CHƯƠNG 1: CO SỞ LÝ LUẬN VE NGHỆ THUAT SU DỤNG MÀU SẮC TRONG PHIM TRUYỆN ĐIỆN ANH 1. Lich sử phim truyện màu Theo sách Kỷ lục Guinness thì cuốn phim ghi lại hình ảnh chuyên động đầu tiên còn được biết tới ngày nay là đoạn phim của Roundhay Garden Scene được quay với tốc độ 12 khung hình trên giây tại Leeds, Anh năm 1888. Tuy nhiên, thời điểm này các nhà làm phim vẫn chưa tìm được phương pháp đưa màu sắc vào những thước phim. Và tới năm 1897, nhà ảo thuật kiêm đạo diễn người Pháp Georges Méliès trở thành người đầu tiên sử dụng mau sắc trong phim bang cách sử dụng phương pháp nhuộm màu nhân tạo.
Phát kiến này đã giúp ông được vinh danh là người đổi mới tiên phong trong ngành điện ảnh. Tuy nhiên trong giai đoạn này, màu sắc trong phim chủ yếu là các màu đơn sắc và cơ bản. Trong suốt 100 năm sau đó, với sự phát triển của công nghệ hiện đại, màu sắc trong phim mới dần được cải tiến và trở nên đa dạng như ngày nay. Hành trình này có thé kế đến với những cột moc sau: e Năm 1915, trong bộ phim Cuộc giải phóng (Birth of a Nation), dao diễn Griffith đã khéo léo đưa một số màu sắc vào dé thé hiện các cung bậc cảm xúc khác nhau cho phim: Ngọn đuốc lớn của Alexander màu đỏ, bầu trời đêm màu xanh dương, khung cảnh tình yêu màu vàng nhạt, và rồi những đôm màu tích tích xuât hiện nhuôm dân bộ phim.
e Năm 1925, đạo diễn Sergei Eisenstein nhuộm đỏ lá cờ của con tàu khởi nghĩa trong Chiến ham Potemkin (Battleship Potemkin), bộ phim đã gây xúc 11 động mạnh cho khán giả. Khi lá cờ đỏ rực tung bay, mọi người đã bất giác reo hò theo không khí hào hùng của bộ phim. e Năm 1935, bộ phim màu đầu tiên trên thế giới, Thế giới của Vantity (The Vanity World) của Marmorian ra mat. Dao diễn đã sử dụng màu sac dé thé hién mét s6 canh kich tinh, va những mau sắc này đã được xử lý một cách khá sáng tạo.
Sự ra đời của bộ phim này đã trở thành cột mốc lịch sử thứ hai trong ngành điện ảnh, sau sự kiện ra đời của dong phim có âm thanh. e Năm 1939, Hollywood cho ra đời bộ phim kinh điển Cuốn theo chiêu gió sử dung công nghệ tông hop màu mới. Mau sắc xuất hiện sinh động trong từng phân cảnh, từ những khoảnh khắc yêu đương lãng mạn, đến những cảnh chiến đấu chân thực ở quy mô lớn. Bộ phim đã cho thấy những khởi sắc trong việc tạo dựng phim màu.
Cuốn theo chiéu gió không chỉ thắng giải Academy mà còn được trao thêm một giải thưởng đặc biệt cho “Phim có hình anh đẹp nhất” dé ghi nhận những đóng góp đáng ké của nó cho ngành phim màu. e Sau Thế Chiến II, việc sử dụng màu sắc trong sáng tao phim ngày càng phát triển. Với sự tiến bộ của công nghệ, không gian màu sắc trong phim cũng được mở rộng vô tận. Ở thời điểm hiện tại, chúng ta đã quen với việc hình ảnh trên phim sống động như thật với nhiều màu sắc rực rỡ.
Nhưng thực tế, phim ảnh mới bắt đầu có màu chỉ trong một thế kỷ nay. Để có được công nghệ quay và chiến phim hoàn chỉnh như hiện nay, các nhà nhà làm phim đã mất rất nhiều thời gian để nghiên cứu va phát triên. Tại Việt Nam, điện ảnh du nhập vào Việt Nam từ khá sớm. Từ năm 1899, buổi chiếu phim đầu tiên ở Việt Nam đã được tô chức bởi đạo diễn Gabriel Veyre.
Nhưng đến năm 1923, mới thật sự mới có bộ phim do người Việt Nam sản xuất mang tên Kim Vân Kiều. Và đến năm 1957, tại Việt Nam có bộ phim màu đầu tiên là Lục Vân Tiên. 12 Từ thời điểm phim màu chính thức xuất hiện, thé loại phim den trắng không còn là lựa chọn hàng đầu của các nhà làm phim. Những màu sắc rực rỡ đã giúp những khung hình trở nên sống động hơn, mở ra một chương mới cho ngành công nghiệp điện ảnh trên toàn thế giới.
Ngày nay, trong các tác phẩm điện ảnh trên thế giới, dù việc sử dụng kỹ xảo điện ảnh công nghệ cao đang là xu hướng và được ứng dụng nhiều vào những bộ phim được đầu tư kinh phí lớn; thế nhưng màu sắc vẫn không đánh mất vị thé của minh, vẫn là công cụ hang đầu mà các nhà làm phim chú trong sử dung dé tạo thêm sức hap dẫn cho bộ phim. Màu sắc và vai trò của màu sắc trong phim điện ảnh “Màu sắc là một thuộc tính của vật thê, tồn tại một cách khách quan trong thế giới vật chất mà thị giác con người có thể nhận biết được” (Đào Thản, (1993), Hệ thống từ ngữ chỉ màu sắc của tiếng Việt trong sự liên hệ với may điều phổ quát. Tap chí Ngôn ngữ, số 2, trang 11-15). Đúng vậy, theo từ điển Merriam — Webster, màu sắc là sự phản chiếu của ánh sáng lên một vật thể (chăng hạn như màu đỏ, nâu, hồng hoặc xám), là nhận thức về thị giác giúp con người có thê phân biệt giữa hai vật thể tương đồng.
Nói một cách đơn giản, màu sắc là tính chất của vật thể; chúng ta nhận biêt được màu sắc nhờ sự phản xạ ánh sáng từ các vật thê khác nhau. Trong những bộ phim xuất sắc của thế giới, màu sắc đóng vai trò như một chủ đề của phim. Từ tông màu chủ đạo của toàn bộ phim đến màu sắc của từng phân cảnh nhỏ; mọi sự lựa chọn, sàng lọc, kết hợp và cầu thành của màu sắc đều có ý nghĩa quan trọng. Màu sắc không chỉ là điều cần thiết để tạo nên một tác phâm điện ảnh mà còn là ngôn ngữ ké chuyện chính của phim.
Mau sắc không chỉ thu hút và khiến khán giả tò mò, nó còn tạo cho người xem mong muốn tìm hiểu và khám phá mã văn hóa trong phim dé thấu hiểu tâm lý nhân vật, có thêm góc nhìn về bối cảnh câu chuyện và từ đó có một cái nhìn tổng thể về nền văn hóa mà người sáng tạo nghệ thuật muốn nói đến. Trong mỹ học nghệ thuật, tiêu chuẩn thâm mỹ của môi quôc gia là khác nhau. Tuy nhiên ngôn ngữ mỹ học mau sac trong điện ảnh nêu 13 được sử dụng nhuan nhuyễn và hài hòa, có khả năng là cầu nối nghệ thuật đến mọi quôc gia, chủng tộc và tôn giáo bat kê sự khác biệt vê ngôn ngữ hay niêm tin. Vai trò của màu sắc trong cuộc sống rất mạnh mẽ, màu sắc không chỉ thé hiện chân thực thế giới khách quan mà là một dạng ngôn ngữ tình cảm giúp thé hiện được trạng thái cảm xúc con người.
Việc nghiên cứu màu sắc liên quan đến nhiều lĩnh vực như quang học, sinh lý học, tâm lý học, mỹ học và nghệ thuật học. Bởi vì màu sắc không chỉ ảnh hưởng đến cảm giác, xúc giác mà còn tác động đến suy nghĩ của con người. Những màu sắc khác nhau có thé tạo nên những cảm xúc khác nhau và là biêu tượng cho nhiêu ý niệm khác nhau. Màu sắc trong đời sống con người Từ lâu, con người đã biết vận dụng các quy luật, quy tắc của màu sắc phục VỤ Cuộc sông của mình.
Màu sắc có vai trò quan trọng và có mối quan hệ mật thiết tới tập quán, truyền thống, văn hóa con người. Shutterstock trong cuốn Biểu tượng của màu sắc và ý nghĩa của nó trên thế giới [81] đã viết như sau: “Màu sắc đóng một vai trò quan trọng trong cuộc sống con người, chúng có thể nhắc về địa điểm, kỷ niệm, thời gian hoặc truyền thống. và có thé chỉ phối cách con người cảm nhận các sự vật, hiện tượng theo màu sắc của sự vật, hiện tượng ấy. Những màu sắc khác nhau thường được dùng để làm biểu tượng, hay ám chỉ một điều gì đó trong các nên văn hóa và đương nhiên, y nghĩa cua chung cũng sẽ khác nhau”.
8] Cảm nhận vê màu sắc cũng mang tính cá nhân. Việc nhận thức và hiêu ý nghĩa của nó phụ thuộc nhiêu vào quá khứ, kinh nghiệm, hiệu biệt hoặc văn hóa của cá nhân. Chang hạn như màu đỏ, màu đỏ là màu phổ biến nhất đối với ý nghĩa tập quán, truyền thống văn hóa của nhiều dân tộc, quốc gia trên thé giới. Mau đỏ là màu của máu, là biểu tượng của sự mạnh mẽ, của chiến thắng, thành công của một cá nhân hoặc một dân tộc; là biểu tượng của những điều thiêng liêng trong cuộc sống.
Nhưng màu đỏ cũng là quy ước chung của thế giới để cảnh báo về sự nguy hiểm. Trong văn hóa truyền thông Trung Quoc, mau đỏ là màu của sự may mắn, niêm vui, 14 và cũng tượng trưng cho sức mạnh, cho sự đấu tranh. Văn hóa Việt chịu nhiều ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc, vì thế đối với người Việt, màu đỏ cũng mang nhiều ý nghĩa giống như đối với người Trung Quốc. Màu đỏ tại Việt Nam cũng được sử dụng trong các dịp lễ hội, đám cưới.
Màu đỏ cũng là màu của quốc kì Việt Nam, mau của các biéu ngữ mang tính kêu gọi, thúc giục hành động. Và trong tâm thé hòa nhập với thế giới, màu đỏ đồng thời cũng được sử dụng trong các biển cảnh báo, biển cam,.Hay màu vàng, màu vàng là màu của ấm no. Trong văn hóa phương Đông, trong đó có Việt Nam và Trung Quốc, màu vàng là màu của hoàng gia, chỉ dành cho vua chúa. Hay màu xanh lá, màu xanh lá là màu của cỏ cây, tươi mát và êm diu.
Đó là lý do tại sao nó thường được dùng làm biểu hiện hay tượng trưng cho thiên nhiên, cho sự thanh bình. Với văn hóa phương Đông, màu xanh lá cây biểu hiện cho thiên nhiên, khả năng sinh nở, tái sinh, tiền bạc, may mắn và sự sinh sôi nảy nở. Hay màu trắng, màu trắng là màu của thất bại, nghèo đói, chết chóc, tang tóc cũng như bat hạnh trong văn hóa Việt Nam. Nhưng nó cũng là màu của sự thuần khiết, tinh khôi.
Hay màu đen, màu đen trong văn hóa Trung Quốc là màu của sức trẻ và sự thịnh vượng. Nhưng tại Việt Nam, dưới ảnh hưởng của văn hóa phương Tây, mau đen đôi khi là biểu tượng của bóng tối, tang tóc và đôi khi là biểu tượng của sự trang trọng, tỉnh tế Tóm lại, từ khi con người tìm ra màu sắc và vận dụng màu sắc trong cuộc song, màu sắc đã có một vai trò vô cùng quan trọng. Tùy theo quan niệm, tập quán, văn hóa của mỗi dân tộc trên thế giới, mỗi màu sắc sẽ là biểu tượng cho một ý nghĩa.