Chương 1 TONG QUAN VAN ĐÈ NGHIÊN CỨU “Thiên nhiên và con người là sự gắn kết hài hoà, một phản sự gắn kết đó không thé bỏ qua vẻ dep tự nhiên của các loài hoa. Hoa là sự chat lọc ky diệu. nhất những tỉnh tuý mà thể giới cây cỏ ban tặng cho con người. Mỗi loài hoa.
1h một vẻ đẹp, sức quyến rũ riêng. mà qua đó con người có thé gửi gdm tâm hỗn mình cho hoa lá, cỏ cây [J2] Hoa phong lan mang một vẻ đẹp nhẹ nhằng, tỉnh khiết tạo nên những. khoảng lặng của tâm hồn của những người yêu hoa. Có thể nói, thưởng ngoạn hoa lan như một thú chơi tao nhã, đã được con người biết đến từ rất xa xưa.
Hoa lan mang đến cho tâm hồn con người những giây phút thư giãn êm đềm và bình yên trong cuộc s lạ, Hoa lan được biết đến không chỉ ở vẻ đẹp, hương thơm, màu sắc đa dạng, mà còn có giá trị kinh tế cao. Hiện nay, có 750 chỉ và 35.000 loài lan tự nhiên, 75.000 giống lan do chọn lọc và lai tạo đã được biết đến. Hoa phong lan vốn sống ở vùng rừng cao, núi thẳm, có thi sống lơ lửng trên các thân cây, đưởi mặt đất và cả vùng trăng thấp. Chúng có mặt tại nhiễu vùng sinh thái khác nhau trên thể giới và ở Việt Nam, kể cả xứ nóng hay lạnh.
Thiên nhiên đã ban tặng cho loại hoa nay vẻ đẹp kiêu sa, cấu trúc hoa cầu kỳ, phức tạp, muôn hình vạn trạng và nhiều loại có hương thơm quyến rũ khiến những người chơi hoa phong lan khi thưởng thức vẻ dep hay mùi hướng của hoa không thể nào quên. Trước đây, giá hoa phong lan thường rất dit, vì để khai thác và trồng được một gid lan đẹp thì không phải ai cũng có thé làm được. Ngày nay, khoa học phát triển, việc áp dụng nhiều tiền bộ khoa học kỹ thuật trong công tác tống như các phương pháp lai giống nhân tạo kết hợp với kỳ thuật nuôi cấy mô đã tạo ra được rất nhiều loại lan mới đa dạng về chủng loại, màu sắc hoa. thể sản xuất với số lượng lớn nên việc chơi hoa lan ngày càng được phổ biến rộng rãi, thỏa mãn nhu cầu người chơi và cũng đã đem lại nguồn lợi kinh tế cho người sản xuất.
Giống như đa số loài thực vật khác, khi chăm sốc lan cũng cẩn duy trì đầy đủ các yếu tố như độ 4m, ánh sáng, nhiệt độ để làn sinh trưởng và phát triển tốt. Nếu chúng ta không hiểu đặc tính từng loại lan để tạo ra vùng tiểu khí hậu phủ hợp với chúng thì khó có thể thu được thành quả như ý. Trong nuôi cấy mô cũng vậy, mỗi giai đoạn khắc nhau đều chịu sự ảnh hưởng của các yếu tố hóa học (là các chất điều hỏa sinh trưởng với chủng loại và ham lượng khác nhau) cũng như các yếu tổ vật lý (đặc biệt là điều kiện ánh sáng), chúng quyết định đến khả năng tái sinh và sinh trưởng của mẫu cấy. Vì việc nghiên cứu ảnh hưởng.
ia các yí imi trong quy trình nhân giống. thực vật bằng phương pháp nuôi cấy in vitro là vô cùng cần thiết. Các giếng lan nhập nội lại có các ưu điểm về mặt sinh trưởng, phát triển khỏe mạnh, sản lượng - chất lượng hoa cao cho người trồng và kinh doanh lan. Việt Nam eö điều kiện Xã hội - tự nhiên rat thuận lợi cho sự sinh trưởng và phát triển của hoa lan.
Như vậy, bên cạnh việc khai thác các nguồn sen quý hiểm sẵn có trong tự nhiên thi đồng thời chúng ta cũng phải nhập nội và nghiên cứu chọn lọc, lai tạo để tuyển chọn được những giống lan mới phù hop đáp ứng được nhu cầu thị hiểu của người chơi. “Trên thé giới, chỉ lan Hoàng thảo (Dendrobium) có khoảng 1400 loài, chủ yếu phân bố ở Đông Nam A và các đảo thuộc Philippine, Malaysia, Indonesia, Papua New Guinea, Đông Bắc Australia. Ở Việt Nam có 107 loài và 1 thứ phân bố ở các vùng núi từ Bắc vào Nam và trên một số đảo ven. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, đến nay nhiều loài đã bị tuyệt chủng hoặc bị de dọa.
Tình trạng khai thác đến cạn kiệt hiu hết các loài phong lan rừng ở nước ta đang diễn ra mạnh, điển hình như vùng Tây Nguyên và các tỉnh phía Bắc như Hà Giang, Yên Bái, Thái Nguyên. gây nguy cơ tuyệt chủng cao một số loài phong lan quý hiểm. Hoa Phong Lan không chỉ có tác dụng làm đẹp cho không gian sống mà còn là bài thuốc có tác dụng chữa bệnh thần kỳ. Trong đó có thé kẻ đến là loài lan Kim tuyến được dùng trong diéu trị các bệnh như trị đau bụng, sốt cao, rắn cắn, bệnh tiễu đường, bệnh viếm thận, )huyết áp cao, yếu sinh lý, phòng ngừa u bướu và chữa các bệnh tim mạch; Lan Phi Điệp, Hoàng thảo dai gà trị các chứng suy nhược cơ thé, thin kinh suy nhược, đau hong và yếu sinh lý ở nam giới.
Lan Thạch hộ đượt Vũng chữa ho lao, sốt nóng, khô cổ, ho, đau họng, khát nước thuộc chứng âm hư, nóng trong, đau lưng, chân tay nhức mỏi, ra mỗ hôi trộm, thiểu năng sinh dục ở nam giới, di tinh, dau da day, viêm ruột. Hiện nay, lan rừng dang bị khai thắc cạn kiện do nhu cẩu chơi hoa cũng như nhu cầu thu hái làm được liệu. Các thương lái Trung Quốc đã tràn sang các tỉnh phía bắc Việt Nam và săn lùng, thu mua số lượng lớn. các loại lan có tác dụng làm thuốc.
Vì vậy việc bảo tồn nguồn dược liệu tự nhiên là rất cần thiết, “Thông qua phương phấp nuôi cấy mô, tế bào thực vật với hệ số nhân giống cao có thé tạo ra hàng loạt cây con in vitro đồng đều mang các đặc. điểm ưu việt mong muốn mà không phụ thuộc vào mia vụ, thời tiết. góp phần thực hiện công tác bảo tồn nguồn gen phong lan tốt hơn. Thêm vào đó, phương pháp nuôi cấy mô đình sinh trưởng thực vật có thé tạo ra các cây con sạch virus từ cây mẹ đã bị nhiễm bệnh (công tác phục trắng giống cây trồng).
Hon nữa, nuôi cấy mô, tế bào còn cung cấp nguyên liệu cho việc tao ra các. giống mới bằng công nghệ gen, lai soma, chọn đông tế bảo. mang các đặc điểm tốt như có hoạt tính sinh học cao, có khả năng kháng bệnh virus, chịu hạn, chịu được các yếu tổ ngoại cảng bất lợi từ môi trường Trong điều kiện hội nhập qué n nay, đầu tư phát triển công. nghiệp, đô thị và du lịch với tốc độ cao, nhu cầu về hoa phục vụ nhu cẩu tiêu.
dùng trong nước và xuất khẩu gia tăng mạnh. Cùng với sự phát triển của công nghiệp, đời sống con người ngày cảng được nâng cao, nhu cầu thưởng thức cái đẹp ngày càng nâng lên. Nghé trồng hoa cây cảnh nói chung và đặc biệt chọn tạo giống hoa lan xuất khẩu nói riêng, đã và đang trở thành một ngảnh kinhtế đem lại nhiều lợi nhuận. Hoa, cây cảnh mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho người 1 hoa, đồng thời thúc day du lịch, hội nhập và đời sống văn hóa tinh thần của quố‹ gia.
Đã có những công ty hang năm sản xuất và tiêu thy hoa lan doanh thu lên hàng tỷ đồng như Sài gòn Orchi dex, cổng ty hoa Hoàng Lan., song các công ty nay chủ yếu buôn bán các giống lan nhập nội [1 Lan Trim rồng đỏ (Đendrobium nestor O’Brien) thuộc chi Hoang thảo (Dendrobium). Đây là giống lan có giá trị cao vì hoa đẹp, cánh hoa căng, thing tự nhiên, được lai tạo giữa cây Dendrobium anosmum (Giả hae) và cây Dendrobium parishii (Song hồng). Vì thừa hưởng đặc tính di truyền của cả iy bố và me nên lan Trim rồng đỏ có mùi thơm nhẹ nhàng dé chịu như hương trằm chứ không quá hắc. Hiện nay, lan Trằm rồng đỏ được giới chơi lan khá ưa chuộng vì tương đối ng và cho mùi hương rất dé chịu [19].
Lan Trầm rồng đỏ thuộc loại thân thòng và rễ chùm. Giả hành dài 20- 50 em chia đốt ngắn, có màu xanh cốm, các sọc trắng nỗi rõ trên lớp vỏ lụa. bao phủ thân. Trên lá cũng có sọc trắng mờ dọc theo bề mat lá và kích thước lá từ 7-10 em.
Sắc hoa thay đổi tùy theo vùng miễn, từ tim nhạt đến tím đỏ sim và moi mắt thân cho 1-4 hoa. Cánh hoa bóng sáp, mắt tím và lười có nhiều lồng tơi min. Hoa né tỏa mùi thơm dịu nhẹ như trim chứ không quá gắt, tạo cảm giác thư thái và xả stress rất hiệu quả. Lan Tram rồng đỏ ra hoa vào tháng 2 đến tháng 4 và hoa nở khoảng 10 ngày thì tàn, nếu điều kiện nhiệt 49 thích hợp thi hoa bén được hơn 15 ngày [20].
Trong điều kiện tự nhiên, lan Trim rồng đỏ ưa khí hậu nóng ẩm với nhiệt độ từ 15-27°C, độ âm thích hợp trong khoảng 75-8 ⁄. Cũng như những loại thân thòng khác, lan Trầm rồng đỏ phát triển tốt khi có nhiều ánh sáng. mặt trời, tuy nh i cháy lá dưới nắng gắt giờ Irưa [I9] Để sinh trưởng, phát triển tốt, các loài sinh vật đều yêu. su kiện ngoại cảnh nhất định.
Các loài hoa lan nói chung, lan Tram rong đỏ nói riêng. cũng yêu sáng, nhiệt độ và dinh dưỡng. Trên thé giới, đã có nhiều nghiên cứu và kết luận: một trong những yếu tố quan trọng nhất của cây lan là việc lựa chọn giá thé hay môi trường để trồng thích hợp, Cây lan sinh trưởng trong cÍ thoáng khí, có khả năng duy trì và thoát nước tốt. Một loại giá thé (chất nén) tốt cho cây lan phải có khả năng cung cấp có hiệu quả độ âm, dinh dưỡng va không khí cho cây.
Giá thể sử dụng cho cây lan có thé lả các chất trơ vật lý hay còn gọi là giá thể vô cơ (đá dam, hạt nhựa, đá vụn dung nham và các dạng khác nhau của bot núi lửa) hoặc vật liệu hữu cơ (sơ đừa, rêu biển, than bùn, than củi, bã mia, trdu hun, vỏ cây. Giá thé vô cơ có ưu điểm là có thể ôn định một vai năm, đối với giá thể này, vi quan trọng nhất là sử dụng phân bón hợp lý. Giá thé hữu cơ chúng phân hủy theo thời gian gây ra sự thôi rễ ở đáy bầu do sự đóng kết vả tích lũy nước. Do vậy, can thường xuyên bổ.
sung thêm giá thể mới để kích thích, trẻ hoá bộ rễ cây. Ở nước ta có rất nhiều công trình nghiên cứu, nhân giống thành công. nhiều loài hoa lan bằng phương pháp nuôi cấy in vitro, trong đó có nhiều loài thuộc Chỉ Øendzobiưm.