Chương 1: Giới Thiệu Chương 2: Cơ Sờ Lý Thuyết Chương 3: Phương Pháp Luận Chương 4: Ket Quả Và Bàn Luận Chirơng 5: Ket Luận 3 CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN CỞ SỞ LÝ THUYÉT 2.1 Giói Thiệu thiết bị X-Quang can thiệp X-Quang soi chiếu là một kỹ thuật sử dụng thiết bị soi chiếu cho phép quan sát cấu trúc và sự chuyên động của các cơ quan bên trong cơ thê bệnh nhân theo thời gian thực, đây là kỹ thuật quan trọng không thê thiếu trong việc chân đoán và điều trị từ đầu thế kỉ 20. Trước đây thiết bị soi chiếu huỳnh quang được sừ dụng bang cách đặt bệnli nhân ờ giữa nguồn tia X và màn hình huỳnh quang. Sau đó phát tia X truyền qua cơ thê bệnh nhân, nhĩrng chùm tia còn sót lại chiếu vào màn hình huỳnh quang và tạo ra ánh sáng nhìn thay cho các bác sì trong phòng tối có thê quan sát trực tiếp hình ãnh. Hiện nay thiết bị X-Quang soi chiếu được thiết ke hiện đại cung cấp tia X dưới dạng xung ngắn thay vi liên tục và tích họp các hệ thống điện từ giúp các bác sĩ thao tác quan sát dễ dàng hơn và sự phơi nhiễm bức xạ ít hơn.
cấu tạo của máy soi chiếu huỳnh quang được minh họa như hình 2.1 bao gồm: một màn hình hiên thị, bộ thu nhận hình ảnh, lưới chống tán xạ, bàn bệnli nhân, bộ lọc tia, ống chuân trực, ống phát tia X. Monitor Video Camera Optical Coupling Image Intensifier Grid Patient Table Filtration Collimator X-ray Tube X-ray Generator Hình 2.1 Sơ đồ cấu tạo máy soi chiếu huỳnh quang https://pubs.org/doi/epdf710-l 148/radiographics. g00jl301115 4 Trong các thiết bị soi chiếu hiện nay đều có một ống phát tia X đê tạo ra chùm tia và một bộ thu nhận hình ảnh đê chuyên đôi năng lượng tia X thành hình ảnh nhìn thấy được. Đầu ra của bộ thu nhận hình ảnh sau đó được chuyên tới hệ thống video mạch kín, sau đó tạo ra hình ảnli có thê quan sát trực tiếp trên màn hình video.
Đau ra được gừi đến thiết bị lưu trữ các hình ảnh, cho phép bác sĩ xem lại chuỗi hình anh khi cần. Chùm tia X trong các thiết bị soi chiếu huỳnh quang được tạo ra bời ống phát tia X có lớp vò trong bằng thủy tinh bên ngoài được bao quanh bời vỏ chì cho phép tia X đi qua từ một lối ra của ống phát như hình 2.2, trong ống phát tia X có chứa dây tóc tích điện âm và bia vonfram tích điện dương. Quá trình tạo ra tia X bằng cách dòng điện hr mạch dây tóc nung nóng dây tóc làm phóng thích các electron bời hiện tượng phát xạ nhiệt, khi điện the được áp vào giữa hai điện cực các electron gia tốc di chuyên từ cực âm về cực dương đập vào bia vonfram phát ra tia X, sau đó một bộ thu nhận hình anh sẽ giúp chuyên đôi năng lượng tia X thành hình ảnh hình thấy đirợc. Quá trình tạo chùm tia chi có 1% năng lượng điện được chuyên hóa hành tia X và 99% còn lại chuyên hóa thành nhiệt.
Trong các thiết bị chụp X-Quang các thông số có thê thay đôi đê kiêm soát được lượng chùm tia X phát ra là điện the (KV), cường độ dòng điện (mA) và thời gian (s). Điện thế KV là giá trị kiêm soát năng lượng tia X và số lượng tia X chính vì vậy khi cho giá trị điện thế tăng thi năng lượng tia X tăng, tan so photon tăng, bước sóng giâm và ngược lại khi giá trị điện thế giảm thì năng lượng tia X giâm, tan so photon giảm, bước sóng tăng. Cường độ dòng điện(mA) là giá trị kiêm soát số lượng electron trong chùm tia X chúng có mối quan hệ ti lệ thuận với nhau vì vậy kill cường độ dòng điện tăng thì số lượng electron tăng và không có sự thay đôi về năng lượng photon. Ngược lại khi dòng điện giảm số lượng electron giảm và không có sự thay đôi về năng lượng photon.
Chính vì vậy đê cân bang giữa liều bức xạ của bệnh nhân và chất lượng hình ảnh bang cách giữ kVp càng cao và mA càng thấp. Tông so photon đirợc tạo ra phụ thuộc vào tông thời gian phơi nhiễm là tích cùa mA và giây (mAs).2 cấu tạo cùa bóng phát tia X https://www.eom/vi/tin-tuc/tin-tuc-y-te/l 31 -ban-chat-tia-x- va-cau-tao-nguyen-ly-hoat-dong-cua-may-xquang Mạch sơ cấp Mạch sơ cấp là nơi cung cấp dòng điện chính cho máy phát tia X bao gồm các phần chính như hình 2.3: bộ giám sát điện, bộ bù điện áp, công tắc phơi sáng, máy biến áp tăng cường. Khi bệnh viện cung cấp một nguồn điện, nguồn điện sẽ đi vào bộ giám sát đê đảm bảo rằng nguồn điện thực tế đang nhận được là 220 volt, nếu có sự bất thường nào nó sẽ liên kết với bộ bù điện áp đê đảm bảo điện áp đi vào đúng mức cần thiết, sau đó dòng điện sẽ đi vào máy biến áp ựr động là máy điện áp cuộn đơn cho phép người vận hành chọn kVp thay đôi điện áp đi vào, klii người vận hành cho cài đặt thay đôi điện áp trên máy là kilovolt đó chi là số trên máy trong thực tế các con số đó đã đirợc chuyên đôi từ điện áp 100 đến 400 volt. Tiếp theo là máy đo kvp đo điện thế của ống tia X hoặc kilowatt sẽ chạy qua ống sau khi thực hiện phơi sáng, đến công tắc phơi sáng là nơi xác định thời gian bệnh nhân tiếp xúc với tia X người vận hành sẽ cài đặt thời gian tnrớc kill chụp và công tắc phơi sáng được kết nối với dòng điện đê tự căm biến, sau đó điện áp đen máy điện áp tăng cường là nơi khuếch đại dòng điện thấp thành dòng điện cao.3 Sơ đồ mạch sơ cấp https://www.com/watch?v=uWfxlKZPTp8 Mạch thứ cấp Mạch thứ cấp bao gồm các phần chính như hinli 2.4: máy biến áp, Bộ chinh lưu.
Máy biến áp bên phía mạch thứ cấp sẽ chuyên đôi volt thành kilovolt sau đó sẽ được bộ chinh lưu chuyên đôi dòng điện xoay chiều thành dòng điện một chiều đê các electron chi di chuyên theo một hướng. Do máy biến áp chi sử dụng dòng điện xoay chiều nhưng ống phát tia X hoạt động với dòng điện một chiều, vì nếu ống phát tia X sử dụng dòng điện hai chiều sẽ khiến các electron chạy theo cả hai hướng cực âm và cực dương chính vì vậy khắc phục điểu đó bang cách thêm bộ chi hru vào đê các electron chi di chuyên ừr cực âm sang cực dương.4 Sơ đồ mạch thứ cấp https://www.com/watch?v=Mkl9tQlycbc 7 Mạch dây tóc Mạch dây tóc như hình 2.5 có chức năng kiêm soát nhiệt xảy ra ờ cực âm cho dòng điện chạy qua dây tóc. Khi đirợc cung cấp dòng điện từ bệnh viện cho mạch dây tóc dòng điện sẽ được tùy chinh phụ thuộc vào việc xác địnli dây tóc dài hoặc dây tóc ngan mà ngtrời vận hành sử dụng. Dòng sợi đốt là dòng điện điện chạy qua dây tóc làm nung nóng tạo ra năng lượng nhiệt từ đó sẽ cho phép các electron từ các nguyên tử vonfram tự lại trên bề mặt dây tóc.
Dòng bóng là sự di chuyên cùa electron hr cực âm sang cực dương đi vào bia vonfram và được dần về tách tập trung.5 Sơ đồ mạch dây tóc https://www.com/watch?v=OGm8KCW9_w4 Cathode Cathode là điện cực âm trong ống phát tia X được cấu tạo bao gồm hai thành phần chính là dây tóc và tách tập trung như hình 2. Dây tóc được làm bang sợi Vonfram quấn theo hình xoắn ốc và được nối điện với mạch dây tóc. Hầu hết các ống tia X dùng trong chân đoán đều có hai tách tập tiling và hai dây tóc với các chiều dài khác nhau, mỗi dây đirợc đặt trong một cái rãnli được gia công trong tách tập tiling. Dây tóc dày dùng công suất phát tia thấp sử dụng đê chụp các cơ quan lớn, dây tóc ngan dùng công suất phát tia lớn sừ dụng chụp các bộ phận nhỏ can độ phân giải cao.
Trong nhiều hệ thống việc lựa chọn dây tóc ngắn hay dài có thê chọn bằng cách thủ công hoặc hệ thống thiết bị tự dộng lựa chọn phụ thuộc vào năng lượng và cường độ dòng. 8 Khi điện thế được áp vào giữa các điện cực các electron di chuyên từ cực âm đen cực dương dưới dạng chùm tia phân kỳ nếu không có sự can thiệp cùa tách tập tiling các electron sẽ bị phân tán làm ảnh hường đến chất lượng hình ảnh. Vì vậy hầu hết các ống phát tia X tách tập trung được duy tri ờ mức chênh lệch điện thế tương ựr như dây tóc so với cực dương và ờ góc của rãnh hình thành sự tồn tại của điện trường và định dạng đám mây các electron được phát ra từ be mặt dây tóc, các electron sau khi được định dạng sẽ di chuyên thăng đến bia mang điện the dương đập vào một diện tích nhò trên bia được gọi là tiêu diêm.6 Cấu trác Cathode https://radiologykey.com/x-ray-production-tubes-and-generators-2/ Anode Anode là một bia kim loại được duy trì ờ điện the dương lớn tương đối so với cathode, kill electron đập vào anode bò lại hầu hết năng lượng cùa chúng dưới dạng nhiệt chì một phan nliỏ được phát ra dưới dạng tia X. Anode được cấu tạo dưới hai dạng là anode đứng yên đirợc sử dụng trong các ống tia X công suất thấp và anode xoay được sử dụng trong các ống tia X công suất cao.
• Anode đứng yên Anode đứng yên bao gồm một tấm bia bang vật liệu vonfram là nơi tạo ra tia X được gắn trên một khối đong nhằm mục đích phân tán nhiệt vào khối đồng. Các loại ống phát tia X sử dụng anode đứng yên như là X-Quang nha, X-Quang di động. 9 • Anode xoay Anode xoay thiết kế hình dạng dĩa được sừ dụng chù yếu bời vì khả năng tản nhiệt cao, cường độ dòng điện qua ống và thời gian phát tia lớn hơn nliiều so với thiết ke anode đứng yên. Tia X đặc trưng Khi một electron đến va chạm với một electron tang K làm bức electron tang K ra khôi lớp vò nguyên tử và đê lại một lỗ trống trẽn lớp vò nguyên từ.
Sau đó một electron khác ờ tang L ờ lớp vỏ bên ngoài di chuyên xuống lấp vào lỗ trống ờ tang K, trong quá trình dịch chuyên đồng thời một tia X được phát ra với năng hrợng bằng phần năng lượng chênh lệch giữa hai lớp vò nguyên từ. Bức xạ hãm Bức xạ hãm được tạo ra bời các electron năng lượng cao tirơng tác với hạt nhân nguyên hr của vật liệu bia, khi hạt nliân mang điện tích dương hút electron mang điện tích âm gây ra sự chênh lệch hướng và giảm tốc của electron bị mất đi được chuyên đôi thànli một tia X.