Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu xác định hòa hợp hla giữa bệnh nhân và người hiến bằng kỹ thuật pcr sso để định hướng ghép tế bào gốc trong điều trị bệnh thalassemia

Nghiên cứu xác định hòa hợp HLA giữa bệnh nhân và người hiến bằng kỹ thuật PCR SSO, định hướng ghép tế bào gốc điều trị bệnh thalassemia.

• Tác giả: Lê Xuân Thịnh
• Người hướng dẫn: BS. Trần Ngọc Quế
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Di truyền học
• Đề tài: Nghiên cứu xác định hòa hợp HLA giữa bệnh nhân và người hiến bằng kỹ thuật PCR-SSO để định hướng ghép tế bào gốc trong điều trị bệnh Thalassemia
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Kháng nguyên hệ bạch cầu người
• 1.2. Khái niệm human leukocyte antigen
• 1.3. Hệ thống HLA
• 1.4. Chức năng của HLA
• 1.5. Phân bố gen HLA trong cơ thể
• 1.6. Kỹ thuật định danh HLA
• 1.7. Tế bào gốc
• 1.8. Khái niệm tế bào gốc
• 1.9. Tế bào gốc huy động ra máu ngoại vi
• 1.10. Tế bào gốc từ máu dây rốn
• 1.11. Ghép tế bào gốc trong điều trị bệnh thalassemia
• 1.12. Ghép tế bào gốc
• 1.13. Nghiên cứu hòa hợp HLA ở Việt Nam và trên Thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nguyên liệu, hóa chất, thiết bị
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Thiết kế nghiên cứu
• 2.6. Các bước tiến hành nghiên cứu
• 2.7. Chỉ số nghiên cứu
• 2.8. Xử lý số liệu
• 2.9. Đạo đức nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm đối tượng bệnh nhân
• 3.3. Đặc điểm đối tượng người hiến cùng huyết thống
• 3.4. Đặc điểm đối tượng người hiến không cùng huyết thống
• 3.5. Kết quả xác định HLA của bệnh nhân, người hiến
• 3.5.1. Kết quả xác định các alen của locus HLA-A
• 3.5.2. Kết quả xác định các alen của locus HLA-B
• 3.5.3. Kết quả xác định các alen của locus HLA-DRB1
• 3.6. Nhận xét về mức độ hòa hợp HLA bệnh nhân và người hiến
• 3.7. Kết quả tìm kiếm cho bệnh nhân có người hiến cùng huyết thống
• 3.8. Kết quả tìm kiếm cho bệnh nhân không có người hiến cùng huyết thống từ Ngân hàng máu dây rốn cộng đồng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu hòa hợp HLA trong điều trị thalassemia

Nghiên cứu hòa hợp HLA giữa bệnh nhân và người hiến tế bào gốc là một lĩnh vực quan trọng trong điều trị bệnh thalassemia. Thalassemia là một bệnh di truyền phổ biến, đặc biệt ở các nước Đông Nam Á. Việc xác định sự hòa hợp HLA giữa bệnh nhân và người hiến tế bào gốc có thể quyết định thành công của phương pháp ghép tế bào gốc. Hệ thống HLA (Human Leukocyte Antigen) đóng vai trò quan trọng trong việc nhận diện và loại bỏ tế bào lạ, từ đó ảnh hưởng đến khả năng thành công của ghép tế bào gốc.

1.1. Khái niệm về HLA và vai trò của nó trong ghép tế bào gốc

HLA là một nhóm các protein trên bề mặt tế bào, giúp hệ miễn dịch nhận diện các tế bào lạ. Việc xác định HLA là cần thiết để đảm bảo sự hòa hợp giữa bệnh nhân và người hiến tế bào gốc, từ đó giảm thiểu nguy cơ thải ghép.

1.2. Tình hình thalassemia tại Việt Nam và nhu cầu ghép tế bào gốc

Tại Việt Nam, thalassemia là một trong những bệnh di truyền phổ biến nhất. Mỗi năm có hàng ngàn trẻ em sinh ra mắc bệnh này, dẫn đến nhu cầu cấp thiết về các phương pháp điều trị hiệu quả như ghép tế bào gốc.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu hòa hợp HLA

Mặc dù nghiên cứu hòa hợp HLA đã đạt được nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn là việc tìm kiếm người hiến tế bào gốc phù hợp với bệnh nhân. Tỷ lệ hòa hợp HLA giữa các thành viên trong gia đình thường cao hơn, nhưng không phải lúc nào cũng có người hiến phù hợp.

2.1. Khó khăn trong việc tìm kiếm người hiến tế bào gốc

Nhiều bệnh nhân không có anh chị em ruột để hiến tế bào gốc, dẫn đến việc tìm kiếm người hiến từ cộng đồng trở nên khó khăn. Điều này làm giảm khả năng thành công của ghép tế bào gốc.

2.2. Tình trạng thiếu ngân hàng tế bào gốc tại Việt Nam

Ngân hàng tế bào gốc tại Việt Nam còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng tìm kiếm người hiến phù hợp. Việc phát triển ngân hàng tế bào gốc cộng đồng là cần thiết để tăng cường nguồn cung tế bào gốc.

III. Phương pháp nghiên cứu hòa hợp HLA hiệu quả

Để xác định sự hòa hợp HLA, các phương pháp hiện đại như kỹ thuật PCR-SSO được áp dụng. Phương pháp này cho phép xác định nhanh chóng và chính xác các alen HLA của bệnh nhân và người hiến tế bào gốc.

3.1. Kỹ thuật PCR SSO trong xác định HLA

Kỹ thuật PCR-SSO (Polymerase Chain Reaction - Sequence Specific Oligonucleotide) là một phương pháp hiệu quả để xác định các alen HLA. Phương pháp này giúp phát hiện nhanh chóng sự hòa hợp giữa bệnh nhân và người hiến.

3.2. Đánh giá mức độ hòa hợp HLA giữa bệnh nhân và người hiến

Việc đánh giá mức độ hòa hợp HLA giữa bệnh nhân và người hiến là rất quan trọng. Các chỉ số hòa hợp HLA sẽ giúp định hướng cho việc ghép tế bào gốc, từ đó nâng cao tỷ lệ thành công.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu hòa hợp HLA

Nghiên cứu hòa hợp HLA không chỉ có giá trị trong điều trị thalassemia mà còn có thể áp dụng cho nhiều bệnh lý khác. Việc xác định HLA giúp tối ưu hóa quy trình ghép tế bào gốc, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị.

4.1. Kết quả nghiên cứu hòa hợp HLA tại Việt Nam

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ lệ hòa hợp HLA giữa bệnh nhân và người hiến tế bào gốc có ảnh hưởng lớn đến kết quả ghép. Các nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy tỷ lệ thành công của ghép tế bào gốc tăng lên khi có sự hòa hợp HLA cao.

4.2. Tương lai của ghép tế bào gốc trong điều trị thalassemia

Với sự phát triển của công nghệ và nghiên cứu, tương lai của ghép tế bào gốc trong điều trị thalassemia hứa hẹn sẽ có nhiều tiến bộ. Việc mở rộng ngân hàng tế bào gốc và cải thiện kỹ thuật xác định HLA sẽ là những yếu tố quan trọng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu HLA

Nghiên cứu hòa hợp HLA giữa bệnh nhân và người hiến tế bào gốc là một lĩnh vực quan trọng trong điều trị thalassemia. Việc xác định HLA chính xác sẽ giúp nâng cao tỷ lệ thành công của ghép tế bào gốc. Tương lai của nghiên cứu này sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của công nghệ và nguồn cung tế bào gốc.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu HLA trong y học hiện đại

Nghiên cứu HLA không chỉ có ý nghĩa trong điều trị thalassemia mà còn trong nhiều lĩnh vực y học khác. Việc hiểu rõ về HLA sẽ giúp cải thiện các phương pháp điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

5.2. Định hướng nghiên cứu HLA trong tương lai

Trong tương lai, nghiên cứu HLA sẽ tiếp tục được mở rộng với sự phát triển của công nghệ gen và tế bào gốc. Các nghiên cứu mới sẽ giúp tìm ra những phương pháp điều trị hiệu quả hơn cho bệnh nhân thalassemia và các bệnh lý khác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thalassemia (tan máu bẩm sinh) là bệnh lý di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường phổ biến hàng đầu thế giới. Theo số liệu từ Liên đoàn Thalassemia Thế giới, hiện có khoảng 7% dân số toàn cầu mang gen bệnh và mỗi năm có xấp xỉ 300.000 trẻ sinh ra mắc thể bệnh mức độ nặng. Tại Việt Nam, tỷ lệ người mang gen bệnh chiếm khoảng 10% dân số, tương đương với ước tính 20.000 trẻ sinh ra mang gen hoặc bị bệnh Thalassemia mỗi năm. Người bệnh thể nặng phải duy trì truyền máu định kỳ và điều trị thải sắt suốt đời, gây suy kiệt tài chính gia đình và tạo áp lực nặng nề lên hệ thống an sinh xã hội.

Ghép tế bào gốc tạo máu đồng loài hiện là phương pháp điều trị triệt để duy nhất giúp bệnh nhân phục hồi hoàn toàn chức năng tạo máu. Tuy nhiên, yếu tố quyết định thành công của ca ghép nằm ở mức độ hòa hợp kháng nguyên bạch cầu người (HLA). Nghiên cứu được thực hiện tại Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương trong giai đoạn từ tháng 12/2015 đến tháng 06/2017 nhằm giải quyết bài toán cấp thiết này.

Mục tiêu cốt lõi của đề tài là xác định kiểu gen HLA của bệnh nhân Thalassemia và người hiến bằng kỹ thuật sinh học phân tử PCR-SSO, đồng thời đánh giá mức độ hòa hợp HLA giữa bệnh nhân với nguồn hiến cùng huyết thống và ngân hàng máu dây rốn cộng đồng. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi mở rộng khả năng tiếp cận nguồn tế bào gốc hòa hợp tối thiểu 4/6 locus lên tới 96,6%, mang lại hy vọng sống khỏe mạnh cho hàng nghìn bệnh nhi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên ba trụ cột lý thuyết chuyên sâu:

1. Hệ thống kháng nguyên bạch cầu người (HLA): Nằm trên nhánh ngắn của nhiễm sắc thể số 6 (vùng 6p21) với kích thước khoảng 3,5 triệu cặp bazơ nitơ. Hệ thống được chia thành HLA lớp I (gồm các locus HLA-A, HLA-B, HLA-C biểu hiện trên hầu hết tế bào có nhân) và HLA lớp II (gồm các locus HLA-DR, HLA-DQ, HLA-DP biểu hiện trên tế bào miễn dịch). Đến năm 2017, y học thế giới đã xác định được hơn 17.330 alen HLA khác nhau.
2. Nguyên lý ghép tế bào gốc tạo máu đồng loài: Đòi hỏi sự tương thích kháng nguyên giữa người cho và người nhận để hạn chế tối đa nguy cơ thải ghép và bệnh ghép chống chủ (GVHD). Khác với tế bào gốc tủy xương đòi hỏi độ hòa hợp khắt khe 8/10 hoặc 10/10 locus, nguồn tế bào gốc máu dây rốn có tính miễn dịch chưa trưởng thành, chỉ yêu cầu hòa hợp tối thiểu 4/6 locus HLA-A, HLA-B và HLA-DRB1.
3. Cơ chế di truyền bệnh Thalassemia: Tình trạng đột biến điểm hoặc mất đoạn trên gen alpha-globin (nhiễm sắc thể 16) hoặc beta-globin (nhiễm sắc thể 11) làm suy giảm nghiêm trọng chuỗi globin, dẫn đến hồng cầu vỡ sớm và thiếu máu mạn tính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp hồi cứu và tiến cứu với phương pháp chọn mẫu thuận tiện. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 80 bệnh nhân Thalassemia thể nặng có chỉ định ghép tế bào gốc (trong đó có 58 bệnh nhân có người hiến cùng huyết thống và 22 bệnh nhân không có người hiến cùng huyết thống) cùng cơ sở dữ liệu của 3000 đơn vị máu dây rốn tại Ngân hàng Tế bào gốc, Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương.

Phương pháp phân tích được lựa chọn là kỹ thuật PCR-SSO (Polymerase Chain Reaction - Sequence Specific Oligonucleotide) độ phân giải cao kết hợp hệ thống vi hạt phát huỳnh quang xMAP trên máy đọc Luminex. Kỹ thuật này được ưu tiên lựa chọn vì khả năng phân tích đồng thời tới 100 alen trong một giếng phản ứng, cho kết quả định danh 4 chữ số chuẩn xác và đặc biệt chỉ cần lượng ADN đầu vào rất nhỏ (trung bình 183,1 ng). Điều này giúp khắc phục triệt để hạn chế của kỹ thuật PCR-SSP khi xử lý các mẫu dịch ối có nồng độ ADN thấp. Toàn bộ số liệu thu thập được xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS 16.0.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận những phát hiện quan trọng về dịch tễ di truyền và khả năng hòa hợp HLA:

1. Đặc điểm dịch tễ của bệnh nhân: Độ tuổi trung bình của 80 bệnh nhân là 5,9 ± 2,4 tuổi, cân nặng trung bình 15,9 ± 5,4 kg, với 53,8% là nam và 46,2% là nữ. Thể bệnh Beta Thalassemia chiếm ưu thế tuyệt đối với 96,2%, trong khi Alpha Thalassemia chiếm 3,8%. Về phân bố dân tộc, người Kinh chiếm 55,0%, người Tày chiếm 25,2%, người Thái chiếm 7,5% và người Mường chiếm 5,0%.
2. Đa hình alen HLA đặc trưng: Tại locus HLA-A, alen HLA-A*11:01 xuất hiện nhiều nhất ở cả bệnh nhân (24,4%), người hiến (24,1%) và máu dây rốn cộng đồng (25,1%). Tại locus HLA-B, alen HLA-B*15:02 (15,6% ở bệnh nhân, 15,0% ở máu dây rốn) và HLA-B*46:01 (11,3% ở bệnh nhân, 16,4% ở người hiến) chiếm tỷ lệ cao nhất. Tại locus HLA-DRB1, alen HLA-DRB1*12:02 chiếm tỷ lệ áp đảo với 25,6% ở bệnh nhân và 30,6% ở máu dây rốn.
3. Hiệu quả tìm kiếm người hiến cùng huyết thống: Trong 58 cặp bệnh nhân và người hiến cùng huyết thống (gồm 55 mẫu dịch ối và 3 mẫu máu ngoại vi), tỷ lệ tìm thấy người hiến hòa hợp HLA đạt 36,2% (21/58 ca). Trong đó, hòa hợp hoàn toàn 6/6 alen đạt 19,0% (11 ca), hòa hợp 5/6 đạt 8,6% (5 ca) và hòa hợp 4/6 đạt 8,6% (5 ca).
4. Tiềm năng to lớn từ ngân hàng máu dây rốn cộng đồng: Đối với 59 bệnh nhân không có người hiến cùng huyết thống tương thích, việc tra cứu trên 3000 mẫu máu dây rốn cộng đồng giúp đạt tỷ lệ hòa hợp tối thiểu 4/6 lên tới 96,6% (57/59 ca), hòa hợp 5/6 đạt 71,3% (42 ca) và hòa hợp tuyệt đối 6/6 đạt 26,2% (15 ca).

Thảo luận kết quả

Tần suất xuất hiện của các alen HLA-A*11:01, HLA-B*15:02 và HLA-DRB1*12:02 trong nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với các công bố di truyền học trên quần thể người Kinh tại Hà Nội cũng như các nghiên cứu tại Thái Lan và miền Nam Trung Quốc (với tỷ lệ đều trên 10%). Ngược lại, các alen này xuất hiện với tần suất rất thấp (dưới 1%) ở quần thể người Mỹ da trắng hoặc người Mỹ gốc Phi, khẳng định tính đặc trưng nhân chủng học rõ rệt của hệ thống HLA.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua biểu đồ tương quan tuyến tính chặt chẽ giữa thể tích máu dây rốn thu thập (trung bình 133,7 ± 20,2 ml) với tổng số tế bào có nhân (r = 0,67, p < 0,05) và lượng tế bào CD34+ (r = 0,64, p < 0,05). Bên cạnh đó, các bảng tần suất alen đã chứng minh việc ứng dụng kỹ thuật PCR-SSO trên mẫu dịch ối giúp chẩn đoán trước sinh sớm mức độ hòa hợp HLA từ tuần thứ 16-18 thai kỳ. Giải pháp này giúp gia đình chủ động lưu trữ máu dây rốn phù hợp, loại bỏ chi phí lưu trữ không cần thiết cho 63,8% trường hợp thai nhi không hòa hợp HLA.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng khoa học thu được, đề tài đưa ra 4 khuyến nghị then chốt:

1. Mở rộng quy mô Ngân hàng máu dây rốn cộng đồng: Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương cần tiếp tục nâng quy mô lưu trữ từ 3000 đơn vị lên trên 10.000 đơn vị đạt chuẩn trong giai đoạn 2024 - 2028, nhằm đảm bảo 100% bệnh nhân Thalassemia tìm được mẫu hòa hợp tối ưu từ 5/6 đến 6/6 với liều tế bào có nhân đạt trên 3x10^7 tế bào/kg.
2. Chuẩn hóa quy trình xét nghiệm HLA tiền sản bằng PCR-SSO: Bộ Y tế và các trung tâm hỗ trợ sinh sản cần đưa xét nghiệm HLA từ dịch ối vào quy trình sàng lọc trước sinh cho các thai phụ đã có con mắc Thalassemia, hoàn tất chẩn đoán trước tuần thứ 22 của thai kỳ để sẵn sàng phương án thu thập tế bào gốc cuống rốn khi sinh.
3. Phát triển phần mềm ghép nối HLA tự động: Các đơn vị công nghệ thông tin y tế cần xây dựng hệ thống thuật toán tra cứu dữ liệu HLA trực tuyến liên thông giữa các bệnh viện huyết học trong vòng 12 tháng, giúp rút ngắn thời gian tìm kiếm người hiến tương thích từ 14 ngày xuống dưới 48 giờ.
4. Đẩy mạnh truyền thông và tầm soát gen tại vùng dân tộc thiểu số: Trung tâm Y tế các tỉnh miền núi phía Bắc cần triển khai chương trình xét nghiệm sàng lọc tiền hôn nhân miễn phí cho ít nhất 80% thanh niên người Tày, Thái, Mường đến năm 2026, nhằm giảm tỷ lệ sinh con mắc bệnh Thalassemia thể nặng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và số liệu chuyên sâu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Bác sĩ Huyết học và Chuyên gia Ghép tạng: Cung cấp thông tin chuẩn xác về tiêu chuẩn chọn mẫu máu dây rốn, liều tế bào CD34+ tối thiểu (1x10^5 tế bào/kg) và định hướng chiến lược ghép đồng loài cho từng mức độ bất đồng HLA.
2. Chuyên viên Di truyền và Kỹ thuật viên Sinh học phân tử: Nắm vững quy trình kỹ thuật tách chiết ADN nồng độ thấp từ tế bào ối và vận hành hệ thống PCR-SSO Luminex đạt độ phân giải cao.
3. Nhà quản lý y tế và Lãnh đạo ngân hàng sinh học: Cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học và tần suất alen HLA của 3000 mẫu cộng đồng để hoạch định chiến lược thu thập, dự toán kinh phí và phát triển ngân hàng tế bào gốc quốc gia.
4. Học viên cao học và Nghiên cứu sinh ngành Di truyền - Y sinh: Nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang, kỹ thuật xử lý dữ liệu di truyền quần thể và cách trình bày luận văn khoa học.

Câu hỏi thường gặp

Kỹ thuật PCR-SSO có ưu điểm gì vượt trội so với PCR-SSP trong định nhóm HLA?
Kỹ thuật PCR-SSO sử dụng hệ thống vi hạt mã hóa màu Luminex, cho phép phân tích đồng thời tối đa 100 alen trong một phản ứng duy nhất với độ phân giải cao 4 chữ số. Đặc biệt, phương pháp này chỉ cần lượng ADN rất nhỏ (khoảng 70,8 ng đến 337,5 ng từ dịch ối), trong khi PCR-SSP đòi hỏi lượng mẫu lớn hơn và chỉ đạt độ phân giải thấp 2 chữ số.

Tại sao ghép tế bào gốc từ máu dây rốn chỉ cần mức độ hòa hợp tối thiểu 4/6 locus HLA?
Tế bào gốc trong máu dây rốn là các tế bào nguyên thủy non trẻ, có nồng độ tế bào lympho T trưởng thành rất thấp và tính đáp ứng miễn dịch chưa hoàn thiện. Do đó, cơ thể bệnh nhân có thể dung nạp mảnh ghép ở mức hòa hợp 4/6 hoặc 5/6 locus mà không gây phản ứng thải ghép nghiêm trọng hoặc bệnh ghép chống chủ nặng nề như khi ghép tủy xương.

Tỷ lệ tìm kiếm được mẫu máu dây rốn cộng đồng hòa hợp HLA cho bệnh nhân Thalassemia là bao nhiêu?
Từ cơ sở dữ liệu 3000 mẫu máu dây rốn cộng đồng, nghiên cứu đã tìm thấy mẫu hòa hợp tối thiểu 4/6 alen cho 96,6% bệnh nhân (57/59 trường hợp). Tỷ lệ tìm thấy mẫu hòa hợp 5/6 đạt 71,3% và mẫu hòa hợp hoàn toàn 6/6 đạt 26,2%, mở ra cơ hội điều trị rất lớn cho các bệnh nhân không có người hiến cùng huyết thống.

Những alen HLA nào xuất hiện phổ biến nhất ở bệnh nhân Thalassemia tại Việt Nam?
Ba alen có tần suất xuất hiện cao nhất được ghi nhận bao gồm HLA-A*11:01 (chiếm 24,4%), HLA-B*15:02 (chiếm 15,6%) và HLA-DRB1*12:02 (chiếm 25,6%). Tỷ lệ phân bố này thể hiện rõ đặc trưng di truyền của người Việt và hoàn toàn phù hợp với dữ liệu nhân chủng học khu vực Đông Nam Á.

Điều kiện về liều lượng tế bào để một đơn vị máu dây rốn đủ tiêu chuẩn ghép là gì?
Đơn vị máu dây rốn cần đáp ứng liều tế bào có nhân tối thiểu là 2x10^7 tế bào/kg và liều tế bào CD34+ tối thiểu là 1x10^5 tế bào/kg cân nặng của người nhận. Đối với các ca ghép có mức độ hòa hợp 4/6 alen, liều tế bào có nhân tối ưu được khuyến nghị là 5x10^7 tế bào/kg để đảm bảo khả năng mọc mảnh ghép thành công.

Kết luận

Luận văn đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu và mang lại những đóng góp khoa học quan trọng:

• Hoàn thiện bức tranh dịch tễ học di truyền về tần suất các alen HLA-A, HLA-B và HLA-DRB1 trên 80 bệnh nhân Thalassemia và 3000 mẫu máu dây rốn cộng đồng tại Việt Nam.
• Khẳng định tính ưu việt của kỹ thuật PCR-SSO trong việc xác định chính xác kiểu gen HLA từ lượng ADN dịch ối rất nhỏ (trung bình 183,1 ng), mở đường cho chẩn đoán tiền sản hiệu quả.
• Chứng minh khả năng tìm kiếm người hiến cùng huyết thống đạt tỷ lệ 36,2%, giúp 21 gia đình chủ động phương án lưu trữ tế bào gốc từ khi thai nhi còn trong bụng mẹ.
• Khẳng định vai trò chiến lược của Ngân hàng máu dây rốn cộng đồng với tỷ lệ tìm thấy mẫu hòa hợp lên đến 96,6%, tháo gỡ hoàn toàn nút thắt thiếu nguồn hiến tế bào gốc.
• Đặt nền móng kỹ thuật vững chắc cho việc ứng dụng ghép tế bào gốc điều trị khỏi bệnh Thalassemia trên diện rộng tại các trung tâm y tế chuyên sâu.

Trong thời gian tới, các cơ sở y tế cần nhân rộng mô hình chẩn đoán HLA trước sinh và tích cực tham gia kết nối ngân hàng dữ liệu tế bào gốc. Quý độc giả, chuyên gia y tế và gia đình bệnh nhân hãy chủ động liên hệ các trung tâm huyết học uy tín để được tư vấn xét nghiệm HLA và tiếp cận phương pháp ghép tế bào gốc kịp thời.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Thalassemia là bệnh di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường, được đặc trưng bởi sự suy giảm hoặc mất tổng hợp chuỗi globin và là bệnh di truyền phổ biến nhất Đông Nam Á và trên thế giới [14]. Theo ước tính của Liên đoàn Thalassemia Thế giới, có khoảng 7% dân số mang gen bệnh thalassemia và hàng năm có khoảng 300.000 trẻ sinh ra bị bệnh thalassemia mức độ nặng [58]. Ở Thái Lan tỷ lệ người mang gen α-thalassemia là 14%, β-thalassemia từ 3-9%, HbE là 13%. Với 1% dân số mang gen thì hàng năm có khoảng 12.000 trẻ sinh ra mắc căn bệnh này [68].

Cũng theo ước tính trên, tại Việt Nam có khoảng 10% dân số mang gen bệnh này và mỗi năm có 20.000 đứa trẻ sinh ra bị bệnh thalassemia [16]. Người bệnh thalassemia phải điều trị thường xuyên bằng truyền máu, thải sắt và điều trị các biến chứng. Chi phí điều trị bệnh thalassemia lớn làm kinh tế gia đình suy giảm, bệnh nhân trở thành gánh nặng cho xã hội và ảnh hưởng tới chất lượng giống nòi. Hiện nay với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, tiến bộ của các phương pháp điều trị giúp cải thiện sức khỏe cho bệnh nhân thalassemia.

G ện nay đượ halassemia [76]. Đặc biệt số ca ghép tế bào gốc lấy nguồn từ anh/chị em ruột ngày càng tăng và cho kết quả cải thiện đáng kể trong ba thập kỷ qua [75, 76]. Việc ghép thành công tế bào gốc đòi hỏi cần phải có nguồn cho tế bào gốc hòa hợp kháng nguyên bạch cầu người (HLA-Human leukocyte antigen). Các locus thường sử dụng để xác định sự hòa hợp trong ghép tế bào gốc đồng loài bao gồm các locus quy định HLA-A, HLA-B, HLA-C, HLA-DRB1 và HLA-DQB1, trong đó yêu cầu hòa hợp HLA đối với nguồn tế bào gốc là máu dây rốn chỉ cần tối thiểu 4/6 locus HLA-A, HLA-B, HLA-DR ở độ phân giải cao [39].

Khả năng hòa hợp HLA của người nhận với người cho cùng huyết thống cao hơn so với người trong cộng đồng [75, 76]. Trong gia đình càng có nhiều ngườ ợc người cho hòa hợp ỷ lệ ghép thành công càng lớ Tuy nhiên, đối với những trường hợp bệnh nhân không có anh/chị/em ruột hòa hợp HLA để hiến tế bào gốc thì cơ hội Luận văn thạc sĩ khoa học 2015 - 2017 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lê Xuân Thịnh K24 - Sinh học điều trị ghép gần như không còn. Để giải quyết khó khăn này, nhiều trung tâm lớn trên Thế giới cũng như tại Việt Nam, Ngân hàng Tế bào gốc của Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương đã triển khai xây dựng Ngân hàng máu dây rốn cộng đồng [11]. Nguồn tế bào gốc này có một số ưu điểm nổi bật như sẵn có, thu thập dễ dàng, không ảnh hưởng đến sức khỏe của người hiến và đặc biệt là yêu cầu về hòa hợp HLA giữa người hiến và bệnh nhân không cao.

Chính vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu xác định hòa hợp HLA giữa bệnh nhân và ngƣời hiến bằng kỹ thuật PCR-SSO để định hƣớng ghép tế bào gốc trong điều trị bệnh thalassemia” với 2 mục tiêu: 1. Xác định được HLA của bệnh nhân thalassemia và người hiến tế bào gốc bằng kỹ thuật RCR-SSO. Đánh giá được mức độ hòa hợp HLA của bệnh nhân thalassemia và người hiến để định hướng ghép tế bào gốc. Nội dung nghiên cứu gồm: ‐ Xác định HLA của bệnh nhân thalassemia có chỉ định ghép tế bào gốc và người hiến cùng huyết thống; ‐ Đánh giá mức độ hòa hợp HLA của bệnh nhân có người hiến cùng huyết thống với người hiến và của bệnh nhân không có người hiến cùng huyết thống với các đơn vị máu dây rốn cộng đồng.