CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan - đặc trưng 1. Tổng quan Bảo tàng là cơ quan thực hiện nhiệm vụ sưu tầm, bảo quản, nghiên cứu, trưng bày, giới thiệu di sản văn hóa, bằng chứng vật chất về thiên nhiên, con người và môi trường sống của con người, nhằm phục vụ nhu cầu nghiên cứu, học tập, tham quan và hưởng thụ văn hóa của công chúng.
Kiến trúc bảo tàng là nơi lưu giữ tư liệu về văn hóa lịch sử, truyền thống,. nó còn là bộ mặt văn hóa của địa phương ở góc độ quảng bá sâu sắc các giá trị tinh thần. Đặc trưng của bảo tàng Bảo tàng có 5 chức năng chính như sau: Sưu tập, nghiên cứu, lưu trữ, trưng bày giáo dục và quảng bá du lịch. Hoạt động của bảo tàng Sưu tầm, khảo sát hiện vật Kiểm kê, xác định và ghi chép khoa học các di tích Bảo quản kho, trùng tu, phục chế di tích Trưng bày triển lãm Hỗ trợ nghiên cứu khoa học Công tác quảng bá và vận động quần chúng 1.
Mục đích, ý nghĩa của bảo tàng Ngoài ý nghĩa thưởng thức, giải trí, thì ý nghĩa quan trọng của bảo tàng là giáo dục về tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, hiểu được các kiến thức rộng rãi và toàn diện về nhiều lĩnh vực, kinh tế xã hội, văn hóa giáo dục, con người, tài nguyên, khoa học công nghệ,. và nhất là nghệ thuật, qua đó nâng cao kiến thức, trí tuệ và văn minh của con người. Bảo tàng có thể góp phần giúp các đô thị kém phát triển hồi sinh theo hướng thu hút khách và phát triển kinh tế du lịch. Ngoài ra, giá trị bảo tàng không chỉ ở việc phát huy giá trị di sản trong cuộc sống hiện tại và tạo nền tảng phát triển về tương lai.
Một bảo tàng mới mở ra cơ hội kết nối cho thành phố. Nếu bảo tàng được xây dựng tại một địa điểm thuận lợi sẽ trở thành một điểm tựa tự nhiên cho cả cư dân lẫn khách tham quan bảo tầng cũng là nơi dân chúng tìm hiểu về thành phố, về lịch sử của nó cũng như những địa danh khác. Đối tượng sử dụng Khách tham quan Đủ mọi thành phần xã hội, thu nhập, quốc tịch, địa vị và lứa tuổi trong xã hội. Ví dụ như người dân đi tham quan thông thường, khách du lịch, người đến thăm thú nghiên cứu tìm hiểu nền văn hóa của đất nước mới.
Mục đích của họ là được ngắm nhìn các mẫu vật trưng bày, tìm hiểu các bộ sưu tập trong bảo tàng, mua những món đồ lưu niệm. Đối tượng này có thể đi theo nhóm hoặc đi một mình, có nhiều nhu cầu phát sinh như ăn uống, mua sắm. Người làm lĩnh vực nghiên cứu Những nhà nghiên cứu khoa học, lịch sử, người có nhu cầu tìm hiểu về các hiện vật trong bảo tàng, hay người làm công tác trùng tu, bảo quản hiện vật có nhu cầu xem xét, tìm hiểu chuyên sâu các hiện vật. Lịch sử hình thành và phát triển của bảo tàng 2.
Nguồn gốc bảo tàng Từ buổi ban sơ khi sống trong hang động, con người đã biết “làm nghệ thuật”, đó chính là các hình vẽ, các nét chạm khắc tồn tại trong các hang động miêu tả đời sống văn hoá săn bắn, hái lượm và sự thờ phượng của xã hội nguyên thuỷ. Tuy còn rất thô sơ, nhưng nghệ thuật của người nguyên thuỷ đã góp phần tô điểm cho đời sống của họ. Thông qua các hình tượng đó, họ muốn truyền lại những kinh nghiệm về cuộc sống như săn bắn, hái lượm cũng như sự hiểu biết về tự nhiên, quan niệm về vũ trụ và tôn giáo của mình cho hậu thế. Điều này minh chứng “ý thức sưu tầm và lưu giữ giá trị” là một thuộc tính tự nhiên của con người.
Nó chính là điều kiện sơ khai cho việc hình thành một loại hình văn hoá mà ngày nay ta gọi là bảo tàng. Lịch sử bảo tàng trên thế giới Thời tiền sử Tình yêu cái đẹp của con người bắt đầu từ buổi ban sơ. Khi con người sống trong hang động, họ đã biết làm nghệ thuật miêu tả sinh động đời sống săn bản, hái lượm của người nguyên thủy. Tuy còn rất thô sơ, nhưng nghệ thuật nguyên thủy đủ gặp phần tô đẹp đời sống của người nguyên thủy.
Thời kì Trung cổ Các sưu tập di tích hình thành một cách lẻ tẻ ngẫu nhiên trong các nhà thờ, tu viện. Thời Phục Hưng Các nhà tư tưởng nhân đạo chủ nghĩa đã nhìn nhận giá trị của các bộ sưu tập dưới góc độ khoa học. Thời kì này, các bảo tàng đã ra đời trên cơ sở các bộ sưu tập riêng của quý tộc và vua chúa. Giai đoạn cách mạng Công nghiệp lần thứ nhất (TK XVI- XVIII) Được các lái buôn, các nhà du lịch châu Âu sưu tầm làm cơ sở cho việc xây dựng các bảo tàng mang ý nghĩa hiện đại.
Từ đó, vai trò của bảo tàng thành nơi phát khởi những đề tài khoa học tự nhiên cũng như xã hội. Cuối TK XVIII đến đầu TK XIX Nhiều loại bảo tàng được hình thành theo đà phát triển của các ngành khoa học như: Bảo tàng quân sự, khảo cổ học, bảo tàng khảo cứu địa chất. Sau Cách mạng dân chủ tư sản, cung điện vua chúa trở thành nơi trưng bày cho công chúng xem các kho tàng nghệ thuật, tiêu biểu là điện Lourve ở Pháp, Hermitage ở Nga. Khoảng từ TK XIX - TK XX Thời đại được xem là thời đại của bảo tàng (The museum pe- riod/ The museum age).
Các công trình mang dấu ấn riêng với kiến trúc đặc trưng và những loại vật liệu mới. Không gian trưng bày rộng, ngăn chia bằng nhiều vách di động, tạo nên hình thức trưng bày phù hợp với từng thể loại và bộ sưu tập. Lịch sử bảo tàng ở Việt Nam Bảo tàng tại Việt Nam ra đời khả muộn so với thế giới, những công trình bảo tàng đầu tiên được xây dựng là: Bảo tàng Viễn Đông Bác Cổ (Louis Finof), chính là bảo tàng lịch sử ngày nay, tọa lạc tại Hà Nội và bảo tàng Blanchard de la Brosse hiện nay là bảo tàng lịch sử Việt Nam, nằm tại Tp.Hồ Chí Minh. Trong thời kì 1954 -1975, ở miền Bắc bảo tàng được xây dựng với số lượng hạn chế: Bảo tàng Quân đội (1959) Bảo tàng văn hoá dân tộc Việt Nam (1960) Bảo tàng Mỹ thuật (1966).
Ở miền Nam hầu như không xây dựng Bảo tàng. Sau năm 1975, kết thúc chiến tranh kéo dài gần nửa thế kỉ. Sau khi thống nhất đất nước, kiến trúc phát triển, có rất nhiều nhà bảo tàng được xây dựng hoặc cải tạo từ Công trình cũ: Bảo tàng Hồ Chí Minh Bảo tàng không quân Bảo tàng phụ nữ Bảo tàng dân tộc Bảo tàng chiến tích chiến tranh Tính đến hết năm 2023, Việt Nam đã có tổng số 181 bảo tàng bao gồm: 127 bảo tàng công lập (04 bảo tàng quốc gia thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, 07 bảo tàng chuyên ngành thuộc các bộ, ngành Trung ương, 36 bảo tàng thuộc các đơn vị trực thuộc bộ, ngành, 80 bảo tàng cấp tỉnh) và 70 bảo tàng ngoài công lập. Tổng số hiện vật khoảng trên 4 triệu, trong đó có 265 bảo vật quốc gia được Thủ tướng Chính phủ công nhận.
Lịch sử phát triển phương thức trưng bày Các bảo tàng thời kì trước thường có mặt bằng chung theo kiểu chiếu sáng tự nhiên hành lang đối xứng, các lối đi rộng để di chuyển và thưởng ngoạn, các kệ trưng bày được sắp xếp cứng nhắc, theo nguyên tắc phân loại, trên mặt băng được chia theo lưới. Vật trưng bày được sắp xếp cho đối tượng là những người thành thạo, các nhà sưu tầm hoặc học giả, cả cách trình bay thưởng theo thẩm mỹ, phân loại hay trình tự thời gian. Cách trưng bày cứng nhắc ban dầu không đáp ứng được nhu cầu trưng bày theo chủ dề. Một cách thức linh hoạt hơn được sử dụng cho toàn bộ khu vực chính và phụ.
Vào những năm 1920, các ý tưởng mới được hình thành dựa trên sự phát triển của Bauhaus. Trong cuộc triển lãm Deuf-sher Werkbund ở Parid vào năm 1930. Cropius và Bayer dã sắp đặt theo một trình tự định trước. Các bức tường cong và sự thay đổi cao độ được bổ sung để trình bày thông tin.
Festival of Britain 1951 đã dựa vào bảo tàng các trưng bày về khoa học, khảo cổ và nghệ thuật trang trí. Đến giữa những năm 1950 và 1960, thiết kế trưng bày phát triển chủ yếu thành hai dòng chính: phong cách Ý (một lượng rất nhỏ các vật phẩm được trưng bày cẩn thận trong các kệ chi tiết, với mục đích thưởng lãm nhiều hơn là cung cấp thông tin, dòng thứ 2 như một nhà hát, mang cảm xúc mạnh mẽ. Bảo tàng ngày nay phản ánh cách xã hội nhìn nó như một biểu tượng của các thành tựu văn hóa và thương mại cho thế giới bên ngoài. Phân loại - phân cấp bảo tàng 3.
Theo quy mô Độ lớn của công trình Số lượng các vật phẩm trưng bày Số lượng lượt người thăm quan, các nhà chuyển môn đã nghiên cứu bảo tàng đó 3. Theo chức năng BẢO TÀNG TỔNG HỢP Bảo tàng này lưu giữ, thu thập, bảo quản, trưng bày, giới thiệu với cộng đồng các hiện vật, vật phẩm, tài liệu về: Địa lý tự nhiên, lịch sử, xã hội. Các tác phẩm nghệ thuật, văn hóa khoa học, kĩ thuật, Mẫu vật tự nhiên… Loại bảo tàng tổng hợp thường mang ý nghĩa chính trị, nên cũng có thể gọi là Bảo tàng chính trị. Bảo tàng Louvre Bảo tàng Hà Nội (Paris, Pháp, 1793) (GMP Architect – Hà Nội, Việt Nam, 2010) BẢO TÀNG DANH NHÂN Lưu giữ những hiện vật, sự kiện, phẩm vật có liên quan đến những nhân vật nổi tiếng với đất nước, dân tộc trong các lĩnh vực chính trị, xã hội, khoa học kỹ thuật, văn học, nghệ thuật… ví dụ: bảo tàng Picasso ( trưng bày các tác phẩm của danh họa nổi tiếng) 14 Bảo tàng Picasso Paris Bảo tàng Van Gogh (Le Marais, Pháp, 1985) (Amsterdam South, Hà Lan, 1973) BẢO TÀNG CHUYÊN NGÀNH Là loại bảo tàng có thể sưu tầm, thu thập, giữ gìn, trưng bày các vật phẩm thuộc từng ngành hoạt động khác nhau như : lịch sử tự nhiên, con người, khoa học kĩ thuật, văn hóa, nghệ thuật, ( âm nhạc, lịch sử,… Bảo tàng Dân tộc học Bảo tàng Âm nhạc (Hà Nội, Việt Nam, 1997) (Seattle, Mỹ, 2004 ) BẢO TẢNG DI TÍCH, CHỨNG TÍCH, DI SẢN Loại bảo tàng này có thể là ngôi nhà hay công trình được xây dựng tại nơi, vị trí, địa điểm xảy ra sự kiện quan trọng có giá trị lịch sử.