Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng nhân giống vô tính và một số biện pháp kỹ thuật nhằm làm tăng tỷ lệ xuất vườn của các dòng chè đột biến 2

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu nghiên cứu khả năng nhân giống vô tính và một số biện pháp kỹ thuật nhằm làm tăng tỷ lệ xuất vườn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Chử Ngọc Oánh
• Người hướng dẫn: PGS. Luân Thị Đẹp
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Nhân Giống Vô Tính Và Kỹ Thuật Tăng Tỷ Lệ Xuất Vườn Cho Dòng Chè Đột Biến
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu của đề tài
• 0.3. Yêu cầu nghiên cứu
• 0.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học của giâm cành
• 1.2. Kỹ thuật giâm cành chè
• 1.2.1. Kỹ thuật chăm sóc vườn sản xuất hom giống (vườn giống gốc)
• 1.2.2. Kỹ thuật vườn ươm và chăm sóc cây con
• 1.2.3. Kỹ thuật làm vườn ươm
• 1.2.4. Quản lý chăm sóc vườn ươm
• 1.2.5. Tiêu chuẩn bầu xuất vườn và thời gian chuyển bầu
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về kỹ thuật nhân giống chè trên thế giới và ở trong nước
• 1.3.1. Trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu về công tác chọn tạo giống chè bằng phương pháp đột biến
• 1.3.3. Tình hình nghiên cứu về giâm cành chè
• 1.3.4. Những vấn đề còn tồn tại và hướng tập trung nghiên cứu giải quyết
• 1.3.4.1. Những vấn đề còn tồn tại
• 1.3.4.2. Những vấn đề cần tập trung nghiên cứu giải quyết
• 2. CHƯƠNG II: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.3. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.3.4. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 2.3.5. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Khả năng nhân giống vô tính của 05 dòng chè đột biến có triển vọng
• 3.2. Khả năng hình thành mô sẹo và ra rễ của các dòng chè đột biến có triển vọng
• 3.3. Khả năng bật mầm
• 3.4. Tỷ lệ sống
• 3.5. Động thái tăng trưởng chiều dài mầm
• 3.6. Động thái ra lá
• 3.7. Một số chỉ tiêu sinh trưởng của cây trong vườn ươm
• 3.8. Ảnh hưởng độ chín sinh lý của hom đến khả năng giâm cành của 05 dòng chè đột biến có triển vọng
• 3.9. Ảnh hưởng phân bón hữu cơ đến khả năng nhân giống vô tính của các dòng chè đột biến có triển vọng
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH (HÌNH VẼ, ẢNH CHỤP, ĐỒ THỊ, …)

Tóm tắt

I. Nhân giống vô tính

Nghiên cứu tập trung vào nhân giống vô tính cho các dòng chè đột biến, đặc biệt là phương pháp giâm cành. Phương pháp này sử dụng đoạn thân lá để tái sinh cây mới, phụ thuộc vào chất lượng hom giống, đất, ánh sáng và chế độ chăm sóc. Kỹ thuật nhân giống được áp dụng nhằm tăng tỷ lệ sống và chất lượng cây con. Các yếu tố như độ chín sinh lý của hom và phân bón hữu cơ cũng được đánh giá để tối ưu hóa quá trình nhân giống.

1.1. Kỹ thuật giâm cành

Kỹ thuật giâm cành là trọng tâm của nghiên cứu. Hom chè được cắt từ cây mẹ khỏe mạnh, không sâu bệnh, và được xử lý bằng chất kích thích sinh trưởng để tăng khả năng ra rễ. Môi trường giâm cành cần đảm bảo độ ẩm và ánh sáng phù hợp. Nghiên cứu chỉ ra rằng, hom chè giâm vào vụ đông xuân cho tỷ lệ sống cao hơn so với vụ hè thu do điều kiện khí hậu thuận lợi.

1.2. Chăm sóc vườn ươm

Chăm sóc vườn ươm là yếu tố quyết định tỷ lệ sống của cây con. Độ ẩm và ánh sáng cần được điều chỉnh phù hợp trong từng giai đoạn. Giai đoạn đầu, hom chè cần ánh sáng yếu và độ ẩm vừa phải để hình thành mô sẹo và ra rễ. Sau đó, ánh sáng được tăng dần để kích thích quá trình quang hợp. Phân bón được bổ sung khi cây đã hình thành rễ, giúp cây phát triển mạnh mẽ.

II. Kỹ thuật tăng tỷ lệ xuất vườn

Nghiên cứu đề xuất các kỹ thuật tăng tỷ lệ xuất vườn cho các dòng chè đột biến. Các biện pháp bao gồm tối ưu hóa chế độ chăm sóc, sử dụng phân bón hữu cơ và điều chỉnh độ chín sinh lý của hom. Kết quả cho thấy, việc áp dụng phân bón hữu cơ giúp cải thiện đáng kể tỷ lệ sống và chất lượng cây con. Xuất vườn đạt hiệu quả cao khi cây đủ tiêu chuẩn về chiều cao, số lá và bộ rễ phát triển.

2.1. Ảnh hưởng của phân bón hữu cơ

Phân bón hữu cơ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất và chất lượng cây chè. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc bổ sung phân bón hữu cơ giúp cải thiện khả năng ra rễ và tăng trưởng của cây. Các chỉ tiêu sinh trưởng như chiều dài mầm, số lá và tỷ lệ sống đều được cải thiện đáng kể khi sử dụng phân bón hữu cơ.

2.2. Độ chín sinh lý của hom

Độ chín sinh lý của hom ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng giâm cành. Hom chè được lấy từ cây mẹ ở giai đoạn chín sinh lý phù hợp sẽ có tỷ lệ sống cao hơn. Nghiên cứu khuyến nghị lấy hom vào thời điểm cây mẹ có 5-6 lá thật, đảm bảo hom có đủ dinh dưỡng để tái sinh cây mới.

III. Phát triển giống chè đột biến

Nghiên cứu góp phần vào phát triển giống chè bằng phương pháp đột biến. Các dòng chè đột biến được tạo ra có khả năng chống chịu tốt với điều kiện bất lợi và cho năng suất cao. Kỹ thuật canh tác và quy trình nhân giống được hoàn thiện, tạo cơ sở cho việc nhân rộng các giống chè chất lượng cao. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa lớn trong việc nâng cao năng suất và chất lượng chè Việt Nam.

3.1. Chọn tạo giống chè

Phương pháp đột biến gen được sử dụng để tạo ra các giống chè mới có khả năng chống chịu tốt và năng suất cao. Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá khả năng nhân giống vô tính của các dòng chè đột biến, từ đó chọn lọc các giống có triển vọng để phát triển.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất chè, giúp nâng cao hiệu quả kinh tế cho người trồng chè. Các kỹ thuật nông nghiệp và quy trình nhân giống được hoàn thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển các giống chè chất lượng cao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây chè giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế vùng trung du miền núi phía Bắc Việt Nam, góp phần xóa đói giảm nghèo và bảo vệ môi trường sinh thái. Trong những năm gần đây, diện tích và sản lượng chè tăng nhanh nhưng năng suất và chất lượng vẫn còn thấp so với các nước trong khu vực. Việc chọn tạo và nhân giống các dòng chè đột biến có năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng chống chịu điều kiện bất thuận là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất chè.

Luận văn tập trung nghiên cứu khả năng nhân giống vô tính và các biện pháp kỹ thuật nhằm tăng tỷ lệ xuất vườn của 5 dòng chè đột biến triển vọng, được chọn từ giống TRI777 và PH1, so sánh với giống đối chứng LDP2. Nghiên cứu được thực hiện tại Vườn ươm giống chè, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Chè, tỉnh Phú Thọ, trong khoảng thời gian từ tháng 11/2013 đến tháng 8/2014. Mục tiêu chính là đánh giá khả năng giâm cành, ảnh hưởng của độ chín sinh lý hom và phân bón hữu cơ đến tỷ lệ sống, bật mầm, sinh trưởng cây con trong vườn ươm.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn trong việc hoàn thiện quy trình nhân giống vô tính cho các dòng chè đột biến, góp phần nâng cao tỷ lệ cây con xuất vườn, tăng tỷ lệ sống sau trồng, từ đó cải thiện năng suất và chất lượng chè Việt Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển bền vững ngành chè.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết sinh trưởng và phát triển cây chè: Giải thích quá trình hình thành mô sẹo, ra rễ và bật mầm của hom chè trong nhân giống vô tính, ảnh hưởng của các yếu tố sinh lý và môi trường như độ ẩm, ánh sáng, nhiệt độ, và dinh dưỡng.
• Mô hình kỹ thuật giâm cành chè: Bao gồm kỹ thuật chăm sóc vườn giống gốc, kỹ thuật làm vườn ươm, điều chỉnh ánh sáng, độ ẩm, bón phân và phòng trừ sâu bệnh nhằm tối ưu hóa tỷ lệ sống và chất lượng cây con.
• Khái niệm đột biến nhân tạo trong chọn tạo giống chè: Sử dụng các tác nhân vật lý (tia gamma Co60) và hóa học (colchicine) để tạo biến dị, từ đó chọn lọc các dòng chè có năng suất, chất lượng và khả năng chống chịu tốt hơn.
• Khái niệm về độ chín sinh lý của hom chè: Ảnh hưởng đến khả năng giâm cành, tỷ lệ ra rễ và bật mầm.
• Ảnh hưởng của phân bón hữu cơ đến sinh trưởng cây chè con: Vai trò của các nguyên tố dinh dưỡng N, P, K và các vi lượng trong việc thúc đẩy phát triển bộ rễ và sinh trưởng cây con.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu thực nghiệm trên 5 dòng chè đột biến (TRI7773.1, TRI7773.2, TRI7774.0, PH12.0, PH15.2) và giống đối chứng LDP2, tại Vườn ươm giống chè, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Chè, Phú Thọ.
• Phương pháp bố trí thí nghiệm:
  • Thí nghiệm 1: Đánh giá khả năng nhân giống vô tính của 5 dòng chè, bố trí ngẫu nhiên hoàn toàn (CRD), mỗi công thức 30 bầu, 3 lần nhắc lại.
  • Thí nghiệm 2: Ảnh hưởng độ chín sinh lý hom (xanh, ½ nâu, nâu) đến khả năng giâm cành, bố trí ô lớn - ô nhỏ (Split-Plot Design), 3 lần nhắc lại.
  • Thí nghiệm 3: Ảnh hưởng phân bón hữu cơ (bón và không bón) đến khả năng nhân giống, bố trí ô lớn - ô nhỏ, 3 lần nhắc lại.
• Chỉ tiêu theo dõi: Tỷ lệ ra mô sẹo, tỷ lệ ra rễ, tỷ lệ bật mầm, tỷ lệ sống hom giâm, chiều dài mầm, số lá trên cây, chiều cao cây, đường kính gốc, độ dài nâu hóa.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm IRRISTAT và EXCEL, áp dụng phương pháp thống kê sinh học, kiểm định mức ý nghĩa LSD 0,05.
• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 11/2013 đến tháng 8/2014, theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng từ 2 tháng đến 10 tháng sau khi cắm hom.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khả năng hình thành mô sẹo và ra rễ: Tỷ lệ ra mô sẹo và ra rễ của 5 dòng chè đột biến và giống đối chứng đều đạt 100% sau 2-3 tháng cắm hom. Tuy nhiên, quá trình này bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ thấp trong các tháng đông (14-16°C), làm chậm sự phát triển mô sẹo và rễ.

2. Tỷ lệ bật mầm: Sau 4 tháng, tỷ lệ bật mầm dao động từ 45,3% đến 85,4%, trong đó dòng TRI7773.2 và giống LDP2 có tỷ lệ bật mầm cao hơn. Sau 5 tháng, tất cả dòng chè đạt tỷ lệ bật mầm cao từ 91% đến 100%, với dòng PH12.0 thấp hơn đối chứng.

3. Tỷ lệ sống hom giâm: Sau 4 tháng, tỷ lệ sống trên 90% ở tất cả các dòng, sau 5 tháng đạt 93,3% - 97,8%, tương đương giống đối chứng. Điều này cho thấy các dòng đột biến có khả năng thích nghi tốt với điều kiện vườn ươm.

4. Động thái tăng trưởng chiều dài mầm và số lá: Chiều dài mầm và số lá của các dòng đột biến thấp hơn đáng kể so với giống đối chứng LDP2 (chiều dài mầm sau 7,5 tháng: 7,5-12,2 cm so với 15,1 cm; số lá: 5,8-7,1 lá so với 9,2 lá). Dòng TRI7773.1 và TRI7774.0 có chiều dài mầm và số lá cao hơn các dòng khác.

5. Chỉ tiêu sinh trưởng sau 10 tháng: Chiều cao cây con của các dòng đột biến dao động 12,5-17,7 cm, thấp hơn giống đối chứng 20,4 cm. Độ dài nâu hóa và số lá cũng thấp hơn đáng kể, cho thấy tốc độ sinh trưởng của các dòng đột biến còn hạn chế so với giống chuẩn.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy các dòng chè đột biến có khả năng nhân giống vô tính tốt, tỷ lệ ra mô sẹo, ra rễ và sống hom cao, phù hợp để sản xuất cây giống quy mô lớn. Tuy nhiên, tốc độ sinh trưởng chiều dài mầm, số lá và chiều cao cây con thấp hơn giống đối chứng, có thể do đặc tính di truyền của từng dòng và ảnh hưởng của điều kiện môi trường, đặc biệt là nhiệt độ thấp trong mùa đông.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, tỷ lệ sống hom giâm trên 90% là mức cao, phù hợp với tiêu chuẩn sản xuất cây giống chất lượng. Việc điều chỉnh kỹ thuật chăm sóc, đặc biệt là ánh sáng, độ ẩm và bón phân hữu cơ, có thể cải thiện sinh trưởng cây con, tăng tỷ lệ xuất vườn. Các dòng TRI7773.1 và TRI7774.0 thể hiện tiềm năng sinh trưởng tốt hơn, nên ưu tiên phát triển trong sản xuất.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các bảng số liệu chi tiết về tỷ lệ bật mầm, tỷ lệ sống, chiều dài mầm và số lá theo từng thời điểm, giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt giữa các dòng chè và điều kiện thí nghiệm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng kỹ thuật chăm sóc vườn ươm chuẩn hóa: Điều chỉnh độ ẩm đất 75-80%, ánh sáng tán xạ 15-30% trong 60 ngày đầu, tăng dần ánh sáng sau đó để thúc đẩy sinh trưởng mầm và rễ, nhằm nâng cao tỷ lệ sống và chất lượng cây con. Thời gian thực hiện: ngay trong quá trình sản xuất cây giống.

2. Sử dụng phân bón hữu cơ định kỳ: Phun phân hữu cơ ANHUMIX 30-10-10+TE với liều lượng 3g/3 lít nước, phun 6 lần cách nhau 30 ngày, bắt đầu sau 3 tháng cắm hom để tăng sinh trưởng chiều dài mầm và số lá, nâng cao tỷ lệ xuất vườn. Chủ thể thực hiện: các cơ sở sản xuất cây giống.

3. Chọn hom giâm ở độ chín sinh lý phù hợp: Ưu tiên hom xanh và hom ½ nâu để tăng tỷ lệ ra rễ và bật mầm, giảm hom nâu do tỷ lệ sống thấp hơn. Thời gian áp dụng: trong khâu thu hoạch hom giống.

4. Ưu tiên phát triển các dòng chè đột biến TRI7773.1 và TRI7774.0: Do có khả năng sinh trưởng tốt hơn, phù hợp với điều kiện sản xuất cây giống và nâng cao năng suất chè. Chủ thể thực hiện: Viện nghiên cứu và các doanh nghiệp sản xuất giống.

5. Tăng cường nghiên cứu và ứng dụng công nghệ nhân giống vô tính: Để hoàn thiện quy trình kỹ thuật, nâng cao tỷ lệ xuất vườn và chất lượng cây con, góp phần phát triển bền vững ngành chè trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Thời gian: nghiên cứu liên tục trong các năm tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và giảng viên ngành Khoa học cây trồng: Nghiên cứu chuyên sâu về kỹ thuật nhân giống vô tính, chọn tạo giống chè đột biến, phát triển quy trình sản xuất cây giống chất lượng cao.

2. Các cơ sở sản xuất cây giống chè: Áp dụng các biện pháp kỹ thuật chăm sóc vườn ươm, lựa chọn hom giâm và phân bón hữu cơ để nâng cao tỷ lệ sống và chất lượng cây con, giảm chi phí sản xuất.

3. Các doanh nghiệp chế biến và kinh doanh chè: Hiểu rõ nguồn gốc và chất lượng giống chè, từ đó lựa chọn giống phù hợp để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm chè xanh, chè đen.

4. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Đánh giá hiệu quả các dòng chè đột biến, hỗ trợ phát triển giống chè mới, góp phần nâng cao giá trị kinh tế và bền vững ngành chè quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

1. Khả năng nhân giống vô tính của các dòng chè đột biến có khác biệt lớn so với giống đối chứng không?
   Các dòng chè đột biến có tỷ lệ ra mô sẹo, ra rễ và tỷ lệ sống hom giâm tương đương giống đối chứng, đạt trên 90%, cho thấy khả năng nhân giống vô tính tốt và phù hợp sản xuất cây giống quy mô lớn.

2. Độ chín sinh lý của hom ảnh hưởng thế nào đến tỷ lệ sống và bật mầm?
   Hom xanh và hom ½ nâu có tỷ lệ ra rễ và bật mầm cao hơn hom nâu, do hom nâu có khả năng sống thấp hơn. Do đó, lựa chọn hom ở độ chín phù hợp giúp tăng hiệu quả giâm cành.

3. Phân bón hữu cơ có tác động như thế nào đến sinh trưởng cây con?
   Phân bón hữu cơ ANHUMIX giúp tăng chiều dài mầm, số lá và tỷ lệ sống hom giâm, thúc đẩy sinh trưởng cây con khỏe mạnh, nâng cao tỷ lệ xuất vườn và chất lượng cây giống.

4. Tại sao chiều cao và số lá của các dòng chè đột biến thấp hơn giống đối chứng?
   Điều này có thể do đặc tính di truyền của từng dòng đột biến và ảnh hưởng của điều kiện môi trường, đặc biệt là nhiệt độ thấp trong mùa đông làm chậm sinh trưởng.

5. Làm thế nào để nâng cao tỷ lệ xuất vườn của các dòng chè đột biến?
   Áp dụng kỹ thuật chăm sóc vườn ươm chuẩn, điều chỉnh ánh sáng, độ ẩm, sử dụng phân bón hữu cơ định kỳ và lựa chọn hom giâm ở độ chín phù hợp sẽ giúp tăng tỷ lệ sống và chất lượng cây con, từ đó nâng cao tỷ lệ xuất vườn.

Kết luận

• Các dòng chè đột biến có khả năng nhân giống vô tính tốt, tỷ lệ ra mô sẹo, ra rễ và tỷ lệ sống hom giâm đạt trên 90%, tương đương giống đối chứng.
• Độ chín sinh lý của hom và phân bón hữu cơ ảnh hưởng tích cực đến tỷ lệ bật mầm, sinh trưởng chiều dài mầm và số lá.
• Tốc độ sinh trưởng chiều cao và số lá của các dòng đột biến thấp hơn giống đối chứng, cần điều chỉnh kỹ thuật chăm sóc để cải thiện.
• Kỹ thuật chăm sóc vườn ươm chuẩn, lựa chọn hom giâm phù hợp và sử dụng phân bón hữu cơ là các biện pháp hiệu quả để tăng tỷ lệ xuất vườn.
• Nghiên cứu mở ra hướng phát triển bền vững cho công tác nhân giống vô tính và chọn tạo giống chè đột biến, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng chè Việt Nam.

Next steps: Triển khai áp dụng quy trình kỹ thuật đã nghiên cứu tại các cơ sở sản xuất cây giống, tiếp tục nghiên cứu cải tiến kỹ thuật và mở rộng khảo nghiệm các dòng chè đột biến mới.

Call to action: Các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất cây giống nên phối hợp ứng dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả sản xuất chè, đồng thời thúc đẩy phát triển ngành chè bền vững và cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của giâm cành Đối với thực vật nói chung, cây chè nói riêng để duy trì nòi giống của mình chúng đều phải thông qua cơ quan sinh sản, hoặc chúng có khả năng tái sinh từ các bộ phận của các cơ quan sinh dưỡng như: lá, chồi, thân, rễ. Nếu đưa các bộ phận của chúng vào môi trường thích hợp nó sẽ phát triển thành rễ, mầm và hình thành cây con. Phương pháp giâm cành chè là sử dụng một bộ phận gồm đoạn thân lá (cơ quan dinh dưỡng) để tái sinh ra cây chè mới.

Phiến lá của hom chè là cơ quan để quang hợp tạo ra những chất dinh dưỡng, nuôi hom và tái sinh cây, lá có vai trò trong việc tạo thành cây chè. Do đó lá không thể bị tổn thương, và phải sạch sâu bệnh. Để tạo thành cây chè hoàn chỉnh và sinh trưởng tốt trong vườn ươm, đủ tiêu chuẩn, đưa ra trồng trên nương nó phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác nhau, nhưng chủ yếu là chất lượng hom giống, đất trong bầu, chế độ ánh sáng, chế độ chăm sóc và phân bón cho vườn ươm. Môi trường cắm hom chè thường dùng là một loại đất xốp có thành phần có giới trung bình và độ chua thích hợp pHkcl từ 4,5-5,5.

Từ vết cắt hom chè sau khi giâm cành xuống đất, nó sẽ hình thành màng mộc thiêm để chống sự xâm nhập của vi sinh vật, dần dần tạo thành mô sẹo và từ đó mọc ra rễ đầu tiên, mầm nách của hom chè cũng được phát triển từng bước cùng với sự phát triển của bộ rễ, đầu tiên là lá vảy ốc mở, sau đó đến các lá cá và lá thật, để tạo thành cây chè hoàn chỉnh. Nếu để mầm phát triển sớm hơn phát triển rễ là không có lợi cho cây chè giâm, do đó phải điều chỉnh sinh trưởng cân đối mầm và rễ. Trong các yếu tố trên thì chất lượng hom giống ngoài phụ thuộc vào kỹ thuật nuôi hom trên cây mẹ nó còn phục thuộc rất lớn vào bản chất di truyền của từng giống. Trong thực tế, có những giống giâm n 4 cành chè rất đơn giản, tỷ lệ sống cao những cũng có những giống chè khi giâm cành rất khó ra rễ và điều này thường gặp trong quá trình chọn lọc giống ở những cây chè trồng hạt.

Để giâm cành chè có hiệu quả cần phải khắc phục những nhược điểm của các giống tạo điều kiện thuận lợi cho cành giâm phát triển. Hiệu quả rõ rệt nhất của chất kích thích sinh trưởng là tác động mạnh mẽ đến sự sinh trưởng kéo dài của thân, sự vươn dài của lóng, kích thích mạnh lên pha dãn của tế bào theo chiều dọc. Vì vậy, khi sử dụng các chất kích thích sinh trưởng sẽ làm tăng sinh trưởng sinh dưỡng, tăng sinh khối của cây. Ngoài ra chất kích thích sinh trưởng còn thúc đẩy sự phân chia tế bào, kích thích sự nảy mầm, nảy chồi của các mầm ngủ, hạt… do đó phá vỡ trạng thái ngủ nghỉ của chúng.

Chất kích thích sinh trưởng còn có tác dụng ức chế sinh trưởng sinh thực, ức chế sự phân hoá, phát triển của hoa cái trên cơ sở đó làm tăng sinh khối của cây. Kỹ thuật giâm cành chè [18] 1. Kỹ thuật chăm sóc vườn sản xuất hom giống (vườn giống gốc) Muốn có hom giống tốt phải có vườn cây mẹ tốt (vườn giống tốt) và áp dụng đúng kỹ thuật nuôi hom vì sự tái sinh của cây trồng từ một bộ phận trên cơ thể ban đầu có sự liên quan nhiều đến quá trình sinh lý, sinh hoá của cây mẹ. Có nhiều tài liệu cho rằng trong hom chè có nhiều đường, ít đạm thì thuận lợi cho ra rễ.

Trong hom chè hàm lượng đường và đạm ở cuộng và lá không như nhau và chúng thay đổi theo mùa, từ tháng 8 đến tháng 1 hàng năm, hàm lượng đạm trong lá giảm để dùng cho phát triển đọt và tổng hợp các chất protit; còn mùa xuân và mùa hè thì hàm lượng đạm cao hơn. Hiểu được bản chất của quy luật này để có chế độ chăm sóc và điều chỉnh thời vụ nuôi hom giống trên cây mẹ là hết sức quan trọng và cần thiết. n 5 a, Thời vụ để hom giống: Trong điều kiện khí hậu Việt Nam hom chè giống có thể nuôi quanh năm, nhưng nếu hom giống cắm vào vụ xuân và vụ hè thì tỷ lệ sống thấp và năng suất hom cũng không cao. Do đó thường người ta chỉ nuôi hom vào 2 vụ là vụ hè thu và vụ xuân mà vụ chính là vụ đông xuân cho năng suất hom cao, chất lượng hom tốt và không ảnh hưởng nhiều đến sức sinh trưởng về sau của vườn giống gốc.

Thời gian nuôi cành chè để lấy hom giâm khi cành chè có 5- 6 lá thật lúc chè 3 đến 3,5 tháng tuổi. Nếu lấy hom giâm vào tháng 7-8-9 vụ thu) thì bắt đầu chọn lứa chính không hái để nuôi từ tháng 4-5, còn nếu lấy hom giâm vào tháng 11-1 thì bắt đầu nuôi từ tháng 8 đến tháng 9. b, Kỹ thuật bón phân cho vườn nuôi hom: Với nương chè vừa thu búp vừa để hom giống mỗi năm bón bổ sung 20-30 tấn phân chuồng/1 ha vào tháng 1 hàng năm. Trước khi để hom 15-20 ngày cần bón lượng phân khoáng hợp lý, cần coi trọng vai trò của kali và lân, thông thường lượng bón cho 1 gốc chè của vườn giống gốc như sau: Urê: 10-12g; kaliclorua (hoặc Kalisunphat) 10-15g; Supelân 20-25g với nương chè có năng suất xung quanh 5 tấn/ha.

Tuỳ theo mức năng suất của nương chè để giống mà điều chỉnh tăng hoặc giảm lượng phân trên. Nếu nương chè để giống có mức năng suất dưới 5 tấn/ha thì giảm lượng phân trên 15% mỗi loại, nếu nương chè để giống năng suất trên 10 tấn/ha thì tăng lượng phân bón lê 15% mỗi loại. c, Chăm sóc, bấm tỉa vườn nuôi hom giống: Trong thời gian nuôi hom phải kiểm tra kịp thời thường xuyên những búp rìa tán, những búp nhỏ, sinh trưởng đợt sau, phía dưới để tập trung dinh dưỡng vào búp chính để lấy hom. Cần điều chỉnh mật độ cành để thu được n 6 hom ở mức độ hợp lý, để lấy chất lượng hom tốt.

Lượng hom thu được tính theo tuổi chè như sau: Chè 4-8 tuổi: 150-200 hom/cây, tương đương 2-3 triệu hom/ha. Chè trên 8 tuổi: 200-300 hom/cây, tương đương 3-4 triệu hom/ha. Thường xuyên phun thuốc phòng trừ sâu bệnh vì nếu để sâu bệnh phát sinh mới phun thì ảnh hưởng ngay đến chất lượng hom giống. Sâu phát sinh trong thời gian này thường là 4 đối tượng chính: rầy xanh, nhện đỏ, bọ xít muỗi, bọ cánh tơ; ngoài ra có thể có sâu cuốn lá.

Bệnh thường là bệnh thối búp và bệnh chấm nâu. Phòng trừ sâu bệnh theo quy trình và lịch phòng chống sâu bệnh. Trước khi cắt cành để lấy hom giâm 10-15 ngày cần tiến hành bấm ngọn cành để cho những đoạn hom phần ngọn cứng cáp và kích thích mầm nách hoạt động. Kỹ thuật vườn ươm và chăm sóc cây con Chăm sóc vườn ươm là khâu kỹ thuật rất quan trọng.

Mặc dù cây mẹ để giống cho ra các hom tốt nhưng kỹ thuật chăm sóc vườn ươm không tốt sẽ cho kết quả không theo mong muốn, tỷ lệ cây sống thấp, thậm chí bị chết hoàn toàn nếu như người làm vườn không nắm được kỹ thuật vườn ươm. Điều này thường xảy ra đối với những cơ sở mới sử dụng kỹ thuật giâm cành nhưng không có chuyên gia chỉ dẫn. Cần phải nắm vững yêu cầu của cành giâm trong từng giai đoạn trong suốt quá trình cắm hom đến khi hình thành cây chè con đủ tiêu chuẩn đem trồng. Hai yếu tố đặc biệt chú ý là: Chế độ ẩm và chế độ ánh sáng.

Điều chỉnh độ ẩm đất theo từng giai đoạn, còn ánh sáng theo thời gian yêu cầu theo mức độ tăng dần. Nếu đất vườn ươm quá ẩm hom chè giâm sẽ bị rụng lá mặc dù mầm chè vẫn còn tươi nhưng không thể phát triển dẫn đến cành giâm bị chết. Quá ẩm còn dẫn đến vết cắt của hom chè dưới đất chỉ hình thành mô sẹo phình to kéo dài, đường kính phình to có thể n 7 tới 1,5cm mà không ra rễ hoặc chỉ có 1-2 rễ ngắn không đáp ứng được yêu cầu sinh trưởng của cây. Nếu đất quá khô, cành giâm bị mất nước và khô chết, hoặc chỉ ra được ít rễ, mầm chè khó phát triển.

Ánh sáng rất cần thiết cho quá trình quang hợp của cây chè đảm bảo cho cành chè giâm tích luỹ chất hữu cơ cung cấp dinh dưỡng cho quá trình sinh trưởng của cây chè con. Tuy nhiên giai đoạn này cành giâm cần ánh sáng yếu, chủ yếu là ánh sáng tán xạ, nên giai đoạn này phải che toàn bộ vườn, sau đó sẽ điều chỉnh ánh sáng tăng dần theo tình hình thời tiết, ngày giâm mát nên tăng cường ánh sáng và ngày nắng nóng thì ngược lại phải hạn chế bớt ánh sáng. Sau hai yếu tố độ ẩm và ánh sáng thì chế độ phân bón đóng vai trò quan trọng cho quá trình lớn lên của cây chè. Một hom chè nhỏ bé vừa tách rời khỏi bộ phận của cơ thể mẹ lúc đầu chỉ được cắm trong 1 bầu đất với thể tích nhỏ và nghèo dinh dưỡng cho nên quá trình lớn lên của cây chè cần cung cấp lượng phân bón vào bầu ngày càng tăng.

Tuy nhiên, thời kỳ và liều lượng bón phân cho vườn ươm đòi hỏi phải nắm được yêu cầu kỹ thuật của cành giâm theo từng giai đoạn. Giai đoạn đầu chưa hình thành mô sẹo nếu đất có nồng độ NPK cao hom chè sẽ bị chết. Về nguyên tắc khi hom chè có rễ thì mới có thể bón phân. Kỹ thuật làm vườn ươm: a, Chọn địa điểm làm vườn ươm: Chọn nơi đất bằng hoặc hơi thoải, thoáng, gần nguồn nước tưới, mực nước ngầm nhỏ hơn 1 m, tiện lợi giao thông đi lại và gần khu vực trồng chè.

Thời vụ giâm cành: Ở nước ta, phía Bắc có 2 thời vụ giâm cành tốt nhất là vụ đông xuân và vụ hè thu. Vụ đông xuân có thể giâm cành từ 15 tháng 11 đến trung tuần tháng 2. Vụ hè thu có thể giâm cành từ giữa tháng 6 đến trung tuần tháng 8. Vụ hè thu tỷ lệ sống thấp hơn vụ đông xuân do nhiệt độ không khí cao, mưa nhiều, lượng đường tan trong hom thấp, do đó giâm cành khó ra n 8 rễ hơn vụ đông xuân, nếu không thiếu giống nghiêm trọng thì miền Bắc chỉ nên giâm cành vào vụ đông xuân để vừa có hiệu quả trong sản xuất cây giống vừa để vườn giống gốc có thời gian phục hồi sức sống do chỉ lấy một vụ hom.