CHƯƠNG 1 - TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Tổng quan về cho vay của ngân hàng thương mại.1 Khái niệm Cho vay là hoạt động cơ bản của ngân hàng, mang lại nguồn thu chủ yếu của NHTM. Hoạt động cho vay của NHTM giúp thúc đẩy nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững, giúp ngân hàng thu lợi nhuận và giúp khách hàng thỏa mãn các nhu cầu về vốn. Các khâu của hoạt động cho vay phải tuân thủ các nguyên tắc nhất định và thực hiện trôi chảy để NHTM thu hồi được vốn và lãi khi kết thúc thời hạn cho vay. Có thể hiểu cho vay là sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị từ người sở hữu (NHTM) sang người sử dụng (người vay), sau một thời gian nhất định lại quay về với lượng giá trị lớn hơn lượng giá trị ban đầu.
Khái niệm theo Luật các tổ chức tín dụng năm 2010: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. Theo TS Tô Kim Ngọc ( Giáo trình lý thuyết tiền tệ - ngân hàng, Nhà xuất bản Thống kê 2004) cho vay là quan hệ tín dụng phát sinh giữa các Ngân hàng, các tổ chức tín dụng với các đối tác kinh tế - tài chính của toàn xã hội, bao gồm doanh nghiệp, cá nhân, tổ chức xã hội, cơ quan nhà nước Theo PGS.TS Phan Thị Cúc (Giáo trình tín dụng - ngân hàng, Nhà xuất bản Thống kê 2008) cho vay là quan hệ chuyển nhượng quyền sử dụng vốn và tài sản từ Ngân hàng cho khách hàng trong một khoảng thời gian nhất định với một khoản chi phí nhất định Theo PGS.TS Phan Thị Thu Hà (Giáo trình ngân hàng thương mại, nhà xuất bản Đại học Kinh Tế Quốc Dân 2013) cho vay là việc ngân hàng cấp tiền cho khách hàng với cam kết khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi trong thời gian xác định. Luan van 2 Ngân hàng có thể cho vay bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản, tiền có thể chuyển tới tài khoản của khách hàng hoặc tài khoản của người bán hàng cho khách hàng. Hoạt động cho vay của Ngân hang thương mại có thể được hiểu “là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hoá) giữa bên cho vay (Ngân hàng và các định chế tài chính khác) và bên đi vay (cá nhân, doanh nghiệp và các chủ thể khác), trong đó bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời hạn nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán.” Còn theo cách tiếp cận đơn giản hơn, tại điều 3- Quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN thì “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền vào một mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”.
Phân biệt tín dụng và cho vay: Bất kỳ sự chuyển giao quyền sử dụng tạm thời (có hoàn trả) về tài sản đều phản ánh quan hệ tín dụng; mối quan hệ tín dụng này lại được thể hiện dưới các hình thức: cho vay, chiết khấu, bảo lãnh và cho thuê tài chính. Như vậy, nội dụng tín dụng là rộng hơn nội dung cho vay, tuy nhiên trong hoạt động tín dụng, thì cho vay (tín dụng bằng tiền) là hoạt động quan trọng nhất và chiếm tỷ trọng lớn nhất tại các NHTM. Chính vì vậy, thuật ngữ tín dụng và cho vay thường được dùng đan xen và thay thế cho nhau.2 Phân loại cho vay của Ngân hàng thương mại Ngân hàng cung cấp rất nhiều loại tín dụng, cho nhiều đối tượng khách hàng với những mục đích sử dụng khác nhau. Để có cái nhìn tổng quát về các loại tín dụng, người ta phân loại tín dụng theo các tiêu chí sau - Căn cứ vào mục đích của tín dụng: Ngân hàng cấp tín dụng cho khách hàng theo những mục đích khác nhau của khách hàng, với mỗi mục đích thì Ngân hàng lại có những điều kiện cũng như quy định cụ thể mà khách hàng phải đảm bảo thực hiện thì mới có thể được cấp tín dụng, có một số mục đích cơ bản sau: + Cho vay phục vụ sản xuất kinh doanh công nghiệp + Cho vay tiêu dùng cá nhân Luan van 3 + Cho vay bất động sản + Cho vay nông nghiệp nông thôn + Cho vay kinh doanh xuất nhập khẩu + Cho vay thương nghiệp dịch vụ… - Căn cứ vào thời hạn cho vay: + Cho vay ngắn hạn: Là hình thức cho vay có thời hạn từ 12 tháng trở xuống, thường được cho vay bổ sung thiếu hụt về vốn lưu động của các doanh nghiệp cá nhân… và cho vay phục vụ nhu cầu sinh hoạt, tiêu dùng cá nhân, hộ gia đình.
+ Cho vay trung hạn: là hình thức cho vay có thời hạn từ trên 12 tháng đến 5 năm. Loại tín dụng này để cho vay vốn phục vụ nhu cầu mua sắm tài sản cố định, cải tiến và đổi mới thiết bị kỹ thuật và mở rộng, xây dựng các công trình nhỏ có thời gian thu hồi vốn nhanh. + Cho vay dài hạn: là hình thức cho vay có thời hạn trên 5 năm. Loại tín dụng này dùng để cấp vốn cho xây dựng cơ bản, cải tiến, đầu tư công nghệ mới và mở rộng sản xuất có quy mô lớn.
-Căn cứ vào đối tượng đầu tư: + Cho vay vốn lưu động: Là hình thức cho vay được cấp nhằm hình thành vốn lưu động cho doanh nghiệp hay cho vay để bù đắp mức vốn lưu động thiếu hụt tạm thời, loại cho vay này thường được chia thành các loại cho vay dự trữ hàng hóa, cho vay chi phí sản xuất và cho vay để thanh toán các khoản nợ dưới hình thức khấu trừ chứng từ có giá. + Cho vay vốn cố định: Là hình thức cho vay được Ngân hàng cấp nhằm hình thành vốn cố định của doanh nghiệp hoặc chủ thể kinh tế. Loại tín dụng này thường được sử dụng cho nhu cầu mua sắm tài sản cố định, cải tiến và đổi mới kỹ thuật, mở rộng sản xuất xây dựng các công trình mới. Thời hạn cho vay đối với loại hình cho vay này là trung hạn và dài hạn.
- Căn cứ phương thức cho vay: + Cho vay từng lần: Là hình thức mà Ngân hàng cho khách hàng vay theo từng lần riêng biệt, mỗi lần vay khách hàng phải nộp hồ sơ xin vay. Hình thức này Luan van 4 tuy đơn giản nhưng mất thời gian của khách hàng, thích hợp với hình thức tài trợ tài sản cố định. + Cho vay hạn mức tín dụng: Đối với hình thức này Ngân hàng sẽ cấp cho khách hàng một hạn mức nhất định, phụ thuộc vào nhu cầu sử dụng vốn mà khách hàng đã đề ra trong hồ sơ xin vay đầu kỳ. Khách hàng được quyền sử dụng số tiền trong hạn mức đó, cuối kỳ, Ngân hàng tính lãi trên số dư thực tế trong tài khoản vay của khách hàng.
+ Cho vay theo dự án đầu tư: là hình thức Ngân hàng cho khách hàng vay để thực hiện các dự án đầu tư sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. + Cho vay trả góp: Là hình thức cho vay mà số tiền cho vay được trả thành nhiều kỳ hạn đều nhau với tổng số tiền trả nợ gốc và lãi của mỗi kỳ bằng nhau. - Căn cứ vào mức độ tín nhiệm của khách hàng: + Cho vay không có tài sản bảo đảm: là loại tín dụng không có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh của bên thứ ba mà chỉ dựa vào uy tín của bản th ân khách hàng vay vốn để quyết định cho vay. + Cho vay có tài sản bảo đảm: Là tín dụng có tài sản cầm cố, thế chấp hay có bảo lãnh của bên thứ ba.2 Cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò cho vay khách hàng cá nhân.
Khách hàng cá nhân bao gồm cá nhân và hộ gia đình có giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh cá thể. Hiện nay, giữa các tài liệu vẫn chưa có khái niệm thống nhất về cho vay khách hàng cá nhân. Trong Luật các tổ chức tín dụng, các loại hình cấp tín dụng được quy định chung, chưa có định nghĩa và giải thích rõ ràng. Tại khoản 2 Điều 50 Luật các tổ chức tín dụng có ghi “Tổ chức tín dụng cho các tổ chức, cá nhân vay ngắn hạn, trung dài hạn nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, đời sống” được bao hàm cả hai nội dung: cho vay khách hàng cá nhân và cho vay khách hàng doanh nghiệp Luan van 5 Khi áp dụng trong hoạt động tín dụng, hiện nay trên thế giới có cách hiểu về cho vay khách hàng cá nhân như sau: cho vay khách hàng cá nhân bao gồm tất cả các khoản cho vay trực tiếp đến các người vay cuối cùng là các cá nhân, hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ và vừa, cộng thêm các khoản cho vay đối với những công ty và doanh nghiệp lớn nhưng có quy mô nhỏ hơn một mức giá trị nào đấy.
Theo định nghĩa trên, cho vay khách hàng cá nhân được hiểu là những hình thức cho vay, những khoản vay trực tiếp từng khách hàng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp nhỏ và vừa thông qua mạng lưới chi nhánh, được công nghệ thông tin hỗ trợ triển khai các sản phẩm, giao dịch trực tuyến, lưu giữ và xử lý cơ sở dữ liệu tập trung… Cho vay KHCN là hoạt động tín dụng của ngân hàng cho chủ thể là các cá nhân, hộ gia đình.Ngân hàng tài trợ vốn cho cá nhân phục vụ việc sản xuất kinh doanh, tiêu dùng của cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định dựa trên nguyên tắc hoàn trả đúng hạn cả gốc và lãi. Tóm lại, kết hợp các quan điểm trên, và theo quan điểm học viên có thể rút ra khái niệm về cho vay khách hàng cá nhân như sau: cho vay khách hàng cá nhân là hình thức tín dụng mà trong đó NHTM đóng vai trò là người chuyển nhượng quyền sử dụng vốn của mình cho khách hàng cá nhân hoặc hộ gia đình sử dụng trong một thời hạn nhất định phải hoàn trả cả gốc và lãi với mục đích phục vụ đời sống hoặc phục vụ sản xuất kinh doanh dưới hình thức hộ kinh doanh cá thể.