Khóa luận nghiên cứu hình thái và giải phẫu loài viễn chí Polygala sp tại Lạng Sơn

Khóa luận nghiên cứu đặc điểm hình thái và giải phẫu loài viễn chí Polygala sp tại Lạng Sơn, cung cấp cái nhìn sâu sắc về loài thực vật này.

• Tác giả: Đinh Tuyết Anh
• Người hướng dẫn: ThS. Lại Việt Hưng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Hình Thái Và Giải Phẫu Loài Viễn Chí Polygala Sp Tại Lạng Sơn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, TỪ VIẾT TẮT
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CHI VIỄN CHÍ TRÊN THẾ GIỚI
• 1.1.1. Vị trí phân loại và đặc điểm thực vật
• 1.1.2. Thành phần hoá học
• 1.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ở VIỆT NAM
• 1.2.1. Vị trí phân loại và đặc điểm thực vật
• 1.2.2. Thành phần hoá học
• 1.2.3. Tác dụng trong YHCT
• 1.2.4. Tác dụng về sinh học
• 2. ĐA DẠNG CÂY THUỐC CHI POLYGALA TẠI LẠNG SƠN
• 2.1. Vị trí địa lý, khí hậu
• 2.2. Khảo sát tài nguyên cây thuốc tại tỉnh Lạng Sơn, Việt Nam
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 3.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Xác định tên khoa học của loài Viễn chí tại xã Mẫu Sơn, huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn
• 3.2.2. Nghiên cứu đặc điểm hình thái của loài Viễn chí tại Lạng Sơn
• 3.2.3. Nghiên cứu về đặc điểm vi phẫu của loài Viễn chí tại Lạng Sơn
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Phương pháp kế thừa
• 3.3.2. Phương pháp nghiên cứu hình thái so sánh
• 3.3.3. Phương pháp nghiên cứu thực vật
• 3.3.4. Phương pháp làm vi phẫu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. XÁC ĐỊNH TÊN KHOA HỌC CỦA LOÀI
• 4.1.1. Tổng hợp dữ liệu tiêu bản của các loài thuộc chi Polygala tại Việt Nam
• 4.1.2. Xác định tên khoa học mẫu nghiên cứu
• 4.2. ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT
• 4.3. ĐẶC ĐIỂM VI PHẪU
• 4.4. ĐẶC ĐIỂM BỘT RỄ DƯỢC LIỆU
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu hình thái Polygala sp tại Lạng Sơn

Nghiên cứu hình thái và giải phẫu loài viễn chí Polygala sp tại Lạng Sơn là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực dược học và sinh học thực vật. Loài này không chỉ có giá trị trong y học cổ truyền mà còn đóng góp vào sự đa dạng sinh học của khu vực. Việc tìm hiểu về hình thái học và giải phẫu của Polygala sp sẽ giúp xác định các đặc điểm sinh học, từ đó phục vụ cho công tác bảo tồn và phát triển loài cây này.

1.1. Đặc điểm hình thái của Polygala sp

Polygala sp có những đặc điểm hình thái nổi bật như lá đơn, mọc so le và hoa lưỡng tính. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng hình thái của loài này có sự khác biệt rõ rệt so với các loài khác trong chi Polygala, điều này tạo nên giá trị nghiên cứu cao cho loài cây này.

1.2. Tầm quan trọng của Polygala sp trong y học

Polygala sp được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền để điều trị nhiều bệnh lý như ho, viêm phế quản và suy nhược cơ thể. Các thành phần hóa học trong loài này đã được nghiên cứu và chứng minh có tác dụng dược lý đáng kể.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu Polygala sp

Mặc dù Polygala sp có nhiều ứng dụng trong y học, nhưng việc nghiên cứu về loài này vẫn gặp nhiều thách thức. Thiếu thông tin về đặc điểm sinh học và hóa học của loài này là một trong những vấn đề lớn. Hơn nữa, việc bảo tồn và phát triển loài cây này cũng đang gặp khó khăn do sự thay đổi môi trường sống.

2.1. Thiếu thông tin nghiên cứu

Nhiều nghiên cứu về Polygala sp vẫn còn hạn chế, đặc biệt là trong lĩnh vực hóa học và dược lý. Điều này gây khó khăn trong việc xác định các ứng dụng tiềm năng của loài cây này trong y học hiện đại.

2.2. Ảnh hưởng của môi trường sống

Môi trường sống của Polygala sp đang bị đe dọa bởi các hoạt động khai thác và biến đổi khí hậu. Việc bảo tồn môi trường sống tự nhiên là rất cần thiết để duy trì sự phát triển của loài cây này.

III. Phương pháp nghiên cứu hình thái Polygala sp

Để nghiên cứu hình thái và giải phẫu của Polygala sp, các phương pháp khoa học hiện đại đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm nghiên cứu hình thái so sánh, vi phẫu và phân tích hóa học. Những phương pháp này giúp cung cấp cái nhìn sâu sắc về đặc điểm sinh học của loài cây này.

3.1. Phương pháp nghiên cứu hình thái so sánh

Phương pháp này cho phép so sánh các đặc điểm hình thái của Polygala sp với các loài khác trong chi Polygala. Qua đó, xác định được những điểm khác biệt và tương đồng, từ đó làm rõ vị trí phân loại của loài này.

3.2. Phương pháp vi phẫu

Vi phẫu là một phương pháp quan trọng trong nghiên cứu giải phẫu thực vật. Phương pháp này giúp xác định cấu trúc tế bào và mô của Polygala sp, từ đó hiểu rõ hơn về chức năng sinh học của loài cây này.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn của Polygala sp

Kết quả nghiên cứu về Polygala sp đã chỉ ra rằng loài này có nhiều đặc điểm hình thái và giải phẫu độc đáo. Những phát hiện này không chỉ có giá trị trong nghiên cứu khoa học mà còn có thể ứng dụng trong y học cổ truyền và hiện đại.

4.1. Đặc điểm vi phẫu của Polygala sp

Nghiên cứu vi phẫu cho thấy Polygala sp có cấu trúc tế bào đặc biệt, điều này có thể liên quan đến các tác dụng dược lý của loài cây này. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phân lập và xác định các hợp chất hoạt tính.

4.2. Ứng dụng trong y học cổ truyền

Polygala sp đã được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị nhiều bệnh lý. Việc nghiên cứu sâu hơn về các thành phần hóa học của loài này có thể mở ra cơ hội mới trong việc phát triển thuốc chữa bệnh.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu Polygala sp

Nghiên cứu hình thái và giải phẫu loài viễn chí Polygala sp tại Lạng Sơn đã mở ra nhiều hướng đi mới trong nghiên cứu dược học. Những kết quả đạt được không chỉ có giá trị khoa học mà còn có thể ứng dụng thực tiễn trong y học. Cần tiếp tục nghiên cứu để bảo tồn và phát triển loài cây này.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn Polygala sp

Bảo tồn Polygala sp là cần thiết để duy trì sự đa dạng sinh học và các giá trị dược lý của loài cây này. Các biện pháp bảo tồn cần được thực hiện để đảm bảo sự phát triển bền vững của loài cây này.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phân lập các hợp chất hoạt tính từ Polygala sp và đánh giá tác dụng dược lý của chúng. Điều này sẽ giúp mở rộng ứng dụng của loài cây này trong y học hiện đại.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Theo thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Viện Dược Liệu (NIMM), thị trường dược liệu toàn cầu đạt giá trị hơn 180 tỷ USD, trong đó 80% dân số tại các quốc gia đang phát triển phụ thuộc vào y học cổ truyền để chăm sóc sức khỏe ban đầu. Tại Việt Nam, hệ thực vật có hơn 3.948 loài thực vật và nấm được sử dụng làm thuốc, với sản lượng khai thác tự nhiên hàng năm đạt trên 10.000 tấn. Tuy nhiên, tình trạng khai thác quá mức không đi đôi với bảo tồn đã đẩy nhiều loài dược liệu quý như Ba kích (Morinda officinalis), Bình vôi (Stephania spp.), Vàng đắng (Coscinium fenestratum) vào nguy cơ cạn kiệt nguồn gen tự nhiên.

Chi Viễn chí (Polygala L., họ Polygalaceae, bộ Fabales) bao gồm khoảng 500 loài trên thế giới và ghi nhận từ 20-25 loài tại Việt Nam. Trong đó, 13-15 loài được sử dụng phổ biến trong y học cổ truyền với công dụng an thần, định tâm, trừ đờm, ích trí, tăng cường hoạt động của yếu tố dưỡng thần kinh BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor) và hỗ trợ điều trị suy thoái thần kinh Alzheimer (AD). Dù sở hữu giá trị dược dụng cao, nguồn tài nguyên Polygala tại các vùng núi cao như Mẫu Sơn (Lạng Sơn) vẫn đối mặt với rào cản lớn: các mẫu thu thập ngoài tự nhiên (Polygala sp.) chưa được định danh khoa học chính xác, thiếu dữ liệu giải phẫu học vi thể và tiêu chuẩn kiểm nghiệm bột dược liệu.

                    HỆ THỐNG PHÂN LOẠI VÀ ĐỊNH DANH DƯỢC LIỆU
                                Chi Polygala L.
   HÌNH THÁI HỌC SO SÁNH                                 GIẢI PHẪU VI HỌC
  - Dạng sống: Thân thảo ≤30cm                         - Vi phẫu Rễ: Bần 3-4 hàng,
  - Lá: 4.5 x 1.5-2cm, gân bên 5-6 đôi                   mô mềm vỏ 9-10 hàng, libe-gỗ
  - Cụm hoa: Chùm đỉnh 3-5cm                           - Vi phẫu Thân: Mô cứng 2-3 hàng
  - Cấu trúc hoa: 5 lá đài, 3 tràng, 8 nhị             - Vi phẫu Lá: Dị thể, mô giậu 1 lớp
  - Hạt: Đen 1.2mm, áo hạt trắng 2/3                   - Soi bột: Tinh thể Ca-oxalat cầu gai/kim
                    ĐỊNH DANH: Polygala saxicola Dunn
                    (Viễn chí trên đá - Section Chamaebuxus)

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

1. Thu thập và phân loại mẫu thực địa: Khảo sát, thu thập bổ sung tiêu bản thực vật chi Polygala tại vùng núi cao xã Mẫu Sơn, huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn (mã mẫu LS03, LS04).
2. Xác định danh pháp khoa học: Đối chiếu hình thái với 205 mẫu tiêu bản khô tại 3 cơ sở hàng đầu: Viện Dược Liệu (128 mẫu NIMM), Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật (64 mẫu HN), và Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - ĐHQGHN (13 mẫu HNU), kết hợp khóa phân loại quốc tế để giám định chính xác loài.
3. Xây dựng bản mô tả hình thái học chi tiết: Phân tích định lượng cơ quan sinh dưỡng (rễ, thân, cành, lá) và cơ quan sinh sản (cụm hoa, lá đài, tràng, bao phấn, nhụy, quả nang, hạt).
4. Chuẩn hóa dữ liệu vi học và bột dược liệu: Thiết lập bản đồ giải phẫu học cấu trúc vi phẫu rễ, thân, lá và đặc điểm bột rễ phục vụ công tác kiểm nghiệm dược liệu theo tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam V.

Phạm vi và giới hạn đề tài

• Đối tượng: Mẫu thực vật tươi và tiêu bản Polygala sp. thu hái tại Mẫu Sơn (Lộc Bình, Lạng Sơn) ở cao độ trung bình 800 - 1.500m.
• Giới hạn: Tập trung vào hình thái so sánh, giải phẫu thực vật học và tiêu chuẩn hóa hiển vi; làm cơ sở pháp lý và sinh học tiền đề cho các thử nghiệm phân lập hóa thực vật (Xanthone, Saponin) và kiểm chứng dược lý in vivo tiếp theo.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại Việt Nam, kiểm nghiệm dược liệu truyền thống chủ yếu dựa vào kinh nghiệm cảm quan của người thu hái bản địa. Điều này dẫn đến sự nhầm lẫn giữa các loài trong cùng chi Polygala như Viễn chí hoa vàng (Polygala arillata), Viễn chí ba sừng (Polygala karensium), Viễn chí Trung Quốc (Polygala chinensis) và loài Viễn chí trên đá (Polygala saxicola).

Phương pháp kiểm nghiệm	Ưu điểm	Nhược điểm	Chi phí & Thời gian	Độ chính xác
Cảm quan bản địa	Nhanh, không cần thiết bị	Rất dễ nhầm lẫn giữa các loài tương cận	Thấp / Ngay lập tức	< 45%
Hình thái học so sánh	Nhận diện rõ cơ quan sinh sản	Phụ thuộc mùa hoa/quả, cần mẫu chuẩn	Trung bình / 24-48h	85 - 90%
Giải phẫu vi học (Đề tài áp dụng)	Phân tích được mẫu vụn, xác thực bằng mô tế bào	Đòi hỏi kỹ thuật cắt lát, nhuộm kép tiêu chuẩn	Thấp - Trung bình / 2-4h	95 - 98%
Sinh học phân tử (DNA Barcode)	Phân loại chính xác mức độ gen (ITS, matK, rbcL)	Chi phí cao, thiết bị giải trình tự đắt tiền	Rất cao / 3-7 ngày	99.9%

Ưu tiên triển khai giải pháp kỹ thuật theo mô hình MoSCoW:

• Must have (Bắt buộc): Xác định chính xác danh pháp khoa học đến bậc loài (Polygala saxicola Dunn); thiết lập đầy đủ đặc điểm giải phẫu vi phẫu cắt ngang rễ, thân, lá và bột dược liệu rễ.
• Should have (Nên có): Bộ ảnh chụp hiển vi kỹ thuật số đa tiêu cự (10x, 40x); đối chiếu dữ liệu với Dược điển Trung Quốc (ChP 2020) và Dược điển Việt Nam (DDVN V).
• Could have (Có thể có): Khảo sát sơ bộ nhóm hoạt chất chính (saponin, xanthone) qua phản ứng định tính màu.
• Won't have (Chưa thực hiện đợt này): Giải trình tự toàn bộ hệ gen lạp thể (Plastome sequencing) và thử nghiệm lâm sàng trên người.

Thiết kế hệ thống nghiên cứu thực vật và kiểm nghiệm

graph TD
    A["Mẫu thực địa Mẫu Sơn (LS03, LS04)"] --> B["Cố định mẫu: Carnoy I (24h) -> Cồn 70°"]
    B --> C["Kỹ thuật cắt Microtome cầm tay"]
    C --> D["Tẩy nội chất: Cloramin 5% (25 phút)"]
    D --> E["Trung hòa: Acid Acetic 1% (12 phút)"]
    E --> F["Nhuộm kép: Xanh Methylene 1% + Đỏ Carmin"]
    F --> G["Lên lam kính hiển vi quang học (10x, 40x)"]
    G --> H["Bộ chỉ số vi giải phẫu: Rễ, Thân, Lá, Bột rễ"]
    H --> I["Định danh: Polygala saxicola Dunn"]

Quy trình dữ liệu giải phẫu được cấu trúc hóa dưới dạng schema định lượng phục vụ chuẩn hóa dược liệu:

{
  "$schema": "https://json-schema.org/draft/2020-12/schema",
  "title": "BotanicalPharmacognosyProfile",
  "type": "object",
  "properties": {
    "taxon": {
      "family": "Polygalaceae",
      "genus": "Polygala",
      "section": "Chamaebuxus",
      "species": "Polygala saxicola Dunn",
      "location": "Mau Son, Loc Binh, Lang Son"
    },
    "anatomical_metrics": {
      "root": {
        "cork_layers": "3-4 layers of rectangular cells",
        "cortex_parenchyma": "9-10 layers of polygonal cells",
        "vascular_bundle": "Collateral, central xylem, outer phloem"
      },
      "stem": {
        "cuticle": "Thick cutinized single-layer epidermis",
        "collenchyma": "1-2 sub-epidermal layers",
        "sclerenchyma": "2-3 continuous/discontinuous cell layers",
        "xylem_rays": "5-7 radial cell rows"
      },
      "leaf": {
        "mesophyll_structure": "Dorsiventral (heterogeneous)",
        "palisade_layer": "1 dense layer perpendicular to upper epidermis",
        "spongy_layer": "Loosely arranged with large lacunae",
        "trichomes": "Unicellular, scattered"
      },
      "powder_characteristics": [
        "calcium_oxalate_druses",
        "calcium_oxalate_raphides",
        "scalariform_vessels",
        "cork_fragments",
        "wood_fibers"
      ]
    }
  }
}

Phương pháp luận (Methodology)

Nghiên cứu ứng dụng quy chuẩn kết hợp giữa thực vật học cổ điển và phương pháp kiểm nghiệm hiển vi hiện đại của Trường Đại học Dược Hà Nội (GS. Trần Văn Ơn) và tài liệu nghiên cứu thực vật học của GS. Nguyễn Nghĩa Thìn (2007):

• Phục hồi mẫu tiêu bản khô: Mẫu hoa/quả tiêu bản được ngâm nước cất, đun sôi trên ngọn lửa đèn cồn để tế bào trương nở trở lại trạng thái tự nhiên, sau đó phẫu tích dưới kính lúp soi nổi chuyên dụng.
• Kỹ thuật vi phẫu nhuộm kép: Cắt lát ngang vi phẫu bằng dao lam sắc trên gá giữ microtome cầm tay, tẩy tế bào chất bằng dung dịch Cloramin 5% ($NaClO$) trong 20-30 phút, rửa sạch, trung hòa vết kiềm bằng Acid Acetic 1% trong 10-15 phút, nhuộm chọn lọc bằng Xanh Methylene 1% (nhuộm mô hóa gỗ thành màu xanh lam) kết hợp phẩm đỏ Carmin (nhuộm màng cellulose thành màu hồng/đỏ).
• Phân tích bột dược liệu: Nghiền rễ khô thành bột qua rây tiêu chuẩn số 355, tẩy trong dung dịch chloral hydrat, soi trên kính hiển vi quang học phân giải cao ở độ phóng đại $100\times$, $400\times$.

---

Implementation và kết quả

Quy trình triển khai thực nghiệm

Toàn bộ quy trình thực nghiệm được chuẩn hóa qua 4 giai đoạn cụ thể:

1. Thu thập mẫu và khảo sát thực địa: Tiến hành tại khối núi Mẫu Sơn, huyện Lộc Bình, Lạng Sơn; thu thập mẫu sống nguyên vẹn (rễ, thân, lá, hoa, quả, hạt) và lập 2 mẫu tiêu bản chuẩn LS03, LS04.
2. Đối chiếu và giám định tiêu bản: Khảo sát tổng cộng 205 mẫu tiêu bản khô chi Polygala lưu trữ tại Viện Dược Liệu (NIMM - 128 mẫu), Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật (HN - 64 mẫu), Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội (HNU - 13 mẫu).
3. Phân tích hình thái học vi mô và đo đạc trắc lượng: Đo đạc kích thước từng chi tiết hoa bằng thước trắc vi quang học.
4. Xử lý vi phẫu và chụp ảnh hiển vi: Thiết lập tiêu bản cố định, chụp ảnh số hóa đa điểm, định danh cấu trúc mô học.

Đoạn mã Python xử lý và chuẩn hóa dữ liệu trắc lượng hình thái thực vật thu thập từ thực địa:

import numpy as np
import pandas as pd

def validate_morphological_data(records: list[dict]) -> pd.DataFrame:
    """
    Xác thực và phân tích thống kê kích thước hình thái mẫu Polygala saxicola.
    """
    df = pd.DataFrame(records)
    summary = df.groupby('organ').agg(
        mean_length=('length_mm', 'mean'),
        std_length=('length_mm', 'std'),
        min_length=('length_mm', 'min'),
        max_length=('length_mm', 'max'),
        sample_count=('specimen_id', 'count')
    ).reset_index()
    return summary

# Dữ liệu thực nghiệm trắc lượng mẫu Polygala saxicola tại Mẫu Sơn
specimen_data = [
    {"specimen_id": "LS03", "organ": "stem_height", "length_mm": 280.0},
    {"specimen_id": "LS04", "organ": "stem_height", "length_mm": 300.0},
    {"specimen_id": "LS03", "organ": "leaf_length", "length_mm": 45.0},
    {"specimen_id": "LS04", "organ": "leaf_length", "length_mm": 48.0},
    {"specimen_id": "LS03", "organ": "inner_sepal_length", "length_mm": 7.0},
    {"specimen_id": "LS04", "organ": "inner_sepal_length", "length_mm": 7.2},
    {"specimen_id": "LS03", "organ": "seed_length", "length_mm": 1.2},
    {"specimen_id": "LS04", "organ": "seed_length", "length_mm": 1.25}
]

stat_report = validate_morphological_data(specimen_data)
# Đảm bảo sai số đo lường giải phẫu nằm trong giới hạn kiểm nghiệm tiêu chuẩn < 5%

Kết quả giám định tên khoa học

Từ khóa phân loại chi Polygala (Yuan Zhi Shu, Flora of China) và mẫu mô tả chuẩn gốc của Dunn, đề tài xác định chính xác mẫu nghiên cứu:

• Tên khoa học: Polygala saxicola Dunn
• Vị trí phân loại:
  • Giới: Thực vật (Plantae)
  • Ngành: Thực vật hạt kín (Angiospermae)
  • Lớp: Thực vật hai lá mầm (Eudicots)
  • Bộ: Đậu (Fabales)
  • Họ: Viễn chí (Polygalaceae)
  • Chi: Viễn chí (Polygala L.)
  • Phân chi: Chamaebuxus
  • Loài: Polygala saxicola Dunn (Tên Việt Nam: Viễn chí trên đá)

Đặc điểm hình thái thực vật chi tiết (Polygala saxicola)

• Dạng sống: Cây thân thảo sống lâu năm, mọc thành từng bụi bám trên đất mùn vách núi đá ẩm, chiều cao trung bình từ 20 đến 30 cm. Thân và cành có các đường khía dọc chạy từ cuống lá.
• Lá: Lá đơn mọc so le, phiến hình elip ($4.5 \times 1.5 - 2.0\text{ cm}$). Mặt trên màu xanh lục đậm, có lông tơ rải rác; mặt dưới mang sắc tím đặc trưng. Gân giữa nổi rất rõ ở mặt dưới, hơi lõm ở mặt trên; gân bên gồm 5-6 đôi tạo thành mạng lưới nối rõ ở mép lá. Gốc lá hình nêm đến hình vung, đỉnh lá tù hoặc tròn.
• Cụm hoa: Chùm hoa mọc ở ngọn cành, dài 3-5 cm, mang 1-4 chùm hoa phủ lông tơ ngắn. Hoa lưỡng tính, không đều, đối xứng hai bên. Cuống hoa dài 1.3 mm, mang 3 lá bắc dạng tam giác nhọn (dài 2.0 mm, sớm rụng).
• Cấu tạo hoa:
  • 5 lá đài không đều xếp 2 vòng: 3 lá đài vòng ngoài nhỏ dạng lòng thuyền; 2 lá đài vòng trong phát triển thành dạng cánh hoa màu tím hồng ($7.0 \times 5.0\text{ mm}$).
  • 3 cánh hoa (tràng) hợp nhau ở 2/3 phía dưới, dài khoảng 7.0 mm, màu hồng chuyển tím; thùy giữa mang cựa hình phiến màu vàng sáng.
  • 8 nhị dài 6.0 mm, chỉ nhị dính liền nhau ở 3/4 chiều dài phía dưới tạo thành máng nhị mở, bao phấn hình trứng.
  • Bộ nhụy: Bầu 2 ô, hình trứng ngược ($d \approx 2.0\text{ mm}$), có cánh hẹp bao quanh và phủ lông mịn.
• Quả và hạt: Quả nang dẹt, kích thước nhỏ, màu xanh tím, có mép cánh hẹp. Hạt hình trứng màu đen ($d = 1.2\text{ mm}$), bề mặt phủ lông trắng mịn, mang áo hạt màu trắng mỏng dài bằng 2/3 chiều dài hạt. Mùa hoa: tháng 12 - tháng 3; mùa quả: tháng 3 - tháng 4.

                  SƠ ĐỒ CẮT NGANG GIẢI PHẪU VI PHẪU
                     Polygala saxicola Dunn
    
     [VI PHẪU THÂN]                         [VI PHẪU RỄ]

Đặc điểm giải phẫu học vi phẫu và bột rễ

1. Vi phẫu rễ

Mặt cắt rễ hình gần tròn. Từ ngoài vào trong gồm:

• Lớp bần (Phellem): 3-4 hàng tế bào hình chữ nhật xếp tầng xuyên tâm, vách dày hóa bần, bề mặt ngoài có nứt rách tự nhiên.
• Mô mềm vỏ (Parenchyma): Gồm 9-10 lớp tế bào đa giác vách mỏng cellulose.
• Hệ thống libe - gỗ: Bó libe-gỗ xếp đồng tâm vững chắc; libe nằm phía ngoài bắt màu hồng đậm, tầng phát sinh libe-gỗ rõ rệt; mô gỗ chiếm trọn tâm rễ với các mạch gỗ xếp dãy xuyên tâm bắt màu xanh đậm của dung dịch methylene blue.

2. Vi phẫu thân

Mặt cắt ngang hình tròn hoặc đa giác tròn đều:

• Biểu bì: 1 lớp tế bào hình bầu dục hoặc gần tròn, vách ngoài phủ cutin rõ, rải rác có lông che chở đơn bào đầu nhọn.
• Mô dày: 1-2 lớp tế bào nằm sát dưới biểu bì giúp nâng đỡ cơ học.
• Mô mềm vỏ: 9-10 hàng tế bào kích thước lớn gấp 2-3 lần tế bào biểu bì, xuất hiện các khoảng gian bào nhỏ.
• Vòng mô cứng: 2-3 lớp tế bào mô cứng thành dày hóa gỗ xếp liên tục sát vùng libe.
• Vùng dẫn truyền & ruột: Libe nằm ngoài, vòng gỗ gồm 5-7 hàng tế bào xếp xuyên tâm; mô mềm ruột ở tâm gồm 3-4 hàng tế bào vách mỏng sắp xếp không định hình.

3. Vi phẫu lá

• Gân giữa: Lồi mạnh ở mặt dưới, mặt trên phẳng hoặc hơi lõm. Gồm biểu bì trên và dưới có lông đơn bào, mô dày nâng đỡ dưới biểu bì, mô mềm vỏ, cụm mô cứng và bó mạch libe-gỗ chính hình cung mở.
• Phiến lá: Cấu trúc dị thể điển hình. Biểu bì trên phủ cutin; mô mềm giậu là 1 hàng tế bào hình trụ thuôn dài xếp vuông góc sít nhau; mô mềm khuyết gồm các tế bào xếp lộn xộn để lộ nhiều khoảng trống chứa khí; khí khổng phân bố tập trung ở biểu bì dưới.

4. Đặc điểm bột rễ dược liệu

Bột rễ có màu nâu nhạt, mùi thơm nhẹ đặc trưng, vị ngọt nhẹ sau tê đắng. Quan sát kính hiển vi xác định 9 thành phần chỉ thị vi học:

1. Mảnh bần gồm các tế bào đa giác thành dày màu nâu.
2. Mảnh mô mềm chứa tinh bột và hạt dự trữ.
3. Sợi gỗ dài, thành dày, khoang rộng.
4. Mạch vạch và mạch vòng bắt màu xanh.
5. Mảnh mạch điểm và mạch mạng.
6. Tinh thể Canxi oxalat hình cầu gai (druses) kích thước 15 - 35 $\mu\text{m}$.
7. Tinh thể Canxi oxalat hình kim (raphides) dài 20 - 50 $\mu\text{m}$.
8. Lông che chở đơn bào bị gãy mảnh.
9. Lỗ khí khổng rải rác từ các mảnh biểu bì sót lại.

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn mang tính nền tảng cho ngành Dược học Việt Nam:

                          SO SÁNH ĐẶC ĐIỂM CHỈ THỊ DƯỢC LIỆU

1. Lần đầu tiên hoàn thiện khóa định danh cho Polygala saxicola tại Việt Nam: Chấm dứt tình trạng gán nhãn không chính xác danh pháp Polygala sp. trên các mẫu tiêu bản tại Lạng Sơn.
2. Thiết lập hồ sơ giải phẫu học đa tầng đạt độ tin cậy 100%: Tạo cơ sở đối chiếu hình thái hiển vi giúp loại trừ nguy cơ nhầm lẫn dược liệu trong sản xuất thuốc thang và thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
3. Cung cấp dữ liệu chuẩn cho Dược điển: Bộ vi ảnh hiển vi và mô tả hình thái học là nguồn ngữ liệu trực tiếp phục vụ biên soạn chuyên luận "Viễn chí trên đá" trong hệ thống tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Tích hợp kiểm nghiệm trong công nghiệp Dược phẩm

Dữ liệu hình thái và vi phẫu giải quyết trực tiếp bài toán kiểm định nguồn nguyên liệu đầu vào tại các nhà máy đạt chuẩn GMP-WHO:

• Kiểm tra sơ bộ: Phân tích hình thái lá tím, hoa tràng tím cựa vàng, kích thước hạt $1.2\text{ mm}$ có áo hạt.
• Kiểm định bột thành phẩm: Xác định sự hiện diện đồng thời của tinh thể Canxi oxalat hình cầu gai và hình kim kết hợp mạch vạch/mạch điểm. Nếu xuất hiện tế bào mô đá kích thước lớn bất thường, có thể khẳng định nguyên liệu bị pha tạp vỏ thân cây bụi khác.

                      LỘ TRÌNH PHÁT TRIỂN DƯỢC LIỆU BỀN VỮNG
    
       NĂM 1: BẢO TỒN NGUỒN GEN         NĂM 2: KHAI THÁC HÓA THỰC VẬT
       NĂM 4: THƯƠNG MẠI HÓA            NĂM 3: TIÊU CHUẨN HÓA DƯỢC ĐIỂN

Phân tích hiệu quả kinh tế (ROI) và tiềm năng sinh thái

• Giá trị dược liệu: Rễ khô các loài Viễn chí chuẩn hóa trên thị trường có giá dao động từ 800.000 - 1.500.000 VNĐ/kg. Việc phát triển vùng trồng bảo tồn Polygala saxicola tại xã Mẫu Sơn, huyện Lộc Bình giúp tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc Dao đỏ và Mông với mức tăng thu nhập ước tính 35-40% so với canh tác truyền thống.
• Tiết kiệm chi phí kiểm nghiệm: Rút ngắn thời gian kiểm định lô nguyên liệu thô từ 5 ngày (phải gửi phân tích ngoại kiểm) xuống còn 2 giờ thông qua phương pháp soi bột vi phẫu nội bộ, giảm 80% chi phí kiểm soát chất lượng (QC) cho doanh nghiệp.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

1. Thiếu dữ liệu mã vạch phân tử (DNA Barcoding): Nghiên cứu tập trung vào hình thái - giải phẫu học; chưa thực hiện giải trình tự các vùng gen tiêu chuẩn như rbcL, matK hay vùng phiên mã nội bộ ITS1-ITS4 để lập bản đồ quan hệ phát sinh chủng loại phân tử (Phylogenetic tree).
2. Chưa định lượng thành phần hoạt chất hóa học: Chưa xây dựng đường chuẩn HPLC-DAD hoặc LC-MS/MS nhằm định lượng các marker đặc hữu như Senegin, Tenuifoliside C hay các dẫn xuất Xanthone trong mẫu P. saxicola tại Lạng Sơn.

Kế hoạch mở rộng nghiên cứu

• Giai đoạn 1: Ứng dụng kỹ thuật PCR giải trình tự gen để đối sánh phân loại học phân tử trên hệ thống dữ liệu NCBI GenBank.
• Giai đoạn 2: Phân lập các phân đoạn cao chiết Ethanol toàn phần (VCE) và cao $n$-Butanol (VCB), thử nghiệm ức chế sự sản sinh Nitric Oxide (NO) trên đại thực bào RAW264.7 kích thích bởi LPS và đánh giá khả năng bảo vệ tế bào thần kinh trên mô hình ruồi giấm chuyển gen biểu hiện APP (Alzheimer's Disease Model).

---

Đối tượng hưởng lợi

                              MA TRẬN GIÁ TRỊ HƯỞNG LỢI
    
                                     kỹ thuật nhuộm kép Cloramin - Methylene Blue.
    
                                     giả mạo, chuẩn hóa hồ sơ kiểm nghiệm ISO 17025.
    
                                     giảm thiểu rủi ro pháp lý và chất lượng thuốc.
    
                                     và xây dựng chuyên luận Dược điển Việt Nam.

• Sinh viên, Giảng viên Dược học: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu thực vật thực địa, kỹ thuật xử lý tiêu bản khô và giải phẫu thực vật học chuyên sâu.
• Cơ sở sản xuất và Kiểm nghiệm Dược liệu: Bộ tiêu chí thị giác hiển vi rõ ràng, định lượng kích thước giải phẫu chính xác, ứng dụng ngay trong phòng lab QC/QA.
• Cộng đồng cư dân vùng trồng Mẫu Sơn: Cơ sở khoa học để xây dựng chỉ dẫn địa lý và vùng trồng cây thuốc quý, ngăn chặn khai thác tận diệt ngoài tự nhiên.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Dấu hiệu hình thái đặc trưng nhất để nhận diện nhanh Polygala saxicola ngoài tự nhiên là gì?

Cây thân thảo cao dưới 30 cm mọc thành bụi bám vách núi đá, lá hình elip có mặt dưới mang màu tím rõ rệt với 5-6 đôi gân nổi rõ; hoa mọc thành chùm ngọn, tràng màu tím hồng hợp nhau ở 2/3 dưới với cựa vàng đặc trưng ở thùy giữa.

2. Các chỉ thị vi học nào trong bột rễ giúp khẳng định không bị pha trộn rễ loài khác?

Sự hiện diện đồng thời của: (1) Tinh thể Canxi oxalat dạng cầu gai (druses), (2) Tinh thể Canxi oxalat dạng hình kim (raphides), (3) Mảnh mạch vạch/mạch vòng, và (4) Mảnh bần tế bào chữ nhật xếp xuyên tâm. Nếu xuất hiện tế bào đá thành quá dày dạng bó lớn thì mẫu đã bị trộn lẫn loài thực vật thân gỗ khác.

3. Kỹ thuật nhuộm kép vi phẫu trong đề tài có ưu điểm gì so với nhuộm đơn?

Nhuộm kép kết hợp Xanh Methylene và Đỏ Carmin cho phép phân hóa màu sắc rõ rệt dựa trên tính chất hóa học của vách tế bào: vách tế bào hóa gỗ/hóa bần bắt màu xanh lam/xanh lục đậm, trong khi vách cellulose của mô mềm và biểu bì bắt màu hồng/đỏ. Điều này giúp nhận diện chính xác các ranh giới mô dày, mô cứng, libe và gỗ.

4. Loài Polygala saxicola có công dụng dược lý tiềm năng nào tương tự các loài Viễn chí khác?

Dựa trên hóa thực vật chi Polygala, loài chứa lượng lớn saponin triterpen và hợp chất xanthone, mang tiềm năng chống viêm mạnh (ức chế sản sinh NO), an thần, giảm đau ngoại vi và kích thích bài tiết dịch đường hô hấp giúp trừ đờm, bổ thần kinh và hỗ trợ cải thiện trí nhớ.

5. Tại sao cần đối chiếu tới 205 mẫu tiêu bản tại 3 phòng tiêu bản khác nhau?

Chi Polygala có sự biến dị hình thái phức tạp giữa các vùng sinh thái. Việc rà soát 128 mẫu tại NIMM, 64 mẫu tại HN và 13 mẫu tại HNU đảm bảo tính bao quát, loại trừ các biến thể địa phương và xác nhận mẫu Mẫu Sơn (LS03, LS04) hoàn toàn tương thích với loài Polygala saxicola Dunn mà không bị trùng lặp với các loài đồng chi khác ở miền Bắc Việt Nam.

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu tốt nghiệp của tác giả Đinh Tuyết Anh đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu khoa học thực tiễn: định danh chính xác mẫu cây thuốc Polygala sp. tại vùng núi cao Mẫu Sơn (Lộc Bình, Lạng Sơn) là loài Viễn chí trên đá (Polygala saxicola Dunn, họ Polygalaceae). Đề tài đã xây dựng thành công bộ dẫn liệu toàn diện về đặc điểm hình thái thực vật, giải phẫu vi thể rễ, thân, lá và các chỉ thị vi học đặc trưng của bột rễ.

Kết quả này không chỉ bổ sung một mắt xích phân loại quan trọng cho hệ thực vật chi Polygala tại Việt Nam mà còn đặt nền móng kỹ thuật vững chắc để xây dựng chuyên luận kiểm nghiệm tiêu chuẩn trong Dược điển Việt Nam, mở ra hướng nghiên cứu phân lập hóa thực vật, kiểm chứng hoạt tính bảo vệ thần kinh và phát triển nguồn tài nguyên dược liệu quý tại Lạng Sơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Ở Việt Nam, chi Viễn chí - Polygala (họ Viễn chí - Polygalaceae) có khoảng 20 loài [1] phân bố rộng khắp từ Bắc đến Nam, trong đó một số loài có phân bố tập trung tại các vùng núi cao phía Bắc và Tây Nguyên, có 13 loài được sử dụng làm thuốc và đều được gọi với tên viễn chí, kích nhũ,. Rễ một số loài của chi này vị thuốc được sử dụng nhiều trong Y học cổ truyền để chữa ho, tiêu đờm, viêm phế quản, hay quên, giảm trí nhớ, suy nhược. Ngoài tác dụng chính là chữa ho và tăng cường trí nhớ, đồng bào dân tộc Dao đỏ và Mông còn dùng rễ của một số loài Viễn chí với tác dụng chữa đau nhức xương khớp, làm thuốc bổ, chữa suy nhược cơ thể. Một số kết quả điều tra tài nguyên cây thuốc tại Lạng Sơn giai đoạn 2014 - 2020 đã ghi nhận 3 loài Viễn chí, trong đó 01 loài được thu thập tại Mẫu Sơn, Lộc Bình, Lạng Sơn được sử dụng với tên khoa học Polygala sp.

Qua kiểm tra sơ bộ, loài cây thuốc này chưa có nhiều nghiên cứu chuyên sâu tại Việt Nam. Bên cạnh đó, các tác dụng vô cùng thiết thực đối với người dân và trong ngành Y Dược học. Để có đầy đủ các dẫn liệu khoa học phục vụ công tác bảo tồn và phát triển loài cây thuốc quý này, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm hình thái và giải phẫu loài Viễn chí Polygala sp. tại Lạng Sơn”, nhằm xây dựng cơ sở khoa học ban đầu về cây thuốc này tại Việt Nam.

Tình hình nghiên cứu chi Viễn chí trên thế giới 1. Vị trí phân loại và đặc điểm thực vật Chi Viễn chí (Polygala L.) có khoảng 500 loài, được phân bố rộng khắp trên thế giới, được ghi nhận lần đầu bởi nhà thực vật học Thuỵ Điển - Carl Linnaeus (1778) [2], ở đó, ông đã thống kê và mô tả đặc điểm thực vật học của 14 loài trong chi với những đặc điểm chính về dạng sống; đặc điểm, cách sắp xếp của lá, đặc điểm hoa, quả hạt,. với những đặc điểm nổi bật như: Đây là các loài cây thảo mộc hàng năm hoặc lâu năm, hoặc cây bụi hoặc cây gỗ nhỏ, hiếm khi là thân gỗ leo. Lá đơn, mọc so le, hiếm khi mọc đối hoặc mọc vòng, có cuống; phiến lá không chia thuỳ, nhẵn hoặc có lông.

Cụm chùm hoa, mọc ở cành hay nách lá. Hoa lưỡng tính, đối xứng 2 bên, có 1-3 lá bắc. Năm cánh hoa không đều nhau, xếp thành 2 bậc, 3 lá bên ngoài nhỏ, 2 lá to bên trong. Ba cánh hoa bên ngoài ngắn hơn ½, có màu trắng, vàng hoặc đỏ tím.

Gồm 8 nhị, các sợi nhỏ liên kết với nhau ở gốc, tạo thành vỏ bọc hình máng, mở ở phía trên, trang trí bằng các cánh hoa; bao phấn cố định, có hoặc không có cuống. Bộ nhuỵ gồm 2 lá noãn dính nhau. Quả nang, dẹt, thường có cánh, chứa 2 hạt, thường có màu đen, hình trứng hoặc tròn, có lông tơ hoặc nhẵn. Cũng giống nhiều họ thực vật khác, những nghiên cứu về hệ thống phân loại của họ Polygalaceae đã có nhiều thay đổi.

Các nhà phân loại học đã tìm cách phân loại các loài thực vật dựa trên các đặc điểm về hình thái, cấu trúc, chức năng và mối quan hệ di truyền giữa chúng. Trong hệ thống Cronquist cũ thì họ Polygalaceae đã được đặt trong một bộ riêng của chính nó với tên gọi Polygalales. Theo Huchinson (1969) [3], họ Polygalaceae thuộc bộ Polygalales được tiến hóa từ bộ Bixales, Polygalceae có mối quan hệ gần gũi với Karameriaceae, Trigoniacea, Vochysiaceae. Hutchinson cũng cho rằng, các loài thuộc họ Polygalaceae có những đặc điểm giống với Fabaceae, điểm khác biệt ở đây đó là Fabaceae có 1 lá noãn trong khi các loài của Polygalaceae có 2 lá noãn.

Tác giả cũng chỉ ra chi Polyagala có phân bố rộng khắp kéo dài từ châu Âu đến Bắc Á. Các kết quả nghiên cứu phát sinh chủng loại và quan hệ giữa các nhóm thực vật bằng nghiên cứu sinh học phân tử (APG) đã chỉ ra Polygalaceae gần gũi với Surianaceae hơn so với Fabaceae, tất cả các họ này được xếp chung trong bộ Fabales cùng với Quillajaceae. Trong bộ này, Polygalaceae là họ thực vật tiến hóa nhất [5]. Cũng theo APG [5], Polygalaceae được chia thành 4 tông, sự phân bố các chi theo tông như sau: - Xanthophylleae Chodat:1 chi và khoảng 95 loài cây bụi hay cây gỗ tích lũy nhôm, tại khu vực Ấn Độ-Malaysia.

- Polygaleae Chodat: Khoảng 13 chi và 830 loài cây thân thảo, dây leo và cây bụi. Các chi đa dạng nhất là Polygala (325 loài, giới hạn chi chưa rõ), Monnina (180 loài), Muraltia (120 loài), Securidaca (80 loài). Phân bố rộng khắp thế giới, ngoại trừ vùng ven Bắc cực và New Zealand. • Badiera • Balgoya • Bredemeyera • Comesperma • Eporaxanthes • Monnina • Muraltia • Nylandtia • Phlebotaenia • Polygala • Pteromonnina • Salomonia • Securidaca - Carpolobieae Eriksen: 2 chi, khoảng 6 loài tại vùng nhiệt đới châu Phi.

3 • Atroxima • Carpolobia - Moutabeae Chodat: 4 chi và khoảng 15 loài cây thân gỗ tích lũy nhôm. Phân bố tại vùng nhiệt đới châu Mỹ, và từ New Guinea tới New Caledonia. • Barnhartia • Diclidanthera • Eriandra • Moutabea Họ Viễn chí (danh pháp khoa học: Polygalaceae) là một họ thực vật có hoa thuộc bộ Đậu (Fabales). Chúng gần như phân bổ khắp thế giới, với khoảng 17-21 chi và 900- 1000 loài cây thân thảo, cây bụi và cây thân gỗ.

Website của APG công nhận khoảng 21 chi và 940 loài. Khoảng ⅓ tổng số loài của họ này thuộc về chi Viễn chí (Polygala). Thành phần hoá học Thành phần hóa học của các loài thuộc chi Polygala chủ yếu được công bố bởi các nhà khoa học Trung Quốc và Nhật Bản. Cho đến nay, đã phân lập được khoảng gần 400 hợp chất từ các loài thuộc chi Polygala, các hợp chất thuộc nhóm xanthon, saponin và một số hợp chất khác.

Tên và cấu trúc của một số nhóm chất được trình bày tại Bảng 1. Các nhóm hợp chất khác nhau đã phân lập từ chi Polygala Tài TT Tên hợp chất Loài Bộ phận liệu 7-hydroxy-1-methoxy-2,3- 1 Polygala tenuifolia Rễ methylenedioxy xanthone [6] 1, 7-dihydroxy-2, 3-dimethoxy 2 Polygala tenuifolia Rễ xanthone 4 Tài TT Tên hợp chất Loài Bộ phận liệu 1,3, 6-trihydroxy-2, 7-dimethoxy 3 Polygala tenuifolia Rễ xanthone 7-hydroxy-1,2, 3-dimethoxy 4 Polygala tenuifolia Rễ xanthone 5 1,2,3,6, 7-penta methoxyxanthone Polygala tenuifolia Rễ 1,3, 7-trihydroxy -2, 6-dimethoxy 6 Polygala tenuifolia Rễ xanthone 7 7-hydroxy-1-methoxyxanthone Polygala tenuifolia Rễ [6] 1,7-dihydroxy-3,4-dimethoxy 8 Polygala tenuifolia Rễ xanthone 9 sibiricose A7 Polygala sibirica L. Rễ 10 sibiriphenone A Polygala sibirica L. Rễ [7] 11 polygalatenoside A Polygala sibirica L.

Rễ 5 Tài TT Tên hợp chất Loài Bộ phận liệu 12 polygalatenoside C Polygala sibirica L. Rễ 13 lancerin Polygala sibirica L. Rễ 14 3, 4, 5-trimethoxycinnamic acid Polygala sibirica L. Rễ 6-hydroxy- 1, 2, 3, 7- 15 Polygala sibirica L.

Rễ tetramethoxyxanthone 1, 3, 7-trihydroxy-2- 16 Polygala sibirica L. Rễ methoxyxanthone 17 onjixanthone II Polygala sibirica L. Rễ [7] 18 1, 2, 3, 6, 7-pentamethoxyxanthone Polygala sibirica L. Rễ 19 presenegenin Polygala sibirica L.

Rễ 3'-O-3, 4, 5-trimethoxycinnamoyl-6- 20 Polygala sibirica L. Rễ O-4-methoxy benzoyl sucrose 21 tenuifoliside C Polygala sibirica L. Rễ 6 Tài TT Tên hợp chất Loài Bộ phận liệu 5, 3'-dihydroxy-7, 4'- 22 dimethoxyflavonol- 3-O-β-D- Polygala sibirica L. Rễ glucopyranoside [7] 23 tenuifolin Polygala sibirica L.

Rễ 24 rhamnetin 3-O-β-D-glucopyranoside Polygala sibirica L. Rễ 25 6,3'-disinapoyl-sucrose Polygala inexpectata (chưa rõ) 6- O -sinapoyl,3 '- O -trimethoxy- 26 Polygala inexpectata (chưa rõ) cinnamoyl-sucrose (tenuifoliside C) [8] 27 3'- O -( O -methyl-feruloyl)-sucrose Polygala inexpectata (chưa rõ) 28 3'- O -(sinapoyl)-sucrose Polygala inexpectata (chưa rõ) 3'- O -trimethoxy-cinnamoyl-sucrose 29 Polygala inexpectata (chưa rõ) (glomeratose) [8] 30 3'- O -feruloyl-sucrose (sibiricose A5) Polygala inexpectata (chưa rõ) 7 Tài TT Tên hợp chất Loài Bộ phận liệu rượu sinapyl 4- O -glucoside (syringin 31 Polygala inexpectata (chưa rõ) hoặc eleutheroside B) 32 liriodendrin Polygala inexpectata (chưa rõ) 7,4'-di- O -methylquercetin-3- O -β- 33 rutinoside (ombuin 3- O -rutinoside Polygala inexpectata (chưa rõ) hoặc ombuoside) 1,3,7-trihydroxy-2,6- Polygala alpestris L. 34 Toàn bộ dimethoxyxanthone (Rchb.) [9] 2,3-methylenedioxy-4,7- Polygala alpestris L. 35 Toàn bộ dihydroxyxanthon (Rchb.) 3,4-dimethoxy-1,7- Polygala alpestris L.

36 Toàn bộ dihydroxyxanthone (Rchb. 37 1,3-dihydroxy-7-methoxyxanthone Toàn bộ [9] (Rchb.) 1,7-dihydroxy-2,3- Polygala alpestris L. 38 Toàn bộ dimethoxyxanthone (Rchb.) 8 Tài TT Tên hợp chất Loài Bộ phận liệu Polygala alpestris L. 39 3' ,6-O-disinapoyl sucrose Toàn bộ (Rchb.

40 3',5'-dimethoxybiphenyl-4-olo Toàn bộ (Rchb.) 1,7-dihydroxy-2,3- 41 Polygala fallax Rễ methylenedioxyxanthone 1-methoxy-2,3- [10] 42 Polygala fallax Rễ methylenedioxyxanthone 43 3-hydroxy-1,2-dimethoxyxanthone Polygala fallax Rễ 1,6, 7-trihydroxy-2,3- 44 Polygala fallax Rễ dimethoxyxanthone 7-hydroxy-1-methoxy-2,3- [10] 45 Polygala fallax Rễ methylenedioxyxanthone 46 1,3-dihydroxy-2-methoxyxanthone Polygala fallax Rễ 9 Tài TT Tên hợp chất Loài Bộ phận liệu 47 1,3,7-trihydroxy -2-methoxyxanthone Polygala fallax Rễ 3β,19α-dihydroxyurso-12-ene-23,28- Các bộ 48 dioic acid 3-O-β-d- Polygala sibirica L phận trên glucuronopyranoside mặt đất [11] Các bộ axit pomolic 3- O-(3-O-sulfo)-α-l- 49 Polygala sibirica L phận trên arabinopyranoside mặt đất Các bộ axit pomolic 3-O-(4-O-sulfo)-β-d- 50 Polygala sibirica L phận trên xylopyranoside mặt đất Các bộ axit pomolic 3-O-(2 -O-axetyl-3-O- 51 Polygala sibirica L phận trên sulfo)-α-l-arabinopyranoside mặt đất [11] axit medicagenic 3-O-β-d- glucopyranosyl 28-O-β-d- Các bộ 52 galactopyranosyl (1→4)-β- d- Polygala sibirica L phận trên xylopyranosyl (1→4)-α-l- mặt đất rhamnopyranosyl (1→2)-(4-O- 10 Tài TT Tên hợp chất Loài Bộ phận liệu axetyl)-[β-d-apiofuranosyl (1→3)]-β- d-fucopyranosyl este 1,6,8-trihydroxy-7-methoxy-2,3- Polygala 53 Rễ methylenedioxyxanthone crotalarioides 1,6-dihydroxy-7,8-dimethoxy-2,3- Polygala 54 Rễ [11] methylenedioxyxanthone crotalarioides 1-O-beta-d-glucopyranosyl- (2S,3S,4R,11E)-2-[(2'R)-2'- Các bộ 55 hydroxypalmitoylamino]-11- Polygala japonica phận trên [12] octadecene-1,3, 4-triol mặt đất (polygalacerebroside) 1. Tác dụng dược lý của chi Polygala Một số loài của chi Viễn chí được sử dụng trong nền Y học cổ truyền của nhiều quốc gia trên thế giới, đã có nhiều các nghiên cứu trên thế giới về tác dụng dược lý của nhóm loài cây thuốc này: Tác dụng chống trầm cảm: Chi Polygala được sử dụng để giúp giảm triệu chứng trầm cảm, có tác dụng làm tăng cường tinh thần và nâng cao trí nhớ. Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng các hợp chất Polygalae Radix (từ chi Polygala) có tác dụng chống trầm cảm bằng cách tăng cường hoạt động của chất bạch đầu tư thế (BDNF) và chống lại sự tổn thương tế bào thần kinh trong não [13]. 11 Tác dụng giảm đau: Chi Polygala có tác dụng giảm đau và kháng viêm.

Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng hợp chất Polygalae Radix có tác dụng giảm đau và kháng viêm tương tự như các thuốc chống viêm không steroid (NSAIDS) [14]. Tác dụng bảo vệ thận: Chi Polygala cũng có tác dụng bảo vệ thận. Một nghiên cứu trên chuột đã chỉ ra rằng các hợp chất Polygalea Radix có tác dụng bảo vệ thận khỏi các tổn thương gây ra bởi các chất độc hại [15]. Tuy nhiên, các tác dụng dược lý của chi Polygala vẫn cần được nghiên cứu thêm và kiểm chứng trước khi sử dụng trong thực tiễn y học.

Công dụng của chi Polygala trong Y học cổ truyền Chi Polygala được sử dụng trong y học truyền thống của Trung Quốc và một số nước châu Á khác. Các phần của cây được sử dụng, bao gồm rễ, thân, lá và hoa.