Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về đề tài Trong chƣơng này, Nghiên cứu sinh đã điểm qua những công trình nghiên cứu bằng tiếng Anh và tiếng Việt của các nhà nghiên cứu, học giả trong và ngoài nƣớc xoay quanh quan hệ Thái Lan - Trung Quốc. Trên cơ sở khái quát những nội dung chính của các công trình nghiên cứu học thuật trong và ngoài nƣớc có giá trị, phù hợp với đề tài nghiên cứu của luận án, Nghiên cứu sinh rút ra một số nhận xét, xác định những vấn đề, lĩnh vực có giá trị cho nghiên cứu để bổ sung vào luận án; đồng thời chỉ ra những “khoảng trống” trong nghiên cứu mà luận án có thể góp phần giải quyết các vấn đề này. Chương 2: Cơ sở cho sự phát triển của quan hệ Thái Lan - Trung Quốc (2001-2016) Trong chƣơng 2, Nghiên cứu sinh trình bày các cơ sở lí luận chung và những cơ sở thực tiễn (chính là những nhân tố) tác động tới quan hệ Thái Lan - Trung Quốc giai đoạn 2001-2016. Cơ sở lí luận chung sẽ đƣợc đề cập tới các lí thuyết về quan hệ giữa nƣớc nhỏ với nƣớc lớn, các chiến lƣợc của nƣớc nhỏ đối với nƣớc lớn trong đó tập trung làm rõ khái niệm chiến lƣợc cân bằng, chiến lƣợc phù thịnh và chiến lƣợc phòng bị nƣớc đôi.
Bên cạnh đó, các nhân tố khách quan và chủ quan tác động tới quan hệ Thái Lan - Trung Quốc nhƣ bối cảnh thế giới, khu vực hoặc nhân tố nội tại của mỗi nƣớc (Thái Lan, Trung Quốc) cũng đƣợc đề cập tới. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chương 3: Diễn tiến quan hệ Thái Lan - Trung Quốc (2001-2016) Đây là một chƣơng trọng tâm của luận án khi đề cập tới sự vận động, diễn tiến trong quan hệ Thái Lan - Trung Quốc từ năm 2001 đến năm 2016 trên các lĩnh vực hợp tác song phƣơng chủ yếu nhƣ: chính trị, quốc phòng-an ninh, kinh tế và các lĩnh vực văn hóa, khoa học giáo dục, du lịch. Chương 4: Một số nhận xét về mối quan hệ Thái Lan- Trung Quốc (2001-2016) Trên cơ sở các nội dung đã đƣợc trình bày ở ba chƣơng trƣớc, chƣơng thứ tƣ có nhiệm vụ nhận xét, đánh giá quan hệ Thái Lan và Trung Quốc. Chƣơng này rút ra những đặc điểm trong quan hệ Thái Lan - Trung Quốc, chỉ ra những thành tựu và một số vấn đề vẫn còn tồn tại trong quan hệ của hai nƣớc.
Trên cơ sở các đặc điểm quan hệ Thái Lan-Trung Quốc, chƣơng này chỉ ra những tác động mà quan hệ hai nƣớc đã mang lại đối với tình hình của Thái Lan, Trung Quốc và tác động tới khu vực ASEAN, quan hệ Trung Quốc-ASEAN, quan hệ Mỹ-Thái Lan, đối với tình hình Việt Nam. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ ĐỀ TÀI Chủ đề nghiên cứu của luận án đã đƣợc phản ánh trực tiếp và gián tiếp trong nhiều công trình nghiên cứu tại Việt Nam và nƣớc ngoài, đƣợc thực hiện bởi các nhà nghiên cứu nổi tiếng ở các Viện nghiên cứu về Quan hệ quốc tế. Trong khuôn khổ của đề tài luận án, Nghiên cứu sinh tiếp cận các nguồn tài liệu theo hai hƣớng chính: tình hình nghiên cứu trong nƣớc và tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài. Trong đó, các nguồn tài liệu đƣợc phân loại thành hai nội dung: (1) các công trình nghiên cứu quan hệ Trung Quốc và ASEAN có đề cập tới quan hệ Thái Lan - Trung Quốc; (2) các công trình nghiên cứu trực tiếp về quan hệ Thái Lan - Trung Quốc trên các lĩnh vực.
Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 1. Các công trình nghiên cứu về quan hệ Trung Quốc với ASEAN Trung Quốc là quốc gia láng giềng khổng lồ của các nƣớc ASEAN nên việc tập trung nghiên cứu mối quan hệ Trung Quốc-ASEAN cũng đƣợc các nhà nghiên cứu rất quan tâm trên tất cả các lĩnh vực: quan hệ đối ngoại, an ninh, hợp tác đầu tƣ thƣơng mại, văn hóa.Tác giả Vũ Dƣơng Huân có bài viết “Quan hệ đối tác đối thoại ASEAN-Trung Quốc” đăng trên tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á số 5 năm 2007; Đỗ Tiến Sâm với bài “Hợp tác Trung Quốc - ASEAN và tác động của nó tới tiến trình xây dựng cộng đồng ASEAN” trên tạp chí Nghiên cứu Trung Quốc số 6 năm 2007; Phạm Thái Quốc với bài: “Khu mậu dịch tự do ASEAN - Trung Quốc: một số đánh giá bước đầu”trên tạp chí Nghiên cứu Trung Quốc , số 10 năm 2010; Bài viết “Xu hướng hợp tác đầu tư ASEAN-Trung Quốc (1991-2011)” của tác giả Đàm Huy Hoàng đăng trên tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á số 8 năm 2011; Nhóm tác giả Hoài Nam và Lan Anh có bài “Quan hệ ASEAN-Trung Quốc trong bối cảnh Trung Quốc trỗi dậy” trên tạp chí Nghiên cứu Trung Quốc số 10 năm 2013; Đoàn Thị Thanh Nhàn với bài viết “Những thách thức trong quan hệ thương mại ASEAN-Trung Quốc hiện nay” trên tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á số 11 năm 2014; Nguyễn Tiến Minh với bài “Hợp tác kinh tế ASEAN-Trung Quốc” rên tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 10 năm 2015…Với những phân tích của mình, các tác giả đều khẳng định ASEAN là láng giềng của Trung Quốc, Trung Quốc trong chính sách đối ngoại đều rất coi trọng quan hệ với ASEAN. Hai bên là đối tác quan trọng của nhau và đã có những thành quả nhất định trong hợp tác về các lĩnh vực nhƣ chính trị, an ninh, kinh tế. Những thành tựu đó không chỉ mang đến lợi ích cho các nƣớc Đông Nam Á, cho Trung Quốc mà còn đóng góp vào hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực.
Tuy thế, giữa hai bên không phải không còn tồn tại những hạn chế nên 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ASEAN và Trung Quốc cần phải khai thác nhiều hơn các kênh hợp tác, các diễn đàn hợp tác truyền thống của nhau hoặc của từng quốc gia ASEAN với Trung Quốc để nắm bắt nhu cầu của nhau, cùng nhau phát triển. Trong hai năm 2007-2008, Trung tâm nghiên cứu ASEAN và Trung Quốc, trực thuộc Viện Nghiên cứu Trung Quốc (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) đã công bố hai cuốn sách bằng tiếng Anh về quan hệ ASEAN-Trung Quốc. Cuốn thứ nhất là “ASEAN- China: How to improve cooperation efectiveness” (ASEAN- Trung Quốc: Làm thế nào để cải thiện hiệu quả hợp tác?). Sách do Nhà xuất bản Thế giới xuất bản tại Hà Nội năm 2007 với sự tài trợ của Quỹ ASEAN - Trung Quốc.
Sách gồm 11 bài viết của các học giả Việt Nam và hai học giả nƣớc ngoài (Trung Quốc và Philippines) về quan hệ ASEAN-Trung Quốc nói chung, từng lĩnh vực hợp tác giữa hai bên nói riêng. Cuốn sách thứ hai do Trung tâm nghiên cứu ASEAN- Trung Quốc tổ chức viết và xuất bản nhan đề “ASEAN-China cooperation in the new context” (Hợp tác ASEAN- Trung Quốc trong bối cảnh quốc tế mới). Sách do GS. Đỗ Tiến Sâm làm Chủ biên và Nhà xuất bản từ điển Bách khoa Việt Nam ấn hành vào năm 2008.
Sách gồm hai phần với 12 bài viết của các học giả Việt Nam, Trung Quốc và Singapore. Hai cuốn sách nói trên đã tập hợp đƣợc rất nhiều bài viết của các tác giả trong và ngoài nƣớc đề cập tới quan hệ Trung Quốc và ASEAN nói chung. Các tác giả đã nhìn lại quan hệ ASEAN-Trung Quốc từ sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. Từ thực tế phát triển quan hệ ASEAN-Trung Quốc trong các lĩnh vực chính trị, an ninh, hợp tác thƣơng mại, đầu tƣ và hợp tác Tiểu vùng.để rồi các bài viết tiếp theo tập trung phân tích các cơ hội và thách thức đang đặt ra cho quan hệ ASEAN-Trung Quốc.
Ngoài các bài nghiên cứu, trong sách còn có phần Biên niên các sự kiện trong Quan hệ ASEAN-Trung Quốc từ 1990- 2006. Phần Phụ lục này rất có ích cho các nhà nghiên cứu về mối quan hệ trên. Tác giả Nguyễn Thu Mỹ với nhóm công trình: “Quan hệ ASEAN-Trung Quốc 15 năm nhìn lại” (2006), “Hợp tác Trung Quốc-ASEAN trong quá trình xây dựng Cộng đồng ASEAN” (2010), “Quan hệ ASEAN-Trung Quốc ở thời kì hậu Chiến tranh Lạnh: Tiến triển và triển vọng” (2010), “Hai mươi năm quan hệ ASEAN-Trung Quốc: thành tựu và những vấn đề” (2011)…Các công trình này đƣợc công bố trên các tạp chí nghiên cứu uy tín trong nƣớc nhƣ Nghiên cứu Đông Nam Á, Nghiên cứu Trung Quốc (thuộc viện Hàn Lâm khoa học Xã hội Việt Nam). Các công trình đã mang lại những kiến thức tổng quan về lịch sử, kinh tế, văn hóa của Trung Quốc nói riêng với các nƣớc ASEAN.
Tuy cung cấp nhiều thông tin phong phú nhƣng tác giả cũng nhấn mạnh việc “do khuôn khổ của tạp chí, chƣa thể đề 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cập nhiều tới quan hệ song phƣơng giữa các nƣớc ASEAN với Trung Quốc”, do đó quan hệ Thái Lan - Trung Quốc trong những công trình trên chƣa thực sự là một phần nội dung chính, hoặc chỉ đƣợc trình bày một cách khái quát mà chƣa đƣợc phân tích chuyên sâu. Năm 2016, kỉ niệm 25 năm ngày thiết lập quan hệ đối thoại ASEAN - Trung Quốc (1991- 2016) nhóm tác giả: Nguyễn Thu Mỹ, Trần Xuân Hiệp và Đàm Huy Hoàng thông qua Nhà xuất bản Thế giới đã xuất bản quyển sách “25 năm quan hệ ASEAN-Trung Quốc: Quá trình, thành tựu và vấn đề”. Quyển sách đã khái quát những bƣớc “thăng trầm” trong hai thập kỉ rƣỡi của mối quan hệ Trung Quốc-ASEAN nhƣng nổi bật lên là những thành tựu to lớn, đóng góp vào môi trƣờng hòa bình, ổn định ở Đông Nam Á, đồng thời mang lại nguồn lực phát triển cho cả các nƣớc Đông Nam Á và Trung Quốc. Các công trình nghiên cứu về quan hệ Thái Lan và Trung Quốc trên các lĩnh vực Trong những năm gần đây, sự gia tăng trong quan hệ Thái Lan - Trung Quốc ngày một mạnh mẽ tuy nhiên những nghiên cứu trong nƣớc đối với mối quan hệ này còn tƣơng đối khiêm tốn, mặc dù vậy giới học giả trong nƣớc cũng công bố một số nghiên cứu nhất định.
Nhóm tác giả Lê Thị Anh Đào, Dƣơng Thị Ánh Tuyết với bài viết “Siam trong mối quan hệ với Trung Quốc và Nhật Bản thế kỉ XVI-XVII” trên tạp chí Khoa học, Đại học Huế, số 3, năm 2012 (trang 79-86). Trên cơ sở phân tích quan hệ Siam-Trung Quốc, Siam-Nhật Bản thế kỉ XVI, XVII, bài viết bƣớc đầu đƣa ra những đối sánh về hai cặp quan hệ này, làm rõ hơn nữa chính sách ngoại giao của Siam trong quan hệ với các nƣớc lớn ở trong khu vực. Từ đó, nhóm tác giả khẳng định “Chính sách ngoại giao của vƣơng quốc Siam thời kỳ cận đại là chính sách khá đặc biệt.