Chương 1: Lý luận chung về phim tài liệu truyền hình và một số vấn đề về biển, đảo 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chương 2: Khảo sát thực trạng phim tài liệu truyền hình về biển, đảo - Chương 3: Những khuyến nghị và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng phim tài liệu truyền hình về biển đảo. Chƣơng 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHIM TÀI LIỆU TRUYỀN HÌNH VÀ VẤN ĐỀ VỀ BIỂN ĐẢO 1. Một số khái niệm 1.1 Truyền hình Cho đến nay, còn nhiều khái niệm, quan niệm khác nhau về truyền hình. Nó được xem là một công nghệ thuộc lĩnh vực điện tử viễn thông, bao gồm tập hợp nhiều thiết bị điện tử, có khả năng thu nhận tín hiệu sóng vô tuyến cũng như truyền dẫn các tín hiệu điện mang hình ảnh và âm thanh được mã hóa, được phát dưới dạng sóng vô tuyến hoặc thông qua hệ thống cáp quang, hoặc cáp đồng trục.
Truyền hình đáp ứng cùng một lúc cả hai chức năng nghe và nhìn, những hình ảnh sẽ được trình chiếu trên các màn hình và âm thanh được phát trên hệ thống loa. Truyền hình có tên tiếng Anh là Television, ngoài ra có các tên gọi khác như Tivi, Vô tuyến truyền hình hoặc ngắn gọn hơn chính là từ "truyền hình".Iurôpxky trong giáo trình Báo chí truyền hình thì "truyền hình có khả năng đến với tất cả các tầng lớp dân chúng rộng rãi, thậm chí đến tận các tầng lớp nằm bên ngoài ảnh hưởng của các phương tiện thông tin đại chúng khác. Truyền hình có được khả năng là do những đặc điểm về bản chất vật lý của nó. Những đặc điểm ấy quyết định tính chất đặc thù của truyền hình với tư cách là phương tiện tạo ra và chuyển tải thông tin.
Đó là khả năng của những giao động điện từ, khả năng chuyển tải thông tin dưới hình thức những hình ảnh chuyển động có kèm theo âm thanh, khả năng thông tin dưới hình thức âm thanh – hiển thị, về hành động, về sự việc. vào đúng thời điểm không lặp lại của chính thời điểm diễn ra sự việc đó". 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo cuốn "Truyền thông - Lý thuyết và kỹ năng cơ bản" của PGS, TS Nguyễn Văn Dững thì: " Truyền hình là kênh truyền thông truyền tải thông điệp bằng hình ảnh động và hầu như đầy đủ màu sắc vốn có của cuộc sống cùng với lời nói, âm nhạc, tiếng động. Nhờ thế, truyền hình đem lại cho công chúng bức tranh sống động với cảm giác như đang trực tiếp tiếp xúc và cảm thụ." Trong cuốn sách Các loại hình báo chí truyền thông, xét từ góc độ kỹ thuật PGS, TS Dương Xuân Sơn thì cho rằng: " Truyền hình là quá trình biến đổi từ năng lượng ánh sáng thông qua ống kính máy thu hình thành năng lượng điện, nguồn tín hiệu điện tử được phát sóng truyền đến máy thu hình và lại biến đổi thành năng lượng ánh sáng tác động vào thị giác, người xem nhận thức được hình ảnh thông qua màn hình.
Về mặt nội dung, truyền hình là loại hình truyền thông mà thông điệp được truyền trong không gian tích hợp cả hình ảnh và âm thanh tạo cho người xem cảm giác sống động của hiện thực cuộc sống.176] Còn trong "Giáo trình báo chí Truyền hình", PGS, TS Dương Xuân Sơn cho rằng: "dù phát triển ở bất cứ đâu, ở quốc gia nào thì tên gọi truyền hình cũng có chung một nghĩa là nhìn được từ xa"[15, tr. 13] Như vậy, dù hiểu theo khía cạnh nào, nhìn nhận vấn đề theo quan điểm nào thì chúng ta vẫn có thể hiểu một cách tổng quan nhất: Truyền hình với sự hỗ trợ, phát triển của khoa học công nghệ đã giúp cho công chúng có thể biết đầy đủ về một sự kiện, sự việc đã, đang diễn ra bằng sự hỗ trợ của hình ảnh và âm thanh. Vào những năm 60 của thế kỷ 20, truyền hình đã trở thành một phương tiện giải trí quan trọng trong đời sống của nhân loại. Ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ như vũ bảo của khoa học kỹ thuật, truyền hình ngày càng có điều kiện phát triển với nhiều cột mốc mới, ngày càng có ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống sinh hoạt của mỗi quốc gia, mỗi châu lục và mỗi cộng đồng người trên khắp thế giới.2 Phim tài liệu Phim tài liệu, tiếng Anh là "documentary film" có thể hiểu trên cơ sở từ gốc của nó là documentary, nghĩa là tài liệu, bằng chứng, chứng cứ, nguồn tài liệu.
Phim tài liệu có thể xem như là các vấn đề trong thực tế được ghi lại, lưu giữ lại bằng 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hình ảnh. Nói một cách dễ hiểu thì Phim tài liệu giống như một cuốn abum lưu giữ lại tất cả mọi khoảnh khắc diễn ra trong đời sống thực tế của con người, sự vật, hiện tượng nào đó. Trong cuốn sách “Nghệ thuật điện ảnh", hai tác giả David Bordwell và Kristin Thompson, thuộc Trường đại học Wisconsin, viết khá sâu về điện ảnh nói chung và phim tài liệu nói riêng, thể hiện qua 6 phần nội dung: sản xuất, phát hành và chiếu phim; hình thức phim; các loại hình phim; phong cách phim, mối liên hệ các cảnh quay, âm thanh, phân tích phê bình phim,. Trong đó, tại chương 5 nói về Phim tài liệu, phim thực nghiệm và phim hoạt hình, tác giả cho rằng: "Một cuốn phim tài liệu thường phản ảnh các thông tin có thật về thế giới ngoài phim.
Phim tài liệu mang những tương phản đặc trưng với phim hư cấu"[30, tr. Định nghĩa này của Bordwell và Thompson cũng nhấn mạnh vào tính chân thực của phim tài liệu truyền hình. Tính chân thực được hai tác giả coi như đặc tính quan trọng nhất, quy định những đặc tính khác của phim tài liệu. Tất cả những sự kiện, hiện tượng, quá trình con người trong hiện thực đều là đối tượng phản ánh của phim tài liệu.
Trong cuốn sách nghiên cứu điện ảnh đại cương, Andrew Britton cho rằng: “Trước hết, một bộ phim tài liệu có giá trị phải phản ánh được những góc cạnh khác nhau của sự thực, một sự thực không đơn giản như chúng ta nhìn thấy mà là một sự thực được đặt trong bối cảnh lịch sử, xã hội đã tạo ra chúng”. Quan niệm này của Andrew Britton đã thoát khỏi được tính tự nhiên chủ nghĩa mà nhiều nhà làm phim tài liệu phương Tây mắc phải. Sự thực trong phim tài liệu phải được đặt trong bối cảnh đã sinh ra nó, nằm trong mối quan hệ biện chứng với những sự kiện, hiện tượng khác. Từ những nhìn nhận, quan điểm, khái niệm cũng như đánh giá trên, chúng ta có thể hiểu rằng: Phim tài liệu là một thể loại diễn tả, tái hiện tất cả mọi sự vật, hiện tượng diễn ra trong đời sống một cách chân thực bằng sức mạnh của hình ảnh và âm thanh.
Phim tài liệu cũng thể hiện cách nhìn nhận, đánh giá, thể hiện chính kiến của người làm phim. Nhà làm phim tài liệu đưa ra hệ thống luận chứng, luận cứ để chứng minh cho luận điểm mà họ nêu lên trong tác phẩm của mình. Và chính hệ 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thống luận chứng đó sẽ thuyết phục người xem về tính chân thực của tác phẩm phim tài liệu. Bản chất của phim tài liệu Từ những năm hai mươi của thế kỉ trước, các bậc thầy của điện ảnh Xô Viết đã gọi phim tài liệu là Điện ảnh mắt hay Điện ảnh sự thật.
Nghĩa là bản chất của phim tài liệu là chỉ có sự thật và sự thật mà thôi. Không hư cấu, không dàn dựng, không có sự xuất hiện của diễn viên. Hiện thực cuộc sống phải được phản ánh một cách khách quan, trung thực nhất như nó vốn có; không được bóp méo, đảo lộn hay tô vẽ gì thêm. Có lẽ vì lý do này mà cho đến tận bây giờ, vẫn có người còn tranh cãi xem phim tài liệu có phải là tác phẩm nghệ thuật không, hay là báo chí; hoặc nó là sự giao thoa giữa nghệ thuật (điện ảnh) và báo chí (truyền hình).
Nhưng dù vẫn còn những quan niệm khác nhau, người ta vẫn không thể phủ nhận, rằng phim tài liệu, cũng giống như các thể loại tác phẩm báo chí truyền hình đều có chung một gốc, đó là tất cả đều phải xuất phát từ những hình ảnh có thật đã và đang tồn tại trong cuộc sống. Chức năng của phim tài liệu Thứ nhất: Chức năng thông tấn và báo chí. Đây chính là chức năng quan trọng nhất, chi phối toàn bộ quá trình xây dựng một bộ phim tài liệu nói chung. Từ đó, mỗi bộ phim đi sâu phản ánh một sự kiện, vấn đề hoặc con người cụ thể, với những mối quan hệ biện chứng, diễn biến, tác động qua lại, những xung đột và mâu thuẫn, v.
trong một thời gian hoặc không gian xác định, từ đó làm bật ra tư tưởng chủ đề tác phẩm. Thứ hai: Chức năng giáo dục và nhận thức. Thông qua những hình ảnh chân thực về con người, sự việc, sự kiện, vấn đề. với tất cả sự phong phú và đa dạng của nó, phim tài liệu giúp nâng cao nhận thức và tư duy của người xem, thậm chí là góp phần định hướng tư tưởng và thay đổi hành vi của họ.
Hơn thế nữa, phim tài liệu còn có thể giúp người xem phát hiện bản chất có ý nghĩa triết học của hiện tượng và sự kiện, nâng sự kiện lên tầm khái quát hóa bằng hình tượng tiêu biểu, nhờ việc sử dụng một cách có hiệu quả các thủ pháp nghệ thuật… 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ ba: Chức năng thẩm mĩ và giá trị tư liệu lịch sử. Không dừng lại ở việc miêu tả hiện thực một cách khách quan, trung thực, phim tài liệu (nhất là phim tài liệu nghệ thuật) còn chú trọng khai thác chất thơ với những ẩn dụ, tượng trưng, ước lệ. nhằm tác động tới cảm xúc thẩm mĩ của khán giả, khiến họ cùng vui, buồn, hờn, giận. với những hình ảnh trong phim.
Phim tài liệu đã từng được xem là thế mạnh của điện ảnh Việt Nam. Riêng Hãng Giải phóng hơn 40 năm làm phim tài liệu đã có rất nhiều đầu phim nổi tiếng: Du kích Củ Chi, Đường ra phía trước (trong chiến tranh chống Mỹ)., Người công giáo huyện Thống Nhất, Di chúc của những oan hồn (sau giải phóng). Lịch sử điện ảnh nước nhà đã ghi nhận nhiều phim tài liệu có giá trị lớn, khẳng định tên tuổi nhiều nhà làm phim - từ Bùi Đình Hạc, Phan Trọng Quỳ, Nguyễn Khánh Dư, Nguyễn Xã Hội.