MỞ ĐẦU Gấu là loài thú được công ước quốc tế bảo vệ. Việc săn bắt gấu và rút mật là trái phép và đã bị nhiều tổ chức quốc tế như CITES cực lực tố cáo cũng như các Tổ chức Bảo vệ Động vật Hoang dã như WSPA và Tổ chức Động vật Á châu hết sức lên án. Ngày 15/06/2007 Tổ chức Động vật Châu Á đã được Chính phủ Việt Nam cấp giấy phép lập văn phòng dự án Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam tại VQG Tam Đảo. Theo đó, Tổ chức Động vật Châu Á và VQG Tam Đảo thực hiện dự án xây dựng “Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam” tại VQG Tam Đảo.
Phần lớn gấu được cứu hộ về Trung tâm thuộc loài gấu ngựa, cùng một số nhỏ cá thể gấu chó. Tính đến nay, trung tâm đang nhận nuôi hơn 160 cá thể gấu. Như chúng ta đã biết, thức ăn của gấu khá đa đạng, chúng còn có thể ăn các loại thức ăn như hoa quả, hạt, rau củ, mật ong. Đặc biệt, trong điều kiện bán hoang dã của Trung tâm cứu hộ, gấu được ăn khẩu phần ăn đầy đủ các chất dinh dưỡng, có cả đồ hộp, đồ ăn sẵn, và nhiều loại trái cây… Do khẩu phần ăn phức tạp như vậy, cùng một phần thức ăn chưa được tiêu hóa hết bị vi sinh vật phân hủy nên phân gấu thường có mùi rất khó chịu, đặc biệt trong điều kiện mùa hè nóng ẩm.
Mặt khác, mỗi ngày, một con gấu có thể thải ra một lượng khá lớn phân thải. Do đó, với số lượng cá thể gấu lớn và khối lượng phân thải trung bình khá cao, hiện nay, Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam – VQG Tam Đảo đang phải đối mặt với một vấn đề môi trường từ phân gấu. Trên thực tế, trung tâm đã có xây dựng bể chứa nhằm lưu chứa phân thải và ủ yếm khí xử lý phân tránh gây mùi. Tuy nhiên, bể không đạt được mục đích ủ yếm khí xử lý phân mà chỉ là nơi lưu chứa sau khi phân được thu gom hàng ngày từ toàn bộ Trung tâm.
Hướng nghiên cứu sử dụng vi sinh vật để xử lý nhanh phân gấu tại Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam – VQG Tam Đảo nhằm hạn chế ô nhiễm môi trường, tạo sản 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phẩm phân bón hữu cơ an toàn cho cây trồng là một hướng đi tích cực, mang tính khả thi cao. Để góp phần vào hướng nghiên cứu này, luận văn tốt nghiệp tiến hành xây dựng đề tài: "NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ XỬ LÝ CHẤT THẢI CỦA GẤU BẰNG CHẾ PHẨM VI SINH VẬT TẠI TRUNG TÂM CỨU HỘ GẤU VIỆT NAM – VƯỜN QUỐC GIA TAM ĐẢO”. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. GIỚI THIỆU VỀ TRUNG TÂM CỨU HỘ GẤU VIỆT NAM – VƢỜN QUỐC GIA TAM ĐẢO 1.
Lịch sử hình thành Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam do Tổ chức Động vật Châu Á tài trợ, xây dựng và vận hành. Tổ chức Động vật Châu Á (Animals Asia) do Tiến sỹ Jill Robinson MBE sáng lập vào năm 1998 với nỗ lực hoạt động vì cuộc sống của các loài động vật hoang dã, động vật nuôi trong nhà cũng như các loài động vật bị đe dọa trong khu vực. Tổ chức Động vật Châu Á là một tổ chức từ thiện đăng ký với chính phủ, có trụ sở tại Hồng Kông, văn phòng đại diện tại nhiều nước như Anh, Mỹ, Đức, Ý, Úc và hai Trung tâm cứu hộ Gấu tại Việt Nam và Trung Quốc. Tổ chức Động vật Châu Á có đội ngũ hơn 300 nhân viên trên toàn thế giới; với chuyên môn và tâm huyết với sự nghiệp bảo tồn, chăm sóc động vật.
Thông qua việc hợp tác với các chính phủ và thiết lập các chương trình cộng đồng địa phương, Tổ chức hoạt động nhằm hướng tới chấm dứt mọi sự tàn ác đối với động vật tại châu Á. Ngày 15/06/2007, Tổ chức Động vật Châu Á đã được Chính phủ Việt Nam cấp giấy phép lập văn phòng dự án tại Việt Nam và Uỷ ban Nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc cấp phép hoạt động. Sự ra đời của Trung tâm là kết quả của thỏa thuận hợp tác giữa Chính phủ Việt Nam và Tổ chức Động vật châu Á. Theo đó, Tổ chức Động vật Châu Á và VQG Tam Đảo thực hiện dự án xây dựng “Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam” tại VQG Tam Đảo nhằm xây dựng khu cứu hộ cho khoảng 200-250 cá thể gấu.
Đây là trung tâm đầu tiên có chức năng cứu hộ gấu mang tầm cỡ quốc tế tại Việt Nam - một điển hình về hợp tác giữa một tổ chức từ thiện nước ngoài, với Chính phủ và người dân Việt Nam, cũng như sự ủng hộ và tài trợ từ khắp nơi trên thế giới. Hoạt động chính Hoạt động chính quan trọng nhất của Tổ chức Động vật Châu Á là Cứu hộ Gấu, với mục tiêu chấm dứt việc nuôi nhốt gấu lấy mật và buôn bán mật gấu. Tổ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chức Động vật Châu Á đã ký thỏa thuận với Chính phủ Việt Nam và Trung Quốc nhằm cứu hộ 700 cá thể gấu tại các trại gấu, đưa gấu đến với cuộc sống an toàn và bình yên tại các trung tâm cứu hộ. Tổ chức nỗ lực làm giảm nhu cầu tiêu thụ mật gấu tại châu Á thông qua việc phổ biến các phương thuốc, các loại thảo dược tự nhiên chữa bệnh hiệu quả và không tàn nhẫn với động vật.
Hiện nay, Trung tâm Cứu Hộ Gấu Việt Nam – VQG Tam Đảo là nơi chăm sóc trọn đời cho hơn 160 cá thể gấu cũng như tạo công ăn việc làm cho gần 100 nhân viên địa phương, cùng với sự tham gia chăm sóc của các chuyên gia nước ngoài. Một trong những mục tiêu quan trọng khác của Trung tâm cứu hộ gấu Việt Nam là nâng cao ý thức cộng động về bảo tồn động vật hoang dã và môi trường tự nhiên nói chung cũng như bảo tồn loài gấu ở Việt Nam nói riêng. Mục tiêu này được lồng ghép với các hoạt động của Vườn về du lịch môi trường thân thiện, được tăng cường thông qua các đợt thăm quan trung tâm, giúp khách tham quan có thể tận mắt nhìn thấy các cá thể gấu trong hoạt động tự nhiên, nhận thức được sự cần thiết của việc chăm sóc và bảo tồn loài gấu, từ đó góp phần làm giảm nhu cầu đối với mật gấu, các sản phẩm từ gấu, cũng như các hoạt động liên quan đến việc bắt giữ gấu vì mục đích kinh tế. Trung tâm cứu hộ là nơi trọng điểm cho công tác giáo dục cộng đồng về các vấn đề bảo tồn và chăm sóc sức khỏe cho loài gấu – từ quá trình tiến hóa, sinh thái cho đến thực trạng hiện nay của gấu trong môi trường hoang dã.
Công tác nâng cao và phổ biến kiến thức, nhận thức về những mặt trái của nạn buôn bán mật gấu sẽ giúp công chúng quan tâm nhiều hơn đến việc không nên sử dụng mật gấu, từ đó giảm nhu cầu tiêu thụ trong tương lai. Trung tâm cũng nuôi trồng một vườn thảo dược gồm những loài cây thuốc và cây hoa truyền thống đóng vai trò là giải pháp thay thế cho việc sử dụng mật gấu làm trọng tâm cho chương trình giáo dục cộng đồng. Mặc dù khu bảo tồn ở Việt Nam không mở cửa chính thức cho công chúng, nhưng trung tâm này cũng cung cấp các chương trình tham quan có hướng dẫn trong ngày mở cửa cho các nhóm nhỏ du khách đặt trước hai lần một tháng. Trung 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tâm cũng xây dựng các buổi thuyết trình và hội thảo về bảo tồn và nhu cầu quyền lợi của gấu, cũng như quyền lợi động vật nói chung và vấn đề môi trường cho các bạn trẻ tại các trường học và trường đại học.
Trong năm 2010, Trung tâm đã tiến hành một cuộc khảo sát về việc sử dụng mật gấu trong số 150 thầy thuốc y học cổ truyền (YHCT) ở Việt Nam để xác định mức độ sử dụng mật gấu. Cuộc khảo sát này đã được nhân rộng trong năm 2012 bao gồm nhiều đại diện từ khoảng 70. Sử dụng kết quả khảo sát này, Trung tâm cũng phối hợp chặt chẽ với Hiệp hội YHCT Việt Nam để phát triển các chương trình giáo dục nâng cao nhận thức lựa chọn thảo dược thay thế cho mật gấu cho các thầy thuốc YHCT và cộng đồng. Trong khuôn khổ chương trình này, trung tâm đã xây dựng một vườn thảo dược trồng 54 loại thảo dược khác nhau có thể thay thế cho mật gấu.
Thông qua các hoạt động tích cực và sẵn sàng chia sẻ chuyên môn và kinh nghiệm của nhóm với các tổ chức phi chính phủ, các tổ chức bảo vệ quyền lợi động vật và ban quản lý các công viên - Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam đã trở thành tâm điểm dành cho giáo dục cộng đồng về vấn đề nuôi gấu lấy mật, bảo tồn và quyền lợi của gấu tại Việt Nam. Nhóm nghiên cứu gấu cũng tiến hành các nghiên cứu quan trọng về hành vi của gấu, các ảnh hưởng xấu của ngành công nghiệp nuôi gấu lấy mật đến sức khỏe tâm thần và thể chất của loài gấu và những rủi ro tiềm tàng của việc sử dụng mật gấu. Với đội ngũ cán bộ chủ yếu là các chuyên gia thú y nước ngoài Gấu Sau khi được cứu hộ về Trung tâm sẽ được thường xuyên theo dõi sức khỏe và xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý đối với từng cá thể. Đặc biệt, gấu không chỉ được chăm sóc về thể chất mà các yếu tố khác về chất lượng cuộc sống cũng rất được chú trọng.
Chẳng hạn, Trung tâm đã thiết kế một chương trình làm giàu dành riêng cho gấu, trong đó cho phép gấu thể hiện các hành vi tự nhiên, kích thích sự phát triển các giác quan cũng như các kỹ năng sinh tồn. Môi trường tự nhiên luôn là nơi lý tưởng cho loài gấu, nhưng các cá thể gấu được cứu hộ về chưa có điều kiện tái hòa nhập với môi trường hoang dã. Chính vì 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lý do này, Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam có gần 30,000 mét vuông không gian bán hoang dã ngoài trời được thiết kế và trang bị nhằm khuyến khích các hành vi tự nhiên của gấu. Trung tâm có 5 khu nhà gấu đôi trong đó mỗi nhà có hai dãy buồng ở cho gấu có cửa mở ra khu bán hoang dã ngoài trời với bể bơi, cây xanh và các cấu trúc để giúp gấu phục hồi bản năng.