Luận văn hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Chi nhánh Củ Chi giai đoạn 2018 - 2022

Luận văn thạc sĩ phân tích hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng thương mại cổ phần đầu tư và phát triển Việt Nam chi nhánh Củ Chi.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Tuyển
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Thị Ngọc Tuyền
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Hoạt Động Thanh Toán Không Dùng Tiền Mặt Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Đầu Tư Và Phát Triển Việt Nam – Chi Nhánh Củ Chi
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu của đề tài
• Mục tiêu tổng quát
• Mục tiêu cụ thể
• Câu hỏi nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Nội dung nghiên cứu
• Đóng góp của đề tài
• Tổng quan về lĩnh vực nghiên cứu
• Bố cục dự kiến của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Tổng quan về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại các ngân hàng thương mại
• 1.1.1. Đặc điểm của hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.1.2. Vai trò của hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.1.3. Rủi ro của thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.2. Các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt tại các ngân hàng
• 1.2.1. Thanh toán bằng Séc (Cheque – check)
• 1.2.2. Thanh toán bằng ủy nhiệm chi – hoặc lệnh chi
• 1.2.3. Thanh toán bằng ủy nhiệm thu
• 1.2.4. Thanh toán bằng thẻ ngân hàng (Bank Card)
• 1.2.5. Thanh toán trực tuyến qua ứng dụng điện tử
• 1.3. Các chỉ tiêu đánh giá hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.3.1. Các chỉ tiêu về quy mô, hiệu quả
• 1.3.1.1. Số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.3.1.2. Tốc độ tăng trưởng doanh số thanh toán của các hình thức TTKDTM
• 1.3.1.3. Tốc độ tăng trưởng thu nhập từ hoạt động TTKDTM
• 1.3.1.4. Tỷ trọng thu nhập TTKDTM
• 1.3.2. Chỉ tiêu về chất lượng
• 1.3.2.1. Sự thỏa mãn, hài lòng của khách hàng
• 1.3.2.2. Khả năng cạnh tranh về chất lượng dịch vụ
• 1.3.2.3. Sự đa dạng về sản phẩm dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TẠI NGÂN HÀNG BIDV CHI NHÁNH CỦ CHI GIAI ĐOẠN 2018 – 2022
• 2.1. Giới thiệu về Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam Chi nhánh Củ Chi
• 2.1.1. Khái quát quá trình hình thành và phát triển của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 2.1.2. Quá trình hình thành và phát triển của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam Chi nhánh Củ Chi
• 2.1.2.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2.2. Cơ cấu bộ máy và tổ chức nhân sự
• 2.1.3. Tình hình hoạt động kinh doanh của ngân hàng BIDV Chi nhánh Củ Chi giai đoạn 2018 – 2022
• 2.2. Kết quả hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng BIDV Chi nhánh Củ Chi giai đoạn 2018 – 2022
• 2.3. Đánh giá tình hình dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng BIDV Chi nhánh Củ Chi
• 2.3.1. Kết quả đạt được
• 2.3.2. Tồn tại, hạn chế
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TẠI NGÂN HÀNG BIDV CHI NHÁNH CỦ CHI
• 3.1. Định hướng phát triển dịch vụ TTKDTM tại Ngân hàng BIDV giai đoạn 2021 – 2025
• 3.2. Giải pháp thúc đẩy hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng BIDV Chi nhánh Củ Chi
• 3.2.1. Giải pháp về nâng cao chất lượng dịch vụ
• 3.2.2. Giải pháp về quy trình
• 3.2.3. Giải pháp về nhân sự
• 3.2.4. Giải pháp về truyền thông, quảng cáo
• 3.3. Đối với Ngân hàng nhà nước
• 3.4. Đối với Ngân hàng BIDV
• 3.5. Đối với Ủy ban nhân dân huyện Củ Chi
• 3.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hoạt Động Thanh Toán Không Dùng Tiền Mặt BIDV

Thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) đang trở thành xu hướng tất yếu trong bối cảnh số hóa và hội nhập kinh tế. Tại Việt Nam, các ngân hàng thương mại, bao gồm BIDV, đang đầu tư mạnh mẽ vào phát triển các sản phẩm và dịch vụ thanh toán trên nền tảng số. Điều này góp phần thúc đẩy TTKDTM trong tiêu dùng, mua sắm và các giao dịch kinh tế khác. Theo nghiên cứu của Rahman và ctg (2020), xã hội không dùng tiền mặt và sự đổi mới công nghệ đang trở nên phổ biến. Điều này thể hiện sự chuyển dịch từ phương thức thanh toán truyền thống sang các hình thức thanh toán hiện đại, tiện lợi và an toàn hơn. Sự thay đổi thói quen của người dùng sau đại dịch Covid-19 cũng là một yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của TTKDTM. Các dịch vụ TTKDTM đã giúp người dân yên tâm hơn trong quá trình giao dịch, hạn chế tiếp xúc và vẫn đáp ứng được nhu cầu mua sắm, tiêu dùng.

1.1. Đặc Điểm Nổi Bật của TTKDTM Trong Bối Cảnh Hiện Nay

TTKDTM hiện nay có những đặc điểm nổi bật như tính tiện lợi, nhanh chóng, an toàn và bảo mật. Các giao dịch được thực hiện dễ dàng thông qua các thiết bị điện tử như điện thoại thông minh, máy tính bảng. Khách hàng có thể thanh toán mọi lúc, mọi nơi mà không cần mang theo tiền mặt. Các ngân hàng cũng liên tục cải tiến và nâng cao chất lượng dịch vụ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Số hóa các sản phẩm thanh toán trên mạng, qua điện thoại di động như ví điện tử, các loại thẻ ngân hàng và điện thoại thông minh, thanh toán bằng mã QR Code.

1.2. Vai Trò Quan Trọng của TTKDTM Đối Với Ngân Hàng BIDV

TTKDTM đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng cường khả năng cạnh tranh của BIDV. Việc cung cấp các dịch vụ TTKDTM đa dạng và tiện lợi giúp BIDV thu hút và giữ chân khách hàng. Đồng thời, TTKDTM cũng góp phần giảm chi phí hoạt động, tăng doanh thu từ phí dịch vụ. Việc tập trung phát triển TTKDTM là một chiến lược quan trọng để BIDV thích ứng với xu hướng số hóa và đáp ứng nhu cầu của thị trường. TTKDTM đang góp phần quan trọng trong việc tăng tính cạnh tranh với các ngân hàng khác trên địa bàn trong bối cảnh công nghệ số ngày càng phát triển mạnh mẽ.

II. Thách Thức Khi Triển Khai TTKDTM tại BIDV Củ Chi

Mặc dù có nhiều tiềm năng, hoạt động TTKDTM tại BIDV Củ Chi vẫn đối mặt với không ít thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự chênh lệch về trình độ nhận thức và thói quen sử dụng tiền mặt của người dân, đặc biệt là ở khu vực nông thôn, vùng ven thành phố. Ngoài ra, hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, hệ thống bảo mật chưa hoàn thiện cũng là những rào cản đối với sự phát triển của TTKDTM. Thêm vào đó, mặc dù là một trong những ngân hàng dẫn đầu về quy mô hoạt động trên địa bàn nhưng doanh số thu phí dịch vụ tại BIDV Củ Chi còn chiếm tỷ trọng thấp (dưới 10%) trong tổng nguồn thu hoạt động.

2.1. Hạn Chế về Hạ Tầng Công Nghệ và An Ninh Mạng

Hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ và hệ thống an ninh mạng chưa hoàn thiện là một trong những yếu tố cản trở sự phát triển của TTKDTM tại BIDV Củ Chi. Việc đầu tư vào nâng cấp hạ tầng công nghệ, tăng cường bảo mật là điều cần thiết để tạo niềm tin cho khách hàng và đảm bảo an toàn cho các giao dịch TTKDTM. Theo đó, hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Chi nhánh Củ Chi vẫn còn tồn đọng nhiều hạn chế.

2.2. Rào Cản Từ Thói Quen Sử Dụng Tiền Mặt Của Người Dân

Thói quen sử dụng tiền mặt vẫn còn phổ biến ở nhiều người dân, đặc biệt là ở khu vực nông thôn và vùng ven thành phố như Củ Chi. Việc thay đổi thói quen này đòi hỏi thời gian và sự nỗ lực từ cả phía ngân hàng và người dân. Cần có các chương trình truyền thông, giáo dục để nâng cao nhận thức của người dân về lợi ích của TTKDTM. Huyện Củ Chi đang được sự quan tâm và định hướng phát triển bởi chính phủ từng bước hình thành và phát triển trung tâm đô thị mới Tây Bắc của TP.

III. Cách Nâng Cao Chất Lượng Dịch Vụ TTKDTM BIDV Củ Chi

Để vượt qua những thách thức và thúc đẩy hoạt động TTKDTM, BIDV Củ Chi cần tập trung vào nâng cao chất lượng dịch vụ. Điều này bao gồm việc cải thiện quy trình giao dịch, đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ, tăng cường đào tạo nhân viên và nâng cao trải nghiệm khách hàng. Đồng thời, việc đầu tư vào công nghệ mới, tăng cường bảo mật và mở rộng mạng lưới thanh toán cũng là những yếu tố quan trọng. Chi nhánh BIDV Củ Chi đã liên tục thực hiện cải thiện các phương thức thanh toán truyền thống và tích cực triển khai, áp dụng các phương thức thanh toán hiện đại nhằm cung cấp những trải nghiệm tiện ích, an toàn và hiệu quả cho cả khách hàng cá nhân và khách hàng doanh nghiệp.

3.1. Cải Thiện Quy Trình Giao Dịch TTKDTM Hiện Tại

Quy trình giao dịch TTKDTM cần được cải thiện để trở nên đơn giản, nhanh chóng và tiện lợi hơn cho khách hàng. Việc giảm thiểu các thủ tục rườm rà, tăng cường tự động hóa và tối ưu hóa các bước thực hiện sẽ giúp nâng cao trải nghiệm khách hàng. Cùng với lợi thế là khu vực tập trung nhiều khu công nghiệp lớn như Tây Bắc Củ Chi, Tân Phú Trung, Đông Nam Củ Chi… thu hút đông đảo nguồn lao động từ nhiều nơi cho thấy nhu cầu và tiềm năng phát triển rộng rãi nhiều phương thức thanh toán hiện đại của ngân hàng.

3.2. Đa Dạng Hóa Sản Phẩm và Dịch Vụ TTKDTM Của BIDV

BIDV Củ Chi cần đa dạng hóa các sản phẩm và dịch vụ TTKDTM để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của khách hàng. Việc phát triển các sản phẩm thanh toán phù hợp với từng phân khúc khách hàng, tích hợp các tính năng mới và cung cấp các dịch vụ giá trị gia tăng sẽ giúp BIDV thu hút và giữ chân khách hàng. Với định hướng chung của toàn hệ thống ngân hàng BIDV đối với việc thực hiện mạnh mẽ, hiệu quả chủ trương và mục tiêu của quốc gia trong đẩy mạnh TTKDTM.

IV. Bí Quyết Truyền Thông Hiệu Quả Dịch Vụ TTKDTM BIDV

Truyền thông và quảng bá đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức của người dân về lợi ích của TTKDTM. BIDV Củ Chi cần xây dựng các chiến dịch truyền thông hiệu quả, sử dụng các kênh truyền thông đa dạng để tiếp cận đến nhiều đối tượng khách hàng khác nhau. Các thông điệp truyền thông cần tập trung vào tính tiện lợi, an toàn và tiết kiệm chi phí của TTKDTM.

4.1. Sử Dụng Các Kênh Truyền Thông Đa Dạng

Việc sử dụng các kênh truyền thông đa dạng như truyền hình, báo chí, mạng xã hội, website, ứng dụng di động và các sự kiện cộng đồng sẽ giúp BIDV Củ Chi tiếp cận đến nhiều đối tượng khách hàng khác nhau. Các kênh truyền thông cần được lựa chọn và sử dụng một cách phù hợp để đảm bảo hiệu quả truyền thông cao nhất.

4.2. Xây Dựng Thông Điệp Truyền Thông Hấp Dẫn

Các thông điệp truyền thông cần được xây dựng một cách hấp dẫn, dễ hiểu và dễ nhớ. Thông điệp cần tập trung vào các lợi ích của TTKDTM, như tính tiện lợi, an toàn, tiết kiệm chi phí và bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, BIDV cần tổ chức các chương trình khuyến mãi, giảm giá để khuyến khích người dân sử dụng TTKDTM.

V. Ứng Dụng Thực Tế và Kết Quả Nghiên Cứu TTKDTM BIDV

Nghiên cứu về hoạt động TTKDTM tại BIDV Củ Chi mang lại những ứng dụng thực tế quan trọng. Kết quả nghiên cứu giúp BIDV Củ Chi hiểu rõ hơn về thực trạng TTKDTM, những tồn tại và hạn chế, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp để thúc đẩy hoạt động này phát triển ổn định, an toàn và hiệu quả hơn. Đồng thời, nghiên cứu cũng cung cấp thông tin hữu ích cho các ngân hàng khác trong việc xây dựng chiến lược phát triển TTKDTM.

5.1. Giải Pháp Cụ Thể Để Khắc Phục Hạn Chế Hiện Tại

Dựa trên kết quả nghiên cứu, BIDV Củ Chi có thể triển khai các giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế hiện tại, như nâng cấp hạ tầng công nghệ, tăng cường bảo mật, cải thiện quy trình giao dịch, đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ, tăng cường đào tạo nhân viên và xây dựng các chiến dịch truyền thông hiệu quả. Chính vì thế, tôi quyết định chọn đề tài “Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Củ Chi” làm đề tài cho luận văn cao học của mình với mong muốn đóng góp những giải pháp cụ thể và thiết thực.

5.2. Đánh Giá Hiệu Quả Sau Khi Triển Khai Các Giải Pháp

Sau khi triển khai các giải pháp, BIDV Củ Chi cần đánh giá hiệu quả để điều chỉnh và cải thiện. Việc đánh giá có thể dựa trên các chỉ số như số lượng giao dịch TTKDTM, doanh thu từ phí dịch vụ, mức độ hài lòng của khách hàng và khả năng cạnh tranh trên thị trường. Mong muốn đóng góp những giải pháp cụ thể và thiết thực để chi nhánh có thể thúc đẩy hoạt động TTKDTM phát triển ổn định, an toàn và hiệu quả hơn trong những năm tới.

VI. Triển Vọng Tương Lai TTKDTM tại BIDV Củ Chi

Với những nỗ lực không ngừng, hoạt động TTKDTM tại BIDV Củ Chi hứa hẹn sẽ có những bước phát triển vượt bậc trong tương lai. Sự phát triển của công nghệ, sự thay đổi thói quen của người dùng và sự hỗ trợ từ chính phủ sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho TTKDTM ngày càng trở nên phổ biến và chiếm ưu thế so với các phương thức thanh toán truyền thống.

6.1. Xu Hướng Phát Triển Của Công Nghệ Thanh Toán

Sự phát triển của công nghệ thanh toán, như thanh toán không tiếp xúc, thanh toán di động và thanh toán bằng mã QR, sẽ tạo ra những phương thức thanh toán tiện lợi và an toàn hơn cho người dùng. BIDV Củ Chi cần chủ động tiếp cận và ứng dụng các công nghệ mới để nâng cao chất lượng dịch vụ và đáp ứng nhu cầu của thị trường.

6.2. Chính Sách Hỗ Trợ Từ Chính Phủ và Ngân Hàng Nhà Nước

Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ và Ngân hàng Nhà nước, như khuyến khích các doanh nghiệp chấp nhận thanh toán điện tử và tăng cường truyền thông về lợi ích của TTKDTM, sẽ tạo động lực cho sự phát triển của TTKDTM tại BIDV Củ Chi và trên cả nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chuyển đổi số trong lĩnh vực ngân hàng và xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt đang trở thành trụ cột tất yếu của nền kinh tế số tại Việt Nam. Theo định hướng tại Quyết định số 1813/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2021–2025, các ngân hàng thương mại giữ vai trò nòng cốt trong việc kiến tạo hệ sinh thái thanh toán minh bạch, tiện lợi và an toàn. Trong bức tranh chung đó, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Củ Chi là đơn vị hoạt động trên địa bàn cửa ngõ Tây Bắc Thành phố Hồ Chí Minh, nơi tập trung nhiều khu công nghiệp trọng điểm như Tây Bắc Củ Chi, Tân Phú Trung và Đông Nam Củ Chi với lực lượng lao động dồi dào.

Giai đoạn 2018–2022 chứng kiến sự bứt phá mạnh mẽ trong hoạt động thanh toán tại đơn vị. Tổng doanh số thanh toán toàn chi nhánh tăng trưởng từ 17.523 tỷ đồng năm 2018 lên 40.814 tỷ đồng vào năm 2022, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 23,8%/năm. Đáng chú ý, doanh số thanh toán không dùng tiền mặt tăng vọt từ 6.970 tỷ đồng lên 25.966 tỷ đồng, đưa tỷ trọng thanh toán phi tiền mặt từ mức 39,6% năm 2018 lên chiếm 62,62% tổng doanh số vào năm 2022.

Tuy nhiên, thực tế hoạt động tại đơn vị vẫn đối mặt với những rào cản mang tính cơ cấu. Dù quy mô tín dụng đạt 4.005 tỷ đồng và vốn huy động đạt 3.359 tỷ đồng vào năm 2022, nguồn thu từ phí dịch vụ thanh toán vẫn chiếm tỷ trọng khiêm tốn dưới 10% tổng thu nhập hoạt động. Mạng lưới hạ tầng điểm chấp nhận thẻ và máy giao dịch tự động phân bổ chưa đồng đều tại các xã xa trung tâm, cùng áp lực cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Chi nhánh Củ Chi giai đoạn 2018–2022, làm rõ nguyên nhân của các hạn chế, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp thực tiễn nhằm gia tăng nguồn thu dịch vụ và nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết tiền tệ và ngân hàng thương mại hiện đại của Nguyễn Đăng Dờn (2014) và Lê Đình Hạc (2020), kết hợp với các mô hình phát triển kinh tế không dùng tiền mặt của Rahman và cộng sự (2020) cùng Mohd & Ram (2020). Về bản chất, thanh toán không dùng tiền mặt là phương thức chi trả được thực hiện thông qua việc trích chuyển tiền trên các tài khoản mở tại tổ chức tín dụng hoặc bù trừ công nợ giữa các bên mà không có sự dịch chuyển trực tiếp của tiền mặt vật chất.

Hệ thống lý thuyết phân định rõ ba đặc trưng cốt lõi của thanh toán không dùng tiền mặt: sự độc lập tương đối giữa không gian vận động của hàng hóa và tiền tệ ghi sổ, tính chất bắt buộc của tài khoản thanh toán tại trung gian tài chính, và vai trò điều phối trung tâm của hệ thống ngân hàng thương mại. Hoạt động này được điều chỉnh chặt chẽ bởi các văn bản pháp lý chuyên ngành như Thông tư 46/2014/TT-NHNN về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt và Thông tư 22/2015/TT-NHNN về cung ứng và sử dụng séc.

Khung đánh giá hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt trong nghiên cứu được chuẩn hóa thành hai nhóm chỉ tiêu:

• Nhóm chỉ tiêu quy mô và hiệu quả: Đo lường qua số lượng tài khoản thanh toán cá nhân và doanh nghiệp, tốc độ tăng trưởng doanh số thanh toán theo từng phương thức (séc, ủy nhiệm chi, ủy nhiệm thu, thẻ và ngân hàng điện tử), tỷ trọng thanh toán phi tiền mặt trên tổng doanh số, và mức đóng góp của thu phí dịch vụ vào tổng lợi nhuận ngân hàng.
• Nhóm chỉ tiêu chất lượng: Đo lường qua mức độ hài lòng của khách hàng, tính cạnh tranh của biểu phí dịch vụ, mức độ an toàn bảo mật trong vận hành giao dịch và độ đa dạng của danh mục sản phẩm ngân hàng số như ứng dụng SmartBanking và công nghệ định danh điện tử.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn áp dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp phân tích thống kê mô tả, phương pháp so sánh chuỗi thời gian và phương pháp tổng hợp - khái quát hóa logic. Cơ sở dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ các báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo tổng kết hoạt động kinh doanh, báo cáo dịch vụ thanh toán và dữ liệu phát hành thẻ của BIDV Chi nhánh Củ Chi trong suốt 5 năm từ năm 2018 đến năm 2022.

Quy mô dữ liệu bao quát toàn bộ 41.439 tài khoản thanh toán đang hoạt động tại đơn vị tính đến cuối năm 2022, bao gồm 40.315 tài khoản khách hàng cá nhân và 1.124 tài khoản khách hàng doanh nghiệp, cùng tập hợp dữ liệu giao dịch phát sinh trên toàn mạng lưới gồm Hội sở chính và 05 phòng giao dịch trực thuộc (Tây Bắc Củ Chi, Hòa Bình, Tân Quy, Phước Thạnh, Tân Phú Trung). Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng cho dữ liệu thứ cấp nhằm đảm bảo tính chuẩn xác tuyệt đối, phản ánh đầy đủ chu kỳ vận hành của dòng tiền qua các thời kỳ trước, trong và sau đại dịch COVID-19. Việc phân tích số liệu thực chứng giúp nhận diện rõ xu hướng dịch chuyển từ các công cụ truyền thống sang thanh toán trực tuyến, làm căn cứ vững chắc cho các đề xuất mang tính chiến lược.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực tế tại BIDV Chi nhánh Củ Chi giai đoạn 2018–2022 ghi nhận bốn phát hiện mang tính then chốt:

Thứ nhất, quy mô tài khoản thanh toán tăng trưởng vượt bậc với mức tăng bình quân 21,9%/năm. Tổng số lượng tài khoản thanh toán mở tại chi nhánh đã tăng từ 18.795 tài khoản năm 2018 lên 41.439 tài khoản vào năm 2022, tương ứng mức tăng 120,5%. Trong đó, phân khúc khách hàng cá nhân đóng vai trò động lực chính khi tăng từ 18.259 lên 40.315 tài khoản (tăng bình quân 22%/năm). Sự xuất hiện của giải pháp định danh trực tuyến eKYC trên ứng dụng SmartBanking năm 2022 đã tạo cú hích lớn, mang lại 3.851 tài khoản mới và chiếm tới 45,1% tổng lượng tài khoản cá nhân phát triển mới trong năm. Phân khúc khách hàng doanh nghiệp duy trì mức tăng ổn định từ 536 lên 1.124 tài khoản, đạt mức tăng trưởng bình quân 20,4%/năm.

Thứ hai, doanh số thanh toán không dùng tiền mặt có sự bứt phá áp đảo so với thanh toán bằng tiền mặt. Doanh số thanh toán phi tiền mặt tăng liên tục từ 6.970 tỷ đồng năm 2018 lên 25.966 tỷ đồng năm 2022, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 30%/năm. Đặc biệt, năm 2021 ghi nhận mức tăng trưởng kỷ lục đạt 43% do tác động từ nhu cầu giao dịch từ xa trong thời gian giãn cách xã hội. Ngược lại, doanh số thanh toán tiền mặt tăng trưởng chậm dần ở mức bình quân 10%/năm (từ 10.553 tỷ đồng lên 14.848 tỷ đồng), khiến tỷ trọng thanh toán tiền mặt sụt giảm từ 60,4% năm 2018 xuống còn 37,38% năm 2022.

Thứ ba, cơ cấu các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt dịch chuyển mạnh mẽ từ kênh truyền thống sang nền tảng số. Năm 2018, các phương thức giấy tờ truyền thống như séc chiếm 29,6% doanh số thanh toán phi tiền mặt (đạt 2.063 tỷ đồng) và ủy nhiệm chi chiếm tỷ trọng lớn. Đến năm 2022, giao dịch qua ứng dụng ngân hàng số SmartBanking, iBank và thẻ thanh toán đã vươn lên chiếm vị trí chủ đạo, phản ánh sự thay đổi căn bản trong hành vi chi tiêu của người dân nông thôn và công nhân các khu công nghiệp.

Thứ tư, hiệu quả kinh doanh tổng thể duy trì đà tăng trưởng cao nhưng cơ cấu thu nhập dịch vụ chưa tương xứng. Lợi nhuận trước thuế của BIDV Củ Chi tăng từ 49 tỷ đồng năm 2018 lên 116 tỷ đồng năm 2022, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 30,1%/năm. Dư nợ tín dụng đạt 4.005 tỷ đồng với tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát chặt chẽ ở mức 0,09%. Dù vậy, tỷ trọng thu nhập từ phí dịch vụ thanh toán vẫn ở mức dưới 10% tổng thu nhập hoạt động, cho thấy tiềm năng khai thác giá trị gia tăng từ hệ sinh thái thanh toán số chưa được tối ưu hóa.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng mạnh mẽ của thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Củ Chi bắt nguồn từ sự kết hợp giữa chiến lược số hóa quyết liệt của toàn hệ thống BIDV và sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng sau đại dịch COVID-19. Kết quả này hoàn toàn nhất quán với nhận định của Chen và cộng sự (2019) về vai trò then chốt của mức độ thâm nhập ngân hàng số, cũng như củng cố luận điểm của Rahman và cộng sự (2020) về lợi thế an toàn và tiện ích vượt trội của thanh toán điện tử.

Để phục vụ công tác quản trị và ra quyết định kinh doanh, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ miền biểu diễn sự đảo chiều tỷ trọng giữa thanh toán tiền mặt (giảm từ 60,4% xuống 37,38%) và thanh toán không dùng tiền mặt (tăng từ 39,6% lên 62,62%). Đồng thời, bảng thống kê phân tích tương quan giữa số lượng tài khoản mở qua eKYC và doanh số giao dịch số tại từng phòng giao dịch sẽ làm rõ hiệu quả tiếp cận khách hàng trẻ.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những nút thắt cần tháo gỡ. Mạng lưới hạ tầng máy POS và ATM của chi nhánh trên địa bàn huyện Củ Chi còn thưa thớt, chưa bao phủ hết các khu dân cư nông thôn xa trung tâm. Quy trình tra soát, xử lý khiếu nại giao dịch trực tuyến đôi lúc còn kéo dài. Tình trạng này phản ánh đúng những hạn chế đã được Nguyễn Thị Thùy Hương (2021) và Phan Thị Hoàng Yến và cộng sự (2022) cảnh báo về rào cản kỹ thuật và tâm lý lo ngại rủi ro gian lận giao dịch của người dùng tại các địa bàn ngoại thành.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hiện thực hóa định hướng phát triển giai đoạn 2023–2025 của BIDV, nâng tỷ trọng thu phí dịch vụ thanh toán lên 15% tổng thu nhập hoạt động, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, mở rộng hạ tầng công nghệ và mạng lưới chấp nhận thanh toán số. Phòng Khách hàng cá nhân chủ trì phối hợp với các phòng giao dịch triển khai lắp đặt tối thiểu 500 điểm chấp nhận thanh toán qua mã phản hồi nhanh BIDV QR và máy POS không dây tại các chợ truyền thống, chuỗi cửa hàng bán lẻ và các doanh nghiệp trong Khu công nghiệp Tân Phú Trung, Khu công nghiệp Tây Bắc Củ Chi trước Quý IV/2024. Đảm bảo tỷ lệ kết nối thông suốt của hệ thống ATM/POS đạt trên 99,5%.

Thứ hai, tái cấu trúc quy trình tác nghiệp và rút ngắn thời gian xử lý khiếu nại. Phòng Quản trị tín dụng và Phòng Quản lý nội bộ rà soát, cắt giảm 30% thủ tục giấy tờ trong quy trình đăng ký dịch vụ tại quầy; ứng dụng tính năng tự động tra soát giao dịch trên ứng dụng SmartBanking. Đặt mục tiêu rút ngắn thời gian phản hồi và giải quyết khiếu nại giao dịch lỗi từ 3–5 ngày làm việc xuống dưới 24 giờ trong giai đoạn 2023–2024, nâng tỷ lệ hài lòng của khách hàng lên trên 95%.

Thứ ba, nâng cao năng lực chuyên môn và chuẩn hóa đội ngũ nhân sự. Ban Giám đốc chi nhánh chỉ đạo tổ chức đào tạo chuyên sâu định kỳ 6 tháng/lần cho 100% đội ngũ gồm 20 giao dịch viên và 19 cán bộ quản lý khách hàng về kỹ năng tư vấn giải pháp ngân hàng số tích hợp, bảo mật thông tin và xử lý sự cố công nghệ. Gắn chỉ tiêu phát triển tài khoản hoạt động thực chất và doanh số thanh toán số vào hệ thống đánh giá KPI hàng tháng từ đầu năm 2024.

Thứ tư, đẩy mạnh truyền thông và tiếp thị phân khúc chuyên biệt. Phòng Khách hàng doanh nghiệp phối hợp với Phòng Khách hàng cá nhân triển khai các gói sản phẩm liên kết chi trả lương qua tài khoản kết hợp ưu đãi miễn phí chuyển tiền cho hơn 50.000 công nhân tại các khu công nghiệp trên địa bàn huyện. Xây dựng các chiến dịch truyền thông hướng dẫn kỹ năng phòng chống lừa đảo trực tuyến tại các trường học và khu dân cư, phấn đấu nâng tỷ lệ tài khoản hoạt động thường xuyên đạt trên 80% vào cuối năm 2025.

Bên cạnh đó, tác giả kiến nghị Ngân hàng Nhà nước tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về bảo vệ dữ liệu cá nhân trong giao dịch số, đồng thời kiến nghị Ủy ban nhân dân huyện Củ Chi đẩy mạnh chủ trương chi trả an sinh xã hội, thu học phí và viện phí qua tài khoản ngân hàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

Ban lãnh đạo và chuyên viên quản trị tại các chi nhánh ngân hàng thương mại: Cung cấp mô hình đánh giá định lượng về sự chuyển dịch kênh thanh toán và khung giải pháp nâng cao thu nhập dịch vụ phi tín dụng, đặc biệt hữu ích cho các chi nhánh đóng tại địa bàn bán đô thị hoặc ven đô thị lớn.

Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Sử dụng luận văn như tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu thực chứng, cách tiếp cận xử lý số liệu chuỗi thời gian 5 năm và hệ thống hóa lý thuyết về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt trong kỷ nguyên số.

Các doanh nghiệp và hộ kinh doanh cá thể trên địa bàn huyện Củ Chi: Nắm bắt các tiện ích và giải pháp quản lý dòng tiền tối ưu thông qua hệ sinh thái số của ngân hàng như BIDV iBank, thanh toán hóa đơn tự động và mã QR, giúp tiết giảm chi phí vận hành và rủi ro lưu thông tiền mặt.

Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Tham khảo bức tranh thực tế về mức độ thâm nhập của tài chính số để hoạch định chính sách phát triển kinh tế số, an sinh xã hội và đẩy mạnh tài chính toàn diện theo chủ trương của Chính phủ.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Củ Chi giai đoạn 2018–2022 có sự thay đổi ra sao về quy mô doanh số? Doanh số thanh toán không dùng tiền mặt tại chi nhánh ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc, tăng từ 6.970 tỷ đồng năm 2018 lên 25.966 tỷ đồng vào năm 2022, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 30%/năm. Tỷ trọng thanh toán phi tiền mặt tăng mạnh từ 39,6% lên 62,62% tổng doanh số thanh toán của chi nhánh.

Công nghệ eKYC đóng góp như thế nào vào kết quả mở rộng khách hàng cá nhân tại chi nhánh? Công nghệ định danh điện tử eKYC trên ứng dụng SmartBanking là bước ngoặt lớn trong thu hút khách hàng mới. Riêng năm 2022, chi nhánh đã phát triển thêm 3.851 tài khoản cá nhân thông qua eKYC, chiếm tới 45,1% tổng số lượng tài khoản khách hàng cá nhân tăng mới toàn đơn vị trong năm.

Những hạn chế cốt lõi trong hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại đơn vị là gì? Hạn chế lớn nhất là nguồn thu từ phí dịch vụ thanh toán còn chiếm tỷ trọng thấp dưới 10% tổng thu nhập hoạt động. Mạng lưới máy POS và cây ATM tại các xã xa trung tâm còn hạn chế, các chương trình tiếp thị chưa phủ rộng đến từng nhóm đối tượng và quy trình tra soát lỗi giao dịch đôi khi còn kéo dài.

Đại dịch COVID-19 đã tác động như thế nào đến xu hướng thanh toán tại BIDV Củ Chi? Dịch bệnh là yếu tố thúc đẩy người dân và doanh nghiệp chuyển dịch mạnh mẽ sang giao dịch trực tuyến nhằm hạn chế tiếp xúc. Năm 2021 ghi nhận tốc độ tăng trưởng doanh số thanh toán không dùng tiền mặt cao nhất với mức tăng 43%, đồng thời làm thay đổi căn bản thói quen chi tiêu tiền mặt của khách hàng.

Luận văn đề xuất những giải pháp trọng tâm nào để phát triển dịch vụ thanh toán số đến năm 2025? Tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp toàn diện: mở rộng mạng lưới 500 điểm thanh toán QR Code và POS tại khu công nghiệp, rút ngắn thời gian xử lý khiếu nại xuống dưới 24 giờ, đào tạo 100% đội ngũ cán bộ kinh doanh và giao dịch viên, cùng các chiến dịch tiếp thị trả lương qua tài khoản cho 50.000 công nhân.

Kết luận

• Tăng trưởng bứt phá về quy mô: Doanh số thanh toán không dùng tiền mặt tăng trưởng bình quân 30%/năm, đạt 25.966 tỷ đồng và chiếm 62,62% tổng doanh số thanh toán toàn chi nhánh năm 2022.
• Nền khách hàng mở rộng vững chắc: Tổng số tài khoản thanh toán đạt 41.439 tài khoản, trong đó ứng dụng định danh eKYC đóng góp tới 45,1% lượng tài khoản cá nhân mới phát triển trong năm 2022.
• Cơ cấu thanh toán chuyển dịch tích cực: Tỷ trọng giao dịch bằng tiền mặt giảm sâu từ 60,4% xuống còn 37,38%, phản ánh sự thành công của chiến lược số hóa sản phẩm SmartBanking và iBank.
• Nhận diện đúng điểm nghẽn then chốt: Nguồn thu phí dịch vụ thanh toán còn chiếm dưới 10% tổng nguồn thu và hạ tầng chấp nhận thẻ vùng ven cần tiếp tục được đầu tư mở rộng đồng bộ.
• Lộ trình thực thi rõ ràng: Hệ thống 4 nhóm giải pháp về hạ tầng, quy trình, nhân sự và truyền thông tạo tiền đề vững chắc nâng tỷ trọng thu phí dịch vụ lên 15% trong giai đoạn 2023–2025.

Luận văn đã đóng góp một công trình nghiên cứu thực chứng sâu sắc, phản ánh chân thực bức tranh phát triển dịch vụ thanh toán số tại một địa bàn ven đô thị đặc thù. Quý độc giả, các nhà quản trị ngân hàng và giới nghiên cứu học thuật hãy tham khảo chi tiết toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác trọn vẹn bộ số liệu phân tích và hệ thống giải pháp phát triển thanh toán không dùng tiền mặt trong giai đoạn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại các ngân hàng thương mại 1. Khái niệm Lê Hữu Hưng (2021) cho rằng thanh toán không dùng tiền mặt là hình thức thanh toán mà người tiêu dùng thông qua các phương tiện không phải tiền mặt như chứng chỉ tiền gửi, chứng khoán, tài sản hữu hình (không phải vàng, bạc) hoặc sử dụng công cụ để thanh toán, nhưng phải thông qua các tổ chức tín dụng thay vì người mua và người bán trực tiếp trao đổi với nhau. Theo Mohd & Ram (2020) cho rằng không dùng tiền mặt tức là xã hội ít tiền mặt hơn hoặc nền kinh tế giao dịch không dùng tiền mặt, giảm sử dụng tiền mặt vật chất để chi tiêu, thanh toán.

Thay vì sử dụng tiền mặt như truyền thống thì thanh toán kỹ thuật số được tiến hành để xử lý các giao dịch. Tóm lại, TTKDTM có thể được hiểu là cách thức thanh toán không trực tiếp sử dụng tiền mặt mà thực hiện bằng cách trích chuyển tiền trên các tài khoản thanh toán từ cá nhân, tổ chức này sang tài khoản của cá nhân, tổ chức khác dựa trên những chứng từ hợp pháp theo quy định (séc, ủy nhiệm thu, ủy nhiệm chi…) và phải thông qua hệ thống các ngân hàng. Đặc điểm của hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt Theo Lê Đình Hạc (2020) cho rằng bản chất của hình thức TTKDTM chính là hạn chế lượng tiền mặt lưu thông trong nền kinh tế, giảm thiểu chi phí xã hội. Hoạt động này sẽ trực tiếp làm giảm số lượng tiền mặt đang được lưu hành trên thị trường hàng hóa bằng cách khuyến khích người tiêu dùng TTKDTM.

Họ có thể sử dụng các dịch vụ thu chi, thẻ ngân hàng, thanh toán trực tuyến mà không làm thay đổi giá trị tiền mặt tương đương. Có sự xuất hiện của tiền mặt hay không chính là sự khác biệt lớn nhất giữa hai hình thức thanh toán bằng tiền mặt và không dùng tiền mặt. Theo Nguyễn Đăng Dờn (2014), TTKDTM có ba đặc điểm sau đây: 9 Thứ nhất, xét về không gian và thời gian, sự vận động của tiền tệ và vật tư hàng hóa có thể tách rời hay độc lập với nhau. Nghĩa là, việc chuyển giao hàng hóa có thể được thực hiện tại một thời điểm của địa điểm này còn việc thanh toán lại có thể được tiến hành tại một nơi khác.

Thứ hai, trong thanh toán không tiền mặt, tiền tệ chỉ xuất hiện dưới dạng là tiền tệ kế toán (tiền ghi sổ) và được ghi chép trên các chứng từ, sổ sách kế toán (tiền chuyển khoản). Vì vậy, TTKDTM yêu cầu các cá nhân, tổ chức tham gia thanh toán phải có tài khoản mở tại các ngân hàng. Thứ ba, vai trò của các ngân hàng là rất quan trọng và bắt buộc trong các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt. TTKDTM được tiến hành thông qua sự có mặt của ít nhất một ngân hàng và chỉ có ngân hàng mới được phép trích chuyển tiền trên tài khoản theo yêu cầu của các bên tham gia giao dịch.

Do vậy, ngân hàng giữ nhiệm vụ quyết định trong thanh toán chuyển khoản, và trở thành trung tâm thanh toán cho nền kinh tế. Vai trò của hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt TTKDTM sẽ mang lại lợi ích cho tất cả các bên tham gia: người tiêu dùng, người bán hàng, tổ chức tín dụng (chủ yếu là ngân hàng) và tổng thể nền kinh tế.  Đối với khách hàng Rahman và ctg (2020) chỉ ra rằng việc áp dụng TTKDTM có rất nhiều lợi thế cho người tiêu dùng. Thanh toán không dùng tiền mặt mang đến sự thuận tiện và nhanh chóng.