Luận văn thạc sĩ về sinh trưởng của bạch đàn trồng thuần loài tại công ty lâm nghiệp Đông Bắc

Luận văn thạc sĩ phân tích hay nghiên cứu sinh trưởng của một số dòng bạch đàn trồng thuần loài phục vụ cho công tác trồng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Trần Văn Trung
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Hữu Vĩnh
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên cứu sinh trưởng của một số dòng Bạch đàn trồng thuần loài phục vụ cho công tác trồng rừng tại công ty Lâm nghiệp Đông Bắc
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số nghiên cứu cơ bản trên thế giới về Bạch đàn
• 1.2. Chính sách của nhà nước, quan điểm của các nhà khoa học và một số nghiên cứu cơ bản về rừng trồng Bạch đàn ở Việt Nam
• 1.2.1. Chủ trương, chính sách và một số quan điểm về trồng rừng Bạch đàn
• 1.2.2. Những nghiên cứu cơ bản về rừng trồng Bạch đàn
• 1.2.2.1. Khảo nghiệm, chọn tạo giống

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sinh trưởng bạch đàn trồng thuần loài

Nghiên cứu sinh trưởng của bạch đàn trồng thuần loài là một lĩnh vực quan trọng trong ngành lâm nghiệp. Bạch đàn, với khả năng sinh trưởng nhanh và thích nghi tốt với nhiều loại đất, đã trở thành cây trồng chủ lực trong việc cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp gỗ. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về quy trình sinh trưởng của cây mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững trong trồng rừng.

1.1. Đặc điểm sinh học của bạch đàn và ứng dụng trong trồng rừng

Bạch đàn có nhiều loài khác nhau, mỗi loài có đặc điểm sinh học riêng. Việc hiểu rõ về đặc điểm sinh học của bạch đàn giúp tối ưu hóa quy trình trồng rừng, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng gỗ.

1.2. Lịch sử phát triển và ứng dụng bạch đàn trong lâm nghiệp

Bạch đàn đã được đưa vào trồng rừng tại Việt Nam từ những năm 1930. Sự phát triển của bạch đàn trong lâm nghiệp đã mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho người dân và ngành công nghiệp.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu sinh trưởng bạch đàn

Mặc dù bạch đàn có nhiều ưu điểm, nhưng việc trồng bạch đàn cũng gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như tác động môi trường, sự cạnh tranh với các loài cây khác và sự thay đổi khí hậu đang ảnh hưởng đến sinh trưởng của bạch đàn. Nghiên cứu cần tập trung vào việc tìm ra các giải pháp để giảm thiểu những tác động tiêu cực này.

2.1. Tác động môi trường đến sinh trưởng của bạch đàn

Các yếu tố môi trường như độ pH của đất, độ ẩm và ánh sáng đều ảnh hưởng đến sự phát triển của bạch đàn. Nghiên cứu cần xác định các điều kiện tối ưu để cây phát triển tốt nhất.

2.2. Sự cạnh tranh với các loài cây khác trong hệ sinh thái

Bạch đàn có thể cạnh tranh với các loài cây bản địa, dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học. Việc nghiên cứu mối quan hệ này là cần thiết để bảo tồn hệ sinh thái.

III. Phương pháp nghiên cứu sinh trưởng bạch đàn hiệu quả

Để nghiên cứu sinh trưởng của bạch đàn, các phương pháp như thí nghiệm thực địa, phân tích mẫu đất và theo dõi sự phát triển của cây là rất quan trọng. Những phương pháp này giúp thu thập dữ liệu chính xác về sinh trưởng và năng suất của bạch đàn.

3.1. Thiết kế thí nghiệm và thu thập dữ liệu

Thiết kế thí nghiệm cần được thực hiện một cách khoa học để đảm bảo tính chính xác của dữ liệu. Việc thu thập dữ liệu về chiều cao, đường kính và sinh khối của cây là rất quan trọng.

3.2. Phân tích mẫu đất và ảnh hưởng đến sinh trưởng

Phân tích mẫu đất giúp xác định các yếu tố dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của bạch đàn. Điều này giúp tối ưu hóa quy trình bón phân và chăm sóc cây.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu sinh trưởng bạch đàn

Kết quả nghiên cứu về sinh trưởng của bạch đàn đã cho thấy những ứng dụng thực tiễn trong trồng rừng. Việc áp dụng các kỹ thuật trồng bạch đàn hiện đại đã giúp nâng cao năng suất và chất lượng gỗ, đồng thời bảo vệ môi trường.

4.1. Nâng cao năng suất và chất lượng gỗ từ bạch đàn

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong trồng bạch đàn có thể nâng cao năng suất lên đến 30% so với phương pháp truyền thống.

4.2. Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững

Trồng bạch đàn không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần vào việc bảo vệ môi trường. Việc trồng rừng bạch đàn giúp cải thiện chất lượng không khí và bảo vệ đất.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu sinh trưởng bạch đàn

Nghiên cứu sinh trưởng bạch đàn trồng thuần loài là một lĩnh vực đầy tiềm năng. Với những kết quả đạt được, cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các giống bạch đàn mới, phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai của Việt Nam.

5.1. Tương lai của bạch đàn trong ngành lâm nghiệp

Bạch đàn sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong ngành lâm nghiệp, đặc biệt là trong việc cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến gỗ.

5.2. Định hướng nghiên cứu và phát triển bền vững

Cần có các chính sách hỗ trợ nghiên cứu và phát triển bền vững cho bạch đàn, nhằm đảm bảo lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhu cầu nguyên liệu gỗ phục vụ công nghiệp chế biến, làm bột giấy, ván dăm và trụ mỏ than tại Việt Nam ngày càng tăng cao, trong bối cảnh cả nước có hơn 6,16 triệu hecta đất trống đồi núi trọc bị thoái hóa. Để giải quyết bài toán thiếu hụt nguồn gỗ lớn và nâng cao năng suất rừng trồng, việc chuyển đổi từ cây con tạo bằng hạt sang cây mô hom mang tính chất quyết định. Đề tài tập trung nghiên cứu sinh trưởng của các dòng Bạch đàn (Eucalyptus urophylla) trồng thuần loài tại Công ty Lâm nghiệp Đông Bắc, thuộc địa bàn tỉnh Lạng Sơn và Bắc Giang với tổng quy mô quản lý gần 23.000 ha đất lâm nghiệp.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá sự khác biệt về sinh trưởng, cấu trúc lâm phần và hiệu quả sản xuất giữa các dòng vô tính mô hom (GU8, PN14, U6, U16) so với cây hạt đối chứng trên hai dạng lập địa đặc trưng: đất Feralit phát triển trên đá mẹ Phiến thạch sét và Sa thạch. Mục tiêu cụ thể là xác định quy luật tăng trưởng đường kính, chiều cao, thể tích thân cây ở chu kỳ khai thác 7 năm, từ đó lựa chọn dòng cây ưu việt và hoàn thiện gói kỹ thuật thâm canh.

Nghiên cứu được triển khai trên 26 ô tiêu chuẩn với mật độ ban đầu 1600 cây/ha. Kết quả ghi nhận năng suất rừng mô hom đạt mức tăng trưởng vượt trội từ 15 đến 22 m3/ha/năm, rút ngắn chu kỳ kinh doanh và mang lại giá trị gia tăng kinh tế từ 14,1 triệu đồng/ha, tạo cơ sở khoa học vững chắc cho chiến lược phủ xanh đất trống và phát triển lâm nghiệp bền vững tại vùng Đông Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết sinh thái học cá thể và động thái rừng trồng để giải thích quy luật tương tác giữa kiểu gen cây lâm nghiệp và hoàn cảnh lập địa. Mô hình chọn giống vô tính kết hợp công nghệ nuôi cấy mô và giâm hom được xây dựng dựa trên nguyên lý bảo tồn ưu thế lai và đặc tính di truyền vượt trội của cây mẹ. Khái niệm lập địa lâm nghiệp được lượng hóa qua các nhân tố đất đai (độ dày tầng đất, tỷ lệ đá lẫn, thành phần cơ giới, độ chua pHKCL từ 4,1 đến 4,5) và điều kiện khí hậu (nhiệt độ bình quân 22,6°C, lượng mưa năm 1465 mm với 5 tháng có lượng mưa nhỏ hơn bốc hơi). Cấu trúc quần thụ rừng được phân tích dựa trên lý thuyết phân bố xác thực nghiệm, ứng dụng các hàm phân bố toán học như phân bố Chuẩn và phân bố Weibull để phản ánh mật độ cây theo cấp kính và cấp chiều cao.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập từ 26 ô tiêu chuẩn định vị (diện tích 1000 m2/ô, kích thước 40m x 25m) bố trí đại diện tại 3 lâm trường: Hữu Lũng I, Hữu Lũng II và Đồng Sơn trong giai đoạn rừng đạt 7 tuổi. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng trên tổng số 3318 cây điều tra. Sau khi sàng lọc loại bỏ 43 cây có trị số cực trị (chiếm 1,3%), dung lượng mẫu chuẩn gồm 3275 cá thể được đưa vào phân tích chuyên sâu. Tác giả tiến hành giải tích 26 thân cây tiêu chuẩn theo công thức Smalian và đào 10 hệ rễ hoàn chỉnh để đánh giá sinh khối ngầm.

Phương pháp phân tích số liệu sử dụng phần mềm SPSS và Excel với kiểm định phi tham số Kruskal-Wallis để kiểm tra tính thuần nhất giữa các ô tiêu chuẩn, phân tích phương sai 2 nhân tố (ANOVA) để xác định ảnh hưởng của lập địa và dòng cây, cùng kiểm định Duncan nhằm phân hạng sinh trưởng. Phương pháp này được lựa chọn vì đảm bảo độ tin cậy thống kê cao với mức sai số giới hạn dưới 3%, cho phép xây dựng các phương trình tương quan sinh trưởng thân cây chính xác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra những khác biệt mang tính quy luật giữa các dòng vô tính và lập địa sau chu kỳ 7 năm:

Thứ nhất, đất Feralit phát triển trên đá mẹ Phiến thạch sét mang lại hiệu quả vượt trội so với đất Sa thạch. Đường kính bình quân D1.3 trên đất Phiến thạch sét đạt 13,6 cm, cao hơn 26,8% so với đất Sa thạch (10,7 cm). Chiều cao vút ngọn Hvn đạt 20,1 m, vượt 17,6% so với mức 17,1 m trên đất Sa thạch.

Thứ hai, cây mô hom thể hiện ưu thế sinh trưởng tuyệt đối so với cây hạt. Trên cùng lập địa Phiến thạch sét, các dòng mô hom đạt D1.3 từ 13,2 đến 15,2 cm (vượt cây hạt 15,8% đến 33,3%) và Hvn đạt 17,5 đến 23,4 m (vượt cây hạt 6,1% đến 41,8%).

Thứ ba, dòng U16 và GU8 dẫn đầu về năng suất và độ thích ứng. Dòng U16 đạt chỉ tiêu cao nhất trên đất Phiến thạch sét với D1.3 đạt 15,2 cm và Hvn đạt 23,4 m; trong khi dòng GU8 và PN14 duy trì tỷ lệ sống cao trên 80% cùng độ đồng đều vượt trội (hệ số biến động chiều cao dưới 10%).

Thứ tư, phương trình tương quan giữa Hvn và D1.3 có hệ số xác định R2 rất cao, dao động từ 0,635 đến 0,910, khẳng định mối liên hệ hàm số chặt chẽ giữa hai chỉ tiêu này.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của rừng trên đất Phiến thạch sét bắt nguồn từ hàm lượng sét vật lý tầng mặt đạt 35,9% - 44,7% và hàm lượng mùn 3,8%, tạo khả năng giữ ẩm và dự trữ dinh dưỡng tốt hơn đất Sa thạch (hàm lượng mùn 3,1%). Khi so sánh với các nghiên cứu tại Trung tâm Phù Ninh và vùng Đông Nam Bộ, kết quả này hoàn toàn tương thích, khẳng định cây mô hom luôn có hệ số biến động đường kính thấp hơn cây hạt từ 2% đến 5%.

Dữ liệu thực nghiệm phân bố số cây theo cấp kính và cấp chiều cao phản ánh rõ dạng đường cong lệch phải với tham số dạng alpha của hàm Weibull đạt từ 3,60 đến 7,26. Điều này minh chứng rừng 7 tuổi đã hoàn thành pha sinh trưởng chiều cao mạnh nhất và tích lũy trữ lượng gỗ thương phẩm lớn. Mối quan hệ tương quan giữa Hvn và D1.3 khi được biểu diễn trực quan qua đồ thị hồi quy tuyến tính và phi tuyến cho thấy sai số ước lượng chỉ dưới 2,51%, giúp các đơn vị lâm nghiệp dự báo nhanh sản lượng gỗ gián tiếp thông qua thước kẹp kính mà không cần đo chiều cao toàn bộ lâm phần.

Đề xuất và khuyến nghị

Căn cứ vào các phát hiện khoa học, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật và tổ chức sản xuất cho các công ty lâm nghiệp:

Thứ nhất, phân vùng quy hoạch cây trồng chính xác theo lập địa. Ưu tiên bố trí các dòng Bạch đàn cao sản U16 và GU8 trên dạng đất Phiến thạch sét có tầng dày trên 80 cm để tối ưu hóa năng suất gỗ đạt từ 18 đến 22 m3/ha/năm. Đối với đất Sa thạch nghèo dinh dưỡng hơn, ưu tiên sử dụng dòng PN14 nhằm hạn chế rủi ro đổ gãy và sâu bệnh.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình bón phân và bổ sung chế phẩm vi sinh. Thực hiện bón lót 200 gam phân NPK tỷ lệ 5-10-3 kết hợp 2 gam chế phẩm nấm cộng sinh rễ cho mỗi gốc trong hố kích thước 40x40x40 cm trước khi trồng 2 tuần, giúp tăng tỷ lệ sống thêm 10% đến 20% trong giai đoạn 1 đến 2 năm đầu.

Thứ ba, kiểm soát mật độ trồng và kỹ thuật làm đất. Duy trì mật độ trồng hợp lý từ 1100 đến 1300 cây/ha thay vì 1600 cây/ha để giảm chi phí cây giống ban đầu 18,7%, đồng thời kích thích tăng trưởng đường kính thân gỗ phục vụ mục tiêu lấy gỗ lớn và trụ mỏ.

Thứ tư, triển khai hệ thống quản trị rủi ro sâu bệnh hại rừng. Định kỳ giám sát nấm lá Cylindrocladium và vi khuẩn héo rũ Ralstonia solanacearum vào các tháng cao điểm từ tháng 6 đến tháng 11, tuyệt đối không trồng đơn dòng quy mô tập trung quá 20 ha/khối mà phải cơ cấu luân phiên ít nhất 3 đến 4 dòng vô tính khác nhau trên cùng một vùng đồi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang giá trị học thuật và ứng dụng cao cho các nhóm độc giả sau:

Thứ nhất, ban lãnh đạo và kỹ sư lâm sinh tại các công ty lâm nghiệp, ban quản lý rừng phòng hộ và doanh nghiệp chế biến gỗ. Tài liệu cung cấp căn cứ thực tiễn để lựa chọn dòng cây mô hom phù hợp, tối ưu hóa suất đầu tư từ 7 đến 11 triệu đồng/ha và nâng cao năng suất khai thác chu kỳ 7 năm.

Thứ hai, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng và Bảo vệ thực vật. Công trình đóng vai trò như tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp lập ô tiêu chuẩn, phân tích giải tích thân cây và ứng dụng hàm Weibull trong mô hình hóa cấu trúc rừng.

Thứ ba, các nhà hoạch định chính sách tại Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các tỉnh miền núi phía Bắc. Nghiên cứu cung cấp số liệu thực chứng phục vụ xây dựng quy hoạch rừng sản xuất nguyên liệu công nghiệp đến năm 2030.

Thứ tư, các chủ trang trại, hợp tác xã lâm nghiệp và hộ nông dân trồng rừng. Tài liệu hướng dẫn chi tiết quy trình xử lý thực bì, bón phân vi sinh và phòng trừ bệnh thối thân giúp nâng cao tỷ lệ sống của cây giống đạt trên 90%.

Câu hỏi thường gặp

Rừng Bạch đàn mô hom có ưu điểm gì vượt trội so với rừng trồng bằng hạt? Rừng trồng bằng cây mô hom kế thừa trọn vẹn đặc tính di truyền ưu việt của cây mẹ, mang lại độ đồng đều rất cao với hệ số biến động chiều cao dưới 10%. Tại chu kỳ 7 năm, cây mô hom đạt đường kính bình quân 13,2 đến 15,2 cm, cho sản lượng gỗ thương phẩm cao hơn từ 30% đến 50% so với cây tạo từ hạt.

Vì sao đất Phiến thạch sét lại cho năng suất Bạch đàn cao hơn đất Sa thạch? Đất Phiến thạch sét sở hữu tỷ lệ hạt sét vật lý tầng mặt từ 35,9% đến 44,7% và hàm lượng mùn 3,8%, cao hơn đáng kể so với đất Sa thạch có mùn 3,1%. Cấu trúc này giúp đất giữ ẩm tốt hơn trong mùa khô kéo dài 3 tháng, cung cấp lượng đạm và lân dễ tiêu dồi dào cho quá trình tăng trưởng sinh khối.

Có thể ước tính chiều cao cây rừng thông qua đo đường kính thân cây được không? Hoàn toàn có thể thực hiện thông qua các phương trình tương quan phi tuyến được thiết lập trong luận văn. Với hệ số xác định R2 đạt từ 0,635 đến 0,910 và sai số lý thuyết dưới 2,51%, kỹ sư chỉ cần đo đường kính D1.3 bằng thước kẹp là xác định được chiều cao Hvn chính xác mà không tốn công đo trực tiếp.

Mật độ trồng nào đem lại hiệu quả kinh tế tối ưu cho rừng Bạch đàn 7 năm? Mật độ từ 1100 đến 1300 cây/ha mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Rừng sớm giao tán sau 1 năm, giảm cạnh tranh dinh dưỡng nội loài, tiết kiệm chi phí cây giống và công trồng ban đầu, đồng thời tạo ra thân cây có đường kính lớn đáp ứng tiêu chuẩn làm gỗ dán, ván bóc và cột trụ mỏ than.

Làm thế nào để phòng ngừa bệnh cháy lá và thối thân trên các dòng Bạch đàn cao sản? Cần kết hợp vệ sinh vườn ươm, xử lý hố bằng vôi bột khử chua (pH đạt trên 4,5) và bón nấm đối kháng. Biện pháp then chốt là cơ cấu rừng theo các lô đơn dòng không vượt quá 20 ha, luân phiên các dòng kháng bệnh như GU8 và PN14, tránh trồng dòng nhiễm bệnh tập trung trên diện rộng.

Kết luận

• Khẳng định tính ưu việt toàn diện của các dòng Bạch đàn mô hom (U16, GU8, PN14) so với cây hạt truyền thống, đạt sản lượng khai thác bình quân từ 15 đến 22 m3/ha/năm sau chu kỳ 7 năm.
• Xác định đất Feralit trên đá mẹ Phiến thạch sét là lập địa tối ưu, giúp tăng trưởng đường kính D1.3 vượt 26,8% và chiều cao Hvn vượt 17,6% so với đất Sa thạch.
• Xây dựng thành công hệ thống phương trình hàm phân bố Weibull và hồi quy Hvn - D1.3 với độ chính xác cao, phục vụ công tác điều tra và thiết kế khai thác rừng chính xác.
• Hoàn thiện gói giải pháp lâm sinh thâm canh kết hợp bón phân NPK (200g/gốc) và nấm cộng sinh, nâng cao tỷ lệ sống đạt trên 90% và gia tăng lợi nhuận ròng toàn chu kỳ.
• Đóng góp luận cứ khoa học vững chắc hỗ trợ các công ty lâm nghiệp chuyển đổi cơ cấu giống cây trồng lâm nghiệp bền vững giai đoạn tiếp theo.

Các đơn vị quản lý rừng và quý độc giả quan tâm có thể ứng dụng ngay hệ thống dữ liệu và mô hình kỹ thuật từ công trình này để nâng cao hiệu quả kinh tế cho các dự án trồng rừng nguyên liệu tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp TrÇn V¨n Trung “Nghiªn cøu sinh tr­ëng cña mét sè dßng B¹ch ®µn trång thuÇn loµi phôc vô cho c«ng t¸c trång rõng t¹i c«ng ty L©m nghiÖp §«ng B¾c” LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp Hµ Néi, n¨m 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp TrÇn V¨n Trung “Nghiªn cøu sinh tr­ëng cña mét sè dßng B¹ch ®µn trång thuÇn loµi phôc vô cho c«ng t¸c trång rõng t¹i c«ng ty L©m nghiÖp §«ng B¾c” Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp C¸n bé h­íng dÉn: PGS.TS NguyÔn H÷u VÜnh Hµ Néi, n¨m 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 §Æt vÊn ®Ò B¹ch ®µn ®­îc trång ë nhiÒu vïng, nhiÒu n­íc trªn thÕ giíi. Do cã nh÷ng ­u ®iÓm v­ît tréi vÒ sinh tr­ëng, ®a d¹ng s¶n phÈm vµ thÝch nghi ®­îc víi nhiÒu d¹ng lËp ®Þa mµ B¹ch ®µn ®­îc chän lµ mét trong nh÷ng c©y chñ lùc ®Ó trång rõng cung cÊp s¶n phÈm cho c«ng nghiÖp vµ d©n dông. Cho dï cßn nhiÒu tranh luËn vÒ tÝnh æn ®Þnh vµ ¶nh h­ëng cña rõng trång B¹ch ®µn ®Õn m«i tr­êng sinh th¸i th× trªn thùc tÕ, rõng trång B¹ch ®µn ®· vµ ®ang t¨ng rÊt nhanh c¶ vÒ sè l­îng vµ chÊt l­îng. Rõng trång B¹ch ®µn ®· vµ ®ang ®ãng vai trß quan träng ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña nhiÒu quèc gia vµ vïng l·nh thæ, gãp phÇn xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo, n©ng cao ®êi sèng cho ng­êi d©n vïng nói.

ë ta, B¹ch ®µn ®­îc dÉn gièng vµo trång tõ nh÷ng n¨m ®Çu cña thÕ kû XX, ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ B¹ch ®µn nh­ng chñ yÕu lµ rõng trång b»ng c©y h¹t. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, nhê cã nhiÒu tiÕn bé khoa häc trong c«ng t¸c trång rõng, nu«i cÊy m« vµ d©m hom mµ diÖn tÝch rõng trång B¹ch ®µn b»ng c©y m« hom t¨ng lªn rÊt nhanh, thay thÕ dÇn cho c©y h¹t. Trong khi ®ã nh÷ng nghiªn cøu vÒ rõng trång B¹ch ®µn b»ng c©y m« hom ch­a nhiÒu, ch­a toµn diÖn hoÆc nghiªn cøu míi chØ dõng l¹i ë mét vµi n¨m ®Çu. Víi 19 triÖu ha ®Êt l©m nghiÖp, trong ®ã trªn 6 triÖu ha ®Êt trèng ®åi träc, nhiÒu n¬i ®Êt ®ai ®· bÞ tho¸i ho¸, tr­íc søc Ðp vÒ nhu cÇu gç nguyªn liÖu kh«ng ngõng t¨ng lªn, yªu cÇu ph¸t triÓn rõng bÒn v÷ng th× viÖc nghiªn cøu rõng trång B¹ch ®µn b»ng c©y m« hom cã ý nghÜa rÊt lín vÒ c¶ lý luËn vµ thùc tiÔn.

C«ng ty L©m nghiÖp §«ng B¾c ®­îc nhµ n­íc giao nhiÖm vô trång rõng s¶n xuÊt, cung cÊp gç nguyªn liÖu cho ngµnh than, cho c¸c nhµ m¸y v¸n d¨m, v¸n bãc, cung cÊp gç gia dông vµ cñi cho nh©n d©n, lµm dÞch vô vÒ gièng c©y vµ kü thuËt trång rõng trong vïng §«ng B¾c. C«ng ty ®· ®­îc nhµ n­íc giao cho gÇn 23 ngh×n ha ®Êt ®Ó trång rõng nguyªn liÖu, trong diÖn tÝch nµy chñ yÕu lµ ®Êt Feralit ph¸t triÓn trªn ®¸ mÑ PhiÕn th¹ch sÐt vµ ®¸ mÑ Sa th¹ch. Trung b×nh mçi n¨m c«ng ty trång 1.000 ha rõng B¹ch ®µn thuÇn loµi theo m« h×nh th©m LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 canh víi chu kú 7 n¨m. §Õn nay, trªn 70% diÖn tÝch rõng cña c«ng ty ®­îc trång b»ng c©y B¹ch ®µn m« hom.

NhiÒu dßng B¹ch ®µn ®· ®­îc trång ë ®©y nh­ng viÖc nghiªn cøu vÒ c¸c ®èi t­îng nµy cßn rÊt h¹n chÕ. §Ó cã c¬ së khoa häc cho viÖc chän ®Êt, chän dßng B¹ch ®µn vµ ®Ò xuÊt c¸c biÖn ph¸p kü thuËt nh»m ®em l¹i hiÖu qu¶ cao trong trång rõng nguyªn liÖu b»ng c©y B¹ch ®µn, chóng t«i thùc hiÖn ®Ò tµi: “ Nghiªn cøu sinh tr­ëng cña mét sè dßng B¹ch ®µn trång thuÇn loµi phôc vô cho c«ng t¸c trång rõng t¹i C«ng ty L©m nghiÖp §«ng B¾c ”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÒ vÊn ®Ò nghiªn cøu 1.1, Mét sè nghiªn cøu c¬ b¶n trªn thÕ giíi vÒ B¹ch ®µn.1, Kh¸i qu¸t vÒ B¹ch ®µn trªn thÕ giíi. * Theo Murray Bail, B¹ch ®µn xuÊt hiÖn trªn tr¸i ®Êt c¸ch ®©y kho¶ng 30 ®Õn 50 triÖu n¨m vµ ®­îc c¸c nhµ th¸m hiÓm ch©u ©u ph¸t hiÖn vµo nh÷ng n¨m 1770 t¹i Australia.

§Õn nay, trªn toµn thÕ giíi ®· cã sè liÖu thèng kª vÒ h¬n 700 loµi B¹ch ®µn, gi÷a c¸c loµi cã sù kh¸c nhau rÊt lín vÒ kÝnh th­íc, h×nh d¹ng vµ mµu s¾c. B¹ch ®µn vµ ®­îc xem lµ mét trong nh÷ng loµi c©y cao nhÊt trªn thÕ giíi ( t¹i Australia loµi E. §a sè c¸c loµi B¹ch ®µn cã nguån gèc t¹i Australia, mét sè Ýt loµi cã nguån gèc t¹i New Guinea, Indonesia vµ mét loµi t¹i B¾c cña quÇn ®¶o Philippines [41]. HÇu hÕt c¸c loµi B¹ch ®µn cã biªn ®é sinh th¸i réng, søc ®Ò kh¸ng cao, t¸i sinh m¹nh, lµ c©y cã gi¸ trÞ sö dông nhiÒu mÆt, gç cho c«ng nghiÖp ( giÊy, khai th¸c má, than ch× ), gç x©y dùng, tinh dÇu, ta nanh, mËt hoa, cñi.

§Õn nay, thÕ giíi ®· cã h¬n 90 n­íc trång B¹ch ®µn, ®a sè c¸c n­íc nµy n»m ë vïng nhiÖt ®íi hoÆc cËn nhiÖt ®íi, mét sè n­íc ®øng ®Çu vÒ trång B¹ch ®µn lµ Braxin, Nam Phi, Ên §é, Trung quèc, C«ng G«, Bå ®µo nha, T©y ban nha, Israel, Chile [51]. * Vµo ®Çu nh÷ng n¨m 1950, B¹ch ®µn ®­îc cho lµ loµi c©y kh«ng thÓ nh©n gièng b»ng hom cµnh, nh­ng nhê cã sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ vÒ khoa häc c«ng nghÖ, ®Æc biÖt lµ c«ng nghÖ sinh häc øng dông trong l©m nghiÖp, ®Õn nay B¹ch ®µn ®­îc xem lµ 1 trong nh÷ng c©y l©m nghiÖp dÔ nh©n hom nhÊt. TØ lÖ ra rÔ cña hom B¹ch ®µn phô thuéc vµo loµi c©y, mïa vô nh©n hom vµ c¸c biÖn ph¸p xö lý ra rÔ. §a sè c¸c loµi B¹ch ®µn ®­îc nh©n hom tõ th¸ng 9 n¨m tr­íc ®Õn th¸ng 3 n¨m sau, tØ lÖ ra rÔ ®¹t tõ 49 ®Õn 95 % [26].

* §Õn nay, trªn toµn thÕ giíi ®· trång ®­îc h¬n 225 triÖu ha rõng, trong ®ã 3 lo¹i c©y Th«ng, Sa méc vµ B¹ch ®µn chiÕm tíi 51 % tæng diÖn tÝch ( t­¬ng ®­¬ng víi 115 triÖu ha ). Rõng tù nhiªn ngµy cµng bÞ suy gi¶m c¶ vÒ sè l­îng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 vµ chÊt l­îng, nh÷ng n¨m gÇn ®©y, trung b×nh mçi n¨m toµn thÕ giíi mÊt 7.3 triÖu ha rõng tù nhiªn. C«ng nghiÖp chÕ biÕn, thÞ tr­êng th­¬ng m¹i gç vµ c¸c s¶n phÈm tõ gç ngµy cµng ph¸t triÓn, n¨m 2004 th­¬ng m¹i gç trßn c«ng nghiÖp lµ 120 triÖu m3, chiÕm 7% s¶n phÈm toµn cÇu víi gi¸ trÞ 327 triÖu ®« la. Nhu cÇu vÒ gç ngµy cµng t¨ng, gç dïng lµm chÊt ®èt còng ®ãng vai trß rÊt quan träng, ®Æc biÖt t¹i ch©u Phi, trung b×nh trªn thÕ giíi hµng n¨m cã tíi 40% tæng l­îng gç lÊy ra tõ rõng sö dông lµm chÊt ®èt.

V× vËy, trång rõng b»ng c¸c loµi c©y mäc nhanh trong ®ã cã B¹ch ®µn ®ang ®­îc nhiÒu n­íc khu vùc ch©u ¸, ch©u Phi vµ MÜ la tinh quan t©m rÊt lín [49].Blake lµ c©y b¶n ®Þa cña Indonesia, ph©n bè chñ yÕu ë c¸c ®¶o Timor, Flores, Wetar, Lembata, Alor, Adonara vµ Plantar víi ®é cao tuyÖt ®èi tõ 180 ®Õn 3000 m, l­îng m­a b×nh qu©n n¨m tõ 700 ®Õn 2500 mm, nhiÖt ®é b×nh qu©n n¨m tõ 24 ®Õn 28oc, mçi n¨m cã tõ 2 ®Õn 8 th¸ng mïa kh«, chÞu ®­îc ®Êt nghÌo xÊu vµ thÝch hîp víi ®Êt cã ®é Èm cao trong mïa kh«. Lµ loµi c©y cã biÕn ®éng lín vÒ mµu s¾c cña vá, h×nh d¹ng vµ kÝch th­íc cña qu¶, c©y th­êng cao tõ 25 ®Õn 45 m víi ®­êng kÝnh tíi 1 m, trong ®iÒu kiÖn thÝch hîp cã thÓ cao tíi 50 m vµ ®­êng kÝnh tíi 2 m, th©n th¼ng vµ thon ®Òu ®Õn ®é cao 2/3 chiÒu cao th©n c©y. Ra hoa kÕt qu¶ sau khi c©y ®­îc 2 ®Õn 3 tuæi, th­êng ra hoa vµo mïa kh« vµ 6 th¸ng sau th× qu¶ chÝn, thô phÊn nhê giã, c«n trïng, chim vµ mét sè ®éng vËt cã vó, th­êng lai tù nhiªn víi E.grandis ®Ó t¹o ra c¬ thÓ lai, trung b×nh tõ 400000 ®Õn 700000 h¹t/kg. Mét sè xuÊt xø nguyªn sinh cña loµi nµy t¹i Indonesia ®ang bÞ ®e do¹ nghiªm träng [42], [43].2, Sinh tr­ëng cña rõng trång B¹ch ®µn.

* T¹i Brazin: B¹ch ®µn ®­îc dÉn gièng vµo trång tõ nh÷ng n¨m 1910 víi môc ®Ých lµ cung cÊp nguyªn liÖu cho ngµnh c«ng nghiÖp gç trßn, than gç vµ phßng hé ®ång ruéng. Tr­íc nh÷ng n¨m 1980, B¹ch ®µn ®­îc trång réng r·i b»ng nguån h¹t thu h¸i t¹i chç cña c¸c loµi E.alba, n¨ng suÊt ®¹t tõ 13 ®Õn 35 m3/ha/n¨m, sinh tr­ëng vµ n¨ng suÊt rõng trång dao LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 ®éng trong ph¹m vi rÊt lín. Sau n¨m 1980, nhê cã sù kÕt hîp gi÷a chän läc dßng v« tÝnh víi nh©n gièng b»ng hom ®Ó trång rõng mµ n¨ng suÊt rõng trång kh«ng ngõng t¨ng lªn, b×nh qu©n ®¹t tõ 45 ®Õn 75 m3/ha/n¨m, mét sè diÖn tÝch trång thÝ nghiÖm ®¹t 100 m3/ha/n¨m. Cïng víi môc tiªu n¨ng suÊt rõng trång th× c¸c vÊn ®Ò t¨ng tØ träng gç, t¨ng n¨ng suÊt bét giÊy, gi¶m tØ lÖ vá còng ®­îc quan t©m nghiªn cøu [26].

Brazin lµ 1 trong nh÷ng n­íc ®øng ®Çu thÕ giíi vÒ diÖn tÝch vµ n¨ng suÊt rõng trång B¹ch ®µn. §Õn nay, Brazil ®· cã trªn 5 triÖu ha rõng trång B¹ch ®µn, trong ®ã 2 triÖu ha rõng c«ng nghiÖp ®Ó s¶n xuÊt than ch×. Nhê cã c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý phï hîp mµ rõng trång B¹ch ®µn ®· ®­îc duy tr× vµ ph¸t triÓn æn ®Þnh [44]. * T¹i Congo: Tõ n¨m 1972 ®· thùc hiÖn nh©n hom vµ trång c¸c dßng B¹ch ®µn ­u viÖt ®­îc chän läc tõ nh÷ng c©y lai tù nhiªn vµ nh©n t¹o.

Tõ n¨m 1978, n­íc nµy ®· tiÕn hµnh trång rõng c«ng nghiÖp b»ng c©y B¹ch ®µn hom, t¨ng tr­ëng b×nh qu©n cña rõng trång b»ng mét sè dßng v« tÝnh ®­îc chän lµ 35 m3/ha/n¨m, trong khi ®ã cña rõng trång b»ng h¹t lµ tõ 12 ®Õn 25 m3/ha/n¨m. Tiªu chuÈn ®Ó lùa chän c¸c dßng v« tÝnh B¹ch ®µn ë ®©y lµ h×nh d¹ng th©n c©y, n¨ng suÊt rõng, kh¶ n¨ng ra rÔ cña hom vµ chÊt l­îng gç ®Ó lµm bét giÊy [26]. * T¹i Nam phi: Tõ ®Çu nh÷ng n¨m 1980 ®· thùc hiÖn trång rõng B¹ch ®µn ®Ó cung cÊp gç cho ngµnh c«ng nghiÖp giÊy b»ng c©y hom cña c¸c dßng B¹ch ®µn ®­îc tuyÓn chän. T¨ng tr­ëng b×nh qu©n cña rõng trång b»ng c©y h¹t lµ 21 m3/ha/n¨m nh­ng b»ng c©y hom cña mét sè dßng tèt nhÊt lµ 40 m3/ha/n¨m.

Rõng trång b»ng c¸c dßng v« tÝnh sinh tr­ëng ®ång ®Òu h¬n so víi c©y h¹t, c©y trång tõ h¹t cã hÖ sè biÕn ®éng vÒ chiÒu cao lµ 11.