Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sự thay đổi các nguyên tố vi lượng ở bệnh nhân chạy thận nhân tạo 14

Nghiên cứu sự thay đổi các nguyên tố vi lượng ở bệnh nhân chạy thận nhân tạo, cung cấp thông tin quan trọng cho y học và điều trị.

• Tác giả: Nguyễn Đức Tiến
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Quang Huy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Nghiên cứu sự thay đổi các nguyên tố vi lượng ở bệnh nhân chạy thận nhân tạo
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. CẤU TẠO VÀ SINH LÝ THẬN
• 1.1.1. Cấu tạo của thận
• 1.1.2. Chức năng của thận
• 1.1.3. Quá trình lọc máu và bài tiết nước tiểu ở thận
• 1.1.4. Cơ chế bệnh sinh
• 1.1.5. Quá trình tiến triển của suy thận
• 1.1.6. Lịch sử của chạy thận nhân tạo
• 1.1.7. Khái niệm chạy thận nhân tạo
• 1.1.8. Quá trình chạy thận
• 1.2. VAI TRÒ VÀ TÁC DỤNG CỦA NGUYÊN TỐ VI LƯỢNG
• 1.2.1. Nguyên tố kẽm
• 1.2.1.1. Vai trò, tác dụng và ảnh hưởng của kẽm đối với cơ thể
• 1.2.1.2. Nhu cầu và nguồn bổ sung kẽm
• 1.2.2. Nguyên tố đồng
• 1.2.2.1. Vai trò, tác dụng và ảnh hưởng của đồng đối với cơ thể
• 1.2.2.2. Nhu cầu và nguồn bổ sung đồng
• 1.2.3. Mất cân bằng đồng kẽm
• 1.2.4. Các nguyên tố điện giải trong cơ thể
• 1.2.4.1. Nguyên tố natri
• 1.2.4.2. Nguyên tố canxi
• 1.2.4.3. Nguyên tố kali
• 1.3. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH NGUYÊN TỐ VI LƯỢNG
• 1.3.1. Phương pháp quang xác định đồng, kẽm
• 1.3.1.1. Phương pháp phổ hấp thụ nguyên tử AAS
• 1.3.1.2. Phương pháp phân tích trắc quang
• 1.3.2. Phương pháp, cơ sở tính toán của xét nghiệm điện giải
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Thiết bị, hoá chất, vật tư tiêu hao
• 1.4.3. Phương pháp và kỹ thuật nghiên cứu
• 1.4.4. Phương pháp xác định các chất trong mẫu nghiên cứu
• 1.4.5. Xử lý số liệu
• 1.5. KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 1.5.1. Kết quả hàm lượng đồng, kẽm theo nhóm tuổi và giới của BNNC
• 1.5.2. Kết quả nồng độ các nguyên tố vi lượng của các nhóm nghiên cứu
• 1.5.2.1. Nồng độ đồng của các nhóm nghiên cứu
• 1.5.2.2. Nồng độ kẽm của các nhóm nghiên cứu
• 1.5.3. Kết quả nồng độ các chất điện giải ở các nhóm nghiên cứu
• 1.5.4. Đánh giá sự thay đổi nồng độ nguyên tố vi lượng theo thời gian chạy thận nhân tạo
• 1.5.5. Tỷ lệ đồng/kẽm ở bệnh nhân chạy thận nhân tạo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC: DANH SÁCH BỆNH NHÂN

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu nguyên tố vi lượng ở bệnh nhân chạy thận

Nghiên cứu về nguyên tố vi lượng ở bệnh nhân chạy thận nhân tạo là một lĩnh vực quan trọng trong y học hiện đại. Các nguyên tố vi lượng như đồng, kẽm có vai trò thiết yếu trong nhiều quá trình sinh lý của cơ thể. Tuy nhiên, bệnh nhân chạy thận thường gặp phải tình trạng thiếu hụt nguyên tố vi lượng do quá trình lọc máu. Việc hiểu rõ sự thay đổi nồng độ của các nguyên tố vi lượng này có thể giúp cải thiện chất lượng điều trị và sức khỏe của bệnh nhân.

1.1. Tầm quan trọng của nguyên tố vi lượng trong cơ thể

Các nguyên tố vi lượng như kẽm và đồng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì chức năng miễn dịch, tổng hợp protein và hoạt động của enzyme. Thiếu hụt các nguyên tố vi lượng này có thể dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt là ở bệnh nhân chạy thận.

1.2. Tình trạng thiếu hụt nguyên tố vi lượng ở bệnh nhân chạy thận

Bệnh nhân chạy thận nhân tạo thường gặp phải tình trạng thiếu hụt nguyên tố vi lượng do quá trình lọc máu. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể mà còn làm giảm hiệu quả điều trị. Nghiên cứu cho thấy rằng nồng độ của các nguyên tố vi lượng như kẽm và đồng thường thấp hơn so với người khỏe mạnh.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu nguyên tố vi lượng

Một trong những thách thức lớn trong nghiên cứu nguyên tố vi lượng ở bệnh nhân chạy thận là việc xác định chính xác nồng độ của chúng trong cơ thể. Các phương pháp hiện tại có thể không đủ nhạy để phát hiện sự thay đổi nhỏ trong nồng độ. Hơn nữa, sự tương tác giữa các nguyên tố vi lượng cũng cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Khó khăn trong việc đo lường nồng độ nguyên tố vi lượng

Việc đo lường nồng độ của các nguyên tố vi lượng trong huyết tương có thể gặp khó khăn do sự biến đổi nồng độ theo thời gian và phương pháp phân tích. Các phương pháp như quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS) có thể được sử dụng, nhưng cần phải được tối ưu hóa để đạt được độ chính xác cao.

2.2. Tác động của chế độ ăn uống đến nguyên tố vi lượng

Chế độ ăn uống của bệnh nhân chạy thận có thể ảnh hưởng lớn đến nồng độ của các nguyên tố vi lượng. Việc bổ sung thực phẩm giàu kẽm và đồng là cần thiết, nhưng cần phải được thực hiện một cách khoa học để tránh tình trạng dư thừa hoặc thiếu hụt.

III. Phương pháp nghiên cứu nguyên tố vi lượng ở bệnh nhân chạy thận

Nghiên cứu về nguyên tố vi lượng ở bệnh nhân chạy thận thường sử dụng các phương pháp phân tích hóa học hiện đại. Các phương pháp này giúp xác định nồng độ của các nguyên tố vi lượng trong huyết tương và đánh giá sự thay đổi theo thời gian.

3.1. Phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử AAS

Phương pháp AAS là một trong những kỹ thuật phổ biến nhất để xác định nồng độ của các nguyên tố vi lượng. Kỹ thuật này cho phép phát hiện nồng độ rất thấp và có độ chính xác cao, giúp cung cấp thông tin quan trọng về tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân.

3.2. Phân tích trắc quang

Phân tích trắc quang cũng là một phương pháp hữu ích trong việc xác định nồng độ của các nguyên tố vi lượng. Phương pháp này dựa trên nguyên lý hấp thụ ánh sáng của các ion kim loại, giúp đánh giá chính xác nồng độ trong mẫu huyết tương.

IV. Kết quả nghiên cứu về nguyên tố vi lượng ở bệnh nhân chạy thận

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng nồng độ của các nguyên tố vi lượng như đồng và kẽm ở bệnh nhân chạy thận thường thấp hơn so với người khỏe mạnh. Sự thay đổi này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể và hiệu quả điều trị của bệnh nhân.

4.1. Nồng độ đồng và kẽm ở bệnh nhân chạy thận

Nghiên cứu cho thấy nồng độ đồng và kẽm ở bệnh nhân chạy thận thường thấp hơn so với mức bình thường. Điều này có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, bao gồm suy giảm miễn dịch và rối loạn chuyển hóa.

4.2. Tương quan giữa nguyên tố vi lượng và tình trạng sức khỏe

Có một mối tương quan rõ ràng giữa nồng độ của các nguyên tố vi lượng và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân. Việc theo dõi nồng độ này có thể giúp bác sĩ điều chỉnh chế độ điều trị và dinh dưỡng cho bệnh nhân một cách hiệu quả hơn.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu nguyên tố vi lượng

Nghiên cứu về nguyên tố vi lượng ở bệnh nhân chạy thận nhân tạo là một lĩnh vực còn nhiều tiềm năng. Việc hiểu rõ hơn về sự thay đổi nồng độ của các nguyên tố vi lượng có thể giúp cải thiện chất lượng điều trị và sức khỏe của bệnh nhân. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để xác định các phương pháp bổ sung hiệu quả cho bệnh nhân.

5.1. Tầm quan trọng của việc theo dõi nguyên tố vi lượng

Việc theo dõi nồng độ của các nguyên tố vi lượng là rất quan trọng trong việc điều trị bệnh nhân chạy thận. Điều này không chỉ giúp cải thiện sức khỏe mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Trong tương lai, cần có nhiều nghiên cứu hơn nữa để xác định các phương pháp bổ sung nguyên tố vi lượng hiệu quả cho bệnh nhân chạy thận. Các nghiên cứu này sẽ giúp phát triển các chiến lược dinh dưỡng và điều trị tốt hơn cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chạy thận nhân tạo là phương pháp điều trị thiết yếu cho bệnh nhân suy thận mạn khi chức năng thận chỉ còn khoảng 10-15%. Quá trình này giúp lọc các chất cặn bã và điều chỉnh cân bằng điện giải trong máu, tuy nhiên cũng có thể gây mất cân bằng các nguyên tố vi lượng quan trọng trong cơ thể. Theo ước tính, các nguyên tố vi lượng như đồng (Cu++), kẽm (Zn++), natri (Na+), kali (K+), canxi ion hóa (iCa) đóng vai trò xúc tác trong nhiều phản ứng enzym và duy trì các chức năng sinh lý thiết yếu. Tại Việt Nam, chưa có nghiên cứu toàn diện nào đánh giá sự thay đổi các nguyên tố vi lượng ở bệnh nhân chạy thận nhân tạo, đặc biệt là sự biến đổi theo thời gian chạy thận.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm định lượng nồng độ các nguyên tố đa lượng và vi lượng trong huyết tương bệnh nhân chạy thận nhân tạo, so sánh với nhóm người khỏe mạnh và đánh giá sự thay đổi theo thời gian chạy thận. Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện 19-8, Hà Nội, trong khoảng thời gian từ tháng 6 đến tháng 9 năm 2015, với 100 bệnh nhân chạy thận và 38 người khỏe mạnh làm nhóm chứng. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc kiểm soát và điều chỉnh dinh dưỡng, hỗ trợ điều trị cho bệnh nhân chạy thận, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và hiệu quả điều trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh lý thận, vai trò của nguyên tố vi lượng và các cơ chế mất cân bằng trong bệnh lý suy thận mạn. Hai mô hình chính được áp dụng gồm:

• Mô hình sinh lý thận và lọc máu nhân tạo: Thận có cấu tạo gồm hơn một triệu nephron, thực hiện chức năng lọc máu, tái hấp thu và bài tiết các chất. Khi suy thận, chức năng này suy giảm, cần thay thế bằng chạy thận nhân tạo dựa trên nguyên lý khuếch tán và siêu lọc qua màng bán thấm.

• Lý thuyết về vai trò và tương tác của nguyên tố vi lượng: Đồng và kẽm là các nguyên tố vi lượng thiết yếu, tham gia vào hoạt động enzym, miễn dịch, chuyển hóa sắt và lipid, cũng như duy trì cân bằng nội môi. Mất cân bằng đồng-kẽm ảnh hưởng đến nhiều hệ thống cơ thể, đặc biệt là hệ thần kinh, hệ miễn dịch và hệ sinh sản.

Các khái niệm chính bao gồm: nguyên tố vi lượng, cân bằng điện giải, chạy thận nhân tạo, phương pháp phân tích quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS), và phương pháp điện cực chọn lọc ion.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang kết hợp thực nghiệm phân tích mẫu huyết tương bệnh nhân chạy thận nhân tạo và nhóm chứng khỏe mạnh. Tổng số mẫu gồm 138 người, trong đó 100 bệnh nhân chạy thận được chia thành hai nhóm theo thời gian chạy thận: dưới 5 năm (70 người) và trên 5 năm (30 người). Nhóm chứng gồm 38 người khỏe mạnh.

Mẫu máu được lấy qua tĩnh mạch vào buổi sáng, trước và sau khi chạy thận đối với nhóm bệnh nhân, và một lần đối với nhóm chứng. Mẫu được ly tâm, tách huyết tương và bảo quản ở -20°C trước khi phân tích.

Phân tích nguyên tố vi lượng đồng và kẽm được thực hiện bằng phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS) với kỹ thuật nguyên tử hóa bằng ngọn lửa, sử dụng máy AAS-3300 hãng Perkin-Elmer. Các nguyên tố điện giải natri, kali và canxi ion hóa được xác định bằng máy điện giải Ilyte dựa trên nguyên lý điện cực chọn lọc ion. Ngoài ra, các xét nghiệm sinh hóa ure và creatinin được thực hiện để đánh giá chức năng thận.

Quy trình chuẩn bị mẫu bao gồm khử protein bằng axit tricloacetic, ly tâm và phân tích trong vòng 2 giờ để đảm bảo độ ổn định. Phân tích số liệu sử dụng phần mềm thống kê phù hợp, so sánh nồng độ các nguyên tố giữa các nhóm và theo thời gian chạy thận.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nồng độ đồng (Cu++): Nồng độ đồng trong huyết tương bệnh nhân chạy thận nhân tạo trước lọc máu cao hơn nhóm chứng, với tỷ lệ bệnh nhân có nồng độ đồng cao chiếm khoảng 60%. Sau lọc máu, nồng độ đồng giảm trung bình 15%, tuy nhiên vẫn cao hơn nhóm chứng.

2. Nồng độ kẽm (Zn++): Bệnh nhân chạy thận có nồng độ kẽm thấp hơn nhóm chứng khoảng 25%. Sau lọc máu, nồng độ kẽm giảm thêm khoảng 20%, cho thấy quá trình chạy thận làm mất kẽm đáng kể.

3. Các nguyên tố điện giải (Na+, K+, iCa): Nồng độ natri và canxi ion hóa ở bệnh nhân chạy thận thấp hơn nhóm chứng lần lượt khoảng 10% và 12%. Nồng độ kali có sự biến động lớn, với một số bệnh nhân có nồng độ kali cao hơn giới hạn bình thường, đặc biệt ở nhóm chạy thận dưới 5 năm.

4. Tỷ lệ đồng/kẽm: Tỷ lệ đồng/kẽm ở bệnh nhân chạy thận cao hơn nhóm chứng khoảng 1,8 lần, đặc biệt tăng theo thời gian chạy thận, phản ánh sự mất cân bằng nghiêm trọng giữa hai nguyên tố này.

Thảo luận kết quả

Sự tăng nồng độ đồng và giảm nồng độ kẽm ở bệnh nhân chạy thận nhân tạo phù hợp với các nghiên cứu quốc tế, cho thấy quá trình lọc máu ngoài thận không chỉ loại bỏ các chất cặn bã mà còn làm mất cân bằng các nguyên tố vi lượng. Đồng là thành phần của nhiều enzym chống oxy hóa, nhưng dư thừa đồng có thể gây độc tế bào và tăng stress oxy hóa. Ngược lại, kẽm là yếu tố thiết yếu cho miễn dịch và tổng hợp protein, thiếu kẽm làm suy giảm chức năng miễn dịch và tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Biểu đồ so sánh nồng độ đồng và kẽm giữa các nhóm nghiên cứu có thể minh họa rõ sự khác biệt này. Bảng số liệu chi tiết thể hiện nồng độ các nguyên tố theo nhóm tuổi, giới tính và thời gian chạy thận giúp đánh giá xu hướng thay đổi.

Nồng độ các nguyên tố điện giải như natri, kali và canxi ion hóa cũng bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim và các biến chứng tim mạch ở bệnh nhân chạy thận. Sự biến động kali đặc biệt nguy hiểm, cần theo dõi chặt chẽ trong quá trình điều trị.

Kết quả nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của việc theo dõi và điều chỉnh các nguyên tố vi lượng và điện giải trong quản lý bệnh nhân chạy thận nhân tạo, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu biến chứng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Theo dõi định kỳ nồng độ nguyên tố vi lượng và điện giải: Thực hiện xét nghiệm đồng, kẽm, natri, kali, canxi ion hóa trước và sau mỗi chu kỳ chạy thận để phát hiện sớm mất cân bằng và điều chỉnh kịp thời. Thời gian thực hiện: hàng tháng. Chủ thể thực hiện: Bác sĩ chuyên khoa thận và kỹ thuật viên phòng xét nghiệm.

2. Bổ sung vi chất dinh dưỡng phù hợp: Cân nhắc bổ sung kẽm cho bệnh nhân có nồng độ kẽm thấp, đồng thời hạn chế dư thừa đồng qua chế độ ăn và thuốc. Thời gian: theo dõi và điều chỉnh liên tục trong quá trình điều trị. Chủ thể thực hiện: Bác sĩ dinh dưỡng và bác sĩ điều trị.

3. Điều chỉnh dịch lọc và chế độ chạy thận: Tối ưu hóa thành phần dịch lọc để giảm mất các nguyên tố vi lượng quan trọng, đồng thời kiểm soát nồng độ điện giải nhằm duy trì cân bằng nội môi. Thời gian: cập nhật định kỳ theo kết quả xét nghiệm. Chủ thể thực hiện: Kỹ thuật viên chạy thận và bác sĩ chuyên khoa.

4. Tăng cường giáo dục bệnh nhân: Hướng dẫn bệnh nhân về chế độ ăn uống giàu kẽm, hạn chế thực phẩm chứa đồng cao, đồng thời tuân thủ lịch chạy thận và theo dõi sức khỏe định kỳ. Thời gian: liên tục trong suốt quá trình điều trị. Chủ thể thực hiện: Điều dưỡng và nhân viên y tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa thận: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu quan trọng để cải thiện quản lý dinh dưỡng và điều chỉnh liệu pháp chạy thận, giảm biến chứng liên quan đến mất cân bằng nguyên tố vi lượng.

2. Nhân viên kỹ thuật chạy thận: Hiểu rõ về ảnh hưởng của quá trình chạy thận đến các nguyên tố vi lượng giúp tối ưu hóa quy trình lọc máu và lựa chọn dịch lọc phù hợp.

3. Chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng: Thông tin về nhu cầu và sự thay đổi các nguyên tố vi lượng giúp xây dựng chế độ ăn phù hợp cho bệnh nhân suy thận đang chạy thận nhân tạo.

4. Nhà nghiên cứu y sinh học và sinh học thực nghiệm: Cơ sở dữ liệu và phương pháp phân tích chi tiết hỗ trợ các nghiên cứu tiếp theo về vai trò nguyên tố vi lượng trong bệnh lý thận và các bệnh mạn tính khác.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao bệnh nhân chạy thận nhân tạo lại bị mất cân bằng nguyên tố vi lượng?
   Quá trình chạy thận nhân tạo loại bỏ các chất cặn bã và dịch thừa qua màng bán thấm, đồng thời cũng làm mất đi các nguyên tố vi lượng như đồng và kẽm do không có cơ chế tái hấp thu như thận tự nhiên. Điều này dẫn đến mất cân bằng các nguyên tố quan trọng trong cơ thể.

2. Mất cân bằng đồng và kẽm ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe bệnh nhân?
   Dư thừa đồng có thể gây stress oxy hóa, tổn thương tế bào, trong khi thiếu kẽm làm suy giảm miễn dịch, giảm khả năng tổng hợp protein và ảnh hưởng đến chức năng sinh sản. Sự mất cân bằng này làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và các biến chứng khác.

3. Làm thế nào để theo dõi và điều chỉnh các nguyên tố vi lượng ở bệnh nhân chạy thận?
   Theo dõi định kỳ nồng độ đồng, kẽm và các điện giải qua xét nghiệm máu trước và sau chạy thận. Dựa trên kết quả, bác sĩ có thể điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, bổ sung vi chất hoặc thay đổi thành phần dịch lọc để duy trì cân bằng.

4. Có nên bổ sung kẽm cho bệnh nhân chạy thận không?
   Có, bổ sung kẽm được khuyến nghị cho bệnh nhân có nồng độ kẽm thấp nhằm cải thiện miễn dịch và chức năng sinh lý. Tuy nhiên, việc bổ sung cần được chỉ định và theo dõi bởi bác sĩ để tránh gây mất cân bằng nguyên tố khác.

5. Nguyên tố điện giải như kali và canxi có vai trò gì trong bệnh nhân chạy thận?
   Kali và canxi ion hóa tham gia vào hoạt động dẫn truyền thần kinh, co cơ và đông máu. Mất cân bằng các ion này có thể gây rối loạn nhịp tim, chuột rút và các biến chứng tim mạch nghiêm trọng, do đó cần được kiểm soát chặt chẽ trong quá trình chạy thận.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định rõ sự thay đổi nồng độ các nguyên tố vi lượng đồng, kẽm và các nguyên tố điện giải natri, kali, canxi ion hóa ở bệnh nhân chạy thận nhân tạo so với nhóm chứng khỏe mạnh.
• Tỷ lệ đồng/kẽm tăng cao phản ánh mất cân bằng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe và chức năng sinh lý của bệnh nhân.
• Quá trình chạy thận nhân tạo làm giảm nồng độ kẽm và đồng, đồng thời ảnh hưởng đến các nguyên tố điện giải quan trọng.
• Cần thiết phải theo dõi định kỳ và điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, dịch lọc để duy trì cân bằng các nguyên tố vi lượng và điện giải.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng nghiên cứu với mẫu lớn hơn, đánh giá tác động của các biện pháp can thiệp và xây dựng hướng dẫn quản lý dinh dưỡng cho bệnh nhân chạy thận nhân tạo.

Hành động khuyến nghị: Các chuyên gia y tế và nhà quản lý cần phối hợp triển khai chương trình theo dõi và điều chỉnh nguyên tố vi lượng trong chăm sóc bệnh nhân chạy thận để nâng cao chất lượng điều trị và giảm thiểu biến chứng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 CẤU TẠO VÀ SINH LÝ THẬN 1.1 Cấu tạo của thận Mỗi quả thận dài khoảng 10 – 12,5 cm, rộng 5–6 cm, dày 3–4 cm và nặng khoảng 170g, có một bờ lồi, một bờ lõm. Ở bờ lõm có một chỗ lõm sâu gọi là rốn thận là nơi mạch máu và các tổ chức thận liên quan. Thận gồm 2 vùng: vùng ngoài cùng là phần vỏ (có màu hồng tới đỏ hay đỏ sẫm) dày khoảng 7 – 10mm, vùng kế tiếp là phần tủy là một khoang rỗng được gọi là bể thận hay tháp thận (hình 1. Cấu tạo của thận [9] Mỗi quả thận của người được cấu tạo từ hơn một triệu đơn vị thận (nerphron).

Đơn vị thận vừa là đơn vị cấu tạo vừa là đơn vị chức năng. Mỗi đơn vị thận gồm có cầu thận và ống thận [2]: Cầu thận gồm quản cầu Malpighi và nang Bowman là một túi bọc quản cầu, thành nang có nhiều lỗ nhỏ. Quản cầu Malpighi gồm khoảng 50 mao mạch xếp song song thành khối hình cầu. Ngăn cách giữa nang và mao mạch là một màng lọc mỏng để lọc các chất từ mao mạch sang nang.

2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Ống thận gồm ống ố lượn gần, quai Henle và ống lượn xa. Ống thận và hệ mạch máu thậận[2] Huyết áp đẩy y máu, nước, nư urê, muối và các chất nhỏ hòa tan khác ttừ máu trong quản cầu u đi vào lòng l ống của nang Bowman, dịch lọcc từ t nang đổ vào ống lượn gần (uốn n khúc), ti tiếp đến là quai Henle là một ống ng hình ch chữ U. Ở đầu lên của quai Henle tiếp với ống ng lư lượn xa cũng là một ống uốn khúc. Từ ống lượn xa dịch lọc đổ vào ống góp.

Ống ng góp không thu thuộc đơn vị thận, nó nhận dịch ch lọc l từ một số đơn vị thận để đổ vào bể th thận.2 Chức năng của a thận th Thận có chứcc năng quan trọng như vai trò chính của hệ tiết niệu, chức năng hằng định nộii môi như điều chỉnh các chất điện n phân, duy trì ssự ổn định axit-bazơ, 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] và điều chỉnh huyết áp. Thận đóng vai trò là bộ lọc máu tự nhiên trong cơ thể, và các chất thải theo niệu quản được dẫn đến bàng quang để thải ra ngoài. Trong việc tạo ra nước tiểu, các quả thận bài tiết các chất thải như urê, axít uric, ammoniac… và thận cũng có nhiệm vụ tái hấp thụ nước, glucose, các axít amin… Thận cũng sản xuất các hoocmon như calcitriol, renin, và erythropoietin [2, 3].3 Quá trình lọc máu và bài tiết nước tiểu ở thận Sự lọc máu Dịch từ trong lòng mạch đi vào nang Bowman phải qua màng lọc gồm ba lớp: Lớp tế bào nội mô mao mạch, màng đáy và lớp tế bào biểu của nang Bowman. Màng lọc là một màng có tính thấm chọn lọc rất cao, những chất có khối lượng phân tử lớn hơn 80 kDaton không đi được qua màng như các chất gắn với protein, globulin, albumin… Nước tiểu trong nang Bowman (được gọi là nước tiểu đầu) có thành phần các chất hòa tan gần giống như huyết tương, trừ các chất có phân tử lượng trên 80kDaton, không có các thành phần hữu hình của máu.

Nước tiểu đầu được hình thành nhờ quá trình lọc huyết tương của cầu thận. Quá trình lọc là quá trình thụ động, phụ thuộc vào sự chênh lệch áp suất trong cơ thể [3]. Sự tái hấp thu các chất của thận. Mỗi ngày khoảng 170 - 180 lít dịch lọc được tạo ra từ các nang Bowman nhưng chỉ có 1 – 2 lít nước tiểu chính thức được hình thành.

Như vậy, khoảng 99% lượng nước và các chất được tái hấp thu ở các ống thận khi chảy qua ống lượn gần, quai Henle, ống lượn xa. Có những chất được tái hấp thu hoàn toàn, có chất được tái hấp thu một phần và có chất không được tái hấp thu. Nhờ cơ chế tái hấp thu nước ở ống lượn xa nên nước tiểu được cô đặc dần và đi vào ống góp. Tại ống góp vẫn có sự tái hấp thu nước nhờ tác dụng của hoóc môn ADH, nước tiểu cô đặc hơn và đi xuống bể thận, xuống bàng quang và thải ra ngoài [2].

4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.4 Cơ chế bệnh sinh Cơ chế sinh bệnh của suy thận mạn được giải thích trên cơ sở lý luận của thuyết nephron nguyên vẹn. Mặc dù tổn thương khởi phát ở cầu thận, mạch máu thận, tổ chức ống thận thì các nephron cũng bị thương tổn nặng và thường bị loại trừ khỏi vai trò chức năng sinh lý. Chức năng của thận chỉ còn được đảm nhiệm bởi các nephron nguyên vẹn còn lại, khi số nephron nguyên vẹn còn lại này không đủ để đảm bảo chức năng của thận là duy trì sự hằng định của nội môi thì sẽ xuất hiện các rối loạn về nước điện giải, về tuần hoàn, hô hấp, tiêu hóa, thần kinh tạo nên hội chứng suy thận mạn [3].5 Quá trình tiến triển của suy thận Về lâm sàng: Xuất hiện các triệu chứng: Phù, thiếu máu, tăng huyết áp, suy tim, rối loạn tiêu hóa, xuất huyết, viêm màng ngoài tim, ngứa, chuột rút, hôn mê… Về cận lâm sàng: Tăng urê máu, tăng creatinine máu; Giảm hệ số thanh thải creatinine. Chẩn đoán giai đoạn: Quá trình suy thận diễn tiến kéo dài, âm ỉ và được chia thành 5 giai đoạn dựa trên mức lọc cầu thận: Bảng 1.

Đánh giá các giai đoạn của suy thận [3] Hệ số thanh thải Nồng độ creatinine máu Giai đoạn suy creatinine thận mạn µmol/l mg/dl (ml/phút) Bình thường 120 70-106 0,8 - 1,2 I 90-119 < 130 < 1,5 II 60-89 130 - 299 1,5 - 3,4 III 30-59 300-499 3,5 - 5,9 IV 15-29 500-900 6,0 - 10 V < 15 > 900 > 10 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.6 Lịch sử của chạy thận nhân tạo. Năm 1861, các nhà hoá học đã áp dụng kỹ thuật thẩm thấu và phân tách để tách chiết các chất tan từ dung dịch chứa nó.Thời gian đầu chỉ có lọc máu ngắt quãng, các thông số theo dõi được điều chỉnh liên tục. Liệu pháp chạy thận nhân tạo liên tục được phát triển từ những năm 1980 nhằm cố gắng đưa ra hỗ trợ thận nhân tạo cho những bệnh nhân không thể chịu được thẩm tách máu truyền thống [6].7 Khái niệm chạy thận nhân tạo[6] Chạy thận nhân tạo là kỹ thuật thẩm thấu và phân tách máu nhờ hai nguyên lý: khuếch tán và siêu lọc. Khuếch tán đóng vai trò quan trọng nhất trong chạy thận nhân tạo nhưng không giống chức năng của thận.

Siêu lọc tuy ít đóng vai trò quan trọng trong chạy thận nhân tạo nhưng lại giống với chức năng thận người.8 Quá trình chạy thận Chạy thận nhân tạo là một biện pháp điều trị dùng màng lọc bán thấm để thay thế thận suy, nhằm: Lọc sạch các chất độc do quá trình chuyển hóa tạo ra tích tụ trong máu gây độc hại cho cơ thể khi suy thận, quan trọng nhất là các nitơ phi protein: ure, creatinin, acid uric. Loại bỏ các độc chất từ ngoài vào như trong ngộ độc thuốc ngủ bacbiturat. Điều chỉnh thăng bằng kiềm-toan của máu. Điều chỉnh rối loạn các chất điện giải, rút dịch phù.

Các nguyên lý được ứng dụng để chạy thận nhân tạo Màng bán thấm (hình 1.2): là cơ sở cho tất cả các liệu pháp lọc máu, muốn lọc máu cho bệnh nhân suy thận, người ta phải thiết lập một hệ thống: một bên là máu cơ thể, một bên là dịch lọc gần giống dịch ngoài tế bào, ở giữa có màng lọc bán thấm ngăn cách. Chúng cho phép nước và chất hoà tan đi qua màng, trong khi các 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thành phần tế bào máu và các chất hoà tan khác được giữ lại bên trong. Nước và các chất hoà tan đi qua màng được gọi là siêu lọc. Quả lọc cấu tạo bởi màng bán thấm được bao bên ngoài bằng một vỏ bọc.

Có hai loại màng bán thấm được sử dụng trong liệu pháp chạy thận: màng cellulose và màng tổng hợp. Các màng tổng hợp cho phép lọc bỏ các phân tử lớn hơn và là loại màng chủ yếu được sử dụng trong liệu pháp chạy thận nhân tạo [6]. Cấu tạo màng bán thấm của máy chạy thận [50] Không giống như các đơn vị thận, thận nhân tạo không thể hấp thu bớt nước hoặc các chất hòa tan khi vào bộ lọc, bất kỳ chất nào trong dịch lọc chảy vào ống đựng của bộ lọc sẽ được loại bỏ thông qua các ống thoát. Do đó, một trong những sự khác biệt trong thận nhân tạo là sự vắng mặt của ống lượn gần, quai Henle và ống lượn xa nơi nước và chất tan tái hấp thu và bài tiết xảy ra.

Các ống thoát của bộ lọc tương tự như các ống góp của đơn vị thận nhưng không có ống lượn gần. Để bù đắp cho sự thiếu khả năng tái hấp thu nước và các chất hòa tan sau loại bỏ khỏi máu, thận nhân tạo được chế tác để hạn chế việc di dời của các chất cần thiết, thực tế chỉ để nước dư thừa và chất thải. Điều này được thực hiện bằng cách điều chỉnh các giải pháp lọc máu và tỷ lệ siêu lọc [50]. Khuếch tán phân biệt: các chất như ure, creatinin, kali, natri.

được khuếch tán qua màng theo chênh lệch nồng độ, chất có nồng độ trong máu cao sẽ khuếch 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tán qua màng vào khoang dịch lọc và ngược lại. Ví dụ: urê máu cao, dịch lọc không có urê. Urê sẽ khuếch tán từ máu ra dịch lọc và được loại ra khỏi cơ thể theo dịch lọc [6]. Thẩm thấu: giữa dịch lọc và máu nồng độ nước ngang nhau do đó không có khuếch tán phân biệt.

Để rút nước cho bệnh nhân phù người ta pha nhiều glucose vào dịch lọc nhằm tăng nồng độ thẩm thấu của dịch lọc cao hơn trong máu. Nước từ máu sẽ thẩm thấu qua màng ra dịch lọc theo nguyên lý thẩm thấu và được loại bỏ theo dịch lọc ra khỏi cơ thể [50]. Siêu lọc: nước và các chất được đẩy qua màng lọc nhờ thiết bị làm tăng áp lực lọc của máu đi qua bộ lọc nhân tạo. Áp lực tạo ra sự siêu lọc có thể là áp lực dương đẩy dịch qua màng lọc.

Áp lực tạo ra sự siêu lọc cũng có thể là áp lực âm, là áp lực hút lôi kéo dịch sang phía bên kia của màng lọc. Tốc độ siêu lọc sẽ tuỳ thuộc vào áp lực tác dụng lên màng lọc và tốc độ dòng máu qua quả lọc. Áp lực tác dụng lên màng lọc cao hơn, dòng máu qua quả lọc nhanh hơn sẽ càng làm tăng tốc độ siêu lọc.