Luận án tiến sĩ: Phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại tỉnh Đồng Tháp

Luận án tiến sĩ nghiên cứu phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại tỉnh Đồng Tháp, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục mầm non.

• Tác giả: Nguyễn Hùng Dũng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Quang Vinh
• Trường học: Học viện Khoa học Thể dục Thể thao
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Nghiên Cứu Phát Triển Thể Chất Cho Trẻ Mẫu Giáo 5 – 6 Tuổi Tỉnh Đồng Tháp
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý luận về phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo
• 1.1.1. Một số khái niệm
• 1.1.2. Đặc điểm phát triển thể chất của trẻ mẫu giáo
• 1.1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất của trẻ em
• 1.1.4. Giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo
• 1.1.4.1. Nhiệm vụ giáo dục thể chất cho trẻ mầm non
• 1.1.4.2. Chương trình giáo dục mầm non
• 1.1.4.3. Nội dung giáo dục thể chất cho trẻ mầm non
• 1.1.5. Cơ sở lý luận về trò chơi vận động cho trẻ mẫu giáo
• 1.1.5.1. Đặc điểm trò chơi vận động
• 1.1.5.2. Phân loại trò chơi vận động
• 1.1.5.3. Phương pháp giảng dạy TCVĐ
• 1.1.6. Khái quát đặc điểm các trường mầm non ở tỉnh Đồng Tháp
• 1.1.6.1. Về quy mô phát triển
• 1.1.6.2. Về chất lượng chăm sóc, giáo dục
• 1.1.6.3. Về đội ngũ
• 1.1.6.4. Về cơ sở vật chất, trang thiết bị trường học
• 1.1.6.5. Về công tác xã hội hoá giáo dục
• 1.1.7. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án
• 1.1.7.1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài
• 1.1.7.2. Một số nghiên cứu tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Khách thể nghiên cứu
• 2.1.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu tham khảo
• 2.2.2. Phương pháp phỏng vấn, tọa đàm
• 2.2.3. Phương pháp quan sát sư phạm
• 2.2.4. Phương pháp kiểm tra sư phạm
• 2.2.5. Phương pháp nhân trắc
• 2.2.6. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 2.2.7. Phương pháp toán học thống kê
• 2.3. Tổ chức nghiên cứu
• 2.3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3.2. Kế hoạch nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Đánh giá thực trạng công tác GDTC cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi ở các trường mầm non trong tỉnh Đồng Tháp
• 3.1.1. Thực trạng về cơ sở vật chất
• 3.1.2. Thực trạng về đội ngũ
• 3.1.3. Nội dung GDTC cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
• 3.1.4. Thực trạng về thể chất của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi
• 3.2. Lựa chọn một số trò chơi vận động phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tỉnh Đồng Tháp
• 3.2.1. Nội dung và hình thức trò chơi vận động phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tỉnh Đồng Tháp
• 3.2.2. Đánh giá thực trạng sử dụng một số trò chơi phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tỉnh Đồng Tháp
• 3.2.3. Một số nguyên tắc trong giảng dạy TCVĐ cho học sinh mầm non ở TP Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp
• 3.2.4. Quy trình sử dụng TCVĐ trong GDTC cho HS mẫu giáo
• 3.3. Đánh giá hiệu quả một số trò chơi vận động phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tỉnh Đồng Tháp
• 3.3.1. Xây dựng kế hoạch thực nghiệm
• 3.3.2. Tiến hành thực nghiệm và đánh giá hiệu quả trò chơi phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tỉnh Đồng Tháp
• 3.3.3. Bàn luận
• KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
• KẾT LUẬN. KẾT LUẬN
• KIẾN NGHỊ. KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi

Nghiên cứu về phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại Đồng Tháp đã chỉ ra rằng giai đoạn này là thời điểm quan trọng trong sự phát triển toàn diện của trẻ. Đặc điểm phát triển thể chất của trẻ mẫu giáo bao gồm sự tăng trưởng về chiều cao, cân nặng và khả năng vận động. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất bao gồm dinh dưỡng, môi trường sống và hoạt động thể chất. Giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo không chỉ giúp trẻ phát triển về thể chất mà còn hỗ trợ phát triển tâm lý và xã hội. Chương trình giáo dục mầm non cần được thiết kế để tích hợp các hoạt động thể chất nhằm nâng cao sức khỏe và sự phát triển toàn diện cho trẻ. Theo nghiên cứu, việc tổ chức các hoạt động thể chất thường xuyên sẽ giúp trẻ cải thiện sức khỏe, tăng cường sức khỏe trẻ em và phát triển các kỹ năng xã hội.

1.1. Đặc điểm phát triển thể chất của trẻ mẫu giáo

Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi có những đặc điểm phát triển thể chất riêng biệt. Trong giai đoạn này, trẻ thường có sự phát triển nhanh chóng về chiều cao và cân nặng. Các hoạt động thể chất như chạy, nhảy, leo trèo không chỉ giúp trẻ phát triển cơ bắp mà còn cải thiện khả năng phối hợp và thăng bằng. Việc tham gia vào các trò chơi vận động cũng giúp trẻ phát triển kỹ năng xã hội, như khả năng làm việc nhóm và giao tiếp. Theo các chuyên gia, việc khuyến khích trẻ tham gia vào các hoạt động thể chất là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển toàn diện. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng trẻ em tham gia nhiều hoạt động thể chất có xu hướng khỏe mạnh hơn và ít gặp vấn đề về sức khỏe trong tương lai.

1.2. Giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo

Giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục mầm non. Các hoạt động thể chất không chỉ giúp trẻ phát triển về thể chất mà còn hỗ trợ phát triển tâm lý và xã hội. Chương trình giáo dục cần bao gồm các hoạt động như trò chơi vận động, thể dục thể thao và các hoạt động ngoài trời. Việc tổ chức các hoạt động này cần được thực hiện một cách thường xuyên và có hệ thống để đảm bảo trẻ được tiếp cận với các hình thức vận động đa dạng. Theo nghiên cứu, việc giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo không chỉ giúp trẻ phát triển sức khỏe mà còn tạo ra nền tảng vững chắc cho sự phát triển trong các giai đoạn tiếp theo của cuộc đời.

II. Thực trạng giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo tại Đồng Tháp

Tình hình giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại Đồng Tháp hiện nay đang gặp nhiều thách thức. Các trường mầm non trong khu vực này thường thiếu cơ sở vật chất và trang thiết bị cần thiết cho việc tổ chức các hoạt động thể chất. Đội ngũ giáo viên cũng chưa được đào tạo đầy đủ về phương pháp giảng dạy giáo dục thể chất. Theo khảo sát, nhiều trường chưa có chương trình giáo dục thể chất rõ ràng và hệ thống. Điều này dẫn đến việc trẻ em không được tiếp cận đầy đủ với các hoạt động thể chất cần thiết cho sự phát triển. Việc cải thiện tình hình này đòi hỏi sự quan tâm từ các cấp quản lý giáo dục và sự đầu tư vào cơ sở vật chất cũng như đào tạo giáo viên.

2.1. Cơ sở vật chất và trang thiết bị

Cơ sở vật chất tại các trường mầm non ở Đồng Tháp hiện nay còn hạn chế. Nhiều trường thiếu sân chơi, thiết bị thể chất và không gian cho trẻ hoạt động. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tổ chức các hoạt động thể chất cho trẻ. Theo thống kê, chỉ một số ít trường có đủ trang thiết bị cần thiết cho việc giáo dục thể chất. Việc đầu tư vào cơ sở vật chất là rất cần thiết để tạo điều kiện cho trẻ tham gia vào các hoạt động thể chất một cách an toàn và hiệu quả.

2.2. Đội ngũ giáo viên

Đội ngũ giáo viên mầm non tại Đồng Tháp cũng gặp nhiều khó khăn trong việc giảng dạy giáo dục thể chất. Nhiều giáo viên chưa được đào tạo chuyên sâu về phương pháp giáo dục thể chất, dẫn đến việc tổ chức các hoạt động thể chất không hiệu quả. Theo khảo sát, một số giáo viên còn thiếu kinh nghiệm trong việc thiết kế chương trình giáo dục thể chất phù hợp với lứa tuổi. Để nâng cao chất lượng giáo dục thể chất, cần có các chương trình đào tạo và bồi dưỡng cho giáo viên, giúp họ nắm vững các phương pháp giảng dạy hiện đại.

III. Đề xuất giải pháp phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo

Để nâng cao chất lượng giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại Đồng Tháp, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần đầu tư vào cơ sở vật chất và trang thiết bị cho các trường mầm non. Thứ hai, cần tổ chức các khóa đào tạo cho giáo viên về phương pháp giảng dạy giáo dục thể chất. Thứ ba, cần xây dựng chương trình giáo dục thể chất rõ ràng và hệ thống, bao gồm các hoạt động thể chất đa dạng và phong phú. Cuối cùng, cần tăng cường sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong việc khuyến khích trẻ tham gia vào các hoạt động thể chất.

3.1. Đầu tư cơ sở vật chất

Đầu tư vào cơ sở vật chất là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo. Cần xây dựng các sân chơi, trang bị thiết bị thể chất và tạo không gian cho trẻ hoạt động. Việc có một môi trường học tập an toàn và đầy đủ trang thiết bị sẽ giúp trẻ dễ dàng tham gia vào các hoạt động thể chất, từ đó phát triển sức khỏe và kỹ năng vận động.

3.2. Đào tạo giáo viên

Đào tạo giáo viên là yếu tố quyết định đến chất lượng giáo dục thể chất. Cần tổ chức các khóa bồi dưỡng cho giáo viên về phương pháp giảng dạy giáo dục thể chất, giúp họ nắm vững các kỹ năng cần thiết. Việc nâng cao năng lực cho giáo viên sẽ giúp họ tổ chức các hoạt động thể chất hiệu quả hơn, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục cho trẻ.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu khoa học “Nghiên cứu phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tỉnh Đồng Tháp” được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Hùng Dũng, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Quang Vinh và TS. Lâm Thị Tuyết Thúy, bảo vệ năm 2021 tại Viện Khoa học Thể dục Thể thao thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Luận án thuộc chuyên ngành Giáo dục học, mã số 9140101.

Tính cấp thiết của luận án xuất phát từ các định hướng chiến lược của Đảng và Nhà nước về giáo dục thể chất trường học, cụ thể là Nghị quyết số 08/NQ-TW ngày 01/12/2011 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng tạo bước phát triển mạnh mẽ về thể dục thể thao đến năm 2020; Quyết định số 641/QĐ-TTg ngày 28/4/2011 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án tổng thể phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam giai đoạn 2011 – 2030, trong đó giải pháp then chốt là tăng cường giáo dục thể chất cho đối tượng từ 3 đến 18 tuổi; cùng Kế hoạch số 58/KH-UBND ngày 18/6/2011 của Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp thực hiện Đề án phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em 5 tuổi giai đoạn 2010 – 2015.

Về bối cảnh thực tiễn địa phương, theo số liệu của Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp năm 2018, tốc độ tăng trưởng kinh tế (GRDP) đạt 6,92%, thu nhập bình quân đầu người đạt xấp xỉ 40 triệu đồng, kim ngạch xuất khẩu lần đầu vượt mốc 1 tỷ USD. Sự biến chuyển về kinh tế – xã hội kéo theo thay đổi trong lối sống hiện đại: gia tăng sử dụng thực phẩm giàu năng lượng, suy giảm hoạt động vận động thể lực tự nhiên của trẻ em lứa tuổi tiền học đường. Dù hệ thống giáo dục mầm non tỉnh Đồng Tháp đã đạt được các chỉ tiêu phổ cập, việc triển khai giáo dục thể chất vẫn gặp trở ngại do thiếu phòng học chuyên dụng, trang thiết bị vận động ngoài trời chưa đồng bộ, và chương trình vận động chưa được thiết kế thích ứng tối ưu với điều kiện sinh học, địa phương.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định: phần lớn các nghiên cứu giai đoạn gần đây về trẻ 5 – 6 tuổi tại Việt Nam tập trung vào các lĩnh vực nhận thức, ngôn ngữ, tâm lý hoặc bệnh học; hoàn toàn vắng bóng các công trình công bố số liệu thực trạng thể chất toàn diện cũng như tuyển chọn hệ thống trò chơi vận động phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất, đặc thù địa lý của tỉnh Đồng Tháp.

Mục đích nghiên cứu: Nhằm cung cấp thông tin về thực trạng và sự phát triển thể chất trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tỉnh Đồng Tháp; từ đó lựa chọn và ứng dụng một số trò chơi vận động phù hợp nhằm phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp.

Nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu được đánh số cụ thể trong văn bản:

• Mục tiêu 1: Đánh giá thực trạng công tác giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tỉnh Đồng Tháp.
• Mục tiêu 2: Lựa chọn một số trò chơi vận động phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tỉnh Đồng Tháp.
• Mục tiêu 3: Đánh giá hiệu quả một số trò chơi vận động phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tỉnh Đồng Tháp.

Giả thuyết khoa học: Nếu luận án lựa chọn và ứng dụng thành công các trò chơi vận động phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tỉnh Đồng Tháp hợp lý, phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương, thì kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao chất lượng thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tỉnh Đồng Tháp nói riêng và nâng cao chất lượng thể chất cho trẻ mẫu giáo trong tỉnh Đồng Tháp nói chung.

Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Công tác giáo dục thể chất và sự phát triển thể chất của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tỉnh Đồng Tháp.
• Khách thể nghiên cứu: Trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi (phân nhóm theo giới tính và độ tuổi: nam lớn, nam nhỏ, nữ lớn, nữ nhỏ), cán bộ quản lý và giáo viên giảng dạy mầm non tại các trường mầm non trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp.
• Phạm vi nghiên cứu: Về không gian, địa bàn nghiên cứu trọng tâm là các trường mầm non tại thành phố Cao Lãnh, có khảo sát mở rộng đối chiếu tại thành phố Sa Đéc, huyện Lai Vung và so sánh với dữ liệu một số tỉnh miền Trung. Về thời gian, luận án thu thập số liệu thực trạng và triển khai thực nghiệm sư phạm trong giai đoạn 2018 – 2021.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong phần tổng quan, tác giả điểm lại hệ thống các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan trực tiếp đến đề tài.

Về nghiên cứu trong nước, tác giả thống kê các luận án tiến sĩ gần đây trong lĩnh vực giáo dục mầm non:

• Nguyễn Thị Hoa (2021): Hình thành năng lực đọc cho trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non.
• Cao Thị Hồng Nhung (2020): Tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm phát triển lời nói mạch lạc cho trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non.
• Trần Thị Kim Yến (2020): Giáo dục kĩ năng hoạt động nhóm cho trẻ 5 – 6 tuổi trong trò chơi đóng vai theo chủ đề ở trường mầm non.
• Hồ Sỹ Hùng (2020): Giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ khuyết tật trí tuệ nhẹ 5 – 6 tuổi thông qua tổ chức trò chơi đóng vai ở trường mầm non.
• Lưu Thị Thu Hằng (2020): Giáo dục kĩ năng hợp tác cho trẻ 4 – 5 tuổi ở trường mầm non.
• Nguyễn Thị Hằng Nga (2017): Sử dụng trò chơi nhằm phát triển khả năng định hướng không gian cho trẻ 5 – 6 tuổi.

Tác giả dẫn luận điểm của Ngô Thị Xuân về bước ngoặt 6 tuổi – thời điểm chuyển giao môi trường học tập đòi hỏi sự chuẩn bị thể chất và tâm lý vững chắc. Về cơ sở lý luận thể chất và trò chơi vận động, tác giả kế thừa các công trình của Đinh Văn Lẫm và Đào Bá Trì, Lê Thu Hương, Phan Thị Thu, Trần Đồng Lâm, Nguyễn Toán và Phạm Danh Tốn, Nguyễn Quang Quyền (1994). Tác giả nhận định: phần lớn các nghiên cứu trong nước tập trung vào khía cạnh tâm lý, ngôn ngữ, kỹ năng xã hội hoặc dinh dưỡng, rất hiếm công trình đi sâu vào can thiệp phát triển thể chất thông qua trò chơi vận động cho trẻ mẫu giáo.

Về nghiên cứu quốc tế, tác giả phân tích các hướng nghiên cứu kinh điển và đương đại:

• E.G Lêvi-Gorinhépskaia (thập kỷ 1950) xác lập các chỉ tiêu biểu thị tố chất vận động ở trẻ mẫu giáo.
• Arakêrian chứng minh mối liên hệ giữa chế độ nuôi dưỡng, luyện tập thể lực với sự phát triển trí tuệ.
• G. Urco phân chia các giai đoạn biến đổi chức năng và năng lượng ở lứa tuổi 3, 5 và 7 tuổi.
• Lưu Tân (1993, Trung Quốc) xây dựng hệ thống chỉ tiêu và phương pháp kiểm tra hình thái, chức năng, thể lực nhi đồng trước tuổi học.
• G. Prolova (Nga) đánh giá tính tích cực vận động ở trẻ 4 – 7 tuổi qua các chỉ tiêu chạy 10 mét từ đi bộ, bật xa tại chỗ, chạy tính độ dài.
• Chương trình “Star” (Liên Xô cũ, dịch giả Bùi Thị Việt) khẳng định hậu quả của giảm vận động đối với chức năng cơ thể trẻ mẫu giáo.
• Fei Xin và cộng sự (2020) chứng minh mối quan hệ giữa hoạt động thể chất đủ khối lượng với kỹ năng vận động cơ bản (điều khiển, định vị, kiểm soát mục tiêu).
• Fang H. (2017) khảo sát 346 trẻ mầm non tại Thượng Hải, xác nhận hoạt động thể chất tương quan chặt chẽ với sự nhanh nhẹn, cân bằng, dẻo dai ở trẻ nam và nữ.
• Các mô hình can thiệp trường học tại châu Âu: Mô hình đa thành tố tại Na Uy (2012, chương trình Sức khỏe cho trẻ vị thành niên); mô hình FATaintPHAT tại Hà Lan (883 học sinh); chương trình vận động ngoại khóa tại Bỉ (2006 – 2007, 1589 học sinh); chương trình can thiệp dinh dưỡng – thể lực tại Tây Ban Nha (2013, 2062 trẻ 3 – 5 tuổi); chương trình tại Đức (1119 trẻ 7 – 8 tuổi).
• Các nghiên cứu của Amado-Pacheco C. (2019), Freedson và Evenson (1991), Jürimäe T. (2000), Mc Gregor và cộng sự, Laakso L., Doak (2006) về vai trò của gia đình, môi trường sống đô thị – nông thôn và các biện pháp can thiệp thừa cân béo phì.

Khoảng trống luận án giải quyết: Tổng hợp các nghiên cứu cho thấy các mô hình can thiệp thể lực trên thế giới rất đa dạng nhưng mang tính đặc thù văn hóa – địa lý. Tại Việt Nam, chưa có công trình nào đánh giá thực trạng thể chất kết hợp xây dựng hệ thống trò chơi vận động có kiểm định toán học thống kê chặt chẽ dành riêng cho trẻ 5 – 6 tuổi tại tỉnh Đồng Tháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung khái niệm của luận án dựa trên các quan điểm:

• Khái niệm “Thể chất”: Tiếp cận theo A.P. Nôvicốp (đặc trưng hình thái và chức năng cơ thể thay đổi theo quy luật sinh học dưới tác động của di truyền và điều kiện sống) và Nguyễn Toán – Phạm Danh Tốn (chất lượng thân thể bao gồm thể hình, năng lực thể chất và năng lực thích ứng).
• Khái niệm “Phát triển thể chất”: Tiếp cận theo A.P. Nôvicốp, L.P. Matveev, Nguyễn Quang Quyền (1994) và Macximenko – xác định đây là quá trình biến đổi hình thái, chức năng sinh vật học và tố chất vận động suốt đời cá thể, chịu sự chi phối quyết định của môi trường xã hội và giáo dục.
• Khái niệm “Trò chơi vận động”: Tiếp cận theo Đinh Văn Lẫm, Đào Bá Trì và Lê Thu Hương – là trò chơi có luật, đòi hỏi phối hợp các thao tác vận động để giải quyết nhiệm vụ chơi, qua đó phát triển thể chất.
• Khung phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thể chất trẻ em: Luận án phân tích 6 nhóm yếu tố: (1) Di truyền và gia đình; (2) Dinh dưỡng; (3) Môi trường (môi trường vật chất và tinh thần); (4) Bệnh tật (suy dinh dưỡng, thừa cân béo phì, ký sinh trùng đường ruột); (5) Giáo dục; (6) Tập luyện thể dục thể thao (biến đổi sinh lý tim mạch, hệ cơ xương).
• Cơ sở chương trình: Căn cứ Thông tư số 17/2009/TT-BGDĐT ngày 25/7/2009 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Chương trình Giáo dục mầm non, quy định mục tiêu phát triển thể chất cho trẻ 5 – 6 tuổi gồm phát triển vận động (nhóm cơ, hô hấp, kỹ năng vận động cơ bản, cử động bàn tay) và giáo dục dinh dưỡng – sức khỏe.

Phương pháp nghiên cứu thực tế gồm 7 phương pháp:

1. Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu tham khảo: Thu thập, phân loại các văn bản quy phạm pháp luật, tài liệu lý luận về giáo dục mầm non và giáo dục thể chất.
2. Phương pháp phỏng vấn, tọa đàm: Sử dụng phiếu hỏi lấy ý kiến của cán bộ quản lý, giáo viên mầm non nhằm xác định các tiêu chí đánh giá thể chất và lựa chọn trò chơi vận động qua 2 vòng phỏng vấn.
3. Phương pháp quan sát sư phạm: Ghi nhận thực trạng tổ chức các giờ học giáo dục thể chất, hoạt động ngoài trời, cơ sở vật chất, trang thiết bị tại các trường mầm non.
4. Phương pháp kiểm tra sư phạm: Đo đạc thành tích các bài test vận động theo quy trình chuẩn (như sơ đồ xuất phát và về đích tính bằng giây).
5. Phương pháp nhân trắc: Đo các chỉ số hình thái gồm chiều cao đứng (cm), cân nặng (kg) và xác định chỉ số khối cơ thể (BMI = kg/m²).
6. Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức thực nghiệm song song trên nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng để kiểm chứng hiệu quả các trò chơi vận động đã lựa chọn.
7. Phương pháp toán học thống kê: Sử dụng các công cụ tính toán tham số đặc trưng: giá trị trung bình ($\bar{X}$), độ lệch chuẩn (SD), hệ số tương quan, kiểm định t-Student so sánh trung bình, tính nhịp tăng trưởng theo công thức Brody (W%), kiểm định độ giá trị và độ tin cậy của test, kiểm định KMO and Bartlett's Test và phân tích nhân tố khám phá (Ma trận xoay nhân tố) để tuyển chọn chỉ tiêu đánh giá.

Nguồn dữ liệu của luận án gồm: Báo cáo thống kê quy mô giáo dục mầm non toàn tỉnh Đồng Tháp (197 trường, 2.274 nhóm lớp); số liệu điều tra tại 14 trường mầm non thành phố Cao Lãnh; số liệu khảo sát đối chứng tại thành phố Sa Đéc và huyện Lai Vung; dữ liệu nhân trắc và kiểm tra thể lực của trẻ 5 – 6 tuổi trước và sau thực nghiệm.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

Chương 1 trình bày cơ sở lý luận về phát triển thể chất của trẻ mẫu giáo, các đặc trưng phát triển vận động theo lứa tuổi (phân định rõ giai đoạn 5 tuổi và 6 tuổi; các vận động cơ bản đi, chạy, nhảy, ném, bắt, bò, trườn, trèo). Tác giả phân tích cụ thể tác động của lối sống hiện đại đến hoạt động thể lực của trẻ qua việc gia tăng phương tiện cơ giới đưa đón, tăng sử dụng thức ăn nhanh, tăng thời gian xem truyền hình và thiết bị điện tử, giảm hoạt động chân tay tại nhà và nơi công cộng.

Tác giả hệ thống hóa cơ sở lý luận về trò chơi vận động: 4 đặc điểm cốt lõi (mang tính hiện thực, là sự hoạt động ráo riết của bộ máy phân tích và vận động, mang tính sáng tạo, mang tính tự giác); các căn cứ phân loại (theo nguồn gốc: dân gian và trò chơi mới; theo tính chất: theo chủ đề và không theo chủ đề; theo khối lượng vận động; theo mức độ phức tạp; theo tố chất thể lực). Luận án xác lập quy trình 6 bước giảng dạy trò chơi vận động trong trường mầm non:

• Bước 1: Lựa chọn trò chơi vận động và biên soạn nội dung chơi.
• Bước 2: Chuẩn bị địa điểm, phương tiện để tổ chức cho trẻ chơi.
• Bước 3: Tổ chức đội hình cho trẻ chơi.
• Bước 4: Giới thiệu và giải thích trò chơi.
• Bước 5: Điều khiển trò chơi.
• Bước 6: Đánh giá kết quả cuộc chơi.

Về bức tranh thực tiễn giáo dục mầm non tỉnh Đồng Tháp, tác giả cung cấp số liệu thống kê tổng thể phản ánh trong bảng sau:

Tiêu chí thống kê	Số lượng / Tỷ lệ thực tế
Quy mô trường mầm non toàn tỉnh	197 trường (106 trường mầm non, 91 trường mẫu giáo)
Tổng số nhóm lớp	2.274 nhóm lớp (317 nhóm trẻ, 1.957 lớp mẫu giáo; gồm 982 lớp mẫu giáo 5 tuổi)
Tỷ lệ huy động trẻ đến trường	Nhà trẻ: 18,3%; Mẫu giáo: 82,04%; Mẫu giáo 5 tuổi: 99,85%
Tỷ lệ trẻ học bán trú	Bình quân mẫu giáo: 69%; Riêng trẻ 5 tuổi: 66,9%
Chất lượng chăm sóc, sức khỏe	Suy dinh dưỡng nhẹ cân giảm 2,24%; suy dinh dưỡng thấp còi giảm 2,25%; thừa cân béo phì: 5,27%
Trình độ giáo viên mầm non công lập	Đạt chuẩn trở lên: 98,42% (Trên chuẩn cán bộ quản lý: 98,81%; giáo viên: 81,8%); Riêng dạy lớp 5 tuổi đạt chuẩn: 100% (trên chuẩn: 94,11%)
Cơ sở vật chất phòng học	2.268 phòng học (1.745 kiên cố; 371 bán kiên cố; 69 phòng tạm; 83 phòng mượn, nhờ, thuê)
Chuẩn quốc gia và sân chơi	60/186 trường công lập đạt chuẩn quốc gia; 407 sân chơi ngoài trời (312 sân có đồ chơi, đạt 76,65%)
Xã hội hóa giáo dục	07 dự án đăng ký (05 dự án hoạt động, vốn 326,61 tỷ đồng); 11 trường ngoài công lập (5.847 trẻ, chiếm 8,75%)

Chương 2: Đối tượng, phương pháp và tổ chức nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết đối tượng, khách thể nghiên cứu (Bảng 2.1 thống kê số lượng khách thể khảo sát gồm cán bộ quản lý, giáo viên mầm non và học sinh mẫu giáo 5 – 6 tuổi). Trẻ được phân tách thành các nhóm: nam lớn (từ đủ 5,5 đến dưới 6 tuổi), nam nhỏ (từ đủ 5 đến dưới 5,5 tuổi), nữ lớn và nữ nhỏ.

Tác giả quy chuẩn hóa 7 phương pháp nghiên cứu sư phạm và thống kê:

• Quy trình phỏng vấn chuyên gia bằng phiếu hỏi được thiết kế với thang điểm đo lường mức độ đồng thuận.
• Quy chuẩn phương pháp đo nhân trắc theo hướng dẫn y sinh học thể dục thể thao: cân trọng lượng cơ thể (đơn vị kg, chính xác đến 0,1 kg), đo chiều cao đứng (đơn vị cm, chính xác đến 0,5 cm), tính toán và phân loại chỉ số BMI theo chuẩn phát triển của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
• Phương pháp kiểm tra sư phạm: chuẩn hóa điều kiện sân bãi, dụng cụ bấm giờ, dụng cụ đo chiều dài bật nhảy, quy định tư thế xuất phát và đích đến (Hình 2.1 mô tả sơ đồ chạy xuất phát và về đích).
• Tổ chức nghiên cứu: chia thành các giai đoạn rõ ràng từ khảo sát thực trạng, xử lý thống kê ban đầu, sàng lọc tiêu chí qua kiểm định KMO và phân tích nhân tố, tổ chức thực nghiệm sư phạm và xử lý số liệu so sánh nhịp tăng trưởng.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và bàn luận

Nội dung Chương 3 giải quyết trọn vẹn 3 mục tiêu nghiên cứu và được cấu trúc thành các mảng kết quả:

1. Đánh giá thực trạng công tác giáo dục thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tại tỉnh Đồng Tháp

• Thực trạng cơ sở vật chất: Bảng 3.1 và Biểu đồ 3.2 phản ánh diện tích đất, sân chơi, tỷ lệ m²/học sinh tại 14 trường mầm non thành phố Cao Lãnh cho thấy sự không đồng đều giữa các trường trung tâm và vùng ven; còn thiếu phòng tập thể dục chuyên dụng và thiếu các thiết bị vận động đồng bộ.
• Thực trạng đội ngũ giáo viên: Bảng 3.2, 3.3, 3.4 và Biểu đồ 3.3, 3.4 phân tích số lượng giáo viên, tỷ lệ học sinh/giáo viên, cơ cấu lứa tuổi, trình độ học vấn và thâm niên giảng dạy. Hầu hết giáo viên mầm non là nữ, đào tạo chuyên ngành mầm non chung, không có giáo viên chuyên trách giáo dục thể chất, dẫn đến hạn chế về kỹ năng hướng dẫn các bài tập vận động chuyên sâu.
• Thực trạng tổ chức nội dung giáo dục thể chất: Bảng 3.5, Bảng 3.22 đến 3.26 và Biểu đồ 3.15 đến 3.19 khảo sát về nội dung, thời điểm, thời lượng, hình thức và địa điểm tổ chức vận động. Hoạt động vận động phần lớn diễn ra trong giờ thể dục sáng hoặc tích hợp trong hoạt động ngoài trời với thời lượng hạn chế, chưa khai thác hết vai trò của trò chơi vận động.
• Xác định hệ thống tiêu chí đánh giá thể chất: Qua phỏng vấn (Bảng 3.6), tác giả tính toán hệ số tin cậy của các test kiểm tra thể lực cho trẻ nam (Bảng 3.7) và trẻ nữ (Bảng 3.8). Tác giả áp dụng kỹ thuật thống kê KMO and Bartlett's Test và Ma trận xoay nhân tố (Bảng 3.9, 3.10 cho trẻ nam; Bảng 3.11, 3.12 cho trẻ nữ) nhằm lựa chọn các chỉ tiêu hình thái và tố chất vận động mang tính đại diện cao nhất (sức nhanh, sức mạnh, sức bền, khéo léo, khả năng phối hợp).
• Thực trạng thể chất của trẻ 5 – 6 tuổi:
  • Bảng 3.13, 3.14, Biểu đồ 3.5: thực trạng thể chất và phân loại chỉ số BMI ở trẻ nam thành phố Cao Lãnh.
  • Bảng 3.15, 3.16, Biểu đồ 3.6: thực trạng thể chất và phân loại chỉ số BMI ở trẻ nữ thành phố Cao Lãnh.
  • Bảng 3.17, 3.18, Biểu đồ 3.7, 3.8: so sánh giá trị trung bình giữa nhóm trẻ lớn và trẻ nhỏ (nam lớn với nam nhỏ; nữ lớn với nữ nhỏ) tại thành phố Cao Lãnh, khẳng định quy luật tăng trưởng tự nhiên theo độ tuổi.
  • Bảng 3.19, 3.20, Biểu đồ 3.9 đến 3.12: so sánh mức độ chênh lệch tương đối giữa trẻ tại thành phố Cao Lãnh với trẻ tại thành phố Sa Đéc và huyện Lai Vung.
  • Bảng 3.21, Biểu đồ 3.13, 3.14: đối chiếu các chỉ tiêu thể chất của trẻ Đồng Tháp với trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tại một số tỉnh miền Trung.

2. Lựa chọn một số trò chơi vận động phát triển thể chất

• Đánh giá thực trạng sử dụng trò chơi vận động: Bảng 3.27 và Biểu đồ 3.20 chỉ rõ các trò chơi hiện hành còn đơn điệu, lặp lại và thiếu các trò chơi phát triển toàn diện các tố chất thể lực.
• Tuyển chọn trò chơi: Bảng 3.28 so sánh kết quả 2 lần phỏng vấn chuyên gia, cán bộ quản lý và giáo viên, từ đó lựa chọn được hệ thống các trò chơi vận động phù hợp với điều kiện sân bãi và tâm sinh lý của trẻ 5 – 6 tuổi tại tỉnh Đồng Tháp.
• Xây dựng nguyên tắc và quy trình: Luận án xác định các nguyên tắc giảng dạy trò chơi vận động cho học sinh mầm non tại thành phố Cao Lãnh và cụ thể hóa quy trình sử dụng trò chơi vận động trong giáo dục thể chất gồm các bước chuẩn bị, hướng dẫn, điều khiển lượng vận động và nhận xét đánh giá.

3. Đánh giá hiệu quả thực nghiệm sư phạm

• Kế hoạch thực nghiệm: Thiết kế thực nghiệm song song đối chứng trên trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tại thành phố Cao Lãnh (chia nhóm thực nghiệm áp dụng hệ thống trò chơi mới và nhóm đối chứng theo chương trình hiện hành).
• Kiểm tra tính tương đồng trước thực nghiệm: Bảng 3.29 đến 3.32 và Biểu đồ 3.21 đến 3.26 phân tích giá trị trung bình các chỉ tiêu thể lực và cơ cấu phân loại BMI của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng (ở cả phân nhóm nam lớn, nam nhỏ, nữ lớn, nữ nhỏ). Kết quả kiểm định t-Student cho thấy sự khác biệt trước thực nghiệm không có ý nghĩa thống kê ($p > 0,05$), chứng minh hai nhóm tương đồng về thể chất ban đầu.
• Đánh giá sự tăng trưởng sau thực nghiệm:
  • Bảng 3.33 đến 3.40 và Biểu đồ 3.27 đến 3.34: phản ánh thành tích tăng trưởng của từng nhóm (nam lớn, nam nhỏ, nữ lớn, nữ nhỏ ở cả nhóm thực nghiệm và đối chứng) sau giai đoạn thực nghiệm.
  • Bảng 3.41, 3.42 và Biểu đồ 3.35 đến 3.38: so sánh nhịp tăng trưởng trung bình (W%) giữa nhóm thực nghiệm và đối chứng. Kết quả cho thấy nhóm thực nghiệm đạt nhịp tăng trưởng cao hơn nhóm đối chứng ở tất cả các chỉ tiêu tố chất vận động (sức nhanh, sức mạnh bật xa, độ dẻo, khả năng giữ thăng bằng, độ khéo léo) với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$).
  • Bảng 3.43 đến 3.46 và Biểu đồ 3.39 đến 3.44: so sánh xếp loại chỉ số khối cơ thể (BMI) trước và sau thực nghiệm. Nhóm thực nghiệm ghi nhận sự chuyển dịch tích cực về tỷ lệ trẻ đạt chuẩn dinh dưỡng, giảm tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng và thừa cân béo phì rõ nét hơn nhóm đối chứng.
• Bàn luận: Tác giả so sánh, lý giải kết quả đạt được dựa trên các quy luật thích ứng sinh học, sinh lý học lứa tuổi và đối chiếu với các nghiên cứu trong nước, quốc tế đã nêu ở Chương 1.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận:

• Luận án hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về giáo dục thể chất và phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi phù hợp với chương trình giáo dục mầm non của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
• Ứng dụng thành công các công cụ toán học thống kê hiện đại (hệ số tin cậy, KMO and Bartlett's Test, ma trận xoay nhân tố) trong việc tuyển chọn và chuẩn hóa hệ thống tiêu chí đánh giá thể lực, hình thái dành riêng cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi.
• Xây dựng hệ thống nguyên tắc và quy trình 6 bước ứng dụng trò chơi vận động có phân loại theo các tố chất thể lực trong trường mầm non.

Về mặt thực tiễn:

• Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm toàn diện, khoa học về thực trạng cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên giảng dạy giáo dục thể chất tại 14 trường mầm non thành phố Cao Lãnh và quy mô toàn tỉnh Đồng Tháp.
• Phản ánh chính xác thực trạng thể chất, phân loại BMI và các chỉ số tố chất vận động của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tỉnh Đồng Tháp (đối chiếu giữa các nhóm tuổi nhỏ – lớn, giữa khu vực đô thị Cao Lãnh, Sa Đéc với nông thôn Lai Vung và một số tỉnh miền Trung).
• Lựa chọn và ứng dụng vào thực tiễn hệ thống các trò chơi vận động có tính khả thi cao, phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất sân bãi của địa phương; minh chứng bằng thực nghiệm sư phạm về hiệu quả phát triển vượt trội các tố chất thể lực và cải thiện chỉ số BMI của trẻ.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất từ luận án:

• Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Đồng Tháp và Ủy ban nhân dân các cấp: Cần tiếp tục đầu tư hoàn thiện cơ sở vật chất, xây dựng phòng tập chuyên dụng, bổ sung sân chơi ngoài trời có trang bị đồ chơi vận động đạt chuẩn; tăng cường kinh phí xã hội hóa giáo dục thể chất.
• Đối với các trường mầm non: Đưa hệ thống trò chơi vận động đã được thực nghiệm vào kế hoạch giảng dạy chính khóa và các hoạt động ngoại khóa; tổ chức tập huấn chuyên đề về phương pháp, quy trình 6 bước tổ chức trò chơi vận động nhằm nâng cao năng lực sư phạm cho đội ngũ giáo viên mầm non.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về hạn chế:

• Luận án triển khai thực nghiệm sư phạm chuyên sâu tập trung tại địa bàn thành phố Cao Lãnh (khu vực đô thị trung tâm của tỉnh); các số liệu tại thành phố Sa Đéc và huyện Lai Vung chủ yếu mang tính chất khảo sát, đối chiếu thực trạng ban đầu, chưa tổ chức thực nghiệm can thiệp đồng loạt trên các địa bàn nông thôn sâu hoặc khu vực biên giới của tỉnh.

Về hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi thực nghiệm hệ thống trò chơi vận động đến các trường mầm non thuộc vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn của tỉnh Đồng Tháp và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
• Tiếp tục nghiên cứu theo dõi dọc (longitudinal study) về sự duy trì hiệu quả phát triển thể chất của trẻ khi chuyển tiếp từ giai đoạn mẫu giáo 5 – 6 tuổi sang lớp 1 bậc tiểu học.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho các nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý giáo dục mầm non tại Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo tỉnh Đồng Tháp và các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long: Tham khảo dữ liệu thực trạng cơ sở vật chất, đội ngũ để hoạch định chính sách đầu tư trang thiết bị, quy hoạch sân chơi và xây dựng chương trình bồi dưỡng chuyên môn giáo dục thể chất mầm non.
• Giáo viên mầm non trực tiếp đứng lớp: Khai thác danh mục trò chơi vận động đã qua sàng lọc khoa học và quy trình 6 bước giảng dạy trò chơi để áp dụng trong các hoạt động học thể dục, hoạt động ngoài trời và hoạt động vui chơi hàng ngày.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, giảng viên chuyên ngành Giáo dục học, Lý luận và Phương pháp giảng dạy Thể dục Thể thao, Giáo dục Mầm non: Tham khảo khung phương pháp luận kết hợp phân tích nhân tố khám phá (KMO, Bartlett, ma trận xoay nhân tố) để xác lập bộ công cụ đánh giá thể lực trẻ em.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng những công cụ toán học thống kê nào để sàng lọc và xác định các tiêu chí đánh giá thể lực cho trẻ 5 – 6 tuổi? Trả lời: Tác giả sử dụng kiểm định hệ số tin cậy của test kiểm tra thể lực cho trẻ nam và nữ (Bảng 3.7, 3.8), kết hợp kiểm định KMO and Bartlett's Test và phân tích nhân tố khám phá qua Ma trận xoay nhân tố (Bảng 3.9, 3.10 cho trẻ nam; Bảng 3.11, 3.12 cho trẻ nữ) nhằm lựa chọn các chỉ tiêu đại diện cho các tố chất vận động cơ bản.

2. Quy mô giáo dục mầm non tỉnh Đồng Tháp tại thời điểm luận án khảo sát được ghi nhận như thế nào? Trả lời: Toàn tỉnh có 197 trường (106 trường mầm non, 91 trường mẫu giáo), 2.274 nhóm lớp với 982 lớp mẫu giáo 5 tuổi. Tỷ lệ huy động trẻ 5 tuổi đạt 99,85%, tỷ lệ học bán trú của trẻ 5 tuổi đạt 66,9%. Toàn tỉnh có 2.268 phòng học (1.745 phòng kiên cố) và 407 sân chơi ngoài trời (312 sân có đồ chơi).

3. Luận án phân chia đối tượng trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi thành những nhóm cụ thể nào để khảo sát và thực nghiệm? Trả lời: Trẻ được phân nhóm chi tiết theo giới tính và độ tuổi thành 4 nhóm: nam lớn (từ đủ 5,5 đến dưới 6 tuổi), nam nhỏ (từ đủ 5 đến dưới 5,5 tuổi), nữ lớn (từ đủ 5,5 đến dưới 6 tuổi) và nữ nhỏ (từ đủ 5 đến dưới 5,5 tuổi).

4. Quy trình giảng dạy trò chơi vận động cho trẻ mầm non được luận án hệ thống hóa gồm mấy bước? Trả lời: Quy trình gồm 6 bước sư phạm chuẩn: (1) Lựa chọn trò chơi vận động và biên soạn nội dung chơi; (2) Chuẩn bị địa điểm, phương tiện; (3) Tổ chức đội hình; (4) Giới thiệu và giải thích trò chơi; (5) Điều khiển trò chơi; (6) Đánh giá kết quả cuộc chơi.

5. Hiệu quả của các trò chơi vận động được chứng minh qua những chỉ số thực nghiệm nào? Trả lời: Hiệu quả được chứng minh qua sự gia tăng có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$) về nhịp tăng trưởng trung bình (W%) ở các test thể lực (sức nhanh, sức mạnh, độ bền, độ dẻo, thăng bằng, phối hợp vận động) của nhóm thực nghiệm so với nhóm đối chứng (Bảng 3.41, 3.42), cùng sự chuyển dịch tích cực về tỷ lệ chuẩn hóa chỉ số khối cơ thể BMI (Bảng 3.43 – 3.46).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Hùng Dũng là công trình nghiên cứu thực nghiệm sư phạm có hệ thống về thực trạng và giải pháp phát triển thể chất cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tại tỉnh Đồng Tháp. Bằng việc phối hợp chặt chẽ giữa các phương pháp nhân trắc, kiểm tra sư phạm và xử lý toán học thống kê đa biến, tác giả đã đánh giá toàn diện bức tranh thể chất của trẻ và điều kiện giáo dục thể chất ở địa phương. Hệ thống trò chơi vận động và quy trình 6 bước do tác giả tuyển chọn, thử nghiệm đã chứng minh hiệu quả thực tế trong việc cải thiện các tố chất vận động và chỉ số BMI của học sinh mầm non. Công trình đóng góp cơ sở dữ liệu khoa học xác thực cho công tác quản lý và giảng dạy giáo dục thể chất mầm non trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN THỂ CHẤT CHO TRẺ MẪU GIÁO 1. Một số khái niệm Thể chất Theo Nôvicốp A.P “Thể chất là chất lượng cơ thể con người. Đó là những đặc trưng về hình thái và chức năng của cơ thể được thay đổi và phát triển theo từng giai đoạn và các thời kỳ kế tiếp nhau theo quy luật sinh học.

Thể chất được hình thành và phát triển do bẩm sinh di truyền và những điều kiện sống tác động” [55, tr. Theo Nguyễn Toán, Phạm Danh Tốn thì “Thể chất chỉ chất lượng thân thể con người. Đó là những đặc trưng tương đối ổn định về hình thái và chức năng của cơ thể được hình thành và phát triển do bẩm sinh di truyền và điều kiện sống (bao gồm cả giáo dục, rèn luyện). Thể chất bao gồm thể hình, năng lực thể chất và năng lực thích ứng” [76].

Thể hình liên quan đến hình thái, cấu trúc của thân thể, bao gồm trình độ phát triển của cơ thể, những chỉ số tuyệt đối và tương đối của toàn thân hoặc từng bộ phận và tư thế thân thể. Năng lực thể chất thể hiện khả năng chức năng của các hệ thống, cơ quan trong cơ thể qua hoạt động cơ bắp là chính. Nó bao gồm các tố chất vận động (Sức nhanh, sức mạnh, độ dẻo và khả năng phối hợp vận động. Năng lực thích ứng thể hiện khả năng thích ứng của cơ thể với hoàn cảnh bên ngoài.

Không chỉ là sự thích ứng đơn giản mà còn là đề kháng với bệnh tật. Giáo dục thể chất Theo Nôvicốp A.P “Giáo dục thể chất là một quá trình giải quyết những nhiệm vụ giáo dục-giáo dưỡng nhất định mà đặc điểm của quá trình này là có tất cả các dấu hiệu chung của quá trình sư phạm vai trò chỉ đạo của nhà sư phạm, tổ chức hoạt động tương ứng với các nguyên tắc sư phạm” [33, tr. Phát triển thể chất Theo Nôvicốp A.P “Phát triển thể chất của con người là quá trình biến đổi các tính chất hình thái và chức năng tự nhiên của cơ thể con người trong suốt cả cuộc sống cá nhân của nó” [55, tr10]. luan an 6 Sự phát triển thể chất biểu hiện như sự thay đổi về chiều cao, cân nặng thay đổi về hình thái kích thước cơ thể, thay đổi năng lực hoạt động các hệ cơ quan trong cơ thể (của hệ hô hấp, hệ tuần hoàn, hệ bài tiết, hệ thần kinh, tâm lý và ý chí…) và được biểu hiện phát triển các các tố chất thể lực của con người bao gồm sức nhanh, sức mạnh, sức bền, mềm dẻo và khả năng phối hợp động tác (khéo léo).

Tuy nhiên theo Matveev L.P phát triển thể chất của con người còn phụ thuộc vào các điều kiện sống và hoạt động của con người (điều kiện phân phối và sử dụng sản phẩm vật chất, giáo dục, lao động, sinh hoạt.) và do đó sự “phát triển thể chất của con người là do xã hội tác động và tác động ở mức độ quyết định”[ 55, tr. Tuy vậy sự phát triển thể chất của con người còn chịu sự chi phối của môi trường xã hội như: điều kiện sống vật chất, điều kiện vệ sinh, điều kiện lao động, học tập, nghỉ ngơi [76]. Sự phát triển thể chất ảnh hưởng đến toàn bộ cảm xúc, xã hội, tâm lý của con người. Sự tăng trưởng và phát triển thể chất không thể được tách rời và được xem như là hình thành một thực thể cụ thể; nó quản lý cơ thể, kiểm soát năng lực ảnh hưởng đến sự tự tin và tất cả các tương tác với môi trường và với những người khác [114, tr 8].

"Phát triển thể chất là một quá trình hình thành và thay đổi hình thái và chức năng sinh vật học cơ thể con người; quá trình đó xảy ra dưới sự ảnh hưởng của điều kiện sống, mà đặc biệt là giáo dục. Sự phát triển thể chất phụ thuộc vào những quy luật khách quan của tự nhiên: quy luật thống nhất giữa cơ thể và môi trường sống, quy luật tác dụng qua lại giữa sự thay đổi chức năng và cấu trúc của cơ thể, quy luật thay đổi dần dần về số lượng và chất lượng trong cơ thể…" [88]. Theo quan điểm của tác giả Nguyễn Quang Quyền (1994) thì cho rằng: “Phát triển thể chất là một quá trình diễn ra liên tục trong suốt cuộc đời của một cá thể. Những biến đổi về mặt hình thái, chức năng tâm sinh lý và các tố chất vận động là những yếu tố cơ bản để đánh giá sự phát triển thể chất của cá thể đó.

Phát triển thể chất là một quá trình chịu sự tác động tổng hợp của các yếu tố tự nhiên và yếu tố xã hội. Trong đó, các yếu tố xã hội đóng vai trò ảnh hưởng trực tiếp và quyết định đến sự phát triển thể chất của cơ thể con người” [63, tr. Macximenko: “Phát triển thể chất là quá trình và kết quả của sự biến luan an 7 đổi về hình thái và khả năng chức phận của cơ thể con người, đạt được dưới ảnh hưởng của di truyền, môi trường sống và mức độ tích cực vận động của cá nhân” [144, tr. Tổng hợp quan điểm của nhiều tác giả cho thấy, phát triển thể chất của con người là quá trình biến đổi các yếu tố thể chất và tinh thần, quá trình này diễn ra trong suốt cuộc đời của một cá thể theo hai giai đoạn cơ bản là giai đoạn phát triển thuận chiều (dương tính) và phát triển ngược chiều (âm tính hay giai đoạn suy thoái) phát triển thể chất phụ thuộc vào tổng hòa các yếu tố tự nhiên và xã hội.

Phát triển thể chất là một quá trình diễn ra liên tục trong suốt cuộc đời một cá thể. Những biến đổi về hình thái, chức năng và tố chất vận động là những yếu tố cơ bản để đánh giá sự phát triển thể chất. Phát triển thể chất là một quá trình chịu sự tác động của tổng hợp các yếu tố tự nhiên – xã hội. Các yếu tố xã hội đóng vai trò tác động trực tiếp và quyết định sự phát triển thể chất của cơ thể con người.

Từ những luận điểm trên rõ ràng, phát triển thể chất chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, và có thể ghép chúng vào các nhóm. Nói cách khác, phát triển thể chất có thể nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau như: Tự nhiên (bẩm sinh và di truyền, điều kiện địa lý, khí hậu,thời tiết), xã hội (điều kiện kinh tế, giáo dục, giáo dục thể chất, lao động, vệ sinh, sinh hoạt. Trò chơi Theo Từ điển Tiếng Việt “Trò chơi” được hiểu là những hoạt động thỏa mãn nhu cầu của con người, trước hết về việc vui chơi, giải trí [89]. Theo Heraclitus trò chơi: “Tiến trình chơi là một đứa trẻ đang chơi thực hiện những nước đi của nó trên bàn chơi" [126].

Cùng với triết học Heraclitus Plato quan niệm “Trò chơi (game) là các hoạt động được cấu trúc hóa với những hướng dẫn, luật lệ và mục tiêu" [118]. Theo Oxford Dictionary, "Game là một hoạt động mà bạn thực hiện để giải trí, Thường nó có luật lệ và bạn có thể thắng hoặc thua" nghĩa là Trò chơi là một hoạt động mang tính quy tắc và đem lại niềm vui cho người chơi, trong khi chơi, người chơi có thể thắng hoặc thua [129]. Vận động Theo chủ nghĩa duy vật biện chứng: “Vận động không chỉ là sự rời chỗ của vật chất trong không gian, mà cả những biến đổi về vật chất của vật chất nữa, nó là phương thức tồn tại của vật chất" [27]. luan an 8 Theo tác giả Hoàng Phê, “Vận động là hoạt động thay đổi tư thế hoặc vị trí của thân thể hoặc bộ phận thân thể” [56].

Trò chơi vận động Theo tác giả Đinh Văn Lẫm và Đào Bá Trì thì “TCVĐ là hoạt động của con người, được cấu hình bởi hai yếu tố: vui chơi giải trí, thỏa mãn nhu cầu về mặt tinh thần; giáo dục và giáo dưỡng thể chất góp phần giáo dục đạo đức, ý chí, lòng dũng cảm, tinh thần đoàn kết. hình thành và phát triển các tố chất, kỹ năng, kỹ xảo cần thiết cho cuộc sống " [48, tr 3]. Tác giả Lê Thu Hương cho rằng "TCVĐ là loại trò chơi có luật, thường làm người lớn nghĩ ra cho trẻ chơi. Đó là loại trò chơi đòi hỏi trẻ phải phối hợp các thao tác vận động để giải quyết các nhiệm vụ ít nhất 2 - 3 tháng vận động được đặt ra như một nhiệm vụ chơi, thông qua đó thể chất trẻ được phát triển ” [41].

Vậy có thể hiểu: “TCVĐ là một trò chơi có qui định, do người lớn hoặc trẻ em sáng tạo ra để chơi, trong khi chơi người chơi phải phối hợp các kỹ năng, kỹ xảo, các thao tác trong vận động để giải quyết các nhiệm vụ đặt ra”. Trò chơi vận động phát triển thể chất là các trò chơi có qui định, do người lớn hoặc trẻ em sáng tạo ra để chơi, trong khi chơi người chơi phải phối hợp các kỹ năng, kỹ xảo, các thao tác trong vận động để giải quyết nhiệm vụ phát triển thể chất. Đặc điểm phát triển thể chất của trẻ mẫu giáo 1. Đặc điểm phát triển của trẻ mẫu giáo Phát triển thể chất là quá trình thay đổi hình thái và chức năng sinh học của cơ thể con người, là tổng hợp các đặc tính về hình thái của cơ thể, đặc trưng cho quá trình trưởng thành của cơ thể ở mỗi giai đoạn phát triển, Mục tiêu chăm sóc, giáo dục mầm non là tạo điều kiện tốt nhất để trẻ phát triển thể chất, ngôn ngữ, nhận thức và tình cảm.

Nói đến sự phát triển thể chất ở trẻ em là đề cập đến sự lớn lên của trẻ về mặt hình thể bên ngoài, những thay đổi và hoàn thiện chức năng của các cơ quan tương ứng với từng độ tuổi [45, tr. Sự phát triển thể chất của trẻ em khác nhau ở các lứa tuổi khác nhau. Tuy nhiên, trong cùng một độ tuổi, sự phát triển thể chất diễn ra theo những quy luật nhất định. Sự phát triển thể chất có liên quan chặt chẽ với các yếu tố di truyền và môi luan an 9 trường sống của trẻ em.

Nó có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến các lĩnh vực phát triển vận động và tinh thần của trẻ. Trong 6 năm đầu, trẻ em có đặc điểm phát triển mạnh mẽ tất cả các cơ quan và hệ cơ quan của cơ thể. Trẻ em sinh ra được thừa hưởng những đặc điểm sinh vật. Những đặc điểm này là cơ sở cho sự phát triển thể chất và tâm lí ở giai đoạn sau.