Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học sinh thái tập tính của loài cá cóc tam đảo paramesotriton deloustali bourret 1934 và tìm hiểu kỹ thuật nuôi tại trạm đa dạng sinh học mê linh vĩnh phúc

Nghiên cứu đặc điểm sinh học sinh thái tập tính của loài cá cóc tam đảo Paramesotriton deloustali Bourret 1934 và kỹ thuật nuôi tại trạm đa dạng sinh học Mê Linh Vĩnh Phúc.

• Tác giả: Hoàng Thị Biệt
• Người hướng dẫn: Ths. Giang Trọng Toàn
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái, tập tính của loài cá cóc tam đảo (Paramesotriton deloustali Bourret, 1934) và tìm hiểu kỹ thuật nuôi tại Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh, Vĩnh Phúc
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình chăn nuôi động vật hoang dã ở Việt Nam
• 1.2. Sơ lược về loài Cá cóc tam đảo
• 1.3. Các nghiên cứu về động vật tại Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.2. Vị trí địa lý
• 2.3. Địa chất – Thổ nhưỡng
• 2.4. Khí hậu, thủy văn
• 2.5. Hiện trạng tài nguyên rừng
• 2.6. Điều kiện kinh tế, xã hội
• 3. CHƯƠNG 3: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.2. Mục tiêu chung
• 3.3. Mục tiêu cụ thể
• 3.4. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu
• 3.5. Nội dung nghiên cứu
• 3.6. Phương pháp nghiên cứu
• 3.7. Phương pháp kế thừa tài liệu. Phương pháp phỏng vấn
• 3.8. Theo dõi diễn biến tại hiện trường
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Một số đặc điểm sinh học, sinh thái và tập tính loài Cá cóc tam đảo trong điều kiện nuôi nhốt
• 4.2. Đặc điểm hình thái
• 4.3. Kỹ thuật tạo bể nuôi Cá cóc tam đảo
• 4.4. Nhu cầu dinh dưỡng và khẩu phần ăn của loài Cá cóc tam đảo trong điều kiện nuôi nhốt
• 4.5. Thành phần thức ăn của Cá cóc tam đảo
• 4.6. Khẩu phần ăn hằng ngày
• 4.7. Thức ăn ưa thích của Cá cóc tam đảo trong điều kiện nuôi nhốt. Thời gian, cách cho ăn
• 4.8. Khả năng sinh trưởng của Cá cóc tam đảo trong điều kiện nuôi nhốt
• 4.9. Đặc điểm sinh sản và kỹ thuật tạo giống Cá cóc tam đảo. Kỹ thuật phòng và chữa trị một số bệnh trong quá trình nuôi Cá cóc tam đảo
• 4.10. Các bệnh thường gặp ở Cá cóc tam đảo. Biện pháp phòng bệnh cho Cá cóc tam đảo
• 4.11. Đánh giá các biện pháp chăm sóc Cá cóc tam đảo đang được thực hiện tại Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh và đề xuất giải pháp
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sinh học cá cóc tam đảo tại Mê Linh

Cá cóc tam đảo (Paramesotriton deloustali) là loài lưỡng cư đặc hữu của Việt Nam, chủ yếu phân bố tại dãy Tam Đảo, Vĩnh Phúc. Nghiên cứu về loài này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sinh học và sinh thái của chúng mà còn góp phần bảo tồn loài đang có nguy cơ tuyệt chủng. Tại Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh, nghiên cứu này được thực hiện nhằm tìm hiểu các đặc điểm sinh học, sinh thái và kỹ thuật nuôi cá cóc tam đảo.

1.1. Đặc điểm sinh học và sinh thái của cá cóc tam đảo

Cá cóc tam đảo có cơ thể dài, màu sắc đặc trưng và sinh sống chủ yếu ở các suối tại độ cao từ 200 đến 1000m. Loài này ăn tạp, thức ăn bao gồm côn trùng, ấu trùng và thực vật. Đặc biệt, cá cóc tam đảo có tập tính sinh sản độc đáo, thường đẻ trứng vào mùa xuân.

1.2. Tình trạng bảo tồn cá cóc tam đảo tại Việt Nam

Cá cóc tam đảo hiện đang bị đe dọa do tình trạng khai thác quá mức và mất môi trường sống. Loài này được xếp vào danh sách nguy cấp trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới. Việc nghiên cứu và phát triển kỹ thuật nuôi là cần thiết để bảo tồn loài này.

II. Thách thức trong việc nuôi cá cóc tam đảo tại Mê Linh

Việc nuôi cá cóc tam đảo tại Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như điều kiện môi trường, kỹ thuật nuôi và nguồn thức ăn là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của loài này. Để đảm bảo sự thành công trong việc nuôi, cần có những nghiên cứu sâu hơn.

2.1. Điều kiện môi trường nuôi cá cóc tam đảo

Cá cóc tam đảo cần môi trường sống ổn định với nhiệt độ và độ ẩm phù hợp. Nhiệt độ lý tưởng cho sự phát triển của chúng là từ 17°C đến 27°C. Việc duy trì các yếu tố này là rất quan trọng để đảm bảo sức khỏe và sự sinh trưởng của cá.

2.2. Kỹ thuật nuôi cá cóc tam đảo hiệu quả

Kỹ thuật nuôi cá cóc tam đảo bao gồm việc tạo bể nuôi phù hợp, cung cấp thức ăn đầy đủ và theo dõi sức khỏe của cá. Cần có các biện pháp phòng bệnh để giảm thiểu rủi ro trong quá trình nuôi.

III. Phương pháp nghiên cứu kỹ thuật nuôi cá cóc tam đảo

Nghiên cứu kỹ thuật nuôi cá cóc tam đảo tại Mê Linh được thực hiện thông qua các phương pháp quan sát, phỏng vấn và thu thập dữ liệu thực địa. Các thông tin thu thập được sẽ giúp cải thiện quy trình nuôi và bảo tồn loài này.

3.1. Phương pháp quan sát và thu thập dữ liệu

Phương pháp quan sát giúp ghi nhận các đặc điểm sinh học và hành vi của cá cóc tam đảo trong môi trường nuôi. Dữ liệu thu thập sẽ được phân tích để đưa ra các khuyến nghị về kỹ thuật nuôi.

3.2. Phương pháp phỏng vấn cán bộ tại Trạm ĐDSH Mê Linh

Phỏng vấn cán bộ tại Trạm ĐDSH Mê Linh giúp thu thập thông tin về kinh nghiệm nuôi cá cóc tam đảo. Những thông tin này sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực trạng và thách thức trong việc nuôi loài này.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy cá cóc tam đảo có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện nuôi tại Trạm ĐDSH Mê Linh. Việc áp dụng các kỹ thuật nuôi phù hợp đã giúp cải thiện tỷ lệ sống và sinh sản của loài này.

4.1. Tỷ lệ sinh trưởng và sinh sản của cá cóc tam đảo

Tỷ lệ sinh trưởng của cá cóc tam đảo trong điều kiện nuôi nhốt đạt mức cao, cho thấy khả năng thích nghi tốt với môi trường nuôi. Sinh sản của loài này cũng diễn ra thường xuyên, với số lượng trứng đẻ mỗi lần khá đa dạng.

4.2. Ứng dụng kỹ thuật nuôi trong bảo tồn cá cóc tam đảo

Kỹ thuật nuôi cá cóc tam đảo không chỉ giúp bảo tồn loài mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho người dân địa phương. Việc phát triển mô hình nuôi này có thể góp phần vào việc bảo tồn đa dạng sinh học tại khu vực.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về cá cóc tam đảo tại Mê Linh đã mở ra hướng đi mới trong việc bảo tồn và phát triển loài này. Các kết quả đạt được sẽ là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện kỹ thuật nuôi trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn cá cóc tam đảo

Bảo tồn cá cóc tam đảo không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh học mà còn góp phần vào việc duy trì cân bằng hệ sinh thái. Việc nghiên cứu và phát triển kỹ thuật nuôi là cần thiết để bảo vệ loài này khỏi nguy cơ tuyệt chủng.

5.2. Hướng phát triển nghiên cứu trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về sinh học và sinh thái của cá cóc tam đảo. Việc áp dụng công nghệ mới trong nuôi trồng sẽ giúp nâng cao hiệu quả và bền vững trong bảo tồn loài này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Loài Cá cóc tam đảo (Paramesotriton deloustali Bourret, 1934), còn có các tên gọi bản địa khác như Cá cóc bụng hoa, Tắc kè nước hay Cá sấu cạn, là loài động vật lưỡng cư có đuôi đặc hữu của Việt Nam. Loài này có vùng phân bố hẹp, tập trung chủ yếu tại dãy núi Tam Đảo (tỉnh Vĩnh Phúc) và vùng Ba Bể (tỉnh Bắc Kạn), cùng một số ghi nhận mở rộng tại Lào Cai, Hà Giang, Tuyên Quang, Thái Nguyên. Trong số các loài lưỡng cư có đuôi đã ghi nhận tại Việt Nam, Cá cóc tam đảo có hình thái đặc trưng với hoa văn màu sắc nổi bật. Thực tế này dẫn đến việc loài bị khai thác và săn bắt mạnh mẽ ngoài tự nhiên để phục vụ nhu cầu nuôi làm sinh vật cảnh hoặc làm dược liệu trị bệnh hen suyễn, còi xương, khiến kích thước quần thể suy giảm nghiêm trọng.

Trước nguy cơ tuyệt chủng, loài đã được xếp ở cấp Nguy cấp (EN) trong Sách đỏ Việt Nam (2007), cấp Sẽ nguy cấp (VU) trong Danh lục Đỏ Thế giới (IUCN, 2017) và thuộc nhóm IIB theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ. Mặc dù đối mặt với sức ép sinh tồn lớn, các công trình nghiên cứu sâu về đặc điểm sinh học, sinh thái, tập tính và quy trình kỹ thuật nhân nuôi bảo tồn loài còn tương đối hạn chế. Nhằm bổ sung dữ liệu sinh học và hoàn thiện kỹ thuật nhân nuôi bán hoang dã, đề tài nghiên cứu đã được triển khai tại Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu chung: Góp phần bảo tồn loài Cá cóc tam đảo đang bị suy giảm nghiêm trọng ngoài tự nhiên và hướng đến khả năng phát triển kinh tế quy mô hộ gia đình.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Bổ sung các thông tin về đặc điểm sinh học, sinh thái và tập tính của loài Cá cóc tam đảo trong điều kiện nuôi nhốt.
  2. Góp phần xây dựng kỹ thuật nuôi loài Cá cóc tam đảo.

Nhiệm vụ nghiên cứu (7 nội dung):

1. Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái, tập tính của loài Cá cóc tam đảo trong điều kiện nuôi nhốt.
2. Nghiên cứu chuồng nuôi Cá cóc tam đảo đang được thử nghiệm tại Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh.
3. Nghiên cứu nhu cầu dinh dưỡng và khẩu phần ăn của loài trong điều kiện nuôi nhốt.
4. Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của loài.
5. Nghiên cứu đặc điểm sinh sản và kỹ thuật tạo giống.
6. Nghiên cứu kỹ thuật phòng và chữa trị một số bệnh thường gặp trong quá trình nuôi.
7. Đánh giá các biện pháp chăm sóc đang được thực hiện tại Trạm và đề xuất giải pháp phát triển nhân nuôi.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cá thể loài Cá cóc tam đảo (Paramesotriton deloustali Bourret, 1934).
• Không gian nghiên cứu: Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh, xã Ngọc Thanh, thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc.
• Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 01 năm 2018 đến tháng 05 năm 2018 (đợt theo dõi tập tính và khẩu phần tập trung từ 12/03/2018 đến 31/03/2018).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu dựa trên cơ sở phân loại học lớp Lưỡng cư (Amphibia), bộ Có đuôi (Caudata), họ Cá cóc (Platysternidae), chi Paramesotriton, kết hợp khung pháp lý bảo vệ động vật hoang dã nguy cấp (Nghị định 32/2006/NĐ-CP, CITES, Sách đỏ Việt Nam 2007, Sách đỏ IUCN 2017). Cơ sở thực tiễn kế thừa các công trình nghiên cứu về hình thái, sinh thái của Bourret (1934), Phạm Nhật và Đỗ Quang Huy (1998), Nguyễn Văn Sáng và cộng sự (2009), Lê Đồng Tấn (2003), Trần Đại Thắng (2014), Đặng Huy Phương và cộng sự (2017).

Tác giả đã áp dụng hệ thống phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và điều tra sinh học bao gồm:

• Phương pháp kế thừa tài liệu: Thu thập và xử lý các báo cáo kinh tế kỹ thuật thành lập Trạm, số liệu khí tượng thủy văn, bản đồ hiện trạng rừng, hồ sơ lưu trữ theo dõi đàn cá cóc nuôi từ năm 2014 của Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh.

• Phương pháp phỏng vấn chuyên gia: Phỏng vấn bán định hướng và định hướng trực tiếp cán bộ kỹ thuật chăm sóc tại Trạm về lịch sử đàn giống, chu kỳ chăm sóc, nguồn thức ăn, kỹ thuật vệ sinh chuồng và các ca bệnh thực tế.

• Phương pháp quan sát tập tính tại hiện trường: Tiến hành trên 04 cá thể trưởng thành (02 đực ký hiệu CTĐ1, CTĐ2 và 02 cái ký hiệu CTC1, CTC2) trong 20 ngày liên tục (12/03/2018 – 31/03/2018), khung giờ 7h00 – 17h00. Sử dụng phương pháp quét toàn bộ cá thể định kỳ 60 phút/lần, tổng hợp thành các khối dữ liệu 3 giờ để theo dõi 6 dạng hoạt động: kiếm ăn, vận động, nghỉ ngơi, lột xác, phơi nắng (dưới đèn) và cạnh tranh.

• Phương pháp nghiên cứu dinh dưỡng và khẩu phần ăn: Đo lường lượng thức ăn cung cấp ($C$) và lượng thức ăn dư thừa ($T$) mỗi ngày để tính lượng tiêu thụ thực tế ($L = C - T$). Đánh giá độ ưa thích thức ăn thông qua tần suất lựa chọn:

  $$P_i = \frac{N_i}{N} \times 100$$

  (Phân cấp: $>75%$ rất thích, $50-70%$ thích, $<50%$ bình thường).

• Phương pháp theo dõi sinh trưởng và đo đạc hình thái: Định kỳ cân trọng lượng cá thể vào 8h00 sáng thứ Hai hàng tuần (trước khi cho ăn) qua 4 đợt đo. Tiến hành đo các chỉ tiêu hình thái chuẩn: Chiều dài toàn bộ cơ thể ($TL$), chiều dài thân ($SVL$), chiều dài đuôi ($TaL$), chiều dài đầu ($HL$) và chiều rộng đầu ($HW$).

• Phương pháp bệnh học: Khám lâm sàng kết hợp làm tiêu bản tạm thời để soi kính hiển vi quang học đối với các vết loét ngoài da; đối chiếu dữ liệu phân tích mẫu bệnh phẩm định kỳ gửi Viện Thú y Berlin (Cộng hòa Liên bang Đức).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương 1 khái quát thực trạng gây nuôi động vật hoang dã tại Việt Nam với 22.357 cơ sở và trên 3 triệu cá thể (CITES, 2013), chủ yếu phục vụ lấy thịt và dược liệu nhưng thiếu quy chuẩn kỹ thuật chuyên sâu. Tác giả tổng thuật các đặc điểm sinh học đã công bố của loài Cá cóc tam đảo: thân dài 153,5 – 185 mm, sống ở suối độ cao 200 – 1000m, đẻ từ tháng 1 đến tháng 4 với số lượng 2 – 36 trứng/lần, nhiệt độ phát triển nòng nọc thích hợp từ 17 – 27°C. Đồng thời, chương này giới thiệu tổng quan về Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh (diện tích 170,3 ha), nơi đang thực hiện bảo tồn chuyển vị 59 loài động vật có xương sống và bắt đầu nuôi thử nghiệm Cá cóc tam đảo từ năm 2014.

Chương 2: Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết địa bàn Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh tại xã Ngọc Thanh, thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc (tọa độ $21^\circ23'35'' - 21^\circ23'57''$ vĩ độ Bắc, $105^\circ42'40''$ kinh độ Đông). Địa hình thuộc vùng bán sơn địa dốc từ 15 – 35°, độ cao dao động 50 – 550m. Thổ nhưỡng gồm đất feralit mùn đỏ vàng trên 300m và feralit vàng đỏ dưới 300m, độ pH dao động 3,5 – 5,5. Khí hậu nhiệt đới gió mùa có nhiệt độ trung bình năm 24°C, độ ẩm bình quân 81,9%, lượng mưa 1.100 – 1.600 mm/năm. Hệ thực vật có 1.129 loài thuộc 166 họ; hệ động vật có 461 loài. Xã Ngọc Thanh có 2.783 hộ với 12.218 nhân khẩu (người Kinh chiếm 54%, dân tộc thiểu số chiếm 46%), tỷ lệ hộ nghèo 4,41%, đời sống phụ thuộc 75% vào nông nghiệp, tạo áp lực nhất định lên tài nguyên rừng qua các hoạt động chăn thả gia súc và khai thác lâm sản phụ.

Chương 3: Mục tiêu, đối tượng, phạm vi nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương này xác định chi tiết mục tiêu nghiên cứu, đối tượng thực nghiệm, phạm vi thời gian (tháng 1 đến tháng 5/2018), 7 nội dung nghiên cứu chuyên biệt, cùng hệ thống phương pháp luận thu thập, quan sát và công thức toán học phân tích dữ liệu ngoại nghiệp.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 trình bày toàn bộ số liệu đo đạc thực nghiệm và thảo luận kết quả:

• Đặc điểm hình thái và chỉ số cơ thể: Phân tích số liệu đo 4 cá thể với kích thước cơ thể ($TL$) dao động từ 169,6 đến 191,3 mm; chiều dài thân ($SVL$) từ 92,7 đến 99,8 mm; chiều dài đuôi ($TaL$) từ 76,9 đến 91,5 mm; chiều dài đầu ($HL$) từ 26,3 đến 28,1 mm; chiều rộng đầu ($HW$) từ 20,5 đến 22,0 mm. Tác giả phát hiện đặc điểm quan trọng để phân biệt giới tính ở cá thể trưởng thành: con đực có dải màu xanh sáng chạy dọc hai bên mặt đuôi (rõ nhất vào mùa sinh sản) và kích thước nhỏ hơn; con cái có kích thước lớn hơn và không có dải xanh sáng này.
• Tập tính trong điều kiện nuôi nhốt: Biểu đồ hoạt động bình quân cho thấy hoạt động nghỉ ngơi chiếm 68%, vận động chiếm 25%, kiếm ăn chiếm 4%, lột xác chiếm 2,5% và cạnh tranh chỉ chiếm 0,5%. Nhiệt độ có ảnh hưởng quyết định đến mức độ vận động: khi nhiệt độ $< 20^\circ\text{C}$, thời gian vận động chỉ đạt 1 – 2 giờ/ngày; khi nhiệt độ $> 20^\circ\text{C}$, thời gian vận động tăng lên 3 – 4 giờ/ngày. Quá trình lột xác diễn ra trong 2 – 6 giờ trong môi trường nước; cá thể ngừng ăn trước khi lột xác từ 4 – 5 ngày.
• Thông số kỹ thuật chuồng nuôi: Phân tích cấu trúc 2 bể kính nuôi thực tế (IN16 và IN14). Bể IN16 có kích thước $210 \times 66 \times 172\text{ cm}$, tỷ lệ 50% cạn (đất dày 20 cm, phủ lá mục, đá hốc) và 50% nước (sâu 15 cm), nuôi 5 cá thể. Bể IN14 kích thước $100 \times 60 \times 50\text{ cm}$, nước sâu 20 cm, nuôi 6 cá thể. Cả hai bể được duy trì hệ thống lọc tuần hoàn tạo dòng chảy với các chỉ tiêu hóa lý: $\text{Cl}_2 = 0$, $\text{pH} = 6,8$, $\text{KH} = 60\text{d}$, $\text{NO}_3 = 10\text{ mg/l}$, $\text{NO}_2 = 0\text{ mg/l}$, phòng điều hòa duy trì nhiệt độ 25 – 30°C và độ ẩm 70 – 90%.
• Dinh dưỡng và tăng trưởng: Xác định 2 loại thức ăn được tiêu thụ là Giun đất (cắt đoạn 5 – 8 cm, mức độ ưa thích đánh giá ++) và Nòng nọc ếch cây xanh đốm (mức độ ưa thích đánh giá +). Cá cóc không tiêu thụ dế và sâu quy. Khẩu phần tiêu thụ thực tế đạt 1 – 3 g/cá thể/ngày ăn. Sau thời gian theo dõi định kỳ, khối lượng trung bình của 4 cá thể tăng từ 36,0 g lên 41,25 g.
• Sinh sản và bệnh học: Ghi nhận chu kỳ đẻ trứng vào thời điểm có độ ẩm cao (từ tháng 12 đến tháng 3), mỗi lứa đẻ khoảng 12 trứng rời rạc trên hốc đá sát mặt nước. Trứng hình thành phôi mắt rõ sau 21 ngày và phát triển thành nòng nọc trong bọc thạch sau 30 ngày (tuy nhiên chưa bơi thoát khỏi màng thạch do dễ bị nấm hỏng). Xác định bệnh thường gặp là bệnh nấm ngoài da do vi khuẩn trong điều kiện lạnh ẩm (tháng 11 đến tháng 3), biểu hiện qua các vết loét trắng xám; phác đồ điều trị hiệu quả là bôi thuốc mỡ Genatreson 1 – 2 lần/ngày, kết hợp khử trùng định kỳ bằng Xanh me-cha-lit tỷ lệ 1/1000 và Chloramine-T.

---

Kết quả và đóng góp

Bảng tổng hợp các số liệu nghiên cứu chính

Hạng mục / Chỉ số	Giá trị định lượng ghi nhận	Diễn giải chuyên môn
Kích thước cơ thể ($TL$)	169,6 – 191,3 mm	Cá cái (CTC1: 191,3 mm; CTC2: 189,4 mm) lớn hơn cá đực (CTĐ1: 171,9 mm; CTĐ2: 169,6 mm)
Phân bổ quỹ thời gian tập tính	Nghỉ ngơi: 68% Vận động: 25% Kiếm ăn: 4% Lột xác: 2,5% Cạnh tranh: 0,5%	Cá cóc dành phần lớn thời gian nằm tĩnh tại trên hốc đá hoặc chìm dưới nước; mức độ cạnh tranh rất thấp
Ảnh hưởng của nhiệt độ đến vận động	$< 20^\circ\text{C}$: 1 – 2 giờ/ngày $\ge 20^\circ\text{C}$: 3 – 4 giờ/ngày	Là động vật biến nhiệt, hoạt động trao đổi chất và di chuyển tăng tỷ lệ thuận với nhiệt độ môi trường
Khẩu phần ăn hàng ngày	1 – 3 gam/cá thể/lần ăn	Chỉ ăn động vật sống; chu kỳ cho ăn cách 2 – 3 ngày (trời ấm) hoặc 4 – 5 ngày (trời lạnh)
Tăng trưởng thể trọng (1 tháng)	CTĐ1: 41g $\rightarrow$ 40g ($-1\text{g}$ do lột xác) CTĐ2: 31g $\rightarrow$ 37g ($+6\text{g}$) CTC1: 37g $\rightarrow$ 46g ($+9\text{g}$) CTC2: 35g $\rightarrow$ 42g ($+7\text{g}$)	Khối lượng trung bình toàn đàn tăng từ 36,0 g lên 41,25 g
Chỉ số môi trường bể nuôi	$\text{Cl}_2$: 0 mg/l; $\text{pH}$: 6,8; $\text{KH}$: 60d; $\text{NO}_3$: 10 mg/l; $\text{NO}_2$: 0 mg/l	Nước lọc tuần hoàn tạo dòng chảy nhẹ; độ ẩm không khí phòng nuôi duy trì 70 – 90%

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Cải tiến chuồng nuôi: Mở rộng diện tích bể nuôi để tăng không gian vận động; thiết kế hệ thống cấp thoát nước tự động liên tục; chuyển dần chuồng nuôi ra khu vực có ánh sáng mặt trời tự nhiên thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống đèn chiếu sưởi nhân tạo.
• Đa dạng hóa thức ăn: Tiếp tục thử nghiệm các loại thức ăn sống giàu đạm khác bên cạnh giun đất và nòng nọc; chủ động xây dựng mô hình nuôi giun đất tại chỗ để bảo đảm nguồn dinh dưỡng ổn định, sạch bệnh.
• Hoàn thiện kỹ thuật nhân giống: Bổ sung nguồn giống cá thể bố mẹ từ tự nhiên để tránh đồng huyết; tập trung kiểm soát độ ẩm và môi trường giá thể đẻ trứng nhằm khắc phục hiện tượng nấm trứng, nâng cao tỷ lệ nở và tỷ lệ sống của nòng nọc.
• Bảo tồn ngoại vi gắn với tái thả: Thiết kế chuồng nuôi bán hoang dã quy mô lớn để tập tính tự nhiên của loài không bị suy giảm, hướng tới mục tiêu tái thả cá thể nhân nuôi về lại các sinh cảnh tự nhiên tại dãy Tam Đảo.

Đóng góp mới của khóa luận

Khóa luận đã bổ sung tiêu chí hình thái phân biệt giới tính rõ ràng ở cá thể trưởng thành qua dải màu xanh sáng dọc hai bên mặt đuôi của con đực. Nghiên cứu lần đầu mô tả chi tiết tập tính lột xác kéo dài 2 – 6 giờ và hiện tượng cá nhịn ăn 4 – 5 ngày trước khi lột xác. Đồng thời, công trình cung cấp các thông số kỹ thuật thực nghiệm chuẩn xác về thiết kế bể kính bán cạn, chỉ số hóa lý của nước, thành phần thức ăn ưa thích và phác đồ điều trị bệnh nấm ngoài da bằng thuốc mỡ Genatreson kết hợp dung dịch Xanh me-cha-lit.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Dung lượng mẫu thực nghiệm còn nhỏ (theo dõi tập tính và sinh trưởng chuyên sâu trên 04 cá thể; tổng đàn của trạm là 11 cá thể); thời gian nghiên cứu thực địa ngắn (thực hiện từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2018); bể nuôi đặt hoàn toàn trong phòng kín nên phụ thuộc ánh sáng đèn; kỹ thuật ấp nở nhân tạo chưa hoàn thiện khiến trứng bị nhiễm nấm và chưa theo dõi được trọn vẹn giai đoạn nòng nọc thoát màng thạch xuống nước.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu sinh sản nhân tạo trên cỡ mẫu lớn hơn; thử nghiệm các biện pháp chống nấm cho trứng ở giai đoạn 30 ngày đầu; đánh giá khả năng thích nghi của thế hệ con trong chuồng nuôi bán tự nhiên ngoài trời và xây dựng quy trình tái thả cá thể về sinh cảnh rừng tự nhiên.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học các ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học, Sinh học, Bảo tồn đa dạng sinh học và Chăn nuôi - Thú y.
• Nội dung giá trị: Các thông số chi tiết về kết cấu chuồng nuôi bán cạn, kỹ thuật kiểm soát chất lượng nước lọc tuần hoàn, khẩu phần ăn bằng giun đất/nòng nọc và quy trình phòng trừ nấm bằng Genatreson, Xanh me-cha-lit là tài liệu thực hành thiết thực cho các trung tâm cứu hộ động vật hoang dã, vườn thú và các cơ sở bảo tồn chuyển vị lưỡng cư.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Làm thế nào để phân biệt chính xác con đực và con cái ở loài Cá cóc tam đảo trưởng thành?
Dựa vào kích thước và hoa văn mặt đuôi: Cá cóc đực có kích thước nhỏ hơn con cái cùng lứa tuổi và sở hữu một dải màu xanh sáng chạy suốt hai bên mặt đuôi (thể hiện rất rõ vào mùa sinh sản). Cá cóc cái có kích thước cơ thể lớn hơn và không có dải màu xanh sáng này ở hai bên đuôi.

2. Tập tính hoạt động hàng ngày của Cá cóc tam đảo trong môi trường nuôi nhốt phân bổ như thế nào?
Qua 20 ngày theo dõi bằng phương pháp quét, quỹ thời gian hoạt động trung bình trong ngày của cá cóc phân bổ gồm: 68% thời gian nghỉ ngơi (nằm tĩnh tại trên cành cây, hốc đá hoặc đáy nước), 25% thời gian vận động, 4% thời gian kiếm ăn, 2,5% thời gian lột xác và 0,5% thời gian cạnh tranh.

3. Khẩu phần ăn và loại thức ăn ưa thích của loài trong điều kiện nuôi nhốt gồm những gì?
Cá cóc chỉ tiêu thụ động vật sống có cử động, không ăn dế và sâu quy. Thức ăn chính gồm Giun đất (cắt đoạn 5 – 8 cm, mức độ ưa thích cao nhất ++) và Nòng nọc ếch cây xanh đốm (để nguyên con, mức độ ưa thích +). Lượng thức ăn tiêu thụ hàng ngày dao động từ 1 – 3 gam/cá thể cho mỗi lần ăn.

4. Bệnh phổ biến nhất ở Cá cóc tam đảo tại Trạm Mê Linh là gì và được xử lý bằng thuốc nào?
Bệnh thường gặp nhất là bệnh nấm ngoài da xuất hiện vào mùa lạnh ẩm (từ tháng 11 đến tháng 3), gây ra các vết loét màu trắng xám trên da. Biện pháp điều trị là cách ly cá bệnh, bôi thuốc mỡ trị nấm Genatreson 1 – 2 lần/ngày lên vết thương, đồng thời khử trùng bể nuôi bằng dung dịch Xanh me-cha-lit pha tỷ lệ 1/1000 và sát khuẩn lối vào bằng Chloramine-T.

5. Các thông số kỹ thuật môi trường nước và không gian bể nuôi IN16 tại Trạm được thiết lập ra sao?
Bể IN16 làm bằng kính chịu lực dày 5 mm ($210 \times 66 \times 172\text{ cm}$), chia tỷ lệ 50% cạn (đất dày 20 cm, phủ lá khô, cây xanh, hang đá) và 50% nước (sâu 15 cm có gạch đá tạo hang trú ẩn). Môi trường nước kiểm tra duy trì nồng độ: $\text{Cl}_2 = 0$, $\text{pH} = 6,8$, $\text{KH} = 60\text{d}$, $\text{NO}_3 = 10\text{ mg/l}$, $\text{NO}_2 = 0\text{ mg/l}$, phòng nuôi duy trì nhiệt độ 25 – 30°C và độ ẩm 70 – 90%.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Thị Biệt đã hệ thống hóa các đặc điểm hình thái, sinh thái và tập tính của loài Cá cóc tam đảo (Paramesotriton deloustali) trong điều kiện nuôi nhốt tại Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh. Nghiên cứu xác lập các thông số thực nghiệm về nhu cầu dinh dưỡng, khẩu phần ăn, mức tăng trưởng thể trọng bình quân từ 36,0 g lên 41,25 g, cùng tiêu chuẩn kỹ thuật thiết kế chuồng nuôi và biện pháp phòng trị bệnh nấm ngoài da. Các kết quả đạt được cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu thực tiễn quan trọng, đóng góp trực tiếp vào công tác bảo tồn chuyển vị loài lưỡng cư đặc hữu nguy cấp này của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Cá cóc tam đảo (Paramesotriton deloustali Bourret, 1934) có tên gọi khác là Cá cóc bụng hoa, Tắc kè nƣớc, Cá sấu cạn - là loài lƣỡng cƣ có đuôi đặc hữu của Việt Nam có vùng phân bố hẹp tại dãy Tam Đảo (Vĩnh Phúc) và Ba Bể (Bắc Kạn) (Phạm Nhật và Đỗ Quang Huy, 1998; Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc và Nguyễn Quảng Trƣờng, 2009). Trong số 6 loài lƣỡng cƣ có đuôi đƣợc biết đến ở Việt Nam thuộc hai giống là Paramesotriton (2 loài) và Tylototriton (4 loài), thì loài Cá cóc tam đảo có đặc điểm hình thái đẹp nhất nên đƣợc nhiều khách du lịch khi đến Tam Đảo bắt về nuôi làm cảnh hoặc mua từ các lái buôn. Không những vậy, nhiều ngƣời còn sử dụng loài lƣỡng cƣ này để chữa các bệnh về hen suyễn, còi xƣơng…đã làm cho kích thƣớc quần thể của loài bị suy giảm mạnh ở ngoài tự nhiên. Trƣớc tình trạng đó, Cá cóc tam đảo đƣợc xếp ở cấp Nguy cấp (EN) trong Sách đỏ Việt Nam (2007); cấp VU trong Sách đỏ thế giới (IUCN, 2017) và nhóm IIB trong Nghị định 32/NĐ-CP/2006.

Mặc dù loài Cá cóc tam đảo đang đứng bên bờ tuyệt chủng bởi tình trạng khai thác của con ngƣời nhƣng các nghiên cứu về loài còn rất hạn chế, đặc biệt là các nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái, tập tính và bảo tồn loài. Với xu thế thị trƣờng, loài Cá cóc tam đảo có thể là loài sinh vật cảnh tiềm năng nên việc tìm hiểu kỹ thuật nhân nuôi để nhân giống không những giúp hạn chế việc săn bắt loài Cá cóc tam đảo ngoài tự nhiên mà còn tạo cơ hội để phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn. Trạm Đa dạng sinh học (ĐDSH) Mê Linh thuộc Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật đƣợc thành lập theo quyết định số 1063/QĐ–KHCNQG của Giám đốc Trung tâm Khoa học tự nhiên và Công nghệ quốc gia (nay là Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) ngày 6/8/1999 với tổng diện tích là 170,3ha. Trạm ĐDSH Mê linh thuộc xã Ngọc Thanh, Thị xã Phúc Yên, Vĩnh Phúc, giáp ranh với Vƣờn Quốc gia Tam Đảo theo hƣớng Đông.

Từ khi thành lập đến nay, Trạm đã thực hiện các chƣơng trình bảo tồn chuyển vị và nghiên 1 cứu 59 loài động vật có xƣơng sống gồm: 19 loài thú, 22 loài bò sát và 18 loài lƣỡng cƣ. Tại Trạm có khu vực bảo tồn bán hoang dã nuôi nhiều loài động vật thuộc các lớp thú, chim, bò sát và lƣỡng cƣ và đặc biệt đang nuôi loài Cá cóc tam đảo từ năm 2014. Các thông tin phỏng vấn ban đầu cán bộ của Trạm cho thấy, loài Cá cóc tam đảo đang nuôi sinh trƣởng thành công và đang tiến hành nuôi sinh sản thử nghiệm. Xuất phát từ thực tiễn trên, tôi đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái, tập tính của loài Cá cóc tam đảo (Paramesotriton deloustali Bourret, 1934) và tìm hiểu kỹ thuật nuôi tại Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh, Vĩnh phúc”.

Đề tài đƣợc thực hiện nhằm bổ sung các đặc điểm sinh học, sinh thái và tập tính của loài trong điều kiện nuôi nhốt cũng nhƣ cung cấp các thông tin hữu ích nhằm hoàn thiện kỹ thuật nuôi loài lƣỡng cƣ quý hiếm, đặc hữu của Việt Nam. 2 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình chăn nuôi động vật hoang dã ở Việt Nam Trƣớc nhu cầu của xã hội, nghề nuôi động vật hoang dã nổi lên nhƣ một hƣớng đi mới nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trƣờng về các sản phẩm từ động vật, đồng thời giảm áp lực săn bắt động vật từ tự nhiên, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, đem lại hiệu quả kinh tế cao cho ngƣời chăn nuôi, góp phần xóa đói giảm nghèo. Chăn nuôi động vật hoang dã đang ngày càng trở thành một nghề kinh doanh có thu nhập và hiệu quả kinh tế cao nhƣ: Nuôi Hƣơu sao, các loài khỉ, Nhím, Don, các loài cầy, trăn, rắn độc, Ba ba, Cá sấu, Ếch đồng, chim cảnh, cá cảnh… Chăn nuôi động vật hoang dã cũng đã hình thành nên những làng nghề tiêu biểu nhƣ: Nuôi Hƣơu sao ở Quỳnh Lƣu (Nghệ An), Hƣơng Sơn (Hà Tĩnh), Hiếu Liêm (Đồng Nai); nuôi Rắn hổ mang ở phƣờng Lệ Mật (quận Long Biên, Hà Nội), xã Vĩnh Sơn (huyện Vĩnh Tƣờng, Vĩnh Phúc); nuôi Nhím, Don ở Ba Vì, Thụy Phƣơng (Hà Nội), Cúc Phƣơng (Ninh Bình), Cát Bà (Hải Phòng); nuôi Ba ba ở nhiều địa phƣơng nhƣ (Hải Dƣơng, Bắc Giang, Bắc Ninh, Thanh Hóa, Hà Tĩnh…).

Hoạt động chăn nuôi động vật hoang dã ở nƣớc ta hiện còn nhiều yếu kém về tài liệu kỹ thuật nhân nuôi, dịch vụ thú ý, vốn đầu tƣ, định hƣớng nhân nuôi và quy mô nhỏ lẻ. Hầu hết các cơ sở chăn nuôi theo quy mô hộ gia đình và chƣa trở thành phong trào rộng rãi. Trong cả nƣớc chỉ có một số ít cơ sở chăn nuôi động vật hoang dã quy mô tập trung, với nhiều loài có thể kể đến là: Vƣờn thú Hà Nội, Thảo cầm viên Sài Gòn, Vƣờn Quốc gia Cúc Phƣơng, Đảo Rều (Quảng Bình), Hòn Tre (Nha Trang), Trung tâm Giống Thụy Phƣơng Hà Nội, Trung tâm Cứu hộ Sóc Sơn (Hà Nội), Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh (Vĩnh Phúc). Theo số liệu của Văn phòng CITES Việt Nam (2013), nƣớc ta có 22.357 cơ sở nhân nuôi, tăng gấp nhiều lần so với số cơ sở nhân nuôi đƣợc thống kê vào 3 năm 2007 (4.

Các cơ sở này đang nhân nuôi hơn 3 triệu cá thể động vật hoang dã. Tuy nhiên, số lƣợng các cơ sở và số lƣợng cá thể động vật đƣợc nuôi có thể lớn hơn rất nhiều vì rất nhiều cơ sở chƣa đăng ký với cơ quan quản lý CITES. Ngoài ra, các trại nuôi nhóm động vật hoang dã khác không cần đăng ký với cơ quan Kiểm lâm. Hiện nay có khá nhiều loài động vật hoang dã đang đƣợc nhân nuôi ở nƣớc ta, đa số phục vụ mục tiêu kinh tế nhƣ sản xuất thực phẩm và dƣợc liệu.

Hiện đã thống kê đƣợc 196 loài đang đƣợc nhân nuôi, bao gồm 111 loài động vật nguy cấp, quý, hiếm; 38 loài động vật thông thƣờng và 47 loài động vật hoang dã khác (Tổng cục lâm nghiệp, 2013). Trong số các loài đang đƣợc nhân nuôi ở nƣớc ta vẫn chƣa có loài Cá cóc tam đảo. Vì vậy, nghiên cứu về kỹ thuật nhân nuôi loài Cá cóc tam đảo sẽ góp phần đa dạng hóa động vật nuôi ở Việt Nam và có thể mang lại hiệu quả kinh tế, góp phần bảo tồn loài lƣỡng cƣ quý hiếm, đặc hữu đang có nguy cơ bị tuyệt chủng. Sơ lƣợc về loài Cá cóc tam đảo Theo tài liệu Phạm Nhật và Đỗ Quang Huy (1998); Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc và Nguyễn Quảng Trƣờng (2009), Sách đỏ Việt Nam (2007), Sách đỏ thế giới (2017), Tra cứu sinh vật rừng Việt Nam (2016), các đặc điểm về hình thái, sinh học, sinh thái, tập tính, tình trạng và phân bố của loài Cá cóc tam đảo nhƣ sau: Tên phổ thông: Cá cóc tam đảo (tên gọi khác: Tắc kè nƣớc, Sa giông, Cá cóc bụng hoa).

Tên khoa học: Paramesotriton deloustali Bourret, 1934 Họ: Cá cóc (Platysternidae) Bộ: Ếch nhái có đuôi (Caudata) Đặc điểm nhận dạng: Cá cóc Tam Đảo có cơ thể dài giống nhƣ thằn lằn. Thân hình thuôn dài, hơi dẹt từ trên xuống. Dài thân khoảng 153,5-185 mm. Đuôi dài dẹp bên, mút đuôi tròn.

Trên da có nhiều mụn sù sì và tiết chất nhầy. Lƣng có màu xám đen với 2 gờ sần sùi chạy dọc 2 bên và một gờ giữa sống lƣng. Bụng có màu đỏ cam 4 với những đƣờng xám đen nối với nhau nhƣ hình mạng lƣới. Con cái thƣờng lớn hơn con đực.

Đặc biệt vào mùa sinh sản ở con đực có một dải xanh sáng chạy suốt hai bên mặt đuôi. Mép đuôi thƣờng đỏ da cam, nhất là phần gần lỗ huyệt. Cá cóc có 4 chi ngắn nhƣng khỏe, bò khá nhanh trên mặt đất. Trong nƣớc, Cá cóc tam đảo bơi chủ yếu bằng những uốn lƣợn của đuôi, chân áp sát thân mình.1: Cá cóc tam đảo - Paramesotriton deloustali (Bourret, 1934) Đặc điểm sinh học, sinh thái: Cá cóc tam đảo sống ở suối, độ cao 200 - 1000m.

Loài ăn tạp, thành phần thức ăn gồm các loài thảo mộc, côn trùng (ấu trùng và dạng trƣởng thành), trứng ếch nhái, ốc, nòng nọc, cá con, giun, bùn. Cá cóc đẻ vào cuối đông đầu xuân (tháng 1 - 4). Thụ tinh trong không hoàn toàn diễn ra trong môi trƣờng nƣớc. Ngoài tự nhiên, sau khi thụ tinh xong, cá cóc cái bò lên cạn đẻ trứng ở các đám lá mục, ẩm dƣới các tảng đá cách suối không xa.

Trong điều kiện nuôi chúng đẻ vào những giá thể có sẵn trong bể (rong, đá. Cá cóc cái đẻ nhiều lần trong một vụ, đẻ cả ban ngày và ban đêm, mỗi lần đẻ với số lƣợng trứng rất khác nhau (từ 2 - 36 quả). Tỷ lệ nở của trứng và sự phát triển của nòng nọc phụ thuộc chủ yếu vào nhiệt độ môi trƣờng, nhiệt độ thích hợp nhất từ 17°C- 27°C. Nòng nọc có mầu đen, có mang ngoài mầu đỏ hồng ở hai bên mang tai, bụng sáng và sau khoảng 2 tháng ngả vàng và xuất hiện những mạng lƣới đen nhƣ họa tiết ở bụng con trƣởng thành.

Mang ngoài tiêu dần và biến mất ở tháng 4 - 5. Ở giai đoạn này, cá cóc thƣờng bò lên cạn (trong tự nhiên giai đoạn này vẫn chƣa đƣợc nghiên cứu kỹ) (Sinh vật rừng Việt Nam, 2016). 5 Phân bố: Cá cóc tam đảo là loài đặc hữu của Việt Nam. Theo Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc và Nguyễn Quảng Trƣờng (2009), Cá cóc tam đảo đã đƣợc tìm thấy ở tỉnh Vĩnh Phúc (Tam Đảo) và Lào Cai.

Hiện nay, Cá cóc tam đảo đƣợc phát hiện ở nhiều địa phƣơng khác nhƣ: Khu vực dãy tam đảo nằm giữa 3 tỉnh: Tuyên Quang, Vĩnh Phúc, Thái Nguyên; khu vực Ba Bể, Chợ Đồn tỉnh Bắc Kạn; Sín Mần (Hà Giang) (Sinh vật rừng Việt Nam, 2016). Ngoài ra tại Trung Quốc đã ghi nhận có sự xuất hiện của loài Cá cóc tam đảo (Zhang et al, 2017. The entire mitochondridae: Paramesotriton) with a new distribution record from China; DOI 10.1007/s12686-017-0804-3); Giá trị: Cá cóc tam đảo có giá trị về mặt bảo tồn, khoa học, thẩm mỹ, làm cảnh. Tình trạng: Hiện nay, Cá cóc tam đảo đang bị săn bắt mạnh ngoài tự nhiên, vùng phân bố hẹp nên chúng đang đứng bên bờ tuyệt chủng ở cấp Nguy cấp (EN) trong Sách đỏ Việt Nam (2007), cấp Sẽ nguy cấp (VU) trong Sách đỏ thế giới (IUCN, 2017).

Ngoài ra, loài thuộc nhóm IIB trong Nghị định 32 (2006).