có chiều cao và đường kính ở mức tốt nhất so với những cây phát triển trong điều kiện quá sáng hoặc quá tối.

3.2. Ảnh hưởng của che sáng đến chất lượng và tỉ lệ xuất vườn

Chất lượng cây măng tây sau khi hoàn thành vườn ươm được đánh giá dựa trên nhiều tiêu chí bao gồm màu sắc lá, sức khỏe tổng thể, và khả năng chống chịu stress. Tỉ lệ xuất vườn cao được coi là chỉ tiêu thành công của quá trình sản xuất. Các công thức che sáng khác nhau cho tỉ lệ xuất vườn khác nhau. Kết quả cho thấy che sáng phù hợp sẽ tăng tỉ lệ xuất vườn đáng kể.

IV. Ứng dụng kết quả nghiên cứu trong sản xuất cây măng tây chất lượng cao

Kết quả nghiên cứu sinh trưởng cây măng tây tại vườn ươm cung cấp những thông tin quý báu cho việc cải tiến kỹ thuật sản xuất cây giống. Bằng cách áp dụng những công thức bón phân tối ưu và các chế độ che sáng phù hợp, các trung tâm sản xuất cây giống và nông dân có thể nâng cao chất lượng cây, tăng tỉ lệ xuất vườn từ 70-80% lên 85-90% hoặc cao hơn. Cây măng tây chất lượng cao sau khi xuất vườn sẽ có khả năng thích ứng tốt hơn khi trồng trên cánh đồng, cho năng suất cao và sản phẩm có giá trị kinh tế cao. Việc ứng dụng những kết quả nghiên cứu này vào thực tiễn sản xuất không chỉ tăng lợi nhuận cho người nông dân mà còn góp phần phát triển bền vững ngành nông nghiệp, tạo sản phẩm nông sản xuất khẩu chất lượng cao phục vụ thị trường quốc tế.

4.1. Qui trình sản xuất tối ưu dựa trên kết quả nghiên cứu

Dựa trên kết quả nghiên cứu sinh trưởng măng tây, có thể xây dựng qui trình sản xuất tối ưu tại vườn ươm. Công thức bón phân và chế độ che sáng phù hợp nên được áp dụng từ khi cây bắt đầu phát triển. Việc theo dõi định kỳ các chỉ tiêu sinh trưởng giúp điều chỉnh kịp thời các yếu tố để đạt hiệu suất cao nhất. Cây măng tây được quản lý tốt sẽ phát triển đồng đều, tỉ lệ xuất vườn cao.

4.2. Triển vọng phát triển ngành măng tây tại Việt Nam

Măng tây là loại rau có giá trị cao, nhu cầu xuất khẩu lớn trên thị trường quốc tế. Sản lượng xuất khẩu măng tây tươi của nhiều nước liên tục tăng. Việt Nam có điều kiện khí hậu phù hợp trồng cây măng tây chất lượng cao. Áp dụng các kết quả nghiên cứu sinh trưởng, Việt Nam có triển vọng phát triển mạnh ngành sản xuất và xuất khẩu măng tây, tạo thu nhập cao cho nông dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong mỗi bữa ăn hàng ngày, rau xanh có vai trò đặc biệt quan trọng, là món ăn không thể thiếu trong mỗi bữa cơm gia đình người Việt Nam. Đặc biệt, khi lương thực và các thức ăn nhiều đạm đã được đảm bảo thì yêu cầu về số lượng, chất lượng rau xanh lại càng cao. Rau xanh là nguồn cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết, giúp tăng sức đề kháng cho cơ thể, kéo dài tuổi thọ. Rau còn là nguồn nguyên liệu cho các ngành chế biến thực phẩm, làm nguyên liệu chế biến thuốc, thực phẩm chức năng.

Sản xuất rau phát triển góp phần thúc đẩy sự phát triển của các ngành kinh tế khác theo Vũ Văn Thông (2016) [8]. Theo sự phát triển của đời sống xã hội, nhiều nhà dinh dưỡng học của Việt Nam cũng như của thế giới về khẩu phần thức ăn cho người Việt Nam đã tính rằng hàng ngày chúng ta cần khoảng 2300 – 2500 calo năng lương để sống và hoạt động. Để có năng lượng này, nhu cầu tiêu dùng rau hàng ngày trung bình cho một người vào khoảng 250 – 300g (tức là vào khoảng 7,5 – 9kg/người mỗi tháng). Còn nghiên cứu của nhà khoa học Pháp, ông Dorolle từ năm 1942 đã tính khoảng 360g/ngày (tức là khoảng 10,8kg/tháng cho mỗi người).

Theo số liệu thống kê thì hiện nay tính bình quân chung cả nước chúng ta mới sản xuất được 4 – 4,5kg/người/tháng theo Nguyễn Văn Thắng và cs (1996) [9]. Ở Việt Nam do có điều kiện tự nhiên thuận lợi nên rau màu được trồng quanh năm. Tuy nhiên sản suất rau hiện nay chủ yếu là nhỏ lẻ, theo quy mô hộ gia đình chưa chú trọng phát triển các loại rau chất lượng cao. Phương thức sản xuất lạc hậu, năng suất thấp.

Ở từng địa phương nhiều hộ trồng rau chạy theo lợi nhuận đã sử dụng các chất kích thích sinh trưởng, các chất hóa 2 học độc hại, nước tưới bị ô nhiễm nên không đảm bảo được về vệ sinh an toàn thực phẩm. Mặt khác, hiện nay sản phẩm rau quả sản xuất ra chủ yếu bán nguyên liệu thô không qua chế biến nên thời gian bảo quản không được dài và chủ yếu cho tiêu dùng trong nước, sản phẩm rau sạch cho chế biến không đáng kể. Thị trường tiêu thụ không ổn định kể cả thị trường trong nước và ngoài nước do sản xuất chúng ta không chủ động về số lượng và chất lượng sản phẩm. Măng tây có thể trồng trên hầu hết tất cả các loại đất, đặc biệt là trên loại đất có tầng canh tác sâu và thành phần cơ giới nhẹ như thịt pha cát và thịt mịn, Sajid và cộng sự (2006).

Thompson và Kelly (1959) đã chứng minh rằng măng thích hợp hơn trên đất có độ pH trung tính và kiềm nhẹ. Trong số các loại rau, măng tây là loại rau có giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế rất cao, măng tây có khả năng thích nghi với nhiều vùng sinh thái khác nhau và được người tiêu dùng ưa chuộng. Hiện nay, măng tây đã được gây trồng ở các tỉnh phía Nam và đã chế biến ra nhiều loại sản phẩm. Ngoài ra, măng tây còn là vị thuốc có nhiều tác dụng trong việc điều trị bệnh tật như tốt cho hệ hô hấp, ổn định huyết áp và ngăn ngừa một số bệnh ung thư, tốt cho đường tiết niệu và đường ruột,… Măng tây là loại rau có tính thích ứng rộng với điều kiện, khí hậu, đất đai cũng như mọi điều kiện canh tác.

Măng tây ít bị sâu bệnh không cần có những yêu cầu kĩ thuật đặc biệt như những cây trồng khác. Tuy nhiên hiện nay còn thiếu những nghiên cứu về sinh trưởng của măng tây, đặc biệt là trong giai đoạn vườn ươm, để từ đó có biện pháp kỹ thuật chăm sóc phù hợp. Vì vậy việc thực hiện đề tài “Nghiên cứu sinh trưởng cây măng tây xanh (Asparagus Officinalis. L) giai đoạn vườn ươm tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên” nhằm đánh giá mức độ sinh trưởng của măng tây trong mô hình vườn ươm tại Trung tâm đào tạo, nghiên cứu và phát triển thủy sản vùng Đông Bắc - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên là cần thiết.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Đề tài thực hiện nhằm đạt được các mục tiêu sau: - Xác định được ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng của cây Măng tây xanh giai đoạn vườn ươm. - Xác định được ảnh hưởng của ánh sáng đến sinh trưởng của cây Măng tây xanh giai đoạn vườn ươm. - Đánh giá chất lượng cây Măng tây và tỉ lệ cây đạt tiêu chuẩn xuất vườn - Đề xuất được một số giải pháp nâng cao chất lượng cây con xuất vườn. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp tôi hiểu biết về ảnh hưởng của phân bón, chế độ che bóng đến sinh trưởng của cây Măng tây xanh giai đoạn vườn ươm. - Ứng dụng những kiến thức đã học về cây trồng nông nghiệp vào trong thực tiễn. - Biết được giá trị kinh tế và dinh dưỡng của Măng tây. Ý nghĩa trong thực tiễn Thông qua nghiên cứu đề tài đề xuất được các giải pháp về phân bón, chế độ che bóng cho cây măng tây giai đoạn vườn ươm.

4 PHẨN 2 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu Theo Mai Thị Phương Anh (2001) [1], Mấy năm gần đây, cùng với mức sống của nhân dân được cải thiện rõ rệt, thị trường rau ngày càng được phong phú, người ta đòi hỏi chất lượng rau xanh ngày càng cao không chỉ ở các nhà hàng, các bữa tiệc mà ngay cả trong bữa ăn của các gia đình. Các loại rau như súp lơ, cải bao, măng tây,… ngày càng hấp dẫn với những đặc tính riêng của nó. Trong các loại rau, măng tây là một loại cây trồng lâu năm đặc biệt thích hợp với vùng khí hậu nhiệt đới có nhiệt độ trung bình 250C – 330C như ở nước ta, được trồng với các mục đích: lấy chồi Măng non làm rau xanh, thực phẩm dinh dưỡng cao cấp, lấy cành lá trang trí hoa cắt cành; lấy gốc măng, rễ, thân, lá làm dược liệu, mỹ phẩm, trà/chè, nước giải khát tăng lực; lấy phế liệu làm thức ăn gia súc, phân bón cây trồng,…Khi trưởng thành, cây Măng tây sẽ phát triển các cành lá trải rộng 1-1,50 mét, và có thể cao tới 1,5 - 2 mét.

Theo Lê Duy Thành & cs (2014) [7], Cây Măng tây trồng một lần, nhưng có thể cho thu hoạch từ 6-8 năm, thậm chí 10-15-20 năm (cây có thể sống thọ đến 25-30 năm, chịu hạn rất tốt nên bộ rễ khô héo trong đất mùa nắng nếu không bị hư hỏng vẫn có thể tự phục hồi lại khi mùa mưa tới). Sản lượng măng thu hoạch được sẽ tăng dần từ 15-20-25-30 tấn/ha/năm từ năm thứ 2 đến năm thứ 4 lên 30-35-40-45-50 tấn/ha/năm từ năm thứ 5 đến năm thứ 10-15. Từ năm thứ 15 trở đi, tuỳ theo đất trồng, khi năng suất và chất lượng măng đã giảm thì cần phá bỏ cây cũ đi để trồng cây mới. Phân loại và đặc điểm thực vật Ngành: Magnoliophita Lớp: Liliospida 5 Bộ: Asparagales Họ: Asparagaceae Chi: Asparagus Loài: Asparagus officinalis L.

Bộ Măng tây (Asparagales) là một bộ trong lớp thực vật một lá mầm bao gồm một số họ cây không thân gỗ. Trong các hệ thống phân loại cũ, các họ thuộc bộ Asparagales hiện nay đã từng được xếp vào bộ Loa kèn (Liliales), và một số chi trong đó thậm chí còn được xếp vào trong họ Loa kèn (Liliaceae). Một số hệ thống phân loại còn tách một số họ được liệt kê dưới đây thành các bộ khác, bao gồm cả các bộ Phong lan (Orchidales) và bộ Diên vĩ (Iridales), trong khi các hệ thống khác, đặc biệt là hệ thống phân loại của APG lại đưa hai bộ Orchidales và Iridales vào trong bộ Asparagales. Bộ này được đặt tên theo chi Asparagus (măng tây), dẫn theo Phạm Thị Ngọc (2013) [4].

Theo Mai Thị Phương Anh (2001) [1] một loài măng tây (có thể là Asparagus officinalis altilis nhưng có khả năng nhiều hơn là A.martimus) đã được trồng trong vườn rau của người La Mã. Từ các loài măng tây hoang dại chỉ có A. officinalis là loài trồng trọt cho rau xanh. Springeri là loài có tính chống chịu cao với nấm Fusarium spp.

nhưng không lai được với A. Theo Bailey thì măng tây là một chi lớn (khoảng 150 loài) dạng cây thân thảo lưu niên có thân gỗ leo, mềm, được trồng hầu như cho mục đích lấy cành lá làm cây cảnh. Cây cao khoảng 1,3 - 3,8 m, có thể sống từ 15 - 20 năm, khi cây mọc cao thân ngã màu xanh và phân cành nhiều dẫn theo Mai Thị Phương Anh, (2001) [1]. Măng tây là cây đơn tính biệt chu, nhị hoa đực và nhụy hoa cái không hoàn chỉnh, chỉ có một số ít trong số các hoa đậu quả được.

Các hoa cái có dấu tích của nhị đực nhưng không có khả năng sinh hạt phấn. Hoa măng tây được sinh ra trên các cành mới, và đạt được độ thành thục trước khi cành mang hoa thành thục. Theo Nguyễn Thị Sao (2008) [5]., Các cây hoa đực thường cho nhiều măng, sống lâu hơn và sản lượng măng cao hơn cây hoa cái khoảng 25% nhưng chất lượng măng lại kém hơn. Quả 6 măng tây thuộc loại quả mọng, đường kính trung bình 8 -9mm, có 3 ngăn, mỗi ngăn có 2 hạt, khi chín quả có màu đỏ.

Hạt có màu đen, vỏ rất cứng đường kính trung bình 1 - 3mm, 40 - 60 hạt. Theo Lê Hồng Triều (2009) [12], Nhờ được các nhà khoa học kỹ thuật tuyển chọn rất kỹ ngay từ khâu sản xuất giống, trên đất trồng cây Măng tây bao giờ cũng có 80-90% số cây là cây nam chủ yếu cung cấp Măng và 10- 20% số cây là cây nữ vừa cung cấp Măng (to hơn nhưng ít hơn cây nam), vừa cung cấp hoa và trái lấy hạt. Các cây nam trông khoẻ mạnh hơn, thông thường cho sản lượng Măng thu hoạch nhiều hơn cây nữ 20-25%. Giá trị kinh tế và dinh dưỡng của cây măng tây 2.

Giá trị kinh tế Măng tây là một loại rau cao cấp có giá trị dinh dưỡng lớn mang lại lợi ích kinh tế đáng kể. Nó không chỉ là nguyên liệu cho công nghiệp đồ hộp và là một mặt hàng xuất khẩu có giá trị được trồng ở rất nhiều nước trên thế giới như Châu Âu, Châu Á và Châu Mỹ. Ở Mỹ măng tây chiếm vị trí thứ mười trong các loại rau theo FAO, USDA (2005) [3].