CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1.Khái quát về bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp thương mại 1. Một số nội dung liên quan đến kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp thương mại a) Đặc điểm của bán hàng Trong doanh nghiệp thương mại tiêu thụ hàng hoá được hiểu là hoạt động bán hàng. Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp thương mại, thông qua bán hàng giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá được thực hiện, vốn của doanh nghiệp thương mại được chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái giá trị (tiền tệ), doanh nghiệp thu hồi vốn bỏ ra, bù đắp được chi phí và nguồn tích luỹ để mở rộng kinh doanh. Xét về mặt hành vi thì đó là sự trao đổi, thoả thuận giữa người bán và người mua, người bán chấp nhận bán và xuất giao hàng, người mua chấp nhận mua và trả tiền hay chấp nhận trả tiền.
Xét về tổ chức kỹ thuật, bán hàng là quá trình kinh tế bao gồm từ việc tổ chức đến thực hiện trao đổi mua bán hàng hoá thông qua các khâu nghiệp vụ kinh tế kỹ thuật, các hành vi mua bán cụ thể nhằm thực hiện chức năng và nhiệm vụ của doanh nghiệp thương mại, thể hiện khả năng và trình độ của doanh nghiệp trong việc thực hiện mục tiêu của mình cũng như đáp ứng cho các nhu cầu sản xuất và tiêu dùng xã hội. b) Phương thức bán hàng Trong doanh nghiệp thương mại có các phương thức bán hàng sau: SV: Hồ Thị Kim Thoa Lớp: CQ48/21.22 Luan van Học viện Tài chính 4 Luận văn tốt nghiệp - Bán buôn: là sự vận động ban đầu của hàng hóa từ lĩnh vực sản xuất đến lĩnh vực tiêu dùng, trong khâu này hàng hóa mới chỉ thực hiện được một phần giá trị, chưa thực hiện được giá trị sử dụng. Bán buôn hàng hóa thường áp dụng đối với trường hợp bán hàng với khối lượng lớn và được thực hiện bởi 2 hình thức: bán buôn qua kho và bán buôn vận chuyển thẳng. Hình thức bán buôn qua kho: hàng hóa được xuất bán cho khách hàng từ kho dự trữ của doanh nghiệp và thực hiện theo 2 cách: xuất bán trực tiếp và xuất gửi đi bán.
Hình thức bán buôn vận chuyển thẳng: là hình thức bán hàng mà bên bán mua hàng của nhà cung cấp để bán cho khách hàng; hàng hóa không qua kho của bên bán. Hình thức này cũng gồm nhiều hình thức nhỏ như giao hàng tay ba, hình thức vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán và không tham gia thanh toán. - Bán lẻ hàng hóa: là khâu vận động cuối cùng của bán hàng từ lĩnh vực sản xuất đến lĩnh vực tiêu dùng. Tại khâu này, hàng hóa kết thúc lưu thông, thực hiện được toàn bộ giá trị và giá trị sử dụng.
Bán lẻ thường bán với khối lượng ít, giá bán ổn định và thường áp dụng các phương thức sau: Bán hàng thu tiền trực tiếp Bán hàng thu tiền tập trung Bán hàng theo hình thức khách hàng tự chọn Bán hàng theo phương thức đại lý Bán hàng theo phương thức trả góp, trả chậm 1.2 Vai trò và yêu cầu của công tác quản lý bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Kinh doanh trong nền kinh tế thị trường doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng trước hết phải giải đáp các vấn đề: Kinh doanh hàng hoá gì? Hướng tới đối tượng khách hàng nào? Và kinh doanh như thế nào? Do đó việc tổ chức tốt khâu bán hàng có ý nghĩa hết sức quan SV: Hồ Thị Kim Thoa Lớp: CQ48/21.22 Luan van Học viện Tài chính 5 Luận văn tốt nghiệp trọng không chỉ đối với chiến lược kinh doanh của một doanh nghiệp, mà còn đối với cả chiến lược phát triển của toàn xã hội. - Vai trò của bán hàng được thể hiện qua: + Đối với doanh nghiệp thương mại: Thông qua bán hàng thì giá trị của hàng hóa mới được thực hiện, DN mới thu được tiền để bù đắp các khoản CP đã bỏ ra trong quá trình sản xuất sản phẩm và thực hiện các nghĩa vụ đối với Ngân sách nhà nước. Bán được hàng giúp DN thu hồi vốn nhanh và mau tái sản xuất giúp tăng DT. + Đối với người tiêu dùng: Việc tiêu dùng hàng hóa của người tiêu dùng không những đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng cho họ mà việc tiêu dùng hàng hóa còn góp phần giúp quá trình lưu thông hàng hóa được nhanh hơn.
+ Đối với kinh tế xã hội: Thực hiện tốt khâu bán hàng là điều kiện tốt để kết hợp chặt chẽ giữa lưu thông hàng hoá và lưu thông tiền tệ, ổn định và củng cố giá trị đồng tiền, thúc đẩy quá trình tái sản xuất xã hội, là điều kiện để ổn định và nâng cao đời sống của người lao động nói riêng và của toàn xã hội nói chung. - Vai trò của việc tổ chức công tác KT bán hàng và xác định kết quả kinh doanh: Cùng với sự phát triển của xã hội loài người nói chung và của kinh tế nói riêng thì KT là một tất yếu, khách quan và là một công cụ quản lý đắc lực các hoạt động kinh tế tài chính của DN. Trong các DN thương mại thì việc tổ chức KT bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có ý nghĩa to lớn. Thông qua kết quả của việc xác định kết quả kinh doanh, DN biết được tình trạng SXKD của mình.
Thông qua việc xác định kết quả kinh doanh sẽ giúp cho nhà quản lý DN có thể phân tích, đánh giá và đưa ra các phương án kinh doanh phù hợp. SV: Hồ Thị Kim Thoa Lớp: CQ48/21.22 Luan van Học viện Tài chính 6 Luận văn tốt nghiệp Thông qua việc tổ chức công tác bán hàng và xác định kết quả kinh doanh giúp cho các đơn vị liên quan đến DN có quyết định đúng đắn đầu tư vào DN. Xuất phất từ vai trò to lớn của bán hàng vì vậy DN cần quản lý công tác bán hàng như sau: Quản lý kế hoạch và tình hình thực hiện kế hoạch bán hàng với từng sản phẩm, từng thời kỳ. Quản lý chất lượng sản phẩm, mẫu mã, tiến hành thăm dò thị trường, mở rộng quan hệ bán hàng, quản lý phương thức bán hàng, quản lý tình hình thanh toán để đảm bảo vốn không bị mất mát, chiếm dụng quá lâu.
Quản lý chặt chẽ các chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và các chi phí hoạt động khác nhằm tối đa hóa lợi nhuận. Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Trong doanh nghiệp, kế toán là công cụ quan trọng để quản lý sản xuất kinh doanh, thông qua số liệu kế toán nói chung và kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh nói riêng đã giúp cho các nhà quản lý công ty đánh giá được mức độ hoàn thành các kế hoạch đã đặt ra, ở đây đặc biệt là kế hoạch về số lượng sản phẩm hàng hóa bán ra từng kỳ và kế hoạch lợi nhuận. Từ vai trò quan trọng trên mà nhiệm vụ đặt ra đối với kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh đó là: Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời, chính xác tình hình hiện có và sự biến động của từng loại thành phẩm, hàng hóa theo chỉ tiêu số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị. Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời, chính xác các khoản doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu và chi phí của từng hoạt động trong doanh nghiệp, đồng thời theo dõi và đôn đốc các khoản phải thu của khách hàng.
SV: Hồ Thị Kim Thoa Lớp: CQ48/21.22 Luan van Học viện Tài chính 7 Luận văn tốt nghiệp Phản ánh và tính toán chính xác kết quả của từng hoạt động, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước và tình hình phân phối kết quả các hoạt động. Cung cấp thông tin kế toán phục vụ việc lập Báo cáo tài chính và định kỳ phân tích hoạt động kinh tế liên quan đến quá trình bán hàng, xác định và phân phối kết quả kinh doanh. Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp 1.1 Doanh thu bán hàng a)Nội dung DT bán hàng và cung cấp dịch vụ là toàn bộ số tiền thu được hoặc thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh DT như bán sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cho khách hàng bao gồm cả các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có). Các điều kiện ghi nhận DT: DT bán hàng được ghi nhận chỉ khi giao dịch bán hàng đồng thời thoả mãn 5 điều kiện sau: (a) Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua.
(b) Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa. (c) Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. (d) Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng. (e) Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.
Việc quy định rõ ràng thời điểm ghi nhận doanh thu bán hàng giúp cho doanh nghiệp xác định được chính xác các khoản doanh thu bán hàng phát sinh trong kỳ hạch toán để từ đó thực hiện đúng các quyền lợi và nghĩa vụ với Nhà nước. SV: Hồ Thị Kim Thoa Lớp: CQ48/21.22 Luan van Học viện Tài chính 8 Luận văn tốt nghiệp b)Nguyên tắc ghi nhận DT: Đối với DN thực hiện nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ: DT bán hàng và cung cấp dịch vụ là giá bán chưa có thuế GTGT. Đối với DN không thuộc đối tượng nộp thuế GTGT hoặc nộp thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp: DT bán hàng và cung cấp dịch vụ là tổng giá thanh toán. Đối với sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng chịu thuế TTĐB, thuế xuất khẩu thì doanh thu là tổng giá thanh toán (bao gồm cả thuế TTĐB, thuế xuất khẩu).
Đối với những DN nhận gia công vật tư, hàng hóa thì chỉ phản ánh vào doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ số tiền gia công thực tế được hưởng không bao gồm giá trị vật tư, hàng hóa nhận gia công.