Luận án tiến sĩ hus nghiên cứu phân loại họ chè theaceae d don ở tỉnh lâm đồng và đề xuất biện pháp bảo tồn một số loài bị đe dọa

Luận án tiến sĩ nghiên cứu hus nghiên cứu phân loại họ chè theaceae d don ở tỉnh lâm đồng và đề xuất biện pháp bảo tồn một số, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Lương Văn Dũng
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Ninh
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên, Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Thực Vật Học
• Đề tài: Nghiên cứu phân loại họ Chè (Theaceae) ở tỉnh Lâm Đồng và đề xuất biện pháp bảo tồn một số loài bị đe dọa
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. VỊ TRÍ HỌ CHÈ (THEACEAE D. Don) TRONG NGÀNH MỘC LAN (MAGNOLIOPHYTA)
• 1.2. LƯỢC SỬ NGHIÊN CỨU HỌ CHÈ TRÊN THẾ GIỚI
• 1.3. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU HỌ CHÈ Ở VIỆT NAM VÀ LÂM ĐỒNG
• 1.4. SƠ LƯỢC ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN TỈNH LÂM ĐỒNG
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.2. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 2.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Phương pháp kế thừa
• 2.4.2. Phương pháp hình thái so sánh
• 2.4.3. Nghiên cứu ngoài thực địa
• 2.4.4. Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. LỰA CHỌN HỆ THỐNG PHÂN LOẠI HỌ CHÈ (THEACEAE D. Don) Ở LÂM ĐỒNG
• 3.2. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI HỌ CHÈ Ở LÂM ĐỒNG
• 3.3. KHÓA PHÂN LOẠI CÁC TAXON THUỘC HỌ CHÈ Ở LÂM ĐỒNG
• 3.4. ĐẶC ĐIỂM CÁC TAXON THUỘC HỌ CHÈ Ở LÂM ĐỒNG
• 3.4.1. Theoideae – Phân họ Chè
• 3.4.2. Pyrenarieae – Tông Thạch châu
• 3.4.3. Gordonieae – Tông Gò đồng
• 3.4.4. Theeae – Tông Chè
• 3.4.5. Ternstroemioideae – Phân họ Giang núi
• 3.4.6. Ternstroemieae – Tông Giang núi
• 3.4.7. Adinandreae – Tông Dương đồng
• 3.5. GIÁ TRỊ CỦA CÁC LOÀI THUỘC HỌ CHÈ Ở LÂM ĐỒNG
• 3.5.1. Giá trị khoa học
• 3.5.2. Giá trị sử dụng
• 3.5.2.1. Cây dược liệu
• 3.5.2.2. Giá trị sử dụng khác
• 3.6. HIỆN TRẠNG VÀ BIỆN PHÁP BẢO TỒN MỘT SỐ LOÀI THUỘC HỌ CHÈ Ở LÂM ĐỒNG
• 3.6.1. Hiện trạng họ Chè ở Lâm Đồng
• 3.6.1.1. Hiện trạng phân bố
• 3.6.1.2. Hiện trạng quần thể
• 3.6.1.3. Mức độ nguy cấp
• 3.6.1.4. Các yếu tố tác động đến quần thể
• 3.6.1.4.1. Mở rộng diện tích đất nông nghiệp
• 3.6.1.4.2. Phá rừng, cháy rừng
• 3.6.1.4.3. Khai thác lấy gỗ và làm cây cảnh
• 3.6.1.4.4. Xây dựng thủy điện, hồ chứa nước, đường giao thông
• 3.6.1.4.5. Chăn thả gia súc
• 3.6.2. Giải pháp bảo tồn
• 3.6.2.1. Nghiên cứu vùng phân bố, đặc điểm sinh học, sinh thái
• 3.6.2.2. Khoanh bảo vệ loài trong tự nhiên
• 3.6.2.3. Thử nghiệm nhân giống
• 3.6.2.4. Xây dựng mô hình bảo tồn
• 3.6.2.5. Phát triển cây lâm nghiệp, cây dược liệu, cây cảnh
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Hệ thống phân loại họ Chè trong ngành Mộc lan (Magnoliophyta)
• Phụ lục 5. Bảng tra cứu tên Việt Nam. Bảng tra cứu tên Latin

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu phân loại họ chè Theaceae tại Lâm Đồng

Nghiên cứu phân loại họ chè (Theaceae) tại tỉnh Lâm Đồng là một lĩnh vực quan trọng trong sinh học thực vật. Họ chè có khoảng 600 loài trên toàn thế giới, trong đó Việt Nam có hơn 130 loài và Lâm Đồng có 47 loài. Việc phân loại chính xác không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đa dạng sinh học mà còn tạo cơ sở cho các biện pháp bảo tồn. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin cần thiết cho việc bảo tồn và phát triển tài nguyên cây họ chè trong tương lai.

1.1. Tình hình nghiên cứu họ chè Theaceae ở Việt Nam

Nghiên cứu về họ chè ở Việt Nam đã có từ lâu, nhưng các nghiên cứu hệ thống và toàn diện vẫn còn hạn chế. Các tác giả đã chỉ ra rằng cần có sự thống nhất về thành phần loài trong chi giữa các nghiên cứu khác nhau. Điều này tạo ra nhu cầu cấp thiết cho một nghiên cứu sâu hơn về họ chè tại Lâm Đồng.

1.2. Đặc điểm sinh thái của họ chè tại Lâm Đồng

Lâm Đồng có điều kiện tự nhiên đa dạng với khí hậu nhiệt đới gió mùa, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của họ chè. Các loài chè ở đây thường phân bố ở những vùng có độ cao từ 800 đến 1500 mét, nơi có độ ẩm cao và ánh sáng đầy đủ.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo tồn họ chè Theaceae

Mặc dù họ chè có giá trị kinh tế và sinh thái cao, nhưng hiện trạng bảo tồn các loài chè tại Lâm Đồng đang gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như mở rộng diện tích đất nông nghiệp, chặt phá rừng và biến đổi khí hậu đang đe dọa sự tồn tại của nhiều loài chè quý hiếm.

2.1. Tình trạng đe dọa của các loài chè

Nhiều loài chè tại Lâm Đồng đang bị đe dọa do mất môi trường sống. Các nghiên cứu cho thấy rằng một số loài đã được ghi nhận là có nguy cơ tuyệt chủng nếu không có biện pháp bảo vệ kịp thời.

2.2. Các yếu tố tác động đến quần thể chè

Các yếu tố như khai thác gỗ, xây dựng cơ sở hạ tầng và chăn thả gia súc đã làm giảm diện tích sống của họ chè. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của các loài chè mà còn làm suy giảm đa dạng sinh học trong khu vực.

III. Phương pháp nghiên cứu phân loại họ chè Theaceae

Nghiên cứu phân loại họ chè tại Lâm Đồng được thực hiện thông qua nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm phương pháp hình thái so sánh và nghiên cứu ngoài thực địa. Các mẫu vật được thu thập và phân tích để xác định các đặc điểm hình thái và sinh học của từng loài.

3.1. Phương pháp hình thái so sánh

Phương pháp này giúp xác định các đặc điểm hình thái của các loài chè, từ đó phân loại chúng vào các nhóm khác nhau. Việc so sánh các đặc điểm như hình dạng lá, hoa và quả là rất quan trọng trong nghiên cứu này.

3.2. Nghiên cứu ngoài thực địa

Nghiên cứu ngoài thực địa cho phép thu thập mẫu vật trong môi trường tự nhiên. Điều này giúp hiểu rõ hơn về sự phân bố và tình trạng quần thể của các loài chè tại Lâm Đồng.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều loài chè mới được phát hiện và công bố. Những thông tin này không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc bảo tồn và phát triển các loài chè tại Lâm Đồng.

4.1. Phát hiện các loài chè mới

Nghiên cứu đã phát hiện và công bố 5 loài chè mới cho khoa học, điều này góp phần làm phong phú thêm nguồn tài nguyên thực vật tại Lâm Đồng.

4.2. Ứng dụng trong bảo tồn và phát triển

Kết quả nghiên cứu sẽ tạo cơ sở cho việc xây dựng các mô hình bảo tồn và phát triển cây chè, từ đó nâng cao giá trị kinh tế và bảo vệ đa dạng sinh học trong khu vực.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nghiên cứu họ chè

Nghiên cứu phân loại họ chè Theaceae tại Lâm Đồng không chỉ cung cấp thông tin quan trọng về đa dạng sinh học mà còn mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu bảo tồn. Cần có sự hợp tác giữa các nhà khoa học, chính quyền và cộng đồng để bảo vệ các loài chè quý hiếm.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn họ chè

Bảo tồn họ chè không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương thông qua việc phát triển cây chè.

5.2. Đề xuất các biện pháp bảo tồn

Cần xây dựng các chương trình bảo tồn cụ thể, bao gồm khoanh vùng bảo vệ, nghiên cứu sinh học và phát triển mô hình trồng chè bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu phân loại thực vật học là nền tảng khoa học cơ bản định hình các chiến lược bảo tồn đa dạng sinh học và khai thác bền vững nguồn tài nguyên di truyền thực vật. Luận án tiến sĩ sinh học của nghiên cứu sinh Lương Văn Dũng với đề tài "Nghiên cứu phân loại họ Chè (Theaceae) ở tỉnh Lâm Đồng và đề xuất biện pháp bảo tồn một số loài bị đe dọa" (chuyên ngành Thực vật học, mã số 62420111, Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội, 2019) là công trình chuyên khảo toàn diện, giải quyết khoảng trống học thuật tồn tại nhiều thập kỷ về cấu trúc phân loại học và hiện trạng sinh tồn của các taxon thuộc họ Chè tại khu vực Nam Tây Nguyên.

Lâm Đồng sở hữu địa hình "cao nguyên xếp tầng" độc đáo phân bậc từ 100 m đến 2.287 m (đỉnh Bidoup), chiếm 17,2% diện tích Tây Nguyên, nằm trong điểm nóng đa dạng sinh học của thế giới với quần thể rừng rêu và rừng lùn đỉnh núi đặc hữu. Dù họ Theaceae D. Don trên thế giới có khoảng 26 chi và hơn 600 loài, tại Việt Nam có hơn 130 loài (Nguyễn Hữu Hiến, 2003), các nghiên cứu trước đây tại Lâm Đồng chỉ dừng lại ở các cuộc khảo sát cục bộ chi Camellia mà thiếu vắng một công trình tổng kết toàn diện toàn bộ họ. Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ sự bất đồng danh pháp kéo dài giữa các học phái về ranh giới họ Theaceae theo nghĩa rộng (sensu lato) và nghĩa hẹp (sensu stricto), tính hợp lệ của chi Polyspora Sweet so với Gordonia Ellis, tình trạng đồng danh của chi đơn loài Dankia Gagnep., cũng như hàng loạt nghi vấn phân loại học giữa các loài mới công bố bởi Orel & Curry (2015) với các taxon cổ điển.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học được xác lập:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Thành phần loài, cấu trúc phân loại học và khóa định loại chuẩn xác cho các taxon thuộc họ Theaceae tại tỉnh Lâm Đồng được thiết lập như thế nào dựa trên bằng chứng hình thái học so sánh?
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Mối quan hệ danh pháp và tính hợp lệ của các chi gây tranh cãi (Polyspora vs. Gordonia, Dankia vs. Camellia) và các cặp loài tương đồng (Camellia luteocerata vs. C. dormoyana, C. dongnaiensis vs. C. vidalii) được giải quyết ra sao?
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Mức độ đe dọa sinh tồn theo tiêu chuẩn IUCN (2017) của các loài chè đặc hữu tại Lâm Đồng chịu tác động từ những yếu tố sinh thái - nhân sinh nào?
4. Câu hỏi nghiên cứu 4 (RQ4): Các biện pháp kỹ thuật nhân giống sinh dưỡng (giâm hom, chiết cành) và mô hình bảo tồn nguyên vị (in situ), chuyển vị (ex situ) nào đạt hiệu quả phục hồi quần thể tối ưu?

Khung lý thuyết của luận án tích hợp hệ thống phân loại học hình thái cổ điển của Chang Hung Ta (1998), hệ thống phân loại chuyên sâu chi Camellia của Orel & Curry (2015), cùng các bằng chứng phát sinh loài phân tử của Prince & Parks (2001) và tiêu chuẩn đánh giá nguy cấp IUCN (2017). Nghiên cứu mang lại đóng góp đột phá với việc phân loại trọn vẹn 2 phân họ, 5 tông, 8 chi, 42 loài và 10 thứ; công bố 5 loài mới cho khoa học (Adinandra hongiaoensis, Camellia luteopallida, Camellia ninhii, Camellia thuongiana, Polyspora microphylla); định danh mức độ đe dọa của 17 loài quý hiếm và thiết lập mô hình bảo tồn chuyển vị 160 cá thể cây giống gốc tại Lâm Đồng.

Literature Review và Positioning

Lịch sử nghiên cứu họ Theaceae trên thế giới phản ánh sự tiến hóa của các hệ thống phân loại thực vật. Thuật ngữ Theaceae lần đầu được Mirbel (1813) đề xuất, sau đó D. Don (1825) chính thức hợp nhất hai họ Theaceae và Ternstroemiaceae thành họ Theaceae D. Don với chi chuẩn danh pháp là Camellia L. Kể từ công trình kinh điển của Bentham & Hooker (1862) với 6 tông và 32 chi, Keng (1962) đã tái cấu trúc họ thành hai phân họ: Theoideae (Camellioideae) và Ternstroemioideae. Trong các thập niên tiếp theo, hai luồng quan điểm đối lập định hình bức tranh học thuật:

Luồng quan điểm phân loại theo nghĩa rộng (sensu lato) được bảo vệ bởi Cronquist (1981), Dahlgren (1983), Takhtajan (1997) và hệ thống thực vật chí Trung Quốc của Chang Hung Ta (1998), duy trì họ Theaceae bao gồm cả hai phân họ Theoideae và Ternstroemioideae. Ngược lại, quan điểm phân loại theo nghĩa hẹp (sensu stricto) của APG III (2009), Takhtajan (2009) và APG IV (2016) tách phân họ Ternstroemioideae thành họ độc lập Pentaphylacaceae hoặc Ternstroemiaceae, chỉ giữ lại 9 chi thuộc Theaceae trong bộ Ericales.

Tại Việt Nam, từ các nghiên cứu sơ khởi của Loureiro (1790), Pierre (1887), Pitard (1910) đến Gagnepain (1942, 1943) trong Flore Générale de L'Indo-Chine, số lượng chi dao động từ 9 đến 11 chi với 78 loài. Phạm Hoàng Hộ (1991) trong Cây cỏ Việt Nam ghi nhận 11 chi, 75 loài và 7 thứ, đổi chi Thea thành Camellia, đồng thời chuyển Dankia langbianensis Gagnep. từ họ Bixaceae sang chi Camellia họ Theaceae. Nguyễn Hữu Hiến (1994, 2003, 2017) trong Thực vật chí Việt Nam công nhận 11 chi, 124 loài, bảo lưu tên chi Gordonia và xem Polyspora là đồng danh. Trong khi đó, các công trình quốc tế của Prince & Parks (2001), Bartholomew & Ming (2007) và Orel & Curry (2015) chứng minh chi Polyspora độc lập hoàn toàn với Gordonia dựa trên trình tự đoạn gen lục lạp matK và sai khác hình thái vỏ quả, cánh hạt.

Luận án định vị vị trí học thuật tại điểm giao thoa giữa hệ thống hình thái truyền thống của Chang Hung Ta (1998) và các phát hiện loài mới cận đại của Orel & Curry (2015). Nghiên cứu đã làm rõ các xung đột học thuật: khẳng định Dankia là đồng danh của Camellia, tách chi Polyspora Đông Á khỏi Gordonia châu Mỹ, và giải quyết dứt điểm ranh giới loài giữa các đơn vị phân loại mới phát hiện với hệ thực vật kinh điển của vùng Đông Dương.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án củng cố và mở rộng thuyết phân loại học hình thái so sánh của Chang Hung Ta (1998) trong bối cảnh hệ thực vật nhiệt đới Nam Đông Dương, đồng thời hiệu chỉnh hệ thống phân loại chi Camellia của Orel & Curry (2015). Đóng góp lý thuyết của công trình được cụ thể hóa qua các luận điểm khoa học:

1. Luận điểm 1 (Proposition 1): Chi đơn loài Dankia Gagnep. không đủ cơ sở để duy trì như một chi độc lập mà là đồng danh (synonym) của chi Camellia L., do mang đầy đủ tổ hợp đặc trưng hình thái chuẩn: "lá đài 5, cánh hoa 5, tiểu nhụy nhiều, noãn sào 5 vòi nhụy, nang cho ra mảnh gắn như ngôi sao" (Phạm Hoàng Hộ, 1991).
2. Luận điểm 2 (Proposition 2): Xác lập tính độc lập của chi Polyspora Sweet phân bố tại Đông Á và Đông Nam Á thay thế cho chi Gordonia Ellis phân bố ở châu Mỹ, dựa trên bằng chứng hình thái bao hoa không phân hóa thành đài và tràng riêng biệt, hạt có cánh với số lượng trên 2 hạt/ô (thường 5 hạt/ô), phù hợp với dữ liệu phân tử matK (Prince & Parks, 2001).
3. Luận điểm 3 (Proposition 3): Chứng minh tính hợp lệ của 5 đơn vị phân loại mới cho khoa học (Adinandra hongiaoensis, Camellia luteopallida, Camellia ninhii, Camellia thuongiana, Polyspora microphylla) thông qua tập hợp tính trạng chuẩn đoán xác thực (diagnostic characters).
4. Luận điểm 4 (Proposition 4): Làm sáng tỏ tính chất bắc cầu sinh địa lý học (biogeographical bridge) của cao nguyên Lâm Viên - Di Linh, nơi giao lưu giữa các luồng thực vật bản địa Bắc Việt Nam - Nam Trung Hoa với luồng thực vật nhiệt đới Malesia.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết: Hình thái học so sánh tiến hóa (Comparative Evolutionary Morphology), Phát sinh loài học thực vật (Phylogenetic Systematics), và Sinh học bảo tồn quần thể (Conservation Biology).

Khung phân tích họ Theaceae tỉnh Lâm Đồng

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác lập chặt chẽ trong phạm vi địa giới tự nhiên tỉnh Lâm Đồng, áp dụng cho các quần thể hoang dã thuộc hệ sinh thái rừng tự nhiên từ độ cao 100 m đến trên 2.200 m, loại trừ các dạng cây trồng ngoại lai xâm lấn.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận hành theo thế giới quan thực chứng (positivism) kết hợp chủ nghĩa hiện thực phê phán (critical realism), dựa trên việc thu thập dữ liệu thực nghiệm khách quan từ thực địa và đối chiếu mẫu chuẩn (typus) lưu trữ tại các bảo tàng quốc tế. Thiết kế nghiên cứu đa tầng kết hợp giữa điều tra thực địa vĩ mô, giải phẫu hình thái vi mô và thực nghiệm sinh học bảo tồn.

Dữ liệu thực địa được thu thập qua 27 tuyến điều tra cắt ngang qua 10 huyện (Lạc Dương, Đam Rông, Lâm Hà, Đơn Dương, Đức Trọng, Di Linh, Bảo Lâm, Đạ Huoai, Đạ Tẻh, Cát Tiên) và 2 thành phố (Đà Lạt, Bảo Lộc). Các tuyến đại diện cho toàn bộ các sinh cảnh trọng yếu: từ sinh cảnh ẩm ướt nhiệt đới Đạ Huoai - Cát Tiên (100–500 m), cao nguyên bazan Di Linh - Bảo Lộc (800–1.000 m), bình sơn Đà Lạt (1.500 m) đến các đỉnh núi cao Bidoup, Chư Yen Du, Hòn Giao (1.800–2.287 m).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu áp dụng các tiêu chuẩn phân loại học thực vật quốc tế nghiêm ngặt:

• Quy trình xử lý mẫu: Mẫu tươi thu thập ngoài thực địa được ghi chép tọa độ GPS, chụp ảnh màu các cơ quan sinh dưỡng và cơ quan sinh sản khi còn tươi, xử lý bằng cồn $75^\circ$ và sấy khô liên tục ở nhiệt độ $70^\circ\text{C}$ đến khi đạt độ giòn chuẩn xác trước khi nhập tiêu bản.
• Phân tích hình thái: Tiến hành tại Phòng Tiêu bản thực vật - Đại học Đà Lạt (DLU). Kỹ thuật đo đếm kích thước và vẽ giải phẫu sử dụng kính lúp soi nổi có gắn thước đo quang học, đặt mẫu trên lưới kẻ milimét để lập bản vẽ khoa học theo đúng tỷ lệ thực tế.
• Tam giác hóa dữ liệu (Triangulation): So sánh đối chiếu trực tiếp với 293 mẫu vật thực tế lưu trữ tại các phòng tiêu bản uy tín trong nước và quốc tế: HN (Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật), HNU (Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội), VNM (Viện Sinh học nhiệt đới TP.HCM), SGN (Viện Sinh thái học Miền Nam), VAFS (Viện Khoa học Lâm nghiệp), cùng các kho mẫu trực tuyến của Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Paris (P), Vườn Thực vật Hoàng gia Kew (K), Đại học Harvard (A), Viện Hàn lâm Khoa học California (CAS), Bảo tàng Anh (BM), và Viện Smithsonian (US).
• Độ tin cậy định danh: Áp dụng nguyên tắc đối chiếu lưỡng phân khách quan dựa trên mẫu chuẩn gốc (holotype/isotype), tuân thủ Luật Danh pháp Thực vật Quốc tế (ICN).

Data và phân tích

Phân tích hình thái định lượng và định tính bao phủ toàn bộ các cơ quan phân loại:

• Cơ quan sinh dưỡng: Dạng sống (cây bụi, cây gỗ từ nhỏ đến lớn cao 15 m như Pyrenaria jonquieriana, vỏ nhẵn hay bong vảy); cành non (nhẵn, dẹt hay có lông, vảy bao chồi); cấu trúc phiến lá (chất da dày, chất thịt hay màng mỏng, gân bên hình lông chim chìm hoặc nổi rõ, mép lá nguyên hay khía răng cưa).
• Cơ quan sinh sản: Vị trí hoa (đơn độc nách lá, đầu cành hay cụm ngù-tán ở Anneslea, cụm bó ở Eurya); kiểu bao hoa và lá bắc-đài (perules); cấu trúc bộ nhị (nhị rời hay dính gốc tạo thành cốc/ống, số lượng nhị, bao phấn đính giữa ở Camellia hay đính gốc ở Adinandra, Eurya, Polyspora, Pyrenaria, Ternstroemia, Schima, bao phấn có lông ở Adinandra); cấu trúc bầu (bầu trên, bầu giữa ở Anneslea, số lượng ô từ 1–8 ô, số noãn trên giá noãn trụ giữa, vòi nhụy rời hay dính).
• Cấu trúc quả và hạt: Quả nang mở cắt vách (loculicidal capsule ở Camellia, Polyspora, Schima), quả hạch không mở (Pyrenaria), quả thịt (Anneslea), quả bế/mọng (Adinandra, Ternstroemia, Eurya); hình thái hạt (hình cầu, bán cầu dẹt, hình thận, có cánh hay không có cánh, rốn hạt hình tròn hay hình rãnh dài đặc trưng ở Pyrenaria).
• Đánh giá hoạt chất sinh học: Định lượng hàm lượng polyphenol tổng số trong lá của các loài trà (Camellia) nhằm cung cấp dữ liệu định lượng cho giá trị dược liệu.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Thiết lập cấu trúc phân loại học hoàn chỉnh của họ Theaceae tại Lâm Đồng: Xác định chính xác sự hiện diện của 2 phân họ, 5 tông, 8 chi, 42 loài và 10 thứ. Tỷ lệ đa dạng tập trung cao nhất ở chi Camellia (25 loài), theo sau là Eurya (6 loài), Adinandra (4 loài), Polyspora (3 loài), Ternstroemia (2 loài), Anneslea (2 loài), Schima (1 loài) và Pyrenaria (1 loài).
2. Phát hiện và công bố 5 loài thực vật hoàn toàn mới cho khoa học:
   • Adinandra hongiaoensis H. Dung: Loài ghi nhận tại sinh cảnh đèo Hòn Giao ở độ cao trên 1.600 m.
   • Camellia luteopallida Luong, T. Nguyen & Luu: Loài trà hoa vàng nhạt đặc hữu phân bố hẹp.
   • Camellia ninhii Luong & Le: Loài trà mang tên nhà thực vật học PGS. Trần Ninh.
   • Camellia thuongiana Luong, Anna Le & Lau: Loài trà đặc hữu quý hiếm tại vùng rừng Lạc Dương.
   • Polyspora microphylla Luong, Nguyen et Truong: Loài đa tử trà lá nhỏ phân bố tại vùng núi cao Bidoup.
3. Xác lập khóa phân loại lưỡng phân chuẩn xác 8 chi thuộc Theaceae tại Lâm Đồng: Phân định ranh giới giữa các nhóm taxa dựa trên tổ hợp tính trạng quả hạch rốn hạt hình rãnh (Pyrenaria); quả nang hạt có cánh (Polyspora, Schima); quả nang hạt không cánh (Camellia); quả mọng/thịt đính noãn trụ giữa và bao phấn đính gốc (Anneslea, Ternstroemia, Adinandra, Eurya).
4. Biện giải thành công 5 cặp phân loại học gây tranh cãi:
   • So sánh đối chiếu đặc điểm hình thái vi học chứng minh sự độc lập giữa Camellia luteocerata và C. dormoyana; C. dongnaiensis và C. vidalii; C. cattienensis và C. longii; C. duyana và C. furfuracea; C. ligustrina và C. kissii.
5. Đánh giá định lượng hiện trạng đe dọa và thử nghiệm nhân giống bảo tồn: Xác định 17 loài bị đe dọa sinh tồn (xếp hạng CR, EN, VU theo chuẩn IUCN 2017). Thử nghiệm giâm hom và chiết cành thành công đạt tỷ lệ ra rễ cao trên các loài Camellia piquetiana, C. dalatensis, C. dilinhensis, tạo tiền đề cho nhân giống phục hồi sinh cảnh.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Bổ sung nguồn tư liệu thực vật chí chuẩn mực cho hệ thực vật Việt Nam và Đông Dương; cung cấp cơ sở phân loại học hình thái vững chắc củng cố cho các nghiên cứu phát sinh chủng loại phân tử (molecular phylogenetics) hiện đại.
• Về phương pháp luận: Hoàn thiện quy trình tích hợp giữa khảo sát thực địa GPS đa sinh cảnh, phân tích tiêu bản đối chiếu mẫu chuẩn quốc tế và phân tích sinh học bảo tồn thực nghiệm.
• Về thực tiễn ứng dụng: Cung cấp danh lục các loài có giá trị dược liệu cao (chứa hàm lượng polyphenol lớn có tác dụng chống oxy hóa, kháng khuẩn, điều hòa huyết áp, hỗ trợ phòng chống ung thư) và giá trị cây cảnh cao cấp (các loài trà hoa vàng, trà hoa đỏ rực rỡ) nhằm phục vụ phát triển kinh tế lâm nghiệp dưới tán rừng.
• Về chính sách bảo tồn: Đưa ra cơ sở dữ liệu định lượng phục vụ Quy hoạch Bảo tồn Đa dạng sinh học tỉnh Lâm Đồng và định hướng mở rộng ranh giới bảo tồn nghiêm ngặt tại Vườn Quốc gia Bidoup - Núi Bà, Vườn Quốc gia Cát Tiên và Khu Bảo tồn Thiên nhiên Núi Ông.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số hạn chế mang tính khách quan:

1. Giới hạn dữ liệu sinh học phân tử: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên phương pháp hình thái học so sánh truyền thống; chưa trực tiếp giải trình tự DNA toàn bộ 42 loài trong họ tại địa bàn nghiên cứu để xây dựng cây phát sinh loài phân tử đồng bộ.
2. Ranh giới quần thể hẹp: Một số loài mới phát hiện chỉ thu được cá thể tại một vài điểm phân bố biệt lập do địa hình chia cắt hiểm trở của vùng rừng núi giáp ranh Khánh Hòa - Ninh Thuận, dẫn đến dữ liệu về động thái biến động quần thể theo thời gian còn hạn chế.
3. Đánh giá nông học bảo tồn: Thử nghiệm nhân giống vô tính (giâm hom, chiết cành) mới tập trung trên một số loài đại diện của chi Camellia, chưa thực hiện trên diện rộng cho tất cả các chi Adinandra, Eurya, Polyspora.

Chương trình nghiên cứu 5–10 năm tới mở ra các hướng đi cụ thể:

• Hướng 1: Ứng dụng giải trình tự gen thế hệ mới (NGS), giải mã toàn bộ lục lạp (chloroplast genome) và đoạn gen nhân (ITS) để phân tích chi tiết mối quan hệ phát sinh loài của chi Camellia và Polyspora tại vùng Đông Dương.
• Hướng 2: Nghiên cứu sinh học sinh sản, sinh thái thụ phấn và sự phát tán hạt của các loài trà hoa vàng quý hiếm trong điều kiện biến đổi khí hậu.
• Hướng 3: Sàng lọc sâu các hợp chất thứ cấp có hoạt tính sinh học (bioactive phytochemicals) từ lá và hoa các loài chè đặc hữu Lâm Đồng phục vụ công nghiệp dược phẩm.
• Hướng 4: Mở rộng mô hình bảo tồn nguyên vị thông qua thiết lập các ô định vị sinh thái lâu dài (permanent forest plots) tại Vườn Quốc gia Bidoup - Núi Bà.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Công trình đã công bố các bài báo khoa học trên các tạp chí chuyên ngành quốc tế (thuộc hệ thống ISI/Scopus và Nordic Journal of Botany) và trong nước, trở thành tài liệu tham khảo nền tảng cho các nghiên cứu về hệ thực vật rừng nhiệt đới Đông Nam Á.
• Chuyển đổi ngành công nghiệp: Kết quả định danh và quy trình nhân giống vô tính tạo cơ hội thương mại hóa các giống trà quý làm cây cảnh đô thị cao cấp và nguyên liệu sản xuất thực phẩm chức năng, đồ uống thảo dược giá trị gia tăng cao.
• Đóng góp chính sách: Báo cáo trực tiếp bổ sung luận cứ khoa học cho Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Lâm Đồng, Chi cục Kiểm lâm và Ban Quản lý các Vườn Quốc gia trong việc khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt các sinh cảnh rừng rêu, rừng lùn đỉnh núi.
• Lợi ích xã hội & Môi trường: Giữ gìn nguồn gen thực vật bản địa quý hiếm trước áp lực phá rừng và biến đổi sinh cảnh; nâng cao sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số địa phương thông qua phát triển mô hình trồng trà dược liệu dưới tán rừng tự nhiên.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Nhà thực vật học: Tiếp cận hệ thống khóa định loại phân họ, tông, chi, loài chuẩn xác; kế thừa bộ dữ liệu đo đếm hình thái vi học và danh mục mẫu vật chuẩn đối chiếu tại các bảo tàng thế giới.
• Giảng viên & Cơ sở đào tạo: Nguồn giáo trình chuyên khảo mẫu mực về phân loại học thực vật bậc cao và phương pháp luận điều tra thực địa rừng nhiệt đới.
• Các tổ chức bảo tồn (IUCN, WWF, Vườn Quốc gia): Tiếp nhận cơ sở dữ liệu định lượng về 17 loài bị đe dọa sinh tồn để cập nhật Danh lục Đỏ và thiết lập chương trình hành động bảo tồn loài nguy cấp.
• Doanh nghiệp nông lâm nghiệp & dược liệu: Nhận chuyển giao quy trình kỹ thuật giâm hom, chiết cành và danh lục các loài trà giàu hàm lượng polyphenol để phát triển vùng trồng dược liệu bền vững.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc tái cấu trúc và xác lập hệ thống phân loại toàn diện cho họ Theaceae tại vùng sinh thái Nam Tây Nguyên trên cơ sở kế thừa và chuẩn hóa hệ thống của Chang Hung Ta (1998) kết hợp hệ thống chi Camellia của Orel & Curry (2015). Luận án đã giải quyết dứt điểm vị trí phân loại của chi Dankia Gagnep. (đồng danh của Camellia) và xác định tính độc lập của chi Polyspora Sweet tại Đông Nam Á tách rời khỏi Gordonia châu Mỹ, bổ sung những mắt xích tiến hóa quan trọng cho hệ thống học thực vật học nhiệt đới.

2. Điểm cải tiến phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây là gì?

So với các nghiên cứu trước đây (như Gagnepain, 1942; Phạm Hoàng Hộ, 1991; Lê Nguyệt Hải Ninh, 2017) vốn chỉ khảo sát rải rác hoặc tập trung hẹp vào một phân nhóm, luận án đã:

• Thiết lập 27 tuyến điều tra thực địa phủ kín 12 đơn vị hành chính và toàn bộ các đai cao sinh thái của Lâm Đồng (100–2.287 m).
• Kiểm chứng và đối chiếu đồng thời 293 mẫu vật tiêu bản thực tế từ 13 bảo tàng và phòng tiêu bản danh tiếng trong nước và quốc tế (P, K, CAS, BM, US, HN, DLU...).
• Kết hợp đồng bộ giữa mô tả giải phẫu hiển vi, xây dựng khóa phân loại lưỡng phân, đánh giá hiện trạng đe dọa theo IUCN (2017) và thử nghiệm thành công kỹ thuật nhân giống sinh dưỡng bảo tồn.

3. Phát hiện bất ngờ và thú vị nhất thu được từ dữ liệu thực nghiệm là gì?

Phát hiện thú vị nhất là tính đa dạng loài và mức độ đặc hữu cực cao của chi Camellia tại vùng địa hình cao nguyên xếp tầng Lâm Đồng (25 loài trên tổng số 42 loài toàn họ), đặc biệt là sự tồn tại của các dạng sống chuyên hóa cao độ trong các sinh cảnh khắc nghiệt như "rừng rêu" và "rừng lùn đỉnh núi" ở độ cao trên 1.900–2.100 m tại Bidoup và Hòn Giao. Đồng thời, việc phát hiện và công bố liên tiếp 5 loài mới cho khoa học trong cùng một khu vực địa lý khẳng định Lâm Đồng là một trong những trung tâm tiến hóa và phát sinh loài quan trọng nhất của họ Chè ở khu vực Châu Á.

4. Quy trình nhân giống và bảo tồn có khả năng lặp lại (replication protocol) không?

Quy trình thực nghiệm được mô tả chi tiết với đầy đủ thông số kỹ thuật: nồng độ chất kích thích ra rễ, giá thể giâm hom, mùa vụ thu cành bánh tẻ, chế độ tưới ẩm và che bóng. Mô hình bảo tồn chuyển vị với 160 cá thể sống của 3 loài (Camellia kissii, C. piquetiana, C. vietnamensis) tại khuôn viên Đại học Đà Lạt là minh chứng thực nghiệm có khả năng nhân rộng hoàn toàn cho các vườn thực vật và trạm bảo tồn nguồn gen lâm nghiệp.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?

Chương trình nghiên cứu thập kỷ tới tập trung vào: (1) Hoàn thiện bản đồ di truyền phát sinh loài phân tử cấp độ hệ gen lục lạp cho toàn bộ các taxon Theaceae bản địa; (2) Thiết lập mạng lưới giám sát động thái quần thể nguyên vị (in situ) tại các vườn quốc gia; (3) Chiết xuất và tinh chế các hoạt chất polyphenol, theanine, saponin đặc hữu phục vụ y dược; (4) Xây dựng vườn sưu tập thực vật sống (Arboretum) chuyên họ Chè lớn nhất Việt Nam tại Đà Lạt.

Kết luận

1. Công trình là chuyên khảo hoàn chỉnh đầu tiên về phân loại học họ Theaceae D. Don tại tỉnh Lâm Đồng, xác lập sự hiện diện của 2 phân họ (Theoideae, Ternstroemioideae), 5 tông (Pyrenarieae, Gordonieae, Theeae, Ternstroemieae, Adinandreae), 8 chi, 42 loài và 10 thứ.
2. Đóng góp phát hiện và công bố 5 loài thực vật hoàn toàn mới cho khoa học: Adinandra hongiaoensis H. Dung, Camellia luteopallida Luong, T. Nguyen & Luu, Camellia ninhii Luong & Le, Camellia thuongiana Luong, Anna Le & Lau, và Polyspora microphylla Luong, Nguyen et Truong.
3. Giải quyết thành công các tranh luận học thuật phức tạp về danh pháp thực vật: xác định Dankia là đồng danh của Camellia, công nhận chi Polyspora độc lập với Gordonia, và làm sáng tỏ ranh giới hình thái của 5 cặp loài tương đồng gây tranh cãi trong y văn.
4. Đánh giá toàn diện hiện trạng sinh thái quần thể, xác định 17 loài nguy cấp theo tiêu chuẩn IUCN (2017), chỉ rõ các xung đột nhân sinh đe dọa sinh cảnh và đề xuất giải pháp khoanh vùng bảo tồn nguyên vị nghiêm ngặt.
5. Thử nghiệm thành công kỹ thuật nhân giống sinh dưỡng (giâm hom, chiết cành) và xây dựng mô hình bảo tồn chuyển vị 160 cá thể cây giống gốc tại Đại học Đà Lạt, mở ra hướng đi bền vững kết hợp giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế lâm dược.
6. Mở ra 3 hướng nghiên cứu mới mang tầm quốc tế: hệ gen học tiến hóa họ Chè nhiệt đới, sinh thái học bảo tồn quần thể thích ứng biến đổi khí hậu, và công nghệ sinh học khai thác hợp chất thứ cấp polyphenol từ nguồn gen đặc hữu Nam Tây Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. VỊ TRÍ HỌ CHÈ (THEACEAE D. Don) TRONG NGÀNH MỘC LAN (MAGNOLIOPHYTA) Đến thời điểm hiện nay, thông qua các tài liệu đã phát hành, danh pháp họ Chè có những thay đổi theo thời gian: Theaceae Mirb.

Don, 1825; Gordoniaceae DC. Năm 1813, trong cuốn sách “Botanical Register” lần đầu tiên Mirbel đề xuất tên Theaceae (Théacées) và Ternstroemieae (Ternstroemiées), trong đó Theaceae có chi Thea và Camellia còn Ternstroemieae có chi Ternstroemia và Freziera (dẫn theo Keng , 1962). Ker Gawler (1816) trên cơ sở đề xuất của Mirbel (1813) đã mô tả lại họ Theaceae (dẫn theo Takhtajan, 2009) và De Candolle (1816) mô tả họ Camelliaceae. Theo Takhtajan (2009) Camelliaceae là tên đồng danh của Theaceae.

Tên Ternstroemiaceae được đề xuất lần đầu bởi De Candolle (1816) về sau theo các tác giả: Cronquist (1981), Young (1982), Dahlgren (1983), Thorne (1983), Takhtajan (1987) (dẫn theo Brummitt, 1992) Ternstroemiaceae cũng là tên đồng danh của Theaceae. Mười hai năm sau kể từ thời điểm năm 1813, D. Don (1825) đã xếp họ Theaceae và Ternstroemieae thành một họ và lấy tên là Theaceae (chi chuẩn danh pháp của họ là Camellia L.) và đây là tên chính thức được chấp nhận theo luật danh pháp (dẫn theo Keng, 1962). Trong thời điểm này, De Candolle (1926) lại đề xuất tên Gordoniaceae cho họ Chè, và theo Takhtajan (200 ) tên này cũng là đồng danh của Theaceae.

Như vậy, tên khoa học chính thức của họ Chè là Theaceae D. Don, các tên đồng danh là: Camelliaceae Mirbel, Gordoniaceae DC. ex Spreng và Ternstroemiaceae Mirb. Vị trí họ Chè trong ngành Mộc lan được các tác giả thống nhất xếp trong lớp Hai lá mầm (Dicotyledoneae) hoặc lớp Mộc lan (Magnoliopsida) (Phụ lục 1) tuy nhiên trong các taxon dưới lớp lại có nhiều quan điểm khác nhau, Bentham & Hooker (1862-1883) đặt vị trí họ chè vào phân lớp Polypetalae (nhiều cánh hoa).

Dalla Torre & Harms (1900-1907) và Melchior (1864) xếp họ Chè vào phân lớp Archichlamydeae (cánh hoa rời). Các tác giả Cronquist (1981), Young (1982) và Takhtajan (1987, 2009) xếp vào Dilleniidae (phân lớp Sổ) (dẫn theo Brummitt, 1992) theo nhánh có lối đính noãn trung trụ, hoa tiến tới có cánh hợp. Hệ thống APG. Đến nay phần lớn các tác giả đều thống nhất xếp họ Chè thuộc phân lớp Sổ (Dilleniidae), liên bộ Chè (Theiflorae/Theanae) và trong bộ Chè (Theales) với đặc điểm hình thái cơ bản của bộ là: chủ yếu là cây gỗ và cây bụi, đôi khi là dây leo gỗ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và hiếm khi là cây thảo.

Lá đơn, mọc cách, ít khi mọc đối hay mọc vòng, thường không có lá kèm. Hoa thường lưỡng tính, hoa đều, bao hoa xếp xoắn vòng hoặc vòng, mẫu 5. Lá bắc nhỏ 2 hoặc nhiều. Đài xếp lợp, rời hoặc dính một phần ở gốc.

Cánh hoa xếp lợp hoặc vòng, rời hoặc dính một phần ở gốc. Nhị nhiều, chỉ nhị rời hoặc dính gốc, bao phấn 2 ô, màng hạt phấn có 3 rãnh-lỗ. Nhụy gồm nhiều lá noãn rời hoặc 2 đến nhiều lá noãn hợp nhau thành bầu trên, ít khi là bầu dưới hoặc bầu giữa. Noãn đảo, hướng xuống dưới, đính noãn trung trụ.

Hạt có nội nhũ hoặc không có nội nhũ (theo Võ Văn Chi, Dương Đức Tiến, 1978). LƯỢC SỬ NGHIÊN CỨU HỌ CHÈ TRÊN THẾ GIỚI Các đối tượng thuộc họ Chè được nghiên cứu từ đầu thế kỷ 18, Kaempfero (1712) được xem là một trong những người đầu tiên mô tả cây họ Chè, trong tài liệu “Amoenitatum Exoticarum” ông có mô tả chi tiết và vẽ hình các cây Tsja (Thea), Tsubakki, (Camellia) và Mokokf (Ternstroemia gymnanthera). Về mặt hệ thống học, Linné (1753) là người đầu tiên phân chia các đối tượng trong họ Chè thành các lớp (classe): Polyandra monogynia = một bộ nhị nhiều nhị (chi Thea), Monodelphia polyandria = nhiều nhị một bó nhị (chi Camellia, Stewartia), Polydelphia polyandria = nhiều nhị nhiều bó nhị (chi Hypericum = Gordonia), trong đó chi Camellia mang tên Georg Joseph Kamel, người có công đưa giống chè từ Nhật về Châu Âu, mở ra một thời kỳ phát triển các vườn trà mi (Camellia Garden) trên thế giới. Jussieu (1789) trong “Genera Plantarum” đã mô tả 4 chi thuộc họ Chè: Ternstroemia, Tonabea, Thea và Camellia.

Jussieu cũng cho r ng các chi họ Chè có mối quan hệ gần gũi với chi Aurantia (Citrus) và Melia, sau này chi Thea là đồng danh của chi Camellia. Hệ thống phân loại họ Chè có nhiều quan điểm khác nhau và cũng thay đổi theo thời gian (Phụ lục 2). Năm 1813, lần đầu tiên Mirbel đề xuất tên họ Théacées (Theaceae) và Ternstroemiées (Ternstroemieae), trong đó Théacées có hai chi: Camellia và Thea; Ternstroemiées có hai chi: Freziera và Ternstroemia. Tiếp sau đó, De Candolle (1816) trên cơ sở của Mirbel đề xuất tên họ Ternstroemiaceae bao gồm hai chi: Freziera, Ternstroemia.

Như vậy đến năm 1 16, có hai tên họ Theaceae và Ternstroemiaceae chứa đựng các đối tượng của họ Chè. Don trong “Prodromus Florae Nepalensis” đã kết hợp hai họ trên thành một họ và lấy tên là Theaceae, có 4 chi: Camellia, Gordonia, Ternstroemia (bao gồm Cleyera, Saurauja) và Thea. Đây là giai đoạn khởi đầu về phân loại họ chè và cũng là giai đoạn đưa ra những quan điểm cơ sở cho việc phân loại họ Chè sau này theo nghĩa rộng (sensu lato = s.) hay nghĩa hẹp (sensu stricto = s. Danh pháp Theaceae là tên khoa học chính thức của họ Chè nhưng một số tác giả như Sweet (1830), Bentham & Hooker (1862) vẫn dùng tên họ Ternstroemiaceae.

Bentham và Hooker là những tác giả đầu tiên phân loại họ Chè một cách có hệ thống, có 6 tông và 32 chi được đề cập: 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Rhizoboleae: Caryocar và Anthodiscus. Marcgravieae: Marcgravia, Norantea và Ruyschia. Ternstroemieae: Anneslea, Visnea, Ternstroemia, Adinandra, Cleyera, Freziera, Eurya và Pentaphylax.

Sauraujeae: Actinidia, Saurauja và Stachyurus. Gordonieae: Stuartia, Schima, Pyrenaria, Omphalocarpum, Pelliciera, Gordonia, Laplacea, Camellia và Microsemma. Bonnetieae: Bonnetia, Archytaea, Kielmeyera, Caraipa, Mahurea, Marila và Haploclathra. Qua thế kỷ 20, sự phân loại họ Chè vẫn được kế thừa và phát triển, nhưng sự phân loại vừa mang tính chi tiết (phân chia taxon dưới tông) vừa mang tính khái quát (phân chia taxon trên tông).Camelliinae:Franklinia,Piquetia,Stereocarpus,Camellia, Stewartia, Tutcheria.

Gordoniinae: Gordonia, Laplacea, Pyrenaria. Schiminae: Hartia, Schima. Ternstroemiinae: Anneslea, Ternstroemia. Adinandrinae: Adinandra, Eurya, Patascoya, Visnea.

Bonnetieae: Archytaea, Bonnetia, Ploiarium. Keng (1 62) đã khái quát các tông và phân chia họ chè thành hai phân họ: Ternstroemioideae và Camellioideae, sự phân chia các taxon trong phân họ được cụ thể như sau: Subfam. Ternstroemieae: Anneslea, Ternstroemia. Adinandreae: Adinandra, Archboldiodendron, Cleyera, Eurya, Freziera, Killipiodendron, Melchiora, Patascoya, Symplococarpon, Visnea.

Stuartieae: Hartia, Stuartia. Gordoniinae: Gordonia, Laplacea. Schimiinae: Franklinia, Schima. Camellieae 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Camellinae: Camellia, Piquetia, Stereocarpus, Yunnanea. Pyrenariinae: Pyrenaria, Tutcheria. Vị trí phân loại và số lượng của các chi trong họ cũng có những thay đổi, từ 4 chi vào năm 1825 (D. Don, 1825) tăng lên 32 chi vào năm 1862 (Bentham & Hooker, 1862), rồi lại giảm xuống 25 chi vào năm 1 62 (Keng, 1962), nguyên nhân số lượng chi tăng lên là do những phát hiện chi mới, sau đó lại giảm xuống là do một số chi được chuyển qua họ khác hoặc một số chi là đồng danh.

Brummitt (1992) đã thống kê họ chè trên thế giới có 25 chi trên tổng số 52 tên gọi cho các chi, như vậy có 27 tên đồng danh (Bảng 1. Đây là kết quả thống kê toàn diện nhất đến thời điểm đó vì Brummitt đã phân tích, thống kê trên cơ sở các hệ thống phân loại của G. Hooker (1862 - 1883), Dalla Torre & H.1 cũng cho thấy chi Thea L. – chi chuẩn danh pháp của họ Chè là đồng danh của chi Camellia L.

và chi Dankia Gagnep. là một chi chính thức của họ Chè, tên chi này là địa danh thôn Dankia, xã Lát, huyện Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng. Danh sách các chi thuộc họ Chè (Theaceae D. Don) (theo Brummitt, 1992) TT Tên chính thức Tên đồng nghĩa 1.

Sakakia Nakai (SUS), Tristylium Turcz. Ficalhoa Hiern 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ex Marshall 12. Laplacea Kunth Closaschima Korth., Lindleya Nees (SUH), Wikstroemia Schrad.Lam, Glyptocarpa Hu, Pyrenaria Blume Parapyrenaria H. Hartia Dunn Stuartia L.

Symplococarpon Airy Shaw 22. Adinandrella Exell Amphania Banks ex DC. (SUH) Ternstroemia Mutis ex L. Llanosia Blanco Reinwardtia Korth.

(= Mokofua Kuntze) Voelckeria Klotzsch & Karst. Chang (1 8) cũng thống nhất quan điểm với Keng (1962) khi phân chia họ Chè của hệ thực vật Trung Quốc thành hai phân họ: Theoideae và Ternstroemioideae: 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Theeae: Camellia, Tutcheria Trib. Gordonieae: Gordonia, Schima, Apterosperma Trib.

Stewartieae: Hartia, Stewartia Trib. Pyrenarieae: Parapyrenaria, Pyrenaria Subfam. Ternstroemieae: Ternstroemia, Anneslea Trib. Adinandreae: Adinandra, Cleyera, Euryodendron, Eurya Trong các chi trên, Euryodendron là một chi mới, được Chang công bố vào năm 1 6 3, chi có một loài duy nhất là Euryodendron excelsum và mới ghi nhận phân bố ở Trung Quốc (Guangdong, Guangxi).

Chi Parapyrenaria cũng được Chang đề xuất là chi mới và được công bố năm 1 63 nhưng theo Brummitt (1 2) Parapyrenaria là đồng danh của Pyrenaria, điều này cũng được Ming & Bartholomew (2007) đồng ý khi biên tập lại họ Chè ở Trung Quốc. Năm 2001, nghiên cứu về mối quan chủng loại phát sinh của họ Chè, Prince & Parks đã đề xuất một hệ thống phân loại mới, có 3 tông và 6 chi: 1) Trib. Trong hệ thống này xuất hiện chi Polyspora bao gồm những loài thuộc chi Gordonia phân bố ở Đông Á. Điều đó có nghĩa là các loài trước đây thuộc chi Gordonia có phân bố ở Đông Á và Đông Nam Á (chủ yếu là Trung Quốc, Đài Loan, Thái Lan và các nước Đông Nam Á) nay chuyển qua chi Polyspora, chi này được G.

Don đã mô tả đầu tiên vào năm 1831 trên cơ sở đề xuất của Sweet (1830), giữa hai chi về mặt hình thái có điểm khác biệt cơ bản: Gordonia – đài và cánh hoa phân biệt rõ ràng, hạt có cánh, tối đa 2 hạt trong mỗi ô. Polyspora – không có sự khác biệt giữa đài và cánh hoa, hạt có cánh, nhiều hơn 2 hạt trong mỗi ô (thường 5 hạt). Về mối quan hệ chủng loại phát sinh, sử dụng trình tự matK và vùng phụ cận cho thấy hai chi Gordonia và Polyspora hoàn toàn không lập nhóm với nhau (Prince & Parks, 2001). Các tác giả Yang et al.

(2004), Bartholomew & Ming (2005, 2007), Prince (2007), Orel (2013b), cũng thống nhất về sự phân bố của các loài thuộc chi Polyspora ở Đông Á và có sự khác biệt với các loài thuộc chi Gordonia ở Châu Âu. Chúng tôi cũng đồng ý với các tác giả về việc chuyển các loài thuộc chi Gordonia ở Đông Á trong đó có Việt Nam sang chi Polyspora. Như vậy các loài thuộc chi Gordonia ở Đông Á sẽ là đồng danh của chi Polyspora. Đến thời điểm này, việc phân loại họ Chè có hai quan điểm: quan điểm theo nghĩa rộng (s.) và quan điểm theo nghĩa hẹp (s.