Luận văn: Rủi ro nuôi tôm thẻ chân trắng tại huyện Quảng Ninh, Quảng Bình

Luận văn nghiên cứu rủi ro hoạt động nuôi tôm thẻ chân trắng tại Quảng Bình. Phân tích nguyên nhân và đề xuất các giải pháp hạn chế thiệt hại.

• Tác giả: Lê Duy Tùng Lâm
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Thị Hoa Sen
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm Huế
• Chuyên ngành: Phát Triển Nông Thôn
• Đề tài: Nghiên cứu rủi ro của hoạt động nuôi tôm thẻ chân trắng tại huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan rủi ro nuôi tôm thẻ chân trắng tại Quảng Bình

Nuôi tôm thẻ chân trắng (Litopenaeus vannamei) là một ngành kinh tế mũi nhọn tại tỉnh Quảng Bình, đặc biệt tại các vùng nuôi tôm tập trung Quảng Bình như huyện Quảng Ninh. Ngành này mang lại giá trị kinh tế cao, góp phần chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp và tạo sinh kế cho nhiều hộ dân. Tuy nhiên, hoạt động sản xuất này luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro, gây ra những tổn thất lớn về kinh tế và môi trường. Nghiên cứu của Lê Duy Tùng Lâm (2017) tại huyện Quảng Ninh đã chỉ ra rằng, người nuôi tôm phải đối mặt với ba nhóm rủi ro chính: rủi ro dịch bệnh, rủi ro thiên tai và rủi ro thị trường. Trong đó, rủi ro do dịch bệnh được xác định là yếu tố có tác động lớn nhất, chiếm trọng số ảnh hưởng lên tới 0,724 tại xã Võ Ninh và 0,669 tại xã Hải Ninh. Các khó khăn của người nuôi tôm không chỉ đến từ các yếu tố tự nhiên không thể lường trước mà còn từ sự biến động của thị trường và chất lượng các yếu tố đầu vào. Để đảm bảo sự phát triển ổn định, việc nhận diện, phân tích và đưa ra các giải pháp nuôi tôm bền vững là yêu cầu cấp thiết. Bài viết này sẽ phân tích sâu các rủi ro trong hoạt động nuôi tôm thẻ chân trắng tại Quảng Bình, dựa trên các kết quả nghiên cứu khoa học, từ đó đề xuất các phương pháp quản lý hiệu quả nhằm giảm thiểu thiệt hại và nâng cao hiệu quả kinh tế mô hình nuôi tôm.

1.1. Thực trạng và tiềm năng của ngành nuôi tôm thẻ Quảng Bình

Quảng Bình có lợi thế về đường bờ biển dài và diện tích đất cát ven biển lớn, là điều kiện lý tưởng để phát triển nuôi trồng thủy sản mặn lợ. Trong những năm qua, diện tích nuôi tôm thẻ chân trắng đã không ngừng mở rộng, đặc biệt là các mô hình nuôi trên cát. Theo thống kê, đến năm 2015, toàn tỉnh có 260ha nuôi tôm thẻ trên cát, đạt sản lượng 2.330 tấn, chiếm 52,3% tổng sản lượng tôm nuôi của tỉnh. Các doanh nghiệp lớn như Công ty Cổ phần chăn nuôi CP Việt Nam đã áp dụng các mô hình nuôi tôm công nghệ cao như CPF Green House, Biofloc, góp phần tăng năng suất và giảm thiểu ô nhiễm. Tuy nhiên, phần lớn các hộ nuôi vẫn phát triển theo quy mô nhỏ lẻ, thiếu quy hoạch, dẫn đến nhiều thách thức trong quản lý môi trường ao nuôi và kiểm soát dịch bệnh.

1.2. Phân loại các nhóm rủi ro chính trong nuôi tôm thẻ

Hoạt động nuôi tôm thẻ chân trắng tại Quảng Bình phải đối mặt với ba nhóm rủi ro cơ bản. Thứ nhất là rủi ro dịch bệnh, với các bệnh nguy hiểm như bệnh hoại tử gan tụy cấp (AHPND) và bệnh đốm trắng (WSSV). Thứ hai là rủi ro thiên tai, chịu ảnh hưởng trực tiếp từ biến đổi khí hậu với các tác động của thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt và rét đậm. Thứ ba là rủi ro thị trường, bao gồm sự biến động của giá tôm thẻ thương phẩm, chi phí thức ăn chăn nuôi, chất lượng con giống không đảm bảo và áp lực từ thương lái. Nghiên cứu cho thấy, rủi ro dịch bệnh là nghiêm trọng nhất, kế đến là rủi ro thiên tai và cuối cùng là rủi ro thị trường. Việc hiểu rõ từng nhóm rủi ro là bước đầu tiên để xây dựng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

II. Phân tích các rủi ro nuôi tôm thẻ chân trắng ở Quảng Bình

Việc phân tích chi tiết các rủi ro là cơ sở để xây dựng chiến lược quản lý hiệu quả cho ngành nuôi tôm thẻ chân trắng tại Quảng Bình. Theo nghiên cứu thực địa tại huyện Quảng Ninh, ba nhóm rủi ro chính đều có mức độ tác động khác nhau nhưng đều gây thiệt hại đáng kể. Rủi ro dịch bệnh là mối đe dọa thường trực và nghiêm trọng nhất. Các bệnh như bệnh hoại tử gan tụy cấp và bệnh đốm trắng (WSSV) được xác định là nguyên nhân gây thiệt hại trên 70% cho người nuôi tôm. Giai đoạn tôm từ 30 - 50 ngày tuổi là thời điểm nhạy cảm nhất và dễ bùng phát dịch bệnh. Tiếp theo, rủi ro thiên tai ngày càng trở nên khó lường do biến đổi khí hậu. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão và rét đậm gây thiệt hại nặng nề, có thể làm mất trắng cả vụ nuôi. Sự thay đổi đột ngột về nhiệt độ và độ mặn nguồn nước do mưa lớn cũng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của tôm. Cuối cùng, rủi ro thị trường đầu ra và đầu vào cũng là một thách thức lớn. Chất lượng con giống không đảm bảo là yếu tố gây thiệt hại trên 70% trong nhóm rủi ro này. Bên cạnh đó, sự biến động của chi phí thức ăn chăn nuôi và việc bị thương lái ép giá khi thu hoạch làm giảm đáng kể lợi nhuận, khiến người nuôi gặp nhiều khó khăn.

2.1. Rủi ro dịch bệnh Nguyên nhân và mức độ thiệt hại

Dịch bệnh là rủi ro có trọng số ảnh hưởng cao nhất. Bệnh hoại tử gan tụy cấp (AHPND) và bệnh đốm trắng (WSSV) là hai loại bệnh phổ biến và nguy hiểm nhất. AHPND thường gây chết tôm hàng loạt ở giai đoạn đầu vụ nuôi, trong khi WSSV có thể bùng phát ở mọi giai đoạn và lây lan rất nhanh. Nguyên nhân chính dẫn đến dịch bệnh bao gồm chất lượng con giống kém, mật độ nuôi quá dày, quản lý môi trường ao nuôi không tốt và nguồn nước bị ô nhiễm. Theo khảo sát, hơn 70% các vụ nuôi thất bại tại địa bàn nghiên cứu có liên quan trực tiếp đến hai loại bệnh này. Thiệt hại không chỉ là sản lượng tôm mà còn bao gồm chi phí đầu tư cho con giống, thức ăn và thuốc men.

2.2. Rủi ro thiên tai Tác động của thời tiết và khí hậu

Quảng Bình là khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão, lũ và không khí lạnh. Đối với nghề nuôi tôm, tác động của thời tiết cực đoan là rất lớn. Bão và rét đậm được người dân đánh giá là hai yếu tố gây thiệt hại trên 70%. Mưa lớn đột ngột có thể làm giảm nhanh độ mặn nguồn nước, gây sốc cho tôm. Hạn hán kéo dài làm tăng độ mặn và nhiệt độ nước, tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển. Lũ lụt không chỉ gây vỡ bờ ao mà còn làm ô nhiễm nguồn nước, lây lan dịch bệnh giữa các vùng nuôi. Những yếu tố này cho thấy sự phụ thuộc lớn của nghề nuôi tôm vào điều kiện tự nhiên và sự cần thiết phải có các biện pháp hạ tầng kiên cố để ứng phó.

2.3. Rủi ro thị trường Biến động giá cả và chất lượng đầu vào

Rủi ro thị trường tuy có trọng số thấp hơn nhưng vẫn tác động mạnh đến hiệu quả kinh tế mô hình nuôi tôm. Yếu tố gây thiệt hại lớn nhất là chất lượng con giống. Việc mua phải con giống không rõ nguồn gốc, mang mầm bệnh tiềm ẩn là nguyên nhân chính dẫn đến thất bại. Bên cạnh đó, chi phí thức ăn chăn nuôi chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí sản xuất và thường xuyên biến động. Về đầu ra, giá tôm thẻ thương phẩm không ổn định và tình trạng bị thương lái ép giá khi thu hoạch khiến người nuôi bị động. Rủi ro thị trường đầu ra làm giảm lợi nhuận và tạo ra tâm lý bất an, ảnh hưởng đến quyết định tái đầu tư của các hộ nuôi.

III. Cách quản lý rủi ro dịch bệnh trong nuôi tôm thẻ hiệu quả

Để đối phó với rủi ro lớn nhất là dịch bệnh, việc áp dụng các biện pháp quản lý tổng hợp và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật là yếu tố sống còn. Trọng tâm của chiến lược này là xây dựng một hệ thống an toàn sinh học trong nuôi tôm chặt chẽ, kết hợp với việc tối ưu hóa quản lý môi trường ao nuôi. Các kinh nghiệm phòng chống dịch bệnh cho thấy phòng bệnh luôn hiệu quả và ít tốn kém hơn chữa bệnh. Quá trình này bắt đầu ngay từ khâu lựa chọn con giống. Người nuôi cần ưu tiên các nhà cung cấp uy tín, có giấy chứng nhận kiểm dịch, đảm bảo con giống sạch bệnh, đặc biệt là các mầm bệnh nguy hiểm như WSSV và AHPND. Trước khi thả nuôi, việc cải tạo ao kỹ lưỡng, diệt tạp, phơi đáy và xử lý nước đúng quy trình nuôi tôm an toàn là bắt buộc. Trong suốt quá trình nuôi, việc giám sát chặt chẽ các chỉ số môi trường như pH, độ kiềm, oxy hòa tan, và khí độc (NH3, NO2) phải được thực hiện định kỳ. Việc áp dụng các chế phẩm sinh học (probiotics) để cải thiện chất lượng nước và ức chế vi khuẩn có hại đang là một xu hướng hiệu quả, giúp giảm thiểu việc sử dụng hóa chất và kháng sinh, hướng tới giải pháp nuôi tôm bền vững.

3.1. Tầm quan trọng của an toàn sinh học trong nuôi tôm

An toàn sinh học là tập hợp các biện pháp nhằm ngăn chặn sự xâm nhập và lây lan của mầm bệnh vào hệ thống ao nuôi. Các biện pháp cốt lõi bao gồm: quy hoạch khu nuôi riêng biệt, có hàng rào bảo vệ; kiểm soát chặt chẽ người và phương tiện ra vào; khử trùng dụng cụ trước và sau khi sử dụng; xây dựng hệ thống ao lắng, ao xử lý nước cấp riêng; và thực hiện kỹ thuật xử lý nước thải trước khi xả ra môi trường. Việc không dùng chung dụng cụ giữa các ao và hạn chế tối đa việc di chuyển giữa các khu nuôi là nguyên tắc cơ bản để ngăn ngừa lây nhiễm chéo. Áp dụng an toàn sinh học trong nuôi tôm một cách nghiêm ngặt giúp tạo ra một "hàng rào" bảo vệ vững chắc, giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch bệnh.

3.2. Kinh nghiệm phòng chống bệnh đốm trắng và gan tụy cấp

Đối với bệnh đốm trắng (WSSV) và bệnh hoại tử gan tụy cấp, phòng ngừa là giải pháp duy nhất. Kinh nghiệm thực tế cho thấy, việc chọn giống sạch bệnh thông qua xét nghiệm PCR là bước quan trọng hàng đầu. Tăng cường sức đề kháng cho tôm bằng cách bổ sung vitamin, khoáng chất và các chất kích thích miễn dịch vào thức ăn là rất cần thiết. Cần duy trì mật độ nuôi hợp lý, tránh gây căng thẳng cho tôm. Khi phát hiện tôm có dấu hiệu bất thường, cần cách ly và xử lý ngay lập tức để tránh lây lan. Tuyệt đối không xả nước từ ao bệnh ra môi trường chung khi chưa qua xử lý. Việc ghi chép nhật ký ao nuôi để theo dõi sức khỏe tôm và các yếu tố môi trường cũng giúp phát hiện sớm các nguy cơ.

IV. Giải pháp ứng phó rủi ro thiên tai và thị trường nuôi tôm

Bên cạnh dịch bệnh, rủi ro thiên tai và thị trường cũng đòi hỏi các giải pháp ứng phó chủ động và linh hoạt. Đối với rủi ro thiên tai, do tác động của thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng là ưu tiên hàng đầu. Các hộ nuôi cần gia cố bờ ao chắc chắn, xây dựng hệ thống cống cấp và thoát nước chủ động để đối phó với mưa bão và lũ lụt. Lắp đặt hệ thống mái che cho ao nuôi, đặc biệt trong các mô hình nuôi tôm công nghệ cao, giúp ổn định nhiệt độ nước và hạn chế ảnh hưởng của mưa lớn làm biến động độ mặn nguồn nước. Trong mùa rét, cần có các biện pháp giữ ấm cho tôm như làm sâu mực nước ao hoặc sử dụng bạt che. Đối với rủi ro thị trường, giải pháp nằm ở việc nâng cao năng lực quản trị sản xuất và kết nối chuỗi giá trị. Việc lựa chọn chất lượng con giống tốt từ các cơ sở uy tín và quản lý hiệu quả chi phí thức ăn chăn nuôi thông qua việc cho ăn đúng cách, đúng liều lượng sẽ giúp giảm giá thành sản xuất. Để giảm thiểu rủi ro thị trường đầu ra, người nuôi nên tham gia vào các hợp tác xã hoặc tổ hợp tác để tăng sản lượng, tạo ra sự liên kết với các doanh nghiệp thu mua lớn, ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm. Điều này giúp ổn định giá tôm thẻ thương phẩm và tránh bị ép giá.

4.1. Phương pháp giảm thiểu thiệt hại do thời tiết cực đoan

Để ứng phó với thiên tai, các giải pháp được người dân đánh giá hiệu quả cao bao gồm: bổ sung nước ngọt để điều chỉnh độ mặn sau mưa lớn; bón vôi để ổn định pH; chạy quạt nước liên tục để tăng cường oxy và giải phóng khí độc. Trước mùa mưa bão, cần kiểm tra và gia cố lại toàn bộ hệ thống bờ bao, cống. Việc theo dõi chặt chẽ các bản tin dự báo thời tiết giúp người nuôi có sự chuẩn bị kịp thời, chẳng hạn như thu hoạch sớm nếu tôm đã đạt kích cỡ thương phẩm trước khi bão đổ bộ. Xây dựng ao lắng và xử lý nước là biện pháp quan trọng để đảm bảo có nguồn nước sạch dự phòng sau khi thiên tai qua đi.

4.2. Chiến lược kiểm soát chi phí đầu vào và đầu ra hiệu quả

Kiểm soát chi phí là chìa khóa để đảm bảo lợi nhuận. Về đầu vào, người nuôi cần lựa chọn nhà cung cấp thức ăn, thuốc và hóa chất uy tín để đảm bảo chất lượng và giá cả hợp lý. Ghi chép chi tiết chi phí giúp phân tích và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng. Về đầu ra, việc đa dạng hóa kênh tiêu thụ, không phụ thuộc vào một vài thương lái là rất quan trọng. Xây dựng thương hiệu cho sản phẩm tôm sạch, tuân thủ quy trình nuôi tôm an toàn có thể giúp tiếp cận các thị trường cao cấp với giá bán tốt hơn. Sự hỗ trợ từ các chính sách hỗ trợ ngành tôm của chính quyền địa phương trong việc kết nối thị trường cũng đóng vai trò quan trọng.

V. Mô hình nuôi tôm thẻ công nghệ cao Giải pháp bền vững

Trước những thách thức về dịch bệnh và môi trường, việc chuyển đổi sang các mô hình nuôi tôm công nghệ cao được xem là hướng đi tất yếu để phát triển bền vững. Các mô hình này cho phép kiểm soát gần như hoàn toàn các yếu tố môi trường, giảm thiểu rủi ro và nâng cao năng suất. Tại Quảng Bình, một số doanh nghiệp và hộ dân đã thành công với các công nghệ tiên tiến như CPF Green House (nuôi trong nhà kính), Biofloc, và hệ thống tuần hoàn nước (RAS). Mô hình nhà kính giúp hạn chế tối đa tác động của thời tiết cực đoan, ổn định nhiệt độ, và ngăn chặn mầm bệnh từ bên ngoài. Công nghệ Biofloc dựa trên việc tạo ra các cụm vi sinh vật lơ lửng trong nước, vừa làm sạch môi trường ao nuôi, vừa cung cấp nguồn thức ăn giàu dinh dưỡng cho tôm, giúp giảm đáng kể chi phí thức ăn chăn nuôi và nhu cầu thay nước. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mô hình nuôi tôm mà còn giải quyết bài toán ô nhiễm môi trường thông qua việc áp dụng kỹ thuật xử lý nước thải hiệu quả. Việc áp dụng các quy trình nuôi tôm an toàn trong các mô hình này cũng giúp sản phẩm đáp ứng được các tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe, mở ra cơ hội cho rủi ro thị trường đầu ra được giảm thiểu.

5.1. Hiệu quả kinh tế của các mô hình nuôi tôm công nghệ cao

Hiệu quả kinh tế mô hình nuôi tôm công nghệ cao vượt trội so với phương pháp truyền thống. Mặc dù chi phí đầu tư ban đầu lớn, năng suất có thể đạt từ 20-30 tấn/ha/vụ, cao hơn gấp nhiều lần so với nuôi ao đất. Tỷ lệ thành công của các vụ nuôi cao hơn do kiểm soát tốt dịch bệnh và môi trường. Việc giảm hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) nhờ công nghệ Biofloc và quản lý cho ăn tự động giúp tiết kiệm chi phí. Giá tôm thẻ thương phẩm từ các mô hình này cũng thường cao hơn do chất lượng đồng đều và đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm.

5.2. Vai trò của chính sách hỗ trợ ngành tôm từ địa phương

Để nhân rộng các mô hình công nghệ cao, vai trò của chính sách hỗ trợ ngành tôm là rất quan trọng. Chính quyền địa phương cần có các chính sách cụ thể về quy hoạch vùng nuôi tôm tập trung Quảng Bình, hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để đầu tư cơ sở hạ tầng. Tổ chức các lớp tập huấn, chuyển giao công nghệ, và xây dựng các mô hình trình diễn là cần thiết để người dân có thể học hỏi và áp dụng. Bên cạnh đó, việc đầu tư vào hệ thống thủy lợi, điện lưới và giao thông cho các vùng nuôi cũng là yếu tố then chốt để thúc đẩy ngành tôm phát triển theo hướng hiện đại và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan về rủi ro 1.1 Khái niệm rủi ro 1.1 Quan điểm về rủi ro trên thế giới Theo từ điển Oxford “Rủi ro là khả năng gặp nguy hiểm hoặc bị đau đớn thiệt hại”. Thuật ngữ “rủi ro” là một cách đặc biệt để xác định và ý thức về mối đe dọa và khả năng mối đe dọa đó có thể xảy đến, thuật ngữ này dần dần được sử dụng nhiều trong các xã hội công nghiệp kể từ thời kỳ hiện đại, giai đoạn từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XIX. Theo một trường phái khác lại cho rằng rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được.

Rủi ro là sự bất trắc cụ thể liên quan đến việc xuất hiện một biến cố không mong đợi. Trong nông nghiệp, rủi ro được thể hiện qua những kết quả tiêu cực xuất phát từ dự đoán không hoàn hảo, sự thay đổi của khí hậu và biến động giá. Các yếu tố này bao gồm sự thất thường của tự nhiên (ví dụ như sâu hại, dịch bệnh) hay thời tiết không nằm trong sự kiểm soát của sản xuất nông nghiệp. Rủi ro nông nghiệp cũng bao gồm các biến động bất lợi về giá đầu vào và đầu ra (World Bank, 2005).B Hardaker (2004) cho rằng rủi ro và không chắc chắn có thể định nghĩa theo nhiều cách khác nhau, song cách phân biệt thông thường đó là: Rủi ro là sự biết không hoàn hảo về kết quả có khả năng xảy ra và xác suất của nó, còn không chắc chắn là kết quả có khả năng xảy ra và xác suất của nó không biết trước.

Có nhiều cách để phân loại rủi ro trong nông nghiệp, tuy nhiên nhiều nhà nghiên cứu cho rằng nó gồm 5 nhóm rủi ro sau: Rủi ro sản xuất (production risk), rủi ro giá (price or marketing risk), rủi ro thể chế (institutional risk), rủi ro do con người (individual risk) và rủi ro tài chính (financial risk). [6] Như vậy thuật ngữ “rủi ro” đã được nhiều tác giả trên thế giới nghiên cứu và cũng có nhiều quan điểm, cách hiểu khác biệt nhau.2 Quan điểm về rủi ro trong nước Theo từ điển Tiếng Việt (1995) thì rủi ro là điều không lành, không tốt bất ngờ xảy đến. Rủi ro (đồng nghĩa với rủi) là sự không may. Trong lĩnh vực kinh doanh, tác giả Hồ Diệu định nghĩa: “Rủi ro là sự tổn thất về tài sản hay giảm sút lợi nhuận thực tế so với lợi nhuận dự kiến.

Rủi ro là những bất PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, tác động xấu đến sự tồn tại và phát triển doanh nghiệp”. Theo Nguyễn Quốc Nghi và Lê Thị Diệu Hiền (2014), rủi ro kinh doanh là những thay đổi của thu nhập phát sinh từ đặc tính các ngành kinh doanh trong nông nghiệp như thời tiết, khí hậu, dịch bệnh, giá cả,…ảnh hưởng đến ngành kinh doanh. Ngô Quang Huân (2008), rủi ro có thể xuất hiện trong hầu hết các hoạt động của con người. Khi có rủi ro người ta không thể dự đoán chính xác được kết quả.

Sự hiện diện của rủi ro gây nên sự bất định. Nguy cơ rủi ro xuất hiện bất cứ khi nào khi một hành động dẫn đến khả năng được hoặc mất không thể đoán trước và rủi ro có thể đo lường được nhưng rủi ro là sự biến động tiềm ẩn các kết quả. Bùi Thị Gia (2005), trong lĩnh vực nông nghiệp chúng ta có thể hiểu rủi ro là những tổn thất, những bất trắc, khả năng không đạt được kết quả mong muốn và rủi ro có thể đo lường được. Theo Nguyễn Thị Vĩnh Hà (2014) thì theo quan điểm truyền thống, rủi ro được xem là sự không may mắn, sự tổn thất mất mát, nguy hiểm.

Đó là sự tổn thất về tài sản hay là sự giảm sút lợi nhuận thực tế so với lợi nhuận dự kiến. Rủi ro còn được hiểu là những bất trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình kinh doanh. [3] Theo Lữ Bá Văn (2007) thì theo quan điểm hiện đại, rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được, vừa mang đến những tổn thất mất mát cho con người nhưng cũng có thể mang lại những lợi ích, những cơ hội. Rủi ro là những yếu tố không lường trước được, trong quá trình xây dựng và thực hiện dự án mà cần phải chú ý và quản lý nó.

Phân tích rủi ro (Risk analysis) nghĩa là xác định các rủi ro có thể xảy ra khi tiến hành dự án để dự kiến trước các nguồn lực và các phương án cần thiết nhằm ứng phó khi nó xảy ra (Hoàng Mạnh Quân, 2007). Rủi ro nông nghiệp là những bất trắc, tổn thất xảy ra cho người sản xuất nông ngiệp gây ra bởi nhiều nguyên nhân như: thời tiết, thiên tai, dịch bệnh, giá cả, giống. Trong nghiên cứu này, rủi ro là những điều xảy đến bất ngờ gây ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động nuôi tôm thẻ chân trắng. Rủi ro có thể do yếu tố bên trong của hộ hoặc do các yếu tố ngoại cảnh tác động.

Rủi ro cũng có thể ở các mức độ khác nhau dựa vào tần suất rủi ro, quy mô thiệt hại và mức độ thiệt hại.2 Phân loại rủi ro * Rủi ro trong sản xuất: Đến từ những sự kiện không đoán trước được của thời tiết cũng như những bất định trong sản xuất nông nghiệp. Vì nông nghiệp chịu tác động của nhiều yếu tố không kiểm soát được như thời tiết, dịch bệnh, giống,…thậm chí hàng năm sử dụng đầu vào và đầu ra như nhau nhưng năng suất vẫn khác nhau. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 * Rủi ro về giá cả hay rủi ro về thị trường: Xuất hiện do những thay đổi không báo trước của thị trường đầu vào cũng như đầu ra trong sản xuất nông nghiệp. Giá đầu vào và đầu ra trong nông nghiệp thay đổi hàng năm, đặc biệt trong ngành thủy sản, giá đầu vào có thể thay đổi theo tháng, giá đầu ra bấp bênh.

Trong khi đó chu kỳ sản xuất dài 3 – 5 tháng và dài hơn, do đó quyết định sản xuất phải có trước đó 3 – 5 tháng hoặc sớm hơn nữa, với thời gian đó đủ để giá nông sản có thể thay đổi. * Rủi ro thể chế: Gây ra bởi những thay đổi do luật quy định từ phía nhà nước hoặc cấp chính quyền địa phương. Ví dụ thay đổi luật quản lý chất thải thủy sản có thể ảnh hưởng tốt, nhưng thay đổi quá nhiều các điều khoản thuế thu nhập hoặc trả nợ thì có thể ngược lại. Hay chính sách cho vay vốn nhiều hay ít có thể thay đổi quy mô và số lượng hộ nuôi tôm.

* Rủi ro về con người: Đến từ rủi ro mang tính cá nhân hoặc do sức khỏe bị ảnh hưởng bởi ốm đau bệnh tật, tình trạng này kéo dài có thể ảnh hưởng đến sản xuất và tăng chi phí một cách đáng kể. * Rủi ro tài chính và tín dụng: Rủi ro về mặt tài chính liên quan đến sự an toàn và mất an toàn về mặt tài chính của doanh nghiệp. An toàn tài chính của doanh nghiệp thể hiện ở khả năng trả nợ và khả năng thanh toán. Khác với rủi ro trong kinh doanh, nguyên nhân xảy ra rủi ro trong tài chính là sử dụng vốn vay.

Tăng vốn vay làm tăng tỷ số nợ trên vốn của chủ sở hữu, làm tăng cán cân tài chính, tăng cán cân tài chính có thể dẫn đến tăng rủi ro tài chính khi thu nhập giảm. Tỷ trọng vốn vay càng lớn so với tổng vốn của chủ thì thì hệ số nhân đóng góp vào rủi ro kinh doanh càng cao. Chỉ khi doanh nghiệp, trang trại tự tài trợ 100% vốn thì không có rủi ro về mặt tài chính. Tăng lãi suất vốn vay cũng dẫn đến khả năng tăng rủi ro về mặt tài chính.

Với đặc trưng của hoạt động nuôi trồng thủy sản, rủi ro chủ yếu tập trung vào 3 loại, gồm rủi ro thiên tai, rủi ro thị trường và rủi ro dịch bệnh (Lê Thị Hoa Sen và Nguyễn Thị Diệu Huyền, 2017). Do đó nghiên cứu này tập trung tìm hiểu và phân tích 3 rủi ro trên. Rủi ro thiên tai là rủi ro do các hiện tượng động đất, núi lửa, bão, lũ lụt, sóng thần, sét đánh, đất lở, hạn hán, sương muối,…gây ra. Những rủi ro này đến bất ngờ mà ta không thể dự báo trước được.

Rủi ro thị trường là rủi ro xuất hiện do những thay đổi không báo trước của thị trường đầu vào cũng như đầu ra trong sản xuất nông nghiệp. Giá đầu vào và đầu ra trong nông nghiệp thay đổi hàng năm, đặc biệt trong ngành thủy sản, giá đầu vào có thể thay đổi theo tháng, giá đầu ra bấp bênh. Rủi ro dịch bệnh là rủi ro do các bệnh dịch xuất hiện trong quá trình sản xuất, thường lây lan nhanh trong thời gian ngắn và gây thiệt hại lớn đến sản xuất nông nghiệp. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 1.

Mối quan hệ giữa rủi ro và tổn thất Tổn thất là những thiệt hại, mất mát về tài sản, cơ hội mất hưởng, về con người tinh thần sức khỏe và sự nghiệp của họ do những nguyên nhân từ các rủi ro gây ra. Rủi ro không phải là nguy cơ xảy ra những bất lợi mà thực tế rủi ro là sự kiện bất lợi đã xảy ra và đã gây ra những thiệt hại về người và của. Rủi ro phản ánh mặt chất của những sự kiện không may xảy ra. Còn tổn thất là những hậu quá xác định khi rủi ro đã xảy ra.

Tổn thất phản ánh về mặt lượng của những sự kiện bất ngờ không may xảy ra, qua đó thấy được mức độ nghiêm trọng của rủi ro. Rủi ro và tổn thất là hai phạm trù khác nhau nhưng lại có quan hệ chặt chẽ với nhau. Rủi ro là nguyên nhân, tổn thất là hậu quả; rủi ro là mặt chất còn tổn thất là mặt lượng. Do vậy, khi nghiên cứu về tổn thất sẽ thấy được sự nguy hiểm, tác hại, mức độ nghiêm trọng của rủi ro đối với con người và cuộc sống của họ.

Mặt khác, khi nghiêm cứu về tổn thất mà không nghiên cứu về rủi ro sẽ không biết thiệt hại đó có nguyên nhân từ đâu để từ đó có biện pháp phòng chống, hạn chế một cách có hiệu quả. Tổng quan về nuôi trồng thủy sản 1. Khái niệm nuôi trồng thủy sản Nuôi trồng thủy sản là một khái niệm để chỉ tất cả các hình thức nuôi trồng động thực vật thủy sinh ở các môi trường nước mặn, lợ, ngọt (Pillay, 1990).