Nghiên cứu sinh kế và nghèo tại các huyện ven biển tỉnh Nam Định

Dưới đây là các meta tags được tạo cho bài viết: { "ai_description": "Nghiên cứu sinh kế và nghèo tại các huyện ven biển tỉnh Nam Định nhằm tìm hiểu nguyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Lan
• Trường học: Đại học Nam Định
• Chuyên ngành: Kinh tế học
• Đề tài: Nghiên cứu sinh kế và nghèo tại các huyện ven biển tỉnh Nam Định
• Loại tài liệu: Luận án
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Nam Định

Tóm tắt

I. Tình hình sinh kế và nghèo tại các huyện ven biển tỉnh Nam Định

Nghiên cứu sinh kế và nghèo tại các huyện ven biển tỉnh Nam Định là một chủ đề quan trọng nhằm hiểu rõ tình hình kinh tế xã hội của người dân sống dọc theo bờ biển. Với vị trí đặc biệt, các huyện ven biển Nam Định có nhiều nguồn lợi từ biển và nông nghiệp, nhưng cũng phải đối mặt với những thách thức về biến đổi tự nhiên và xung đột kinh tế xã hội.

1.1. Tài nguyên biển và nông nghiệp

Các huyện ven biển Nam Định có nhiều nguồn lợi từ biển như thủy sản, muối và các sản phẩm từ rừng. Nông nghiệp cũng đóng một vai trò quan trọng với các sản phẩm nông lâm thủy sản và làm muối. Tuy nhiên, do quy mô sản xuất nhỏ và hình thức canh tác theo kiểu ‘tự cấp tự túc’, nông nghiệp không còn là hoạt động mang lại nguồn thu nhập chính cho các hộ gia đình.

1.2. Biến đổi tự nhiên và xung đột kinh tế xã hội

Cộng đồng dân cư ven biển rất dễ bị tổn thương bởi những biến đổi của tự nhiên do tính nhạy cảm của các hệ sinh thái (HST) ở vị trí giáp ranh giữa đất liền và đại dương. Tính không bền vững của những sinh kế tại địa phương còn được tạo ra bởi sự bất hợp lý trong cách thức khai thác nguồn lợi, bởi sự chồng chéo và xung đột nhau của các lĩnh vực kinh tế và trong nhiều trường hợp, bởi sự yếu kém của hệ thống quản lý và quy hoạch. Đồng thời, quá trình phát triển sinh kế của người dân ven biển đang làm nảy sinh những xung đột với việc bảo vệ môi trường và tài nguyên cũng như xung đột giữa các cộng đồng dân cư, làm tăng nguy cơ thiệt hại do những tác động bất lợi của tự nhiên và xã hội.

1.3. Giải pháp phát triển sinh kế và giảm nghèo

Với lý do đó, nghiên cứu sinh kế và nghèo tại các huyện ven biển tỉnh Nam Định đã được lựa chọn nhằm phát hiện những vấn đề tồn tại của các sinh kế hiện tại, tìm giải pháp phát triển sinh kế và nâng cao đời sống nhân dân của vùng ven biển. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự hợp tác giữa chính phủ, các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng địa phương để phát triển các dự án sinh kế bền vững và giảm nghèo.

II. Nghiên cứu sinh kế và nghèo tại các xã ven biển

Nghiên cứu sinh kế và nghèo tại các xã ven biển Nam Định nhằm hiểu rõ tình hình kinh tế xã hội của người dân sống tại các xã Giao Xuân, Hải Chính và Nghĩa Hải. Mỗi xã có những đặc điểm riêng về sinh kế và mức độ nghèo khác nhau do các yếu tố tự nhiên, kinh tế và xã hội ảnh hưởng.

2.1. Sinh kế và nghèo tại xã Giao Xuân

Xã Giao Xuân có số hộ làm nông nghiệp ít nhất trong 3 xã nhưng lại có số hộ thu nhập từ nông nghiệp nhiều nhất. Bởi vì xã không có đất lúa, chỉ canh tác rau màu và chăn nuôi nên sản phẩm nông nghiệp hầu hết phục vụ cho thị trường. Tuy nhiên, do số hộ canh tác lúa nhiều và được sử dụng cho tiêu dùng là chủ yếu nên chỉ có hơn 50% số hộ có thu nhập từ nông nghiệp tại Giao Xuân và Nghĩa Hải.

2.2. Sinh kế và nghèo tại xã Hải Chính

Xã Hải Chính có số hộ làm nông nghiệp nhiều nhất trong 3 xã nhưng lại có số hộ thu nhập từ nông nghiệp ít nhất. Bởi vì xã có nhiều đất lúa và sản phẩm nông nghiệp hầu hết phục vụ cho tiêu dùng trong gia đình, nên chỉ có hơn 50% số hộ có thu nhập từ nông nghiệp. Tuy nhiên, thu nhập từ nông nghiệp tại Hải Chính thấp hơn so với Giao Xuân và Nghĩa Hải.

2.3. Sinh kế và nghèo tại xã Nghĩa Hải

Xã Nghĩa Hải có số hộ làm nông nghiệp nhiều thứ hai trong 3 xã và có số hộ thu nhập từ nông nghiệp nhiều thứ ba. Bởi vì xã có nhiều đất lúa và sản phẩm nông nghiệp hầu hết phục vụ cho tiêu dùng trong gia đình, nên chỉ có hơn 50% số hộ có thu nhập từ nông nghiệp. Thu nhập từ nông nghiệp tại Nghĩa Hải thấp hơn so với Giao Xuân nhưng cao hơn so với Hải Chính.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Vùng ven biển tỉnh Nam Định bao gồm 3 huyện Giao Thủy, Hải Hậu và Nghĩa Hưng, chiếm 34,1% tổng dân số toàn tỉnh. Đây là khu vực có vị trí địa lý đặc thù, giàu tiềm năng tài nguyên biển và đất ngập nước ven bờ. Trong giai đoạn 2010 – 2015, các huyện ven biển đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế từ 10% đến 14%/năm (cao hơn mức bình quân chung của toàn tỉnh), đồng thời tỉ lệ hộ nghèo giảm nhanh từ 2% đến 3%/năm. Mặc dù vậy, sinh kế của cộng đồng dân cư ven biển Nam Định đang đối mặt với nhiều yếu tố kém bền vững. Sự suy giảm nguồn lợi tự nhiên, tính nhạy cảm sinh thái của dải ven bờ, sự gia tăng thiên tai và biến đổi khí hậu cùng với các bất cập trong công tác quy hoạch, khai thác tài nguyên và phân bổ nguồn lực đã tạo ra xung đột giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, làm gia tăng nguy cơ tái nghèo.

Khoảng trống nghiên cứu thực tế cho thấy, phần lớn các công trình trước đây tại khu vực này chỉ tập trung vào tài nguyên sinh thái cục bộ tại Vườn quốc gia Xuân Thủy hoặc đánh giá tác động đơn lẻ của biến đổi khí hậu, chưa có công trình nào đánh giá một cách toàn diện và có hệ thống mối quan hệ tương hỗ hai chiều giữa sinh kế và nghèo đa chiều dưới góc độ địa lý kinh tế – xã hội và phân hóa không gian trên toàn bộ dải ven biển của tỉnh.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là phân tích dưới góc độ địa lý các nhân tố ảnh hưởng đến sinh kế và nghèo, hiện trạng sinh kế và nghèo tại các huyện ven biển tỉnh Nam Định nhằm phát hiện những vấn đề tồn tại, từ đó tìm ra các giải pháp thúc đẩy phát triển sinh kế và giảm nghèo bền vững cho khu vực.

Để đạt được mục tiêu trên, luận án tập trung giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu chính:

1. Các sinh kế tại các huyện ven biển Nam Định đang chịu ảnh hưởng của những nhân tố nào, hiện nay đang phát triển ra sao và có tác động gì đến tình trạng nghèo của các địa phương?
2. Các hộ gia đình tại các huyện ven biển Nam Định đang sử dụng những nguồn vốn nào để thực hiện chiến lược sinh kế và đạt được kết quả sinh kế ra sao? Các sinh kế có mối quan hệ như thế nào với tình trạng nghèo của các hộ gia đình tại địa phương?
3. Những giải pháp nào cần được thực hiện nhằm phát triển sinh kế và giảm nghèo tại các huyện ven biển Nam Định?

Hệ thống nhiệm vụ nghiên cứu tương ứng bao gồm:

1. Đúc kết, hệ thống hóa cơ sở lý luận về sinh kế và nghèo; xác định các nhân tố ảnh hưởng và các tiêu chí đánh giá sinh kế và nghèo; phân tích các đặc điểm sinh kế và nghèo ở vùng ven biển.
2. Đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến sinh kế và nghèo; phân tích hiện trạng và sự phân hóa không gian của các sinh kế và nghèo tại các huyện ven biển tỉnh Nam Định; đánh giá mối quan hệ giữa sinh kế và nghèo tại các địa phương.
3. Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển sinh kế và giảm nghèo tại các huyện ven biển tỉnh Nam Định.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Sinh kế, hiện trạng nghèo và mối quan hệ giữa các nguồn vốn sinh kế, chiến lược sinh kế với kết quả giảm nghèo của cộng đồng và hộ gia đình.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ địa bàn 3 huyện ven biển tỉnh Nam Định gồm 82 xã, thị trấn: Giao Thủy (22 xã, thị trấn, trong đó có 9 xã giáp biển), Hải Hậu (35 xã, thị trấn, trong đó có 6 xã giáp biển) và Nghĩa Hưng (25 xã, thị trấn, trong đó có 4 xã giáp biển). Luận án đi sâu nghiên cứu trường hợp tại 3 xã giáp biển đại diện: Giao Xuân (huyện Giao Thủy), Hải Chính (huyện Hải Hậu) và Nghĩa Hải (huyện Nghĩa Hưng), đồng thời đặt trong mối tương quan với toàn tỉnh Nam Định và vùng duyên hải Đồng bằng Sông Hồng.
• Phạm vi thời gian: Các phân tích định tính được thu thập trong giai đoạn 2000 – 2015, định hướng đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030; các chuỗi dữ liệu thống kê tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2010 – 2015; điều tra thực địa hộ gia đình được tiến hành vào các tháng 6, 7, 8 năm 2016.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã điểm luận một hệ thống tài liệu nghiên cứu phong phú trong nước và quốc tế xoay quanh các trục nội dung chính:

Về lý thuyết sinh kế và sinh kế bền vững:

• Khái niệm sinh kế được hình thành từ báo cáo của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED, 1987), sau đó được hoàn thiện bởi Conway Chambers (1992), Ashley và Carney (1999), Frank Ellis (1999, 2000), DFID (2001). Miranda Cahn (2002) bổ sung các yếu tố văn hóa, truyền thống và giới khi vận dụng khung sinh kế tại khu vực Thái Bình Dương.
• Khung sinh kế bền vững (SLA) được phát triển qua các công trình của Ian Scoones (1998) cho khu vực nông thôn, DFID (2001) cho khung tổng quát, Koos Neefjes (2003) gắn với môi trường, Tổ chức IMM (2004) điều chỉnh cho vùng ven biển, và Quỹ Phát triển Nông nghiệp Quốc tế (IFAD, 2004) qua nghiên cứu của Julian Hamilton-Peach và Philip Townsley.
• Tại Việt Nam, Nguyễn Văn Sửu (2010) tổng hợp cơ sở lý luận về khung sinh kế bền vững; Chu Mạnh Trinh (2008) phân tích mối quan hệ giữa sinh kế cộng đồng và đồng quản lý tài nguyên; Mạng lưới các trung tâm NTTS Châu Á – Thái Bình Dương (NACA, 2006) nghiên cứu sinh kế thủy sản. Các nghiên cứu thực nghiệm tiêu biểu có Nguyễn Tường Huy (2013) tại đầm Nha Phu (Khánh Hòa), Nguyễn Đăng Hiệp Phố (2016) tại Vườn quốc gia Cát Tiên, Nguyễn Đăng Hào (2010) tại Thừa Thiên Huế, Dương Văn Sơn (2008) tại Bắc Kạn, Angus McEwin và cộng sự (2007) về bảo tồn biển, Nguyễn Xuân Mai và Nguyễn Duy Thắng (2011) tại Thanh Hóa, Khánh Hòa, Sóc Trăng. Tác động của thiên tai, biến đổi khí hậu đến sinh kế ven biển được khảo sát bởi Nguyễn Trọng Xuân, Trần Hoàng Sa, Võ Hồng Tú, Nguyễn Duy Cần, nhóm nghiên cứu DFID - UNDP - Bộ Tài nguyên và Môi trường (2009), Trần Thọ Đạt và Vũ Thị Hoài Thu (2011).

Về nghèo và tiêu chí đo lường nghèo:

• Các nghiên cứu của A. Hagenaars (1986), Yujiro Hayami và Yoshihisa Godo (2005), UNDP (1997), Ngân hàng Thế giới (WB, 2000, 2004, 2008, 2012), AusAID (2002), Jonathan Bradshaw và David Gordon (1998), Lorenzo Giovanni Bellù và Paolo Liberati (FAO, 2005) đã mở rộng định nghĩa nghèo từ thiếu hụt thu nhập đơn thuần sang góc độ đa chiều, bao gồm phúc lợi, vị thế xã hội và quyền con người.
• Frank Ellis và H.Ade Freeman (2005), Mahmood Hasan Khan (2001), Đặng Nguyên Anh (2015), ActionAid Việt Nam (2003, 2012) nhấn mạnh nhận thức về nghèo xuất phát từ cảm nhận của người dân.
• Tại Việt Nam, các cơ quan quản lý áp dụng song song chuẩn nghèo của Tổng cục Thống kê – WB và chuẩn nghèo của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (LĐ, TB&XH), bắt đầu chuyển sang tiếp cận nghèo đa chiều từ năm 2015.

Về mối quan hệ giữa sinh kế và nghèo:

• Kakwani và Pernia (2000), Chen Ravallion, Rainer Klump và Thomas Bonschab (2004) đưa ra khái niệm tăng trưởng vì người nghèo. Nicholas Minot, Bob Baulch và Michael Epprecht (2003), UNDP (2004), Fréderique Sachwald và cộng sự (2003), SDC (2007), SIDA (2001), Stephen Morse (2009), Anirudh Krishna (2002), Keijiro Otsuka (2009), IUCN và IISD (2003) chỉ ra sự phụ thuộc của việc giảm nghèo vào năng lực tiếp cận các nguồn vốn sinh kế.
• Ở trong nước, các nghiên cứu của Nhóm hành động chống nghèo (2003), Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (2011), Phạm Đình Phùng, Mai Lan Phương và Đỗ Thị Nhài (2012), Lê Quốc Hội (2009), Nguyễn Minh Tú và Trương Hoàng Minh (2007) khẳng định bất bình đẳng trong tiếp cận nguồn vốn sinh kế là rào cản lớn đối với mục tiêu thoát nghèo.

Về địa bàn ven biển tỉnh Nam Định:

• Các nghiên cứu sinh kế và tài nguyên tập trung tại Vườn quốc gia Xuân Thủy gồm có: Viện phát triển các nguồn vốn ven biển Á Châu tại Việt Nam và Ban quản lý VQG Xuân Thủy (2009), Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Nam Định (2008), Đại học Quốc gia Hà Nội (2003), MCD (2006), Hoàng Văn Thắng và Đặng Anh Tuấn (2004), Phạm Đình Trọng (2005), Nguyễn Xuân Thành (về nuôi ngao). Luận án Tiến sĩ Kinh tế học của Vũ Thị Hoài Thu (2013) nghiên cứu tính dễ tổn thương và năng lực thích ứng của sinh kế ven biển trước biến đổi khí hậu.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết:

1. Tính liên kết hệ thống: Khắc phục sự phân tích rời rạc giữa các thành phần của khung phân tích sinh kế, đặt các nguồn vốn, thể chế, chiến lược và kết quả sinh kế vào mối quan hệ hữu cơ đa chiều.
2. Phương pháp tiếp cận nghèo: Vận dụng cách tiếp cận nghèo đa chiều thay vì chỉ đánh giá đơn chiều dựa trên thu nhập, phân tích sâu các chiều thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản.
3. Bản chất mối quan hệ sinh kế – nghèo: Làm rõ mối quan hệ tương hỗ hai chiều giữa sinh kế và nghèo (sinh kế tạo kết quả giảm nghèo, đồng thời trạng thái nghèo quy định năng lực tích lũy và lựa chọn chiến lược sinh kế).
4. Phân hóa không gian lãnh thổ: Mở rộng địa bàn phân tích ra toàn bộ dải ven biển Nam Định thay vì chỉ khu biệt ở vùng đệm Vườn quốc gia Xuân Thủy, làm nổi bật sự khác biệt về địa lý, cơ cấu ngành nghề và các nhân tố kinh tế – xã hội của từng địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên khung lý thuyết và các quan điểm tiếp cận khoa học địa lý:

• Khung phân tích sinh kế: Luận án vận dụng và điều chỉnh khung sinh kế bền vững của DFID (2001), tập trung vào cấu trúc tương tác giữa 5 nguồn vốn sinh kế (vốn con người, vốn tự nhiên, vốn vật chất, vốn tài chính, vốn xã hội), cấu trúc và quá trình thể chế (chính quyền, luật lệ, chính sách, tổ chức, văn hóa cộng đồng), bối cảnh dễ tổn thương (biến đổi tự nhiên, thiên tai, dịch bệnh), chiến lược sinh kế (hoạt động sản xuất nông nghiệp, thủy sản, muối, phi nông nghiệp, làm thuê, di cư) và kết quả sinh kế (tăng thu nhập, ổn định đời sống, giảm rủi ro, nâng cao an ninh lương thực, sử dụng bền vững tài nguyên).
• Bộ tiêu chí nghèo đa chiều: Áp dụng quy chuẩn xác định nghèo giai đoạn 2016 – 2020 của Việt Nam gồm 5 chiều nghèo và 10 chỉ số đo lường thiếu hụt: (1) Giáo dục (trình độ giáo dục người lớn, tình trạng đi học của trẻ em); (2) Y tế (tiếp cận dịch vụ y tế, bảo hiểm y tế); (3) Nhà ở (chất lượng nhà ở, diện tích nhà ở bình quân); (4) Điều kiện sống (nước sinh hoạt hợp vệ sinh, nhà tiêu hợp vệ sinh); (5) Tiếp cận thông tin (dịch vụ viễn thông, tài sản phục vụ tiếp cận thông tin).
• 4 quan điểm tiếp cận địa lý học: Quan điểm hệ thống, Quan điểm tổng hợp lãnh thổ, Quan điểm lịch sử – viễn cảnh, và Quan điểm phát triển bền vững (đánh giá trên cả 3 trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường).

Phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Phương pháp thu thập và xử lý tài liệu thứ cấp: Thu thập hệ thống niên giám thống kê, văn bản quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội, báo cáo điều tra nghèo của Sở và Phòng LĐ, TB&XH, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) tỉnh Nam Định và 3 huyện ven biển từ tháng 6/2013 đến tháng 12/2016.
• Phương pháp phỏng vấn cán bộ và phỏng vấn sâu: Phỏng vấn cán bộ quản lý 3 cấp (huyện, xã, thôn) tại 3 huyện và 6 thôn của 3 xã điểm (Giao Xuân, Hải Chính, Nghĩa Hải); phỏng vấn sâu các cá nhân am hiểu lịch sử địa phương và cộng đồng.
• Phương pháp điều tra xã hội học: Khảo sát trực tiếp bằng bảng hỏi đối với 185 hộ gia đình tại 3 xã nghiên cứu (Giao Xuân: 65 hộ, Hải Chính: 60 hộ, Nghĩa Hải: 60 hộ) trong các tháng 6, 7, 8 năm 2016 theo phương pháp phân tầng theo nhóm sinh kế chính. Dữ liệu phiếu điều tra được mã hóa, làm sạch và xử lý bằng phần mềm SPSS và Microsoft Excel.
• Phương pháp quan sát thực địa: Quan sát hoạt động sản xuất nông nghiệp, làm muối, nuôi trồng và khai thác thủy sản, tiểu thủ công nghiệp, hệ thống cơ sở hạ tầng; ghi nhận trực tiếp hậu quả tàn phá của cơn bão số 1 vào tháng 7/2016.
• Phương pháp chuyên gia: Tham vấn và thảo luận chuyên sâu với 35 nhà khoa học và cán bộ quản lý từ các trường đại học (Trường ĐHKHXH&NV, Trường ĐHKHTN – ĐHQGHN), viện nghiên cứu (Viện Địa lý, Viện Địa lý nhân văn, Viện Việt Nam học và Khoa học Phát triển, Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam), tổ chức phi chính phủ (MCD) và lãnh đạo các phòng, ban của 3 huyện ven biển Nam Định.
• Phương pháp bản đồ và GIS: Sử dụng phần mềm MapInfo để xây dựng 07 bản đồ chuyên đề cấp huyện và 03 sơ đồ sinh kế – nghèo cấp xã, phục vụ phân tích trực quan sự phân hóa không gian.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở khoa học về sinh kế và nghèo

Chương 1 đúc kết và hệ thống hóa toàn bộ các luận điểm lý thuyết về sinh kế, các nguồn vốn sinh kế, chiến lược sinh kế và tính bền vững của sinh kế. Tác giả phân tích các khái niệm liên quan chặt chẽ như việc làm (theo Bộ luật Lao động), vị thế việc làm (chủ cơ sở, tự làm, lao động gia đình, làm công ăn lương theo phân loại của Tổng cục Thống kê) và nghề nghiệp. Luận án làm rõ quá trình chuyển dịch từ đánh giá nghèo đơn chiều dựa trên thu nhập sang đánh giá nghèo đa chiều; phân tích các cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa phát triển sinh kế và giảm nghèo tại khu vực ven biển, nhấn mạnh các yếu tố rủi ro sinh thái và tính dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu.

Chương 2: Các nhân tố ảnh hưởng đến sinh kế và nghèo. Các sinh kế chính và hiện trạng nghèo tại các huyện ven biển tỉnh Nam Định

Chương này đánh giá chi tiết các điều kiện tự nhiên (địa hình bãi bồi ven biển, chế độ khí hậu tại trạm Văn Lý, tài nguyên nước, hệ sinh thái đất ngập nước) và nhân tố kinh tế – xã hội tác động đến sinh kế của 3 huyện Giao Thủy, Hải Hậu, Nghĩa Hưng. Luận án phân tích thực trạng các sinh kế chính: nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi), thủy sản (khai thác thủy sản và nuôi trồng thủy sản nước mặn, lợ), làm muối, công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp làng nghề, thương mại – dịch vụ và du lịch biển (Quất Lâm, Thịnh Long).

Chỉ tiêu kinh tế – xã hội (Năm 2015)	Toàn tỉnh Nam Định	Huyện Giao Thủy	Huyện Hải Hậu	Huyện Nghĩa Hưng
Tốc độ tăng trưởng kinh tế (%)	6,42	10,0 – 14,0	10,0 – 14,0	10,0 – 14,0
GRDP bình quân đầu người (triệu đồng/năm)	34,94	-	-	-
Tỉ lệ hộ nghèo đa chiều (%)	5,7	9,5	6,6	7,3
Tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên (‰)	10,0	11,9	12,4	11,4
Tỉ số giới tính khi sinh (bé trai/100 bé gái)	115	119	114	115
Sản lượng nuôi trồng thủy sản (tấn)	-	29.819	11.090	16.949

Chương 2 chỉ ra rằng tỉ lệ nghèo đa chiều ở cả 3 huyện ven biển (Giao Thủy: 9,5%, Hải Hậu: 6,6%, Nghĩa Hưng: 7,3%) đều cao hơn mức trung bình của toàn tỉnh Nam Định (5,7%). Sự phân hóa không gian thể hiện rõ qua cơ cấu kinh tế: Giao Thủy dẫn đầu về sản lượng nuôi trồng thủy sản; Hải Hậu có thế mạnh về thâm canh lúa, tiểu thủ công nghiệp và nghề muối; Nghĩa Hưng phát triển kết hợp kinh tế nông nghiệp và khai thác thủy sản.

Chương 3: Nghiên cứu trường hợp về sinh kế và nghèo tại các huyện ven biển tỉnh Nam Định

Chương 3 đi sâu phân tích dữ liệu thực nghiệm thu thập từ 185 hộ gia đình tại 3 xã giáp biển điển hình: Giao Xuân (65 hộ), Hải Chính (60 hộ) và Nghĩa Hải (60 hộ). Kết quả đánh giá 5 nguồn vốn sinh kế cho thấy: nguồn vốn con người có học vấn tập trung ở bậc THCS (chiếm 64,1% đến 81,0% tùy ngành nghề), tỉ lệ qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật rất thấp; vốn tự nhiên và mặt nước nuôi trồng phân bổ không đồng đều; vốn vật chất và phương tiện sản xuất còn thô sơ; vốn tài chính chủ yếu dựa vào vốn tự có và vay ngân hàng thương mại.

Loại hình sinh kế	Thu nhập bình quân tại Giao Xuân (tr.đ/hộ/năm)	Thu nhập bình quân tại Hải Chính (tr.đ/hộ/năm)	Thu nhập bình quân tại Nghĩa Hải (tr.đ/hộ/năm)	Mức trung bình chung (tr.đ/hộ/năm)	Tỉ lệ người có nghề phụ (%)
Nuôi trồng thủy sản	217,9	123,3	250,0	198,0	46,9
Khai thác thủy sản	43,2	174,5	167,1	133,5	47,1
Tự kinh doanh phi nông nghiệp	121,4	133,4	139,2	130,2	24,1
Lao động làm ăn xa (di cư)	74,3	72,0	37,9	62,7	-
Làm thuê	41,3	51,5	40,0	44,6	11,7
Nông nghiệp	22,8	18,1	15,1	18,9	35,1
Làm muối	-	10,6	-	10,6	87,1

Khó khăn sinh kế chính của hộ	Số hộ gặp khó khăn (trên 185 hộ)	Nguồn vốn huy động sản xuất	Số hộ tiếp cận (trên 185 hộ)
Thiếu vốn sản xuất	88	Vốn tự có	117
Thiếu lao động	46	Vay tín dụng ngân hàng	102
Thiếu việc làm	40	Mua chịu vật tư/con giống	76
Người nhà ốm đau/bệnh tật	35	Vay người thân/bạn bè	7
Môi trường nước suy thoái	19	Chung vốn sản xuất	8
Nguồn lợi tài nguyên suy kiệt	13	Vay tín dụng nhân dân	8

Phân tích mối quan hệ giữa sinh kế và nghèo cho thấy sự phân tầng xã hội sâu sắc: các hộ có sinh kế chính là nuôi trồng thủy sản hoặc tự kinh doanh có thu nhập cao và tỷ lệ nghèo thấp nhất; ngược lại, các hộ gắn với nghề làm muối và nông nghiệp thuần túy có tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo cao nhất. Tình trạng nghèo đói là rào cản khiến các hộ không thể tiếp cận các sinh kế đòi hỏi vốn đầu tư lớn, buộc họ phải duy trì các sinh kế thu nhập thấp và chịu nhiều rủi ro.

Chương 4: Định hướng, giải pháp phát triển sinh kế và giảm nghèo tại các huyện ven biển tỉnh Nam Định

Chương 4 xây dựng hệ thống quan điểm, mục tiêu và định hướng phát triển sinh kế gắn với mục tiêu giảm nghèo bền vững đến năm 2020, tầm nhìn 2030 dựa trên Chiến lược biển Việt Nam, Quy hoạch phát triển vùng ĐBSH và Quy hoạch tổng thể kinh tế – xã hội tỉnh Nam Định.

Các nhóm giải pháp chủ yếu được đề xuất:

1. Nhóm giải pháp chung: Hoàn thiện quy hoạch không gian kinh tế biển; đầu tư nâng cấp hệ thống hạ tầng thủy lợi, đê kè, bến cá; tăng cường năng lực dự báo thiên tai và các biện pháp thích ứng biến đổi khí hậu; bảo vệ môi trường sinh thái đất ngập nước.
2. Nhóm giải pháp phát triển từng lĩnh vực sinh kế:
   • Thủy sản: Hiện đại hóa đội tàu đánh bắt xa bờ, hạn chế khai thác tận diệt ven bờ; quy hoạch vùng nuôi trồng thâm canh an toàn dịch bệnh; kiểm soát chất lượng con giống.
   • Nông nghiệp và làm muối: Đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật; quy hoạch lại diện tích làm muối kém hiệu quả chuyển sang nuôi thủy sản hoặc dịch vụ.
   • Công nghiệp – TTCN và Dịch vụ: Mở rộng các làng nghề chế biến hải sản, dệt may, cơ khí sửa chữa tàu thuyền; phát triển du lịch sinh thái cộng đồng tại vùng đệm Vườn quốc gia Xuân Thủy và các khu du lịch biển.
3. Nhóm giải pháp giảm nghèo gắn với sinh kế: Mở rộng tín dụng ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội cho các hộ nghèo; tổ chức các lớp đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tế của địa phương; hỗ trợ bảo hiểm y tế, cải thiện nhà ở và hệ thống nước sạch nông thôn.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt khoa học và lý luận:

• Tổng hợp, hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về sinh kế bền vững và nghèo đa chiều; điều chỉnh khung phân tích sinh kế của DFID để phù hợp với đặc trưng lãnh thổ vùng ven biển Đồng bằng Sông Hồng.
• Làm rõ bản chất mối quan hệ tương hỗ hai chiều giữa sinh kế và nghèo dưới góc độ địa lý kinh tế – xã hội: sinh kế là phương tiện tạo nguồn lực để thoát nghèo, trong khi tình trạng nghèo và sự thiếu hụt các nguồn vốn sinh kế là yếu tố trực tiếp hạn chế sự lựa chọn chiến lược sinh kế của hộ gia đình.

Đóng góp về mặt thực tiễn:

• Phân tích toàn diện hiện trạng, các nhân tố ảnh hưởng và sự phân hóa không gian của các sinh kế và tình trạng nghèo tại 3 huyện ven biển tỉnh Nam Định (Giao Thủy, Hải Hậu, Nghĩa Hưng).
• Cung cấp bức tranh thực nghiệm chi tiết về 5 nguồn vốn sinh kế, cơ cấu thu nhập và các rào cản phát triển của hộ gia đình qua nghiên cứu trường hợp tại 3 xã đại diện (Giao Xuân, Hải Chính, Nghĩa Hải).
• Xây dựng hệ thống 07 bản đồ chuyên đề và 03 sơ đồ thể hiện trực quan phân bố sinh kế và hiện trạng nghèo cấp huyện, cấp xã bằng công nghệ GIS (MapInfo).
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, có tính khả thi nhằm phát triển sinh kế bền vững và đẩy nhanh tiến trình giảm nghèo đa chiều tại các huyện ven biển Nam Định đến năm 2020 và tầm nhìn 2030.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Phạm vi khảo sát thực địa cấp hộ gia đình mới được tiến hành tại 3 xã giáp biển (Giao Xuân, Hải Chính, Nghĩa Hải) với quy mô mẫu 185 hộ, do đó chưa thể bao quát hết tính đa dạng vi mô của toàn bộ 82 xã, thị trấn trong 3 huyện.
• Dữ liệu thống kê thứ cấp phục vụ phân tích chuyên sâu chủ yếu tập trung trong giai đoạn 2010 – 2015 do giới hạn tiếp cận số liệu tại thời điểm nghiên cứu.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng quy mô điều tra thực địa sang các xã vùng nội đồng ven biển và các xã ven sông lớn để so sánh sự khác biệt sinh kế giữa dải giáp biển trực tiếp và dải phụ cận.
• Tiếp tục theo dõi, đánh giá động thái chuyển dịch sinh kế và mức độ cải thiện các chỉ số nghèo đa chiều theo các chu kỳ chính sách mới sau năm 2015.
• Nghiên cứu sâu hơn các mô hình thích ứng sinh kế dựa vào cộng đồng trước tác động dài hạn của biến đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Địa lý học, Địa lý Kinh tế – Xã hội, Phát triển nông thôn, Quản lý tài nguyên môi trường và Xã hội học.
• Giảng viên các trường đại học, viện nghiên cứu khi giảng dạy và xây dựng giáo trình về phương pháp tiếp cận sinh kế bền vững (SLA), nghèo đa chiều và ứng dụng GIS trong nghiên cứu địa lý nhân văn.
• Cán bộ quản lý, chuyên viên hoạch định chính sách tại các cơ quan quản lý nhà nước tỉnh Nam Định và các địa phương ven biển (Sở Kế hoạch và Đầu tư; Sở LĐ, TB&XH; Sở NN&PTNT; UBND các huyện, xã) trong việc lập quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội và triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững.

Các phần nội dung có giá trị tham khảo cao nhất gồm: phương pháp luận điều chỉnh khung sinh kế DFID; hệ thống bảng số liệu điều tra thực địa 185 hộ gia đình; và bộ 07 bản đồ chuyên đề phân hóa không gian sinh kế – nghèo.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao luận án lại lựa chọn 3 xã Giao Xuân, Hải Chính và Nghĩa Hải để tiến hành nghiên cứu sâu ở cấp độ hộ gia đình? Ba xã này thuộc 3 huyện ven biển khác nhau (Giao Xuân thuộc Giao Thủy, Hải Chính thuộc Hải Hậu, Nghĩa Hải thuộc Nghĩa Hưng), đều là các xã giáp biển có cơ cấu sinh kế đa dạng, mang tính đại diện cao cho các hình thức kinh tế biển đặc trưng (nuôi trồng thủy sản, khai thác thủy sản, làm muối, nông nghiệp, làm thuê). Những thành công cũng như rào cản sinh kế tại 3 xã này phản ánh đầy đủ các vấn đề thực tiễn của toàn vùng ven biển Nam Định.

2. Sinh kế nào mang lại thu nhập bình quân cao nhất và thấp nhất cho các hộ gia đình điều tra? Theo số liệu điều tra thực địa năm 2015 tại 185 hộ, sinh kế nuôi trồng thủy sản mang lại thu nhập bình quân cao nhất với 198,0 triệu đồng/hộ/năm (trong đó cao nhất tại Nghĩa Hải đạt 250,0 triệu đồng/hộ/năm, Giao Xuân đạt 217,9 triệu đồng/hộ/năm). Ngược lại, sinh kế làm muối mang lại thu nhập thấp nhất, chỉ đạt bình quân 10,6 triệu đồng/hộ/năm.

3. Rào cản lớn nhất đối với việc phát triển sinh kế của các hộ dân vùng ven biển Nam Định là gì? Kết quả xử lý phiếu khảo sát chỉ ra khó khăn lớn nhất là thiếu vốn sản xuất (88 hộ phản ánh), tiếp theo là thiếu lao động (46 hộ), thiếu việc làm (40 hộ), gánh nặng chi phí do người nhà ốm đau/bệnh tật (35 hộ), môi trường nước suy thoái (19 hộ) và suy kiệt nguồn lợi tài nguyên ven bờ (13 hộ).

4. Tỉ lệ nghèo đa chiều năm 2015 của các huyện ven biển Nam Định có đặc điểm gì nổi bật? Cả 3 huyện ven biển đều có tỉ lệ nghèo đa chiều cao hơn mức trung bình chung của toàn tỉnh (5,7%). Trong đó, huyện Giao Thủy có tỉ lệ nghèo cao nhất đạt 9,5%, huyện Nghĩa Hưng đạt 7,3% và huyện Hải Hậu đạt 6,6%.

5. Luận án đã ứng dụng các công cụ phần mềm nào để phục vụ phân tích dữ liệu và biểu diễn không gian? Tác giả đã sử dụng phần mềm SPSS và Microsoft Excel để nhập liệu, làm sạch, mã hóa và xử lý thống kê các biến số từ 185 phiếu điều tra hộ gia đình; đồng thời sử dụng phần mềm MapInfo để xây dựng hệ thống 07 bản đồ chuyên đề và 03 sơ đồ phân tích sinh kế và nghèo.

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Trần Thị Hồng Nhung là công trình nghiên cứu toàn diện về mối quan hệ giữa sinh kế và nghèo đa chiều tại các huyện ven biển tỉnh Nam Định dưới góc độ địa lý học. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa khung lý thuyết sinh kế bền vững của DFID với điều tra thực địa 185 hộ gia đình và công nghệ bản đồ GIS, luận án đã làm rõ sự phân hóa không gian của các loại hình sinh kế cũng như các chiều thiếu hụt nghèo đói tại địa phương. Các kết quả định lượng về thu nhập, nguồn vốn và khó khăn sinh kế đã cung cấp cơ sở khoa học xác đáng cho việc đánh giá thực trạng kinh tế – xã hội dải ven biển. Hệ thống giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ, gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế biển và chương trình giảm nghèo bền vững giai đoạn 2020 – 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ SINH KẾ VÀ NGHÈO 1. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu 1. Về sinh kế 1. Về khái niệm sinh kế Khái niệm sinh kế được phát biểu lần đầu tiên bởi Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED, 1987) [158].

Một định nghĩa đầy đủ hơn của Conway Chambers (1992) về sinh kế trong công trình Sustainable rural livelihoods: Practical concepts for the 21st century [128] đã trở thành khái niệm cơ sở cho những nghiên cứu tiếp theo về sinh kế. Dựa trên khái niệm về sinh kế này, một số nhà nghiên cứu khác như Ashley và Carney (1999) [126], Frank Ellis (1999) [131] cũng đưa ra những định nghĩa khác nhau về sinh kế phù hợp với từng khu vực và bối cảnh nghiên cứu nhưng có nhiều điểm đồng nhất. Năm 2001, Cơ quan Phát triển Quốc tế Vương quốc Anh (DFID) đưa ra khái niệm sinh kế để định hướng cho các hoạt động hỗ trợ phát triển [129] với nhiều khía cạnh tương đồng với các nghiên cứu trên. Tuy nhiên, một số tác giả, tiêu biểu như Miranda Cahn (2002) đã nhân điṇ h rằng cần điều chỉnh khái niệm sinh kế khi áp dụng ở những khu vực khác nhau, ví dụ như khu vực Thái Bình Dương do có những đặc trưng về văn hóa và truyền thống.

Cahn cho rằng khi áp dụng khung SKBV ở khu vực Thái Bình Dương cần chú ý đến các yếu tố văn hóa, truyền thống (bao gồm cả đặc trưng về giới), vì các yếu tố này có tác động đến sinh kế ở nhiều khía cạnh khác nhau [143]. Một số nhà nghiên cứu về sinh kế ở Việt Nam đã tổng hợp những quan niệm về sinh kế trên cả khía cạnh học thuật và vận dụng trong cuộc sống. Một nghiên cứu mang tính tổng hợp và phân tích cơ sở lý luận về sinh kế của các tác giả trên thế giới là Khung SKBV: một cách phân tích toàn diện về tăng trưởng và giảm nghèo [73] của Nguyễn Văn Sửu (2010). Chu Maṇ h Trinh (2008) đã làm rõ sự thay đổi của thuật ngữ sinh kế từ nghĩa thông thường trước đây đến những khía cạnh khác trong các nghiên cứu hiện nay [81].

Bên cạnh đó, tác giả cũng đề cập tới các yếu tố ảnh hưởng, đến các điểm mạnh, khả năng chịu đựng và những rủi ro trong cách kiếm sống của người dân. Những yếu tố này có thể có tác động trực tiếp như nguồn vốn, công việc, hoạt động văn hóa, các trợ giúp để tiếp cận (hoặc hạn chế khả năng tiếp cận) nguồn vốn, hoặc gián tiếp như chính sách, thể chế, và các quá trình ảnh hưởng đến việc lựa chọn sinh kế của người dân. Định nghĩa sinh kế cũng được đề cập đến trong nghiên cứu của Mạng lưới các trung tâm NTTS Châu Á – Thái Bình Dương (2006) [41]. Từ khái niệm về sinh kế, nhiều tác giả cũng đề cập đến khái niệm sinh kế bền vững (SKBV - Sustainable Livelihood) để trả lời cho câu hỏi khi nào một sinh kế được coi là bền vững.

WCED cho rằng SKBV là một khái niệm lồng ghép và là phương tiện để đạt được 2 mục tiêu trong phát triển kinh tế: công bằng và bền vững 11 [158]. Khái niệm này cũng được Scoones (1998) đề cập [137] và Hanstad (2004) diễn giải [154] với những nét tương đồng về tính chất lâu bền theo thời gian của các nguồn vốn, đặc biệt là nguồn vốn tự nhiên. Các nhà nghiên cứu của DFID [129] lại quan niệm về tính bền vững của sinh kế dựa trên khả năng phụ hồi trước biến động, tính ít phụ thuộc và mối quan hệ với các sinh kế khác. Về việc đánh giá tính bền vững của sinh kế Để đánh giá tính bền vững của sinh kế, các nhà nghiên cứu đã đề xuất khung SKBV.

Mặc dù có rất nhiều tổ chức sử dụng khung phân tích sinh kế với các mức độ vận dụng khác nhau, khung phân tích sinh kế có thành phần cơ bản giống nhau, trong đó được quan tâm nhất là các nguồn vốn (tài sản) sinh kế. Hầu hết các nghiên cứu đều cho rằng con người dựa vào năm loại vốn để đảm bảo sinh kế hay giảm nghèo. Tuy nhiên, cách gọi tên của các nguồn vốn này không thực sự giống nhau trong các nghiên cứu của Ian Scoones (1998) [137] và Anthony Bebbington (1999) [125]. Trong khi đó, DFID (2001) [129] và Julian Hamilton-Peach, Philip Townsley (2004) trong An IFAD sustainable livelihood framework [140] đều tương đối thống nhất về 5 nguồn vốn: Vốn con người, Vốn tự nhiên, Vốn vật chất, Vốn tài chính, Vốn xã hội.

Khung phân tích sinh kế là mô hình toàn diện nhằm đặt con người ở vị trí trung tâm trong quá trình phân tích để xây dựng các chiến lược phát triển. Năm 1998, khung SKBV khu vực nông thôn được phát triển bởi Scoones [137] được xác định phù hợp với điều kiện của khu vực nông thôn. Trên cơ sở ấy, DFID (2001) đã xây dựng khung SKBV chung cho tất cả các sinh kế [129]. Tác giả Koos Neefjes (dịch giả Nguyễn Văn Thanh, 2003) trong Môi trường và sinh kế: các chiến lược phát triển bền vững [36] lại phát triển khung SKBV dựa trên mối quan hệ chủ yếu với môi trường.

Năm 2004, IMM đã sửa đổi lại khung phân tích của DFID để áp dụng cho các cộng đồng ven biển, được gọi là “Khung SKBV vùng ven biển” (trích theo [3]). Ưu điểm của khung sinh kế này là các chỉ báo được đề cập rất cụ thể và chi tiết. Tuy nhiên cũng do tính chi tiết này nên việc phân tích khá phức tạp. Từ các khung sinh kế này, năm 2004, quỹ Phát triển Nông nghiệp quốc tế (IFAD) nỗ lực phát triển và kết hợp một số thay đổi so với khung SKBV của DFID (An IFAD sustainable livelihood framework [140]).

Khung phân tích SKBV mới được IFAD đưa ra đầy đủ các yếu tố hơn, thể hiện mối quan hệ chặt chẽ hơn giữa các yếu tố và làm rõ quan điểm lấy người nghèo làm trung tâm. Đây được xem như một mô hình để tham khảo trong quá trình phân tích sinh kế cộng đồng. Một cách khác để đánh giá tính bền vững của sinh kế là cách đánh giá dựa trên những khía cạnh của PTBV: môi trường, kinh tế, xã hội và thể chế cũng được DFID đề xuất trong Susstainable livelihoods guidance sheets [129]. Về việc vận dụng khung lý thuyết sinh kế trong các nghiên cứu cụ thể Xu hướng nổi bật của các nghiên cứu là vận dụng các lý thuyết này vào các trường hợp nghiên cứu cụ thể như Nguyễn Tường Huy (2013) ở khu vực đầm Nha 12 Phu, Khánh Hòa [136] hay Nguyễn Đăng Hiệp Phố (2016) phân tích sinh kế của người Mạ ở Vườn quốc gia (VQG) Cát Tiên [60].

Các nghiên cứ u chủ yếu tâp trung vào phân tích những biến đổi và khả năng thích ứ ng của các sinh kế dân cư đối với những biến đôṇ g của tự nhiên cũng như xa hôị. Từ đó các tác giả khuyến nghi ̣những vấn đề cần quan tâm trong viêc xây dưng các chính sách liên quan đế phát triển sinh kế. Điều kiện tự nhiên được xác định là có ảnh hưởng mạnh đến sinh kế của người dân. Đó có thể là điều kiện khí hậu như nhận định của Nguyên Troṇ g Xuân, Trần Hoàng Sa [120] hoặc các loại thiên tai như trong nghiên cứu của nhóm tác giả Võ Hồng Tú , Duy Cần [85].

Nguyên Một số tác giả khác lại quan tâm nhiều hơn đến các nhân tố KTXH như Nguyêñ Đăng Hào (2010) đã sử duṇ g phương pháp đánh giá sinh kế có sự tham gia và phỏng vấn nông hộ ở vùng cát ven biển tỉnh Thừa Thiên Huế để thấy chiến lược sinh kế dựa vào nông nghiệp vẫn được áp dụng phổ biến nhưng có sự dịch chuyển đáng kể theo hướng đa dạng hóa [30]. Nghiên cứ u Tầm nhìn nông hộ kế h sinh kế: Ứ ng lâp hoac du g nghiên cứ u và khuyến nông có sự tham gia (2008) của Dương Văn Sơn đã áp n duṇ g cách tiếp mớ i trong quá trình kế hoac̣ h sinh kế: tiếp tầm nhìn với cân lâp cân troṇ g tâm là xác điṇ h cu ̣‘ thể tiêu trong tương lai gần, trên cơ sở sự tham gia viêc muc của người dân, để xác điṇ h các chiến sinh kế cho nông dân tỉnh Bắc [72]. lươc Kan Nghiên cứ u về sinh kế ở khu ven biển Viêt Nam như SKBV cho cá c khu vưc bảo tồn biển Viêt Nam (2007) của Angus McEwin và các đồng sự đã khẳng điṇ h vai trò quan troṇ g của tài nguyên đối với các chiến sinh kế. Sự PTBV của nghề cá lươc phải dựa trên việc bảo vệ các sinh cảnh biển và ven biển [3].

Do vậy, để đảm bảo tính bền vững của các sinh kế cho cộng đồng ngư dân phải đặc biệt chú trọng vào bảo vệ và sử dụng bền vững các nguồn tài nguyên biển. Từ những khái quát về các nguồn lưc sinh kế của dân cư vùng ven biển Thanh Hóa, Khánh Hò a và Sóc Trăng, Xuân Mai và Duy Thắng (2011) Nguyên Nguyên khẳng điṇ h các hoaṭ đôṇ g sinh kế của côṇ g đồng ven biển thường xuyên chiu những rủi ro lớ n [39]. Điều đó làm cho bô ̣‘ lớn trong côṇ g đồng rơi vào vòng xoáy môt phân của sự nghèo khổ, tao nên áp lớn đối với vùng ven bờ. Vì vâỵ , để giảm thiểu lưc những rủi ro sinh kế hiên thời, bảo vê ̣‘và PTBV các nguồn tài nguyên ven biển, cần nghiên cứ u và xây dưng các mô hình sinh kế thay thế.

Trong nghiên cứ u Phá t triển sinh kế đia phương gó p phần bảo vê ̣a và sử dung 13 bền vững tà i nguyên thiên nhiên và môi trườ ng (2008), tác giả Chu Maṇ h Trinh thấy có mối quan hê ̣‘chặt chẽ giữa sinh kế côṇ g đồng với đồng quản lý, trên cơ sở sử duṇ g chung các vốn sinh kế biê là vốn tự nhiên và vốn xã hôị ). lươn ḷ ơi Tâp trung vào mối quan hê ̣‘giữa sinh kế và BĐKH, nghiên cứu do DFID, UNDP và Bộ Tài nguyên Môi trường (2009) tiến hành đã xem xét phương hướng phục hồi 14 các sinh kế ở vùng ven biển miền Trung Việt Nam, những nơi chịu nhiều tác động bất lợi của BĐKH nhất [10]. Trên cơ sở đó, báo cáo xác định các biện pháp và các chiến lược thích ứng nhằm giảm bớt các tổn thương của sinh kế vùng ven biển, xây dựng khả năng phục hồi do các tác động của khí hậu.