CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI VÀ TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Sự cần thiết nghiên cứu đề tài Trong nền kinh tế thị trường, HQKD của doanh nghiệp là một trong những mục tiêu quan trọng nhất của doanh nghiệp, nâng cao HQKD là điều kiện hàng đầu, quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Chỉ những doanh nghiệp hoạt động kinh doanh có hiệu quả mới có thể bù đắp được chi phí kinh doanh, hoàn thành nghĩa vụ đối với nhà nước và đảm bảo thu nhập cho người lao động, có tích lũy để tái đầu tư, mở rộng hoạt động SXKD. Mục tiêu nâng cao HQKD còn giúp các doanh nghiệp luôn đổi mới để phát triển.
HQKD của doanh nghiệp chịu sự tác động của nhiều nhân tố, các doanh nghiệp phải nhận diện được các nhân tố, thường xuyên phân tích, đánh giá tác động của các nhân tố để có thể thích ứng với các nhân tố bên ngoài, hoàn thiện các nhân tố bên trong nhằm không ngừng nâng cao HQKD của doanh nghiệp. Vật liệu nổ công nghiệp là một loại hàng hóa đặc biệt, được Nhà nước quy định là mặt hàng hạn chế kinh doanh, do Nhà nước thống nhất quản lý. Tuy nhiên, VLNCN lại là một loại vật tư - hàng hóa không thể thiếu trong nền kinh tế của một quốc gia, đặc biệt là đối với Việt Nam - một đất nước đang phát triển với các ngành kinh tế gắn liền với các hoạt động xây dựng và các hoạt động khai thác các nguồn tài nguyên khoáng sản. Ở nước ta hiện nay công nghệ khai thác nhiều loại khoáng sản, khai thác đá, thi công nhiều loại công trình vẫn bắt buộc phải sử dụng VLNCN vì chưa có công nghệ nào thay thế được và dự kiến trong tương lai, việc sử dụng VLNCN vẫn là một trong những lựa chọn được ưu tiên hàng đầu.
Hiện nay, trên toàn quốc có hai doanh nghiệp được phép kinh doanh cung ứng VLNCN cho các doanh nghiệp có nhu cầu và được phép sử dụng VLNCN là MICCO trực thuộc Tập đoàn Than - khoáng sản Việt Nam và GAET trực thuộc Bộ Quốc phòng. Cùng với 2 doanh nghiệp kinh doanh cung ứng VLNCN cả nước hiện có 7 doanh nghiệp được phép sản xuất VLNCN. Việc sản xuất và cung ứng VLNCN những năm qua ở nước ta nhìn chung đáp ứng được nhu cầu của thị trường. Tuy nhiên do hoạt động của các doanh nghiệp sản xuất, cung ứng VLNCN còn ít nhiều mang tính độc lập nên hệ thống sản xuất và cung ứng VLNCN nhìn chung thiếu sự liên kết, hệ thống cung ứng và kho tàng phân tán, các doanh nghiệp sử dụng và các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh VLNCN tự tìm 1 đến nhau.
Hoạt động cung ứng VLNCN được thực hiện thiếu sự chỉ đạo và định hướng chung của một cơ quan chức năng nên hệ thống sản xuất và cung ứng VLNCN còn tồn tại những bất hợp lý cần được khắc phục. Những bất hợp lý này ngoài việc gây lãng phí cho cả doanh nghiệp sản xuất, cung ứng, cả doanh nghiệp sử dụng VLNCN, đồng thời còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho xã hội do những sự cố có thể xảy ra trong quá trình bảo quản, vận chuyển, giao nhận VLNCN, làm giảm HQKD của các doanh nghiệp nói riêng và ảnh hưởng hiệu quả của cả nền kinh tế nói chung. Mặt khác, trong điều kiện hội nhập kinh tế thế giới một cách sâu rộng sẽ không tránh khỏi việc các doanh nghiệp nước ngoài có tiềm lực tài chính mạnh, công nghệ hiện đại xâm nhập và cạnh tranh với các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh VLNCN trong nước. Vì vậy, với nguồn lực hạn chế của mình, các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh VLNCN cần phải có các biện pháp hữu hiệu để nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp nhằm giữ vững và mở rộng thị phần, nâng cao HQKD, đứng vững trong cạnh tranh và không ngừng phát triển SXKD.
Để hoàn thành tốt cả hai nhiệm vụ xây dựng kinh tế và bảo vệ Tổ quốc theo chủ trương kết hợp kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế của Đảng và Nhà nước, các doanh nghiệp VLNCN cần phải không ngừng nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm, khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp và nâng cao HQKD của doanh nghiệp. Đây là điều kiện vô cùng quan trọng để ngành VLNCN có cơ hội phát triển và đủ sức cạnh tranh ở thị trường trong và ngoài nước. Để tìm ra các giải pháp nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm, cạnh tranh của doanh nghiệp và nâng cao HQKD cần phải nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng và mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến HQKD của các doanh nghiệp, từ đó xác định các giải pháp nhằm hoàn thiện các nhân tố, phát huy những ảnh hưởng tích cực, hạn chế tối đa những ảnh hưởng không tích cực của các nhân tố đến HQKD của các doanh nghiệp VLNCN. Những năm trước đây, một số nghiên cứu đã đề cập tới các nhân tố ảnh hưởng đến HQKD của các doanh nghiệp VLNCN ở nước ta.
Tuy nhiên, trong các nghiên cứu trên, các nhân tố ảnh hưởng đến HQKD của các doanh nghiệp VLNCN trong nước chưa được nghiên cứu sâu, nhìn chung các nghiên cứu chưa làm rõ được gốc rễ của vấn đề dẫn đến HQKD doanh nghiệp VLNCN của các doanh nghiệp ở Việt Nam chưa cao. Do vậy, với mục đích nghiên cứu là đánh giá sâu sắc, toàn diện các nhân tố ảnh hưởng tới HQKD để đề xuất các giải pháp phù hợp và khả thi nhằm hoàn thiện các nhân tố ảnh hưởng, phát huy những tác động tích cực, hạn chế những tác động không tích cực của các nhân tố tới HQKD của các doanh nghiệp VLNCN ở nước ta, "Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp Vật liệu nổ 2 công nghiệp ở Việt Nam" là một đề tài rất thiết thực và có tính ứng dụng cao. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan tới đề tài Trên thế giới VLNCN là một mặt hàng được các quốc gia xếp vào danh mục hàng hóa đặc biệt và Nhà nước thống nhất quản lý với các quy định rất chặt chẽ. Nhiều nước cấm nghiên cứu, sản xuất, chế tạo, ban hành các tài liệu liên quan đến VLNCN.
Các công trình nghiên cứu ở các nước về HQKD VLNCN chưa được công bố rộng rãi. Ở trong nước đã có một số công trình nghiên cứu, ứng dụng ở các góc độ khác nhau và cũng chỉ dừng lại trong việc nghiên cứu, chế tạo, sản xuất VLNCN và những công trình nghiên cứu đó cũng không được công bố rộng rãi (là tài liệu được xếp vào dạng tối mật do Bộ Quốc phòng quản lý). Các công trình nghiên cứu nước ngoài Để thực hiện đề tài nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến HQKD của các doanh nghiệp VLNCN, tác giả đã tìm hiểu trên các tạp chí khoa học nước ngoài, qua internet, các thư viện trong nước nhưng đến thời điểm này, tác giả chưa tìm thấy công trình khoa học nước ngoài nào đi sâu nghiên cứu một cách toàn diện, chuyên sâu nhằm làm rõ các nhân tố ảnh hưởng và mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến HQKD của các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh VLNCN. Tác giả đã tìm hiểu kinh nghiệm nâng cao HQKD của các doanh nghiệp trên thế giới.
Hiện nay, trên thế giới có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến HQKD của các doanh nghiệp, song do hạn chế trong khả năng tiếp cận các thông tin nước ngoài nên trong khuân khổ của luận án, tác giả xin trình bày một số công trình nghiên cứu tiêu biểu về HQKD của các doanh nghiệp tại các nước có điểm tương đồng về kinh tế đối với Việt Nam, cụ thể như sau: Bài nghiên cứu “Impact of Internal and External factors on the performance of fast-growing small and medium business, Management - Journal of Contemporary Management Issues” của tác giả Dasa Dragnic đăng trên tạp chí Management - Journal of Contemporary Management năm 2014. Nghiên cứu này cho thấy sự biến động của các yếu tố môi trường cũng như ảnh hưởng của nó đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Các yếu tố bên trong doanh nghiệp được xem xét trong bài nghiên cứu bao gồm: quy mô doanh nghiệp, giai đoạn của chu kỳ sản phẩm, sự đổi mới công nghệ và sản phẩm, sự tự chủ/tự quản lý về mặt tổ chức, sự tập trung hóa và tầm quan trọng của các mục tiêu. Ba yếu tố bên ngoài doanh nghiệp được phân tích bao gồm: trạng thái chung của nền kinh tế, môi trường ngành và khách hàng.
Bài nghiên cứu “Effects of Strategic Planning on Performance of Medium Sized Enterprises in Nakuru Town” của các tác giả Daniel Onwonga Auka và Jackline 3 Chepngeno Langat được đăng trên tạp chí International Review of Management and Business Research năm 2016. Nghiên cứu này cho thấy hoạch định chiến lược trong các doanh nghiệp quy mô trung bình là một công cụ thiết yếu để quản lý rủi ro, khai thác và tận dụng các cơ hội, cải thiện vị thế của doanh nghiệp nhằm mục đích tăng trưởng bền vững và nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Bài nghiên cứu này xem xét các mối quan hệ tương quan sau: mối quan hệ giữa việc phân tích môi trường chiến lược và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, mối quan hệ giữa việc thiết lập định hướng tổ chức và hiệu quả doanh nghiệp, mối quan hệ giữa việc hoạch định chiến lược với hiệu quả doanh nghiệp và ảnh hưởng tổng thể của ba yếu tố (phân tích môi trường chiến lược, thiết lập định hướng tổ chức và hoạch định chiến lược) đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Bài nghiên cứu “A Study on Factors Affecting the Performance of SMEs in Malaysia” của các tác giả M.
Krishna Moorthy, Annie Tan, Caroline Choo, Chang Sue Wei, Jonathan Tan Yong Ping và Tan Kah Leong được đăng trên tạp chí International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences năm 2012. Bài nghiên cứu này đã tìm hiểu sâu về một số nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ trong lĩnh vực sản xuất ở Malaysia. Các nhân tố được nghiên cứu bao gồm: đặc tính doanh nghiệp, nguồn nhân lực, thông tin marketing và công nghệ thông tin. Bài nghiên cứu “Identification of Factors Influencing the Performance of Small and Medium Enterprises (SMEs)” của các tác giả Grisna Anggadwita và Qaanita Yuuha Mustafid được đăng trên tạp chí Procedia - Social and Behavioral Sciences năm 2014.
Nghiên cứu này đã cho thấy một số nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở thành phố Bandung, Indonesia cũng như mức độ ảnh hưởng của chúng.