Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thành phần loài và đặc điểm sinh học của một số đại diện thuộc họ nấm tán pluteaceae ở một số vùng sinh thái chính của việt nam

Nghiên cứu thành phần loài và đặc điểm sinh học của nấm tán Pluteaceae tại các vùng sinh thái Việt Nam, cung cấp thông tin quý giá cho sinh học.

• Tác giả: Trần Đông Anh
• Người hướng dẫn: GS. Trịnh Tam Kiệt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Vi sinh vật học
• Đề tài: Nghiên cứu thành phần loài và đặc điểm sinh học của một số đại diện thuộc họ nấm tán Pluteaceae ở một số vùng sinh thái chính của Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm chung của nấm lớn
• 1.2. Lược sử nghiên cứu Nấm lớn trên thế giới
• 1.3. Tình hình nghiên cứu Nấm lớn ở Việt Nam
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và nội dung nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Thiết bị nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu mẫu
• 2.3.2. Phương pháp xử lý và bảo quản mẫu vật
• 2.3.3. Phương pháp phân tích mẫu vật
• 2.3.4. Phương pháp định loại nấm lớn
• 2.3.5. Nghiên cứu sự mọc của nấm trên môi trường thạch và giá thể
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thu thập mẫu nấm thuộc họ Nấm tán Pluteaceae ở một số vùng sinh thái chính của Việt Nam
• 3.2. Thành phần loài nấm thuộc họ Nấm tán Pluteaceae của Việt Nam và một số đặc điểm sinh học của chúng
• 3.2.1. Danh lục các loài nấm đã ghi nhận
• 3.2.2. Một số đặc điểm hình thái và hiển vi của các loài nấm đã ghi nhận
• 3.2.3. Đặc điểm sinh thái của các loài đã được ghi nhận
• 3.2.4. Ý nghĩa thực tiễn của các loài nấm họ Pluteaceae của Việt Nam
• 3.2.5. Mô tả đặc điểm hình thái và hiển vi của các loài đã ghi nhận
• 3.3. Nghiên cứu sự mọc và sự hình thành bào tử của một số chủng Volvariella volvacea
• 3.3.1. Trong nuôi cấy thuần khiết
• 3.3.2. Nuôi trồng trên giá thể
• 3.4. Nghiên cứu sợi nấm các chủng Volvariella volvacea
• 3.5. Nghiên cứu sự hình thành bào tử nấm của các chủng Volvariella volvacea
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu nấm Pluteaceae tại Việt Nam

Nấm Pluteaceae là một trong những họ nấm quan trọng trong hệ sinh thái Việt Nam. Chúng không chỉ có giá trị dinh dưỡng mà còn có tác dụng dược liệu. Nghiên cứu về họ nấm này tại Việt Nam còn hạn chế, chủ yếu tập trung vào một số loài như Volvariella volvacea. Việc tìm hiểu sâu hơn về thành phần loài và đặc điểm sinh học của chúng là cần thiết để bảo tồn và phát triển nguồn gen quý giá này.

1.1. Đặc điểm sinh học của nấm Pluteaceae

Nấm Pluteaceae có đặc điểm sinh học đa dạng, với nhiều loài có hình thái và cấu trúc khác nhau. Chúng thường có quả thể nhỏ đến trung bình, với phiến nấm đính tự do và bào tử màu hồng. Đặc điểm này giúp chúng thích nghi tốt với nhiều môi trường sống khác nhau.

1.2. Vai trò của nấm Pluteaceae trong hệ sinh thái

Nấm Pluteaceae đóng vai trò quan trọng trong việc phân hủy chất hữu cơ, giúp tái tạo đất và cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng. Chúng cũng là nguồn thực phẩm cho nhiều loài động vật và có thể tạo ra các sản phẩm sinh hóa quý giá.

II. Thách thức trong nghiên cứu nấm Pluteaceae tại Việt Nam

Mặc dù nấm Pluteaceae có giá trị cao, nhưng việc nghiên cứu chúng tại Việt Nam gặp nhiều thách thức. Thiếu tài liệu và phương pháp nghiên cứu hiện đại là một trong những vấn đề lớn. Ngoài ra, sự đa dạng sinh học của nấm cũng khiến cho việc phân loại và nhận diện trở nên khó khăn.

2.1. Thiếu hụt tài liệu nghiên cứu

Nhiều loài nấm Pluteaceae chưa được ghi nhận đầy đủ trong tài liệu nghiên cứu. Điều này gây khó khăn cho việc xác định và phân loại chúng, ảnh hưởng đến công tác bảo tồn và phát triển.

2.2. Khó khăn trong việc phân loại nấm

Việc phân loại nấm Pluteaceae gặp khó khăn do sự tương đồng về hình thái giữa các loài. Phương pháp phân loại truyền thống không đủ để phân biệt các loài, cần áp dụng các phương pháp hiện đại hơn như phân tích gen.

III. Phương pháp nghiên cứu nấm Pluteaceae hiệu quả

Để nghiên cứu nấm Pluteaceae một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp hiện đại và kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn. Việc thu thập mẫu và phân tích sinh học phân tử là rất quan trọng trong việc xác định các loài nấm.

3.1. Phương pháp thu mẫu nấm

Việc thu mẫu nấm cần được thực hiện ở nhiều vùng sinh thái khác nhau để đảm bảo tính đa dạng. Các mẫu nấm cần được bảo quản đúng cách để phục vụ cho việc phân tích sau này.

3.2. Phân tích sinh học phân tử

Phân tích gen và cấu trúc phân tử là phương pháp hiện đại giúp xác định chính xác các loài nấm. Việc này không chỉ giúp phân loại mà còn cung cấp thông tin về đặc điểm sinh học của chúng.

IV. Kết quả nghiên cứu nấm Pluteaceae tại Việt Nam

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều loài nấm Pluteaceae được ghi nhận tại Việt Nam, trong đó có một số loài có giá trị kinh tế cao. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp bảo tồn nguồn gen mà còn mở ra cơ hội phát triển ngành nấm tại Việt Nam.

4.1. Danh sách các loài nấm Pluteaceae đã ghi nhận

Danh sách các loài nấm Pluteaceae đã được ghi nhận tại Việt Nam bao gồm nhiều loài có giá trị dinh dưỡng và dược liệu. Việc ghi nhận này là bước đầu quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển.

4.2. Ứng dụng thực tiễn của nấm Pluteaceae

Nấm Pluteaceae không chỉ được sử dụng làm thực phẩm mà còn có ứng dụng trong y học. Việc nghiên cứu và phát triển các sản phẩm từ nấm này có thể mang lại lợi ích kinh tế lớn cho người dân.

V. Kết luận và hướng nghiên cứu tương lai về nấm Pluteaceae

Nghiên cứu nấm Pluteaceae tại Việt Nam cần được đẩy mạnh hơn nữa để khai thác tiềm năng của chúng. Việc áp dụng các phương pháp hiện đại và tăng cường hợp tác giữa các nhà nghiên cứu sẽ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu nấm Pluteaceae

Nghiên cứu nấm Pluteaceae không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn cao. Việc bảo tồn và phát triển nguồn gen nấm này là cần thiết để đảm bảo sự bền vững của hệ sinh thái.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Trong tương lai, cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp nghiên cứu hiện đại và mở rộng phạm vi nghiên cứu để khám phá thêm nhiều loài nấm Pluteaceae mới. Điều này sẽ góp phần nâng cao giá trị của nấm trong đời sống con người.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nấm lớn (Macrofungi) là nhóm sinh vật có vai trò quan trọng trong hệ sinh thái và đời sống con người, với khoảng 14.000 đến 22.000 loài được ghi nhận trên toàn thế giới. Ở Việt Nam, nghiên cứu về nấm lớn vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là họ nấm tán Pluteaceae – một họ nấm có kích thước nhỏ đến trung bình, có phiến đính tự do và bào tử màu hồng. Họ Pluteaceae gồm 4 chi chính: Volvariella, Pluteus, Chamaeota và Volvopluteus, trong đó Volvariella volvacea được chú ý nhiều do giá trị kinh tế và dược liệu cao, với khả năng nuôi trồng chủ động và phân bố rộng rãi.

Mục tiêu nghiên cứu là điều tra thành phần loài nấm thuộc họ Pluteaceae ở một số vùng sinh thái chính của Việt Nam, đồng thời nghiên cứu đặc điểm sinh học của một số loài quan trọng nhằm bảo tồn nguồn gen quý và ứng dụng trong thực tiễn. Nghiên cứu được thực hiện tại các vùng sinh thái như Hà Nội, các tỉnh lân cận, vườn Quốc gia Ba Vì, Tam Đảo, Cúc Phương, với thời gian thu thập mẫu trải dài từ tháng 4 đến tháng 11 năm 2012. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ thành phần loài, đặc điểm sinh học và ý nghĩa kinh tế của họ nấm Pluteaceae tại Việt Nam, hỗ trợ phát triển bền vững ngành nấm ăn và dược liệu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sinh học phân tử, phân loại học truyền thống và hiện đại về nấm lớn, đặc biệt tập trung vào họ Pluteaceae. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết phân loại học nấm: Dựa trên đặc điểm hình thái quả thể, bào tử, liệt bào và cấu trúc hiển vi để xác định loài và phân loại theo hệ thống hiện đại, kết hợp với phân tích ADN nhằm nâng cao độ chính xác.
• Mô hình chu kỳ sống và sinh trưởng của nấm: Nghiên cứu chu kỳ sống của nấm rơm Volvariella volvacea, bao gồm sự phát triển của hệ sợi đơn bội, song hạch, hình thành bào tử đảm và hậu bào tử, giúp hiểu rõ đặc điểm sinh học và khả năng sinh trưởng của các loài trong họ Pluteaceae.

Các khái niệm chính bao gồm: quả thể nấm, bào tử đảm, liệt bào, bao gốc, phiến đính tự do, hệ sợi đơn bội và song hạch, hậu bào tử, và đặc điểm sinh thái của nấm.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Mẫu nấm được thu thập tại các vùng sinh thái chính của Việt Nam như Hà Nội, Ba Vì, Tam Đảo, Cúc Phương, Thừa Thiên Huế, TP. Hồ Chí Minh và Vườn Quốc gia Cát Tiên. Tổng số mẫu thu thập khoảng 30 mẫu, chủ yếu ở dạng sấy khô và một số ngâm bảo quản.
• Phương pháp thu thập và xử lý mẫu: Thu thập mẫu ngoài thiên nhiên bằng dụng cụ chuyên dụng, ghi chép chi tiết đặc điểm mẫu, bảo quản bằng phương pháp bách thảo khô, ngâm và nuôi trồng thuần khiết. Mẫu được phân lập thuần khiết và lưu trữ tại Viện Vi sinh vật và Công nghệ Sinh học – Đại học Quốc gia Hà Nội.
• Phương pháp phân tích: Xác định thành phần loài dựa trên đặc điểm hình thái, hiển vi và sử dụng khóa phân loại lưỡng phân. Nghiên cứu tốc độ mọc hệ sợi trên môi trường thạch khoai tây (PDA) ở các nhiệt độ 25°C, 30°C, 35°C và trên giá thể thóc luộc. Đánh giá độ dày sợi nấm và sự hình thành hậu bào tử bằng kính hiển vi quang học và điện tử.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập mẫu trong năm 2012 với 4 đợt chính (tháng 4, 6, 8, 11), xử lý và phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm kéo dài đến cuối năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành phần loài nấm họ Pluteaceae tại Việt Nam: Ghi nhận 23 loài thuộc họ Pluteaceae, trong đó chi Pluteus chiếm ưu thế với 15 loài, chi Volvariella có 8 loài. Có 7 loài mới được ghi nhận cho khu hệ nấm Việt Nam, bao gồm 6 loài Pluteus và 1 loài Volvariella subtaylori. Ví dụ, Pluteus leoninus, Pluteus semibulbosus, Pluteus longistriatus là những loài mới được phát hiện.

2. Đặc điểm sinh thái: 13 loài sống chủ yếu trên gỗ và giá thể thực vật mục, 8 loài sống trên đất mùn, 2 loài có thể sống trên cả hai loại giá thể. Volvariella volvacea vừa sống trên rơm rạ mục vừa trên đất mùn, phân bố rộng rãi và có giá trị kinh tế cao.

3. Đặc điểm hình thái và hiển vi: Quả thể các loài có dạng nón hoặc ô, phiến đính tự do, bào tử màu hồng. Liệt bào có nhiều dạng khác nhau, bào tử thường hình elip hoặc trứng, bề mặt nhẵn hoặc gồ ghề. Ví dụ, Volvariella bombycina có mũ rộng 8-15 cm, bào tử 8-10 x 6 µm; Pluteus plautus có bào tử 7-8 x 6-7 µm.

4. Tốc độ mọc và sinh trưởng: Tốc độ mọc hệ sợi của Volvariella volvacea đạt tối ưu ở 30°C, với tốc độ khoảng X µm/h (theo ước tính). Hệ sợi dày và sự hình thành hậu bào tử được đánh giá cao trên môi trường thạch khoai tây và giá thể thóc luộc, cho thấy khả năng sinh trưởng tốt và phù hợp cho nuôi trồng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sự đa dạng loài họ Pluteaceae ở Việt Nam tương đối phong phú, với nhiều loài mới được phát hiện, góp phần làm phong phú thêm kho tàng nấm lớn của quốc gia. Đặc điểm sinh thái và hình thái phù hợp với các nghiên cứu trước đây trên thế giới, đồng thời khẳng định vai trò quan trọng của họ Pluteaceae trong hệ sinh thái rừng và đất nông nghiệp.

Tốc độ mọc và khả năng sinh trưởng của Volvariella volvacea ở nhiệt độ 30°C phù hợp với điều kiện khí hậu Việt Nam, hỗ trợ cho việc phát triển nuôi trồng nấm rơm quy mô công nghiệp. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, tốc độ mọc và đặc điểm sinh học của các loài Pluteaceae tại Việt Nam không có sự khác biệt lớn, tuy nhiên việc nghiên cứu sâu hơn về đặc tính sinh lý và di truyền sẽ giúp nâng cao hiệu quả ứng dụng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tốc độ mọc hệ sợi ở các mức nhiệt độ khác nhau và bảng tổng hợp đặc điểm hình thái, phân bố của các loài, giúp minh họa rõ nét sự đa dạng và đặc điểm sinh học của họ Pluteaceae.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường điều tra và thu thập mẫu: Mở rộng phạm vi nghiên cứu ra các vùng sinh thái khác của Việt Nam nhằm phát hiện thêm các loài nấm họ Pluteaceae mới, nâng cao độ chính xác của danh mục loài. Thời gian thực hiện: 2 năm. Chủ thể: Viện nghiên cứu nấm và các trường đại học.

2. Phát triển công nghệ nuôi trồng nấm rơm Volvariella volvacea: Nghiên cứu sâu về đặc điểm sinh lý, sinh thái và chọn tạo giống nhằm nâng cao năng suất và chất lượng nấm. Mục tiêu tăng sản lượng nuôi trồng lên khoảng 20% trong 3 năm. Chủ thể: Các doanh nghiệp nấm và viện nghiên cứu.

3. Bảo tồn nguồn gen quý hiếm: Xây dựng ngân hàng gen và bảo tồn các loài nấm quý hiếm, đặc biệt các loài mới ghi nhận, nhằm duy trì đa dạng sinh học và phục vụ nghiên cứu lâu dài. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Viện bảo tồn sinh vật và các tổ chức môi trường.

4. Ứng dụng nghiên cứu vào phát triển sản phẩm dược liệu và thực phẩm: Khai thác giá trị dược liệu của các loài nấm họ Pluteaceae, đặc biệt Volvariella volvacea, phát triển sản phẩm mới có giá trị kinh tế cao. Thời gian: 3-5 năm. Chủ thể: Doanh nghiệp dược liệu, viện nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Vi sinh vật học, Nấm học: Cung cấp dữ liệu chi tiết về thành phần loài, đặc điểm sinh học và phương pháp nghiên cứu nấm họ Pluteaceae tại Việt Nam, hỗ trợ cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

2. Doanh nghiệp nuôi trồng và chế biến nấm ăn: Tham khảo đặc điểm sinh trưởng, điều kiện nuôi trồng tối ưu của Volvariella volvacea và các loài liên quan để nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng sản phẩm.

3. Cơ quan quản lý và bảo tồn đa dạng sinh học: Sử dụng thông tin về phân bố và đa dạng loài để xây dựng chính sách bảo tồn nguồn gen nấm quý hiếm, góp phần bảo vệ môi trường sinh thái.

4. Người làm công tác phát triển sản phẩm dược liệu và thực phẩm chức năng: Khai thác giá trị dược liệu của các loài nấm họ Pluteaceae, đặc biệt các loài có tiềm năng về hoạt tính sinh học, phục vụ phát triển sản phẩm mới.

Câu hỏi thường gặp

1. Họ nấm Pluteaceae có đặc điểm nhận dạng chính là gì?
   Họ Pluteaceae gồm các loài nấm có phiến đính tự do, bào tử màu hồng và kích thước nhỏ đến trung bình. Đặc điểm phân biệt với họ khác là bào tử không góc cạnh như Entolomataceae và có hoặc không có bao gốc tùy chi.

2. Volvariella volvacea có giá trị kinh tế như thế nào?
   Volvariella volvacea là loài nấm rơm phổ biến, có giá trị dược liệu và thực phẩm cao, được nuôi trồng rộng rãi ở Việt Nam và nhiều nước khác, chiếm khoảng 16% tổng sản lượng nấm nuôi trồng toàn cầu.

3. Phương pháp thu thập mẫu nấm trong nghiên cứu này là gì?
   Mẫu nấm được thu thập bằng dụng cụ chuyên dụng, ghi chép chi tiết đặc điểm ngoài thiên nhiên, bảo quản bằng bách thảo khô, ngâm hoặc nuôi trồng thuần khiết để phục vụ phân tích và định loại.

4. Tốc độ mọc của hệ sợi nấm được đo như thế nào?
   Tốc độ mọc được tính bằng công thức V = X/T, trong đó V là tốc độ mọc (µm/h), X là bán kính bề mặt thạch (µm), T là thời gian sợi nấm mọc kín bề mặt thạch (giờ). Nghiên cứu thực hiện ở các nhiệt độ 25°C, 30°C và 35°C.

5. Có bao nhiêu loài nấm họ Pluteaceae được ghi nhận ở Việt Nam?
   Nghiên cứu ghi nhận 23 loài, trong đó có 7 loài mới được phát hiện so với danh lục trước đây, với chi Pluteus chiếm ưu thế 15 loài và chi Volvariella 8 loài.

Kết luận

• Ghi nhận 23 loài nấm thuộc họ Pluteaceae ở Việt Nam, trong đó có 7 loài mới được phát hiện, làm phong phú thêm kho tàng nấm lớn quốc gia.
• Đặc điểm sinh thái cho thấy đa số loài sống trên gỗ mục và đất mùn, phù hợp với điều kiện sinh thái Việt Nam.
• Volvariella volvacea có tốc độ mọc tối ưu ở 30°C, phù hợp cho phát triển nuôi trồng quy mô công nghiệp.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho bảo tồn nguồn gen và phát triển ứng dụng kinh tế từ họ nấm Pluteaceae.
• Đề xuất mở rộng nghiên cứu, phát triển công nghệ nuôi trồng và ứng dụng dược liệu trong 2-5 năm tới.

Khuyến khích các viện nghiên cứu và doanh nghiệp phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm phát huy tiềm năng của họ nấm Pluteaceae tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Tính cấp thiết của luận văn Nấm đã và đang có vai trò quan trọng trong hành tinh chúng ta. Chúng làm biến đổi môi trường sống của chúng ta và không thể thiếu được trong nhiều chức năng của hệ sinh thái. Nấm hình thành đất, khép kín vòng tuần hoàn vật chất (phân hủy gỗ, thân và là cây, xác côn trùng, …), tăng cường sự mọc cho cây và lựa chọn cây từ môi trường của chúng. Chúng gây ngộ độc chúng ta, ký sinh trên cơ thể ta nhưng cũng cung cấp thực phẩm, chữa lành các vết thương và nhiều bệnh hiểm nghèo cho chúng ta.

Chúng phá hoại mùa màng, nhà cửa, các thiết bị quý và cả sách vở trong thư viện, tranh trong bảo tàng … nhưng cũng sản sinh ra các sản phẩm sinh hóa quý giá như rượu, bia, đồ uống, các chất kháng sinh và các chất có hoạt tính sinh học. Chính vì thế, về cả hai phương diện khoa học và thực tiễn, việc đẩy mạnh nghiên cứu nấm đều có ý nghĩa to lớn và ngày càng được đẩy mạnh ở nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là ở các nước công nghiệp phát triển. Số lượng loài nấm lớn (Marcrofungi) có quả thể nhìn thấy bằng mắt thường khoảng 14 nghìn loài và có thể lên tới 22 nghìn loài [37]. Trong số các loài nấm lớn, họ nấm tán Pluteaceae được biết đến gồm các loài nấm có kích thước nhỏ đến trung bình, có phiến đính tự do và bào tử màu hồng.

Họ Pluteaceae bao gồm 4 chi trong đó 2 chi Volvariella và Pluteus có phân bố rộng rãi, 1 chi hiếm gặp là Chamaeota và chi Volvopluteus mới được mô tả năm 2011 dựa trên các kết quả của các phân tích về sinh học phân tử còn chưa được dẫn ra trong từ điển Nấm của Kirk và các tác giả khác [41]. Trong các loài trong họ này, loài Volvariella volvacea được chú ý hơn cả bởi giá trị dược liệu và giá trị TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thực phẩm của nó, loài này có khu phân bố rộng rãi và cho phép nuôi trồng chủ động với số lượng ngày càng lớn nên có ý nghĩa kinh tế cao. Việc nghiên cứu thành phần loài nấm thuộc họ Pluteaceae ở nước ta hầu như mới chỉ ở mức độ nêu lên danh lục một số loài gặp trong tự nhiên [20]; các đặc điểm sinh học mới chỉ tiến hành chủ yếu ở loài Volvariella volvacea. Như vậy, nhìn chung cho tới nay chưa có chuyên khảo nào nghiên cứu một cách đầy đủ và toàn diện về nhóm nấm này ở Việt Nam.

Vì vậy, việc nghiên cứu đầy đủ hơn về các loài nấm này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn rõ rệt. Nhằm góp phần vào việc giải quyết vấn đề này, chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu thành phần loài và đặc điểm sinh học của một số đại diện thuộc họ Nấm tán Pluteaceae ở một số vùng sinh thái chính của Việt Nam”. Mục đích của luận văn - Điều tra thành phần loài nấm thuộc họ Pluteaceae ở một số vùng sinh thái của Việt Nam. - Nghiên cứu đặc điểm sinh học của một số loài quan trọng nhằm bảo tồn nguồn gen quý và ứng dụng trong thực tiễn.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đặc điểm chung của nấm lớn Giới nấm gồm những cơ thể dị dưỡng (không quang hợp) có kiểu dinh dưỡng phổ biến là hấp thụ, đôi khi cũng có kiểu dinh dưỡng nuốt thức ăn. Cơ thể dinh dưỡng điển hình đơn bào hay đa bào dạng sợi không có hay có vách ngăn; những trường hợp điển hình không có hay có vách ngăn; những trường hợp không điển hình là một amip trần hay là thể nhày giả, thể nhày chính thức. Thường là những sinh vật sống bám, sinh trưởng không giới hạn.

Dạng điển hình không chuyển động, nhưng động bào tử, giao tử cũng như chuyển động bằng giả túc của dạng amip và thể nhày được quan sát thấy. Vách tế bào hay vách của bào tử chủ yếu bằng kitin, xenlluloza hay cả hai phần trên. Sinh sản vô tính hay hữu tính và phát tán bằng bào tử có kích thước hiển vi; chỉ có sự phân hóa mô có giới hạn [27]. Giai đoạn nhân: là những cơ thể có nhân chính thức, nhiều nhân; hệ sợi đồng tản hay dị tản; đơn bội, song hạch hay lưỡng bội.

Bao gồm 97861 loài nấm chính thức, 8283 chi (và gần 5101 synonym), 560 họ, 140 bộ, 36 lớp đã được mô tả. Ngoài ra còn 1083 loài nấm nguyên sinh động vật, 103 chi, 26 họ, 9 bộ, 5 lớp; 1033 loài nấm tảo, 124 chi, 29 họ, 16 bộ, 3 lớp [45]. Chúng là những cơ thể hoại sinh, cộng sinh hay ký sinh trên các sinh vật khác và ngay cả trên nấm (hyperparasit); phân bố trên toàn thế giới [27]. Nấm lớn (Macro Fungi) bao gồm những nấm có thể sinh bào tử (thường được gọi là quả thể) đạt kích thước lớn hơn 4 mm trở lên, dù chúng thuộc taxon phân loại nào.

Nấm lớn không phải là những “nấm bậc cao” hay “nấm thượng đẳng” như một số tác giả quan niệm, vì có nhiều loại nấm ở những bậc taxon thấp lại có quả thể lớn tới vài centimét, và ngược lại rất nhiều loại nấm bậc cao không hình thành quả thể hay có quả thể rất bé. Theo quan niệm ấy, nấm lớn bao gồm những nấm nhày có kích thước lớn của Myxomycetes, một số nấm có quả thể phôi thai của họ Endogonaceae trong Zygomycetes, một số đáng kể nấm nang có nang quả dạng TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chén, dạng đĩa, dạng củ của Discomycetes cũng như nang quả dạng chai nằm sâu trong mô của Pyrenomycetes và tuyệt đại đa số nấm đảm trừ nấm rỉ, nấm than, nấm chưa hoàn chỉnh. Chúng bao gồm những nấm mà ta quen gọi là “nấm”. Nấm lớn có số lượng loài lớn.

Châu Âu có khoảng 6000 loài đã được mô tả. Ở Nhật Bản có khoảng hơn 3000 loài, Trung Quốc có khoảng 8000 loài. Trữ lượng của nấm còn chưa có những số liệu đầy đủ. Mặc dù vậy, chỉ tính riêng nấm ăn được, sản lượng hàng năm thu được trên toàn thế giới cũng đã lên đến khoảng 7 triệu [27].

Phát sinh cá thể của nấm lớn Các nhóm nấm lớn khác nhau trải qua sự phát triển cá thể khác nhau và có thành phần cấu trúc quả thể khác nhau. Nấm nhày chính thức Myxomycetes: bào tử khi gặp điều kiện thuận lợi nảy mầm cho amíp nhày hay thể nhày chuyển động bằng roi. Chúng có thể kết hợp với nhau từng đôi một hoặc rụng tiên mao, phân chia cho hàng loạt amíp nhày rồi mới diễn ra sự trao đổi nguyên sinh chất (plasmogamie) và quá trình hạch giao (caryogamie). Sau đó, diễn ra sự phân chia có tơ hình thành thể nhày nhiều nhân 2n.

Các thể nhày nhiều nhân cũng có thể kết hợp thêm những thể nhày nhỏ khác. Khi già thể nhầy thường đặc quánh lại, bò ra trên mặt giá thể và hình thành nên thể sinh bào tử đặc trưng cho từng loài. Tiếp ngay sau đó diễn ra quá trình giảm nhiễm để hình thành bào tử, chúng được phát tán đi bằng thể tóc chính thức hay thể tóc giả. Chu trình sống của nấm nang Ascomycota: nang bào tử nảy mầm hình thành nên hệ sợi nấm phân nhánh, có vách ngăn.

Ở nhiều Ascomycetes hình thành conidie trong giai đoạn này và có thể lặp đi lặp lại nhiều lần trong một mùa, qua đó tăng số lượng lên gấp nhiều lần. Tiếp đó ở những chỗ nhất định của sợi, trong những điều kiện nhất định, chúng hình thành nên cơ quan sinh sản cái (ascogon) với vòi ở đỉnh (trichogyn) và cơ quan sinh sản đực (antheredium). Khi tiếp xúc với nhau chúng hoà tan màng, nội chất và nhân của cơ quan sinh sản đực đi qua vòi sang cơ quan sinh sản cái và diễn ra sự trao đổi nguyên sinh chất. Các nhân khác tính lúc này sắp xếp từng đôi một ở xung quanh ascogon, sau đó ascogon mọc ra những mấu lồi, từng cặp nhân và nguyên sinh chất đi ra hình thành nên sợi sinh nang TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Cuối cùng, đầu tận cùng của sợi sinh nang diễn ra sự hình thành nang bằng cách mọc ra mấu lồi, hai nhân khác tính phân chia có tơ và hình thành vách ngăn tạo ra tế bào mẹ của nang, ở đỉnh có hai nhân, tế bào mấu và tế bào gốc có một nhân. Sau đó tế bào mấu hoà tan màng đổ nội chất vào tế bào gốc, tiếp tục tham gia vào quá trình sinh màng mới, còn hai nhân của tế bào mẹ của nang kết hợp với nhau, tăng kích thước cho một nang thực thụ thường hình chuỳ. Nhân 2n vừa kết hợp xong liền phân chia ba lần, trong đó có một lần giảm nhiễm tạo 8 nhân 1n, sau đó được nội chất bao quanh hình thành nên 8 nang bào tử nội sinh. Mặt khác, ngay từ khi giao phối cặp cơ quan sinh sản đã được các sợi nấm đơn bội bao quanh.

Chúng phát triển cao lên cùng với các sợi nang hình thành các sợi ngang (paraphysa) xen giữa các nang trong lớp sinh sản (hymenium), cũng như bện chặt ở phía ngoài tạo nên thể sinh bào tử là nang quả (ascocarpe). Chu trình sống của nấm đảm (Basidiomycota): đảm bào tử khi gặp điều kiện thuận lợi sẽ nảy mầm cho ta sợi đơn bội, chúng thường hình thành vách ngăn tạo nên những tế bào một nhân. Dạng sợi này tồn tại rất ngắn, rồi mau chóng tiếp xúc với sợi khác tính, giao phối sinh chất và diễn ra quá trình song hạch hóa để tạo nên sợi song hạch. Ở phần lớn các loài, tế bào mọc ra một khuỷu – thường gọi là khoá (cầu nối) giữa hai nhân khác tính.

Sau đó cả hai nhân đều phân chia để cho 4 nhân con, một nhân đi vào nhánh, một nhân ở lại gốc, còn hai nhân khác tính ở phần đầu của sợi. Tiếp sau đó khuỷu cong xuống, hoà tan màng, đổ nội chất và nhân vào tế bào gốc, đồng thời xuất hiện vách ngăn với tế bào đỉnh. Kết quả là hình thành nên tế bào song hạch mới, tế bào dưới tế bào đỉnh lại trở nên song hạch và vết tích còn lại như chiếc cầu của ổ khoá nên được gọi là khoá hay cấu nối, móc nối. Quá trình song hạch hoá còn diễn ra theo một vài cách khác mà không tạo thành khoá như trên.

Sợi song hạch được tạo thành có khả năng sinh trưởng vô hạn và hầu như chiếm toàn bộ đời sống của nấm. Trong những điều kiện nhất định, sợi song hạch bện kết lại tạo nên quả thể nấm với hình dạng, kích thước và cấu trúc đa dạng. Sau đó, trên quả thể hình thành nên lớp sinh sản, tạo nên chủ yếu do các tế bào song TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.